PANJABI TODAY                             

 


 

Waheguru Ji Ka Khalsa -Waheguru Ji Ki Fateh - Welcome to www.panjabitoday.com.promote your music send to www.panjabifm.com- will promote free. For more information please contact us. info@panjabitoday.com

     Site Links


Welcome to Our Website

 

hfsy qy hMJU-pwqf 2 ho ibKLr rhy ruwKL-zf[amrjIq tFzf(isznI)

      
smfj tuwt irhf hY GrylU bUtf pwqf 2 ho ibKLr irhf hY-hIr rFJy ny jo ksmF KfDIaF sn,swB ndI c vih rhIaF hn-pihlF pihl ajy rFJf hI boldf huMdf sI qy hIr ipafr nfl kMn lf 2 suixaf krdI sI-Auh idn afey qy rFJy ny hIr dI vIxI PLV ky iekrfr kIqy-idn bIqdy gey,bwcy vwzy hoey-hux hIr bolx lwgI,rFJy ny suxnf surU kIqf,idlF c kroD vsx lg ipaf-guafZI suxn lg pey-inwkI 2 gwl vI cuwBx lg peI
–qfhny imhixaF ny sfhF c kuVwqx GolxI surU kr idqI-kwutmfr surU ho geI-gflo gflIH -gl qlfk vwl qurn lg peI-inwkI jyhI gwl ny suhfg rfq vrgy idn imwtI c myl idqy hn-nUMh DI nf bx skI, puwq kpuwq ho igaf-ipafr moh curfhy c iKwlr igaf-pwqf 2 ho ibKLr rhy hn ruwKL.

    mVHIaF msIqF sMqF dy dr nIvyN kr ky leIyy aOlfd,bwcyy vwzy hoey-ihwkF cOVHIaf hoeIaF,bhuq cfvF nfl AuhnF nMU pfilaf, pVHfieaf, Auh vI kihxy qoN bfhr inkl ho qury- aqIq nMU JUurn lg pey-mfVy krmF nMU kosx lgy mfpy-hr koeI nyVy bYTxoN guryjL krn lwgf-

     bfpU ny rfq idn iewk krky Gr bfr bxf ky idqf-BuwKf rih 2 iksLqF nfl ho ky qfrIaF-pihlF GnyHVI cVfH iKzfieaf-jo joiVHaf sI-tkf 2 puwq nUMh nMU PVf idqf, Es nMu kI pqf sI ik ieh kwl nMU 2 tYm rotI qoN vI durkfr dyxgy!! iek 2 dmVI pYsf jLmIn lYx vyly bfpU dI KUub syvf hoeI- nUMh ny vI ksr nf rihx idqI-coxF vFg Esy idn hI jlflfbfd c ibjlI dy kwt lg gey sLfm nMu -jdoN bfpU ny hwQ kI lwqF vI afp vwZ ky dy idqIaF-bfpU nUM GroN qor idqf afpxy hI KUn ny-awj keI mfipaF dy kmIjF hyT pftIaF bnYxF hn, pr puwq poqy nfeIkI pihndy hn, bfpU dy tuwty iCwqrF vwl nUMh dI hux njLr vI nhI hY jFdI-jfvy vI ikAuN ikAuNik AuhI hux bfpU jI qoN buZf, TyTr, KMAUN 2 dI bImfrI bx igaf hY-bwicaF nUM EhI nMUh bwukl coN Ko ky lY jFdI hY ikqy bImfrI nf lg jfvy ies buwZy rogI koloN- sws dI vI cwlxoN ht geI hY-Auh vI kI kry, bfhr vlYq c agilaF df Gr hY-Auh qF bwicaF dy sMBflk bx ky rih gey hn-bwicaF nMU skUly Cwzxf qy Gr ilafAuxf-qy bfkI smyN nUMh puwq dIaf korIaF krfrIaf suxnIaf-ieh inwq df ivhfr rih igaf hY-keI bfp
pihlF hI kbrF c borIaF dy bsqr bxf, rihx lg pey hn-AuhnF ny cfr puwqF dy moZy df shfrf vI Cwz idqf hY-qy pihlF hI EQy itkfxf bxf ilaf hY uijwQy bfd c sfiraF hI jfxf hY-ikMnI grk geI hY socxI- ijhnMU kdy grm hvf nhI sI lwgx idqI Auh pfxI df glfs vI nhI hY puwC irhf-inwGr cwilaf hY smfj df kx 2u-eyhI hY nrk hY loko-hor nhI hY ikqy nrk surg.

    kI krogy BfrI iksLqF qy leIaF koTIaF koiTaF nMu-KflI pey rihxgy ieh iek idn-jdoN quhfzy vI jfieaF ny eysy qrFH TIkry c pfxI ipafieaf qF- EdoN Xfd krogy myrIaF iehnF sqrF nMU-hux cfhy gflFH kwZogy-pr mYN quhfzIaF gflFH iKVy mwQy svIkfr krFgf qy quhfzy guwsy iglyH nMU vI-qusI myry inwky vwZy Brf ijAuN lgdy ho-qy quhfzIaF sfQxF myrIaF BfbIaF vFg- bhuq kuJ kih skdI hY iewk BfbI idAur nMU-Xfr jrf socIey qF seI-ikho jyhy BivwK dI isrjxf kr rhy hF afpF-suMnyH rfhIN kOx jfvygf iPr-hfAuikaF dI sfr kOx leygf Es vyly-ikhVf ruwK lfeygf glH nMU –jdoN plkF coN hMJUaF dy hVH vgdy hoey qF-iksy ny EdoN nyVy nhI hY ZuwkxF- hux BfvyN ijMnIaF mrjLI CfqIaF qfx lE-iehnF hI sIinaF ny iPr ipafr muhwbq nMU qrsidaF mr jfxf hY- kihMdy ny duwK dwisaF qy irsLqy rwiKaF hI rihMdy ny-KusI vMizaF qy muMzf cMizaF hI TIk rihMdf hY sdf-gwl jubfnon qy qIr kmfnoN gey muVny,Gr vsdy hI cMgy lgdy ny dosqo!- sLrIk sdf hI sVHdy ny sjy bnyry dyK 2, awjkl qF dosq vI dosq nhI idsdf-hr koeI vYrI ijhf bixaf idsdf hY-koeI iksy nMU hws ky bulf ky nhIN hY rfjIL, ajy gory gorIaF guwz mfrinMg kih ky lMGdIaF ny- qy afpxf dyKdf rhU ik ieh blfa lMGy qF mYN vI lMGF-asIN Gr 2 icMqf nfl mr rhy hF, duwK pIV keIaF nMU hY pr dwsdf koeI nhI hY- sgoN kcihrIaF vkIlF dy Gr BrI jf rhy hF-gwl kI pMjfbI vYlPyar qy klcrl afsosIeysn isznI afstRylIaf vwloN asIN kuJ isafxy bjurgF qy aOrqF dI mdd, qjurbf, syD lY ky ieho jyhI tuwt Bwj nMU murMmq krn leI soicaf hY-hryk dI jfxkfrI qy pUrf kfbU jfxI Byd BrI rwiKaf jfvygf ik iksy nMU DUMa vI nf inwkly-jy iksy dy ieho jyhI drd, swt, pIV, cIs pYNdI hovy qF sfnMU BfeI dosqo sMprk kro-koisLs krFgy ik aijhf Bfxf jfxI qlfkF dI nObq, bwicaF dI nfafigafkfrI, GrF c kwutmfr nf hovy -hF keI kihxgy iehdf koeI afpxf mksd hovygf eys c-hF myrf afpxf mksd bhuq hI vwzf hY-ik iksy Gr c
qryV dI nObq nf afvy, bwicaF c afigafkfrI vDy, GrF c kutmfr nf jnmy, bjurgF df siqkfr vDy -iehI myrf afpxf mksd hY qy cfa vI hY qy idwl dI AumMg vI jo quhfzy hI sihXog ny pUrI krnI hy-afE awj qoN prx, pRiqigaf krIey-ieh afpxy hI mn c kOm leI vfiedf krIey ik hryk nMU ipafr nfl bulfeIey, siqkfr dyeiey qy afpxI rojL di ijMdgI coN icMqfvF, iPkr AudfsIaF afpy hI dUr dOV jfxgIaF-keIaF ny ikhf hY ik gwlF qF cMgIaF ny pr iksy qy koeI asr nhI jy hoxf-dosqo dr KoilHaf hY bfkI quhfzI mrjLI hY-zfktr duwK dwisaF hI ielfj dwsdy hn-bfkI asIN koeI ignIaj buwk c nF ilKvfAux df dfavf nhI kdy kIqf-sfrI syvf muPLq hY hr vyly hY, hryk vfsqy hY-quhfzIaf mMdIaf cMgIaF vI suxfgy
–idwl krdf hY afpxy ipMz dI pMcYq c hI mfmlf Kqm ho jfvy qy asIN sfry Gr 2 KusI KyiVHaF c vsIey qy iek dUjy nMU ipafr siqkfr dy ky ieh inwkf jyhf jIvn KusI 2 bsr krIey nf ky roisaF c hI ijMdgI nMU gflH ky qurdy lwgIey-iPr ikhVy kMm afvygI ieh afrjU qy supinaf dy bxfey mihl-soc ky dwsxF jrf- mY quhfzI hF nFh dI AuzIk krFgf-iehI myrI inwkI jyhI arjL hY, pUrI AumId hY ik qusI jrUr kbUl, mnjUr krogy qy sihXog dy nfl 2 suJfa vI pwly pfEgy-iksy ny ikhf sI mYnMU ik sO jLor lf leIN, jy qyrf kMm isry cVH igaf qF kih deIN-hux mYN quhfzf pwkf huMgfrf BflFgf rojL, qy afpF rl iml ieh kihxf glq sfbq kr ky hI ivKfAuxf hY- qusIN afp hI ijMmyvfrI nfl sfzf sfQ dyvogy-sLLukrIaf imhrbfnI- quhfzIaf mMdIaf cMgIaF suxn leI myrf nMbr hY -0417 271 147-eyhIiewk arjL qy PLrjL hY myrf jy ikqy nypry cfVH dyvoN qF!!!-

aOrq, afdr aqy adIb -prmjIq kOr srihµd

         pRfcIn BfrqI gRµQF ivwc, Auwc pfey dy sfihq ivwc aqy roËfnf Cpdy aKbfrF, mYgËInF ivwc, aOrq ƒ sdf afdr idwqf igaf hY. aOrq nUµ ies mukfm 'qy phuµcfAux leI adIbF ny bhuq Xogdfn pfieaf hY. kuJ iewk pRfcIn grµQF nUµ Cwz ky ijvyN ik ‘‘mnUµ ismRqI'' ivwc aOrq leI bhuq hI apmfnjnk Èbd vrqy gey hn. Xog mwq dy muKI gorK nfQ ny vI aOrq nUµ ‘biGafVI' ikhf hY aqy sµq kvI khy jfx vflI kvI qulsI dfs ny vI aOrq nfl Gwt nhIN guËfrI, Aus ny aOrq dI qulnf Zok, gµvfr, pÈU aqy nIvIN jfqI nfl kIqI hY aqy aOrq nUµ kuwtx dI pRoVqf kIqI hY pr sB kuJ dy bfvjUd awj bhuq hwd gurU nfnk dyv jI dy Purmfn ‘‘so ikAu mµdf afKIaY ijqu jµmih rfjfn]'' vflI soc ƒ pRvfn kIqf jf cuwkf hY.

         kdy-kdfeIN ajy vI mihsUs huµdY ik aOrq df afdr kIqy jfx leI gwl kyvl ËubfnI klfmI jF kihx qy ilKx dI gwl hI qF nhIN hY sfzy smfj ivwc awj vI ijvyN aOrq qy afdr do ivprIq gwlF ny, ijvyN ieh iewk dUjy dy anukUl hI nhIN hn. kuJ ËhIn dy suihrd mrdF nUµ Cwz ky, bhuqy mrdF nUµ qF ijvyN ieh gwl mnËUr hI nhIN. BfvyN Auh mF, BYx, pqnI qy DI vfly sfry irÈqy hµZf rhy hox, pr AunHF dy mnF ivwc prfeI aOrq leI koeI afdr nhIN huµdf. Auh aOrq BfvyN koeI KUbsUrq muitafr hovy, koeI Aumr dy pµj dhfky twp cuwkI sohxI idwK vflI sfdgI BrpUr aOrq hovy jF swTF nUµ ZuwkI ‘mykawp' nfl cflHIaF df BulyKf pfAuNdI bxdI PwbdI koeI ‘mfzrn' aOrq hovy. mrd Aus vwl iewk BuwK, iewk mYlI ijhI soc nfl qwkdY. pr kuJ cfnxI vrgI ÈuwD soc rwKx vfly mrd vI iesy dunIaf ivwc vwsdy ny ijhVy BfeI gurdfs jI dI mhfn pµkqI ‘dyK prfeIaF cµgIaF mfvF-DIaF BYxF jfxY]'' vflI soc nUµ mnF ivwc vsfeI rwKdy ny. keI sfP-suQrI soc vfly rwjI rUh vfly mrd brfbr dI aOrq nUµ cµgf dosq vI smJdy ny aqy AunHF dy mn ivwc Aus pRqI koeI mµdI Bfvnf nhIN huµdI[ [ [ snyh aqy afdr huµdf hY.

         mYN koeI vwzI lyKkf nhIN hF, pr cfr awKr ilKx sdkf Pon 'qy myrf vfh bhuq sfry mrd pfTkF qy lyKkF nfl pYNdf hY. AuNJ vI iksy nfl iksy sfihqk smfgm ivwc kdy-kdfeIN jfxf pvy qF kdy iksy imafroN izwgI hoeI gwl nhIN kIqI. Èfied ieh ienHF cfr awKrF df afdr huµdY jF AunHF dI afpxI soc sohxI qy imafrI hox df sbUq hµudf hY. iewk idn myrI koeI rcnf pVH ky iewk nOjvfn pfTk df Pon afieaf. Auh bhuq pRyÈfnI dy aflm ivwc sI, Aus dy do bVy krIbI dosqF nUµ kuVIaF vloN burI qrHF DoKf idwqf igaf sI qy Auh i˵dgI qooN mUµh moVI bYTy sn. Auh mYnUµ kih irhf sI ‘‘mYzm[ [ [ asIN sfry dosq qy sfzy pirvfr quhfnUµ pVHdy hF, myry keI dosq quhfƒ mF, BYx, dosq qy ieQoN qwk kI koeI quhfnUµ afpxI mihbUbf vI smJdf hY, pr asIN sfry quhfzI ilKq df quhfzf afdr krdy hF.'' mYN Aus dy Bolypx 'qy hwsidaF ikhf, ‘‘qusIN mYnUµ kuJ vI smJo, pr mYN hF quhfzIaF mfvF jF vwzIaF BYxF dI hfxI qy mF-BYx vFg hI quhfnUµ cµgy mnwuK bxn 'qy cµgf sfihq pVHn leI vI kihµdI rhFgI.'' ijnHF nUµ pqf hY ik myrf ieklOqf juafn puwqr acfnk jwgoN qur igaf hY, Auh bhuq ipafr nfl mYnUµ kihµdy rihµdy ny, ‘‘qusIN sfnUµ afpxf rfjf puwq hI smJo[ [ [ kdy prK ky vyKo[ [ [.'' ienHF ivwcoN keI vDIaf lyKk vI ny, pr iJjk kfrn afpxIaF rcnfvF Cpx leI nhIN Byjdy jF keI vfr ByjIaF rcnfvF axgOlIaF ho jfx df iglf vI krdy ny. mYN ienHF nUµ hmyÈf ilKx leI pRyrdI hF. ikwzy sohxy idlF vfly ny ieh nOjvfn pfTk-lyKk[ [ [ ieh mYnUµ afpxy puwqr jF BrfvF vrgy lwgdy ny. ieh moh Bry ivÈfl ihrdy rwKdy ny[ [ [. kuJ afpxy hmAumr jF afp qoN vwzy pfTkF, lyKkF nfl vI gwl huµdy hY. CpIaF jF axCpIaF rcnfvF bfry vI crcf huµdI hY. cµgf cµgyrf ilKx dI pRyrnf imldI hY. iewk dUjy dy duwK-suwK dI sfr rwKdy hF. kuJ iewkf-duwkf Kfr Kfx vfly vI huµdy ny[ [ [. mYƒ jfpdf hY ik ies vrg ivwc 90 adIb aOrq df mnoN afdr krn vfly huµdy ny aqy 10 aOrq nUµ kyvl ‘aOrq jF sohxI aOrq' dy nËrIey nfl hI dyKx vfly huµdy ny. ienHF adIbF bfry soc ky mn ƒ bhuq duwK huµdf hY. keI Auwc pfey df ilKx vflf vI ies 10 dy Gyry ivwc af jFdY. aijhy adIbF bfry asIN afpxy mnF ivwc bhuq hI afdr Bfv pfly huµdy ny. pr jdoN iksy dI aslIaq sfhmxy afAuNdI hY, soc AuGVdf hY[ [ [ awKIN vyiKaf swc[ [ [ kµnIN suixaf swc[ [ [ qF mn vI roNdf hY[ [ [ klm vI roNdI hY[ [ [ qy ijvyN adb vI roNdf hY[ [ [.

         ienHF adIbF bfry mYN socdI hF kI gwzf KVf hY[ [ [ kI QuiVaf ipaf hY? aijhIaF ilKqF smfj nUµ prosy ibnF ijnHF 'qy ieh aml nhIN krdy. ilKdy kuJ hor ny socdy kuJ hor ny qy kmfAuNdy kuJ hor ny[ [ [. ‘nfrI idvs' 'qy  aOrqF nUµ snmfn idwqy jFdy ny, Kfs kr lyKkfvF nUµ snmfn idwqy jFdy ny[ [ [ AunHF nUµ Auwcy-Auwcy ruqby idwqy jFdy ny, pr aPsos ienHF dy afpxy mnF ivwc aOrq leI koeI afdr nhIN huµdf. ienHF dI soc aOrq pRqI mYlI hI rihµdI hY, KotI hI rihµdI hY[ [ [. kdy mYN socdI hF ieh 10 adIb aOrq bfry afdr Biraf sfihq rc ky kyvl ienfmF, aYvfrzF df jugfV hI qF nhIN krdy? ilKfrI ƒ qF Drm gRµQF ny vI Auwcf drjf idwqf hY. Dµn ikhf hY[ [ [ Auh ies soc qoN mUµh nf Pyrn. ies nUµ pwly bµnHx jo gurbfxI AunHF bfry PurmfAuNdI hY[ [ [‘Dnu lyKfrI nfnkf ijin nfm ilKfieaf sc.'

 

nI ryl gwzI ivwc afjf llfrny‑BUrf isµG klyr

         smF bdldf rihµdf hY. sdI bdl jFdI hY. Xuwg bdl jFdf hY. smyN dI ies qor nfl sfzf smfj vI bdl jFdf hY. sfzy siBafcfr ivwc vI qbdIlI af jFdI hY. sfzy rsmoN irvfj, sfzf pihrfvf, sfzy lok‑gIq, sfzf Kfxf‑pIxf afid smyN nfl bdl jFdy hn. bIqy gey smyN df siBafcfr pusqkF ivwc bµd ho jFdf hY. aµgryËF ny jd Bfrq Auwqy pUrn qOr 'qy kbËf kr ilaf qF AunHF ny nvIaF‑nvIaF kfZF kwZIaF. AunHF ny kwcy mfl dI Zoaf‑ZuafeI krn leI ryl gwzIaF dIaF lfeInF dy Bfrq ivwc jfl ivCfa idwqy. aµgryË ÈfskF df afpxf mqlb sI, pr sfzy lokF ƒ vI ienHF ryl gwzIaF df Pfiedf hoieaf. idnF df sPr GµitaF ivwc bdl igaf. bfkI ryl gwzI dy JUitaF df afnSd. ieh ryl gwzI sfzy pµjfbI lok‑gIqF ivwc rc geI. sfzy igwDy, BµgVy, ivafhF dy gIqF afid ivwc vI ryl gwzI df iËkr hox lwg ipaf. qIaF dI ruwqy sfAux mhIny jd kuVIaF dIaF tolIaF drwKqF Auqy pINGF pf ky qIaF df ipV bµnH ky igwDf pfAuNdIaF qF bolI pf ky ryl gwzI df iËkr ieµj krdIaF:

‘‘rylF vfilE kI ryl clfeI aY,

sµunI rohI ivwc kI bU‑bU lfeI aY.''

         ies qrHF hI igwDy ivwc bolI pfAuNdI koeI muitafr iksy ibRhoN‑prµunI df iËkr krdI hY ijs df mfhI lfm 'qy igaf hoieaf hY. Auh nhIN afieaf qF AulFBf ryl gwzI ƒ hI idµdI hY:‑

‘‘nI tuwt jfeyN ryl gwzIey,

myry mfhI ƒ ikwQy Cwz afeI.''

         ies qrHF hI iek hor ibRhoN dI sqfeI muitafr afpxy mfhI ƒ POj ivwcoN AuzIkdI ikvyN afpxy mfhI qy ryl gwzI ƒ kosdI hY:‑

‘‘vy afeI jµmU dI gwzI,

vyKF cuwk‑cuwk awzI,

dunIaf qyry leI CwzI,

vy qUµ ikAuN sfƒ Bulfieaf

mYN mrgI sfƒ Bulfieaf.''

         pihly simaF ivwc jd ivafh‑ÈfdIaF huµdIaF qF kuVIaF muitafrF ivafh ivwc rl ky bYT ky gIq gfAuNdIaF qF AunHF gIqF ivwc ryl gwzI df iËkr afm hI krdIaF.

         gIqF ivwc iswTxIaF dyx df afm hI irvfj sI (awj kwlH ieh irvfj Gwt igaf hY) ieh iswTxIaF dy gIq iek iksm dIaF gflHF hI huµdIaF sn, ijnHF df guwsf nhIN kIqf jFdf sI. sgoN ivafh ivwc mylI‑gylI afKdy ik iswTxIaF qF krmF vfilaF ƒ hI imldIaF hn jF khfvq huµdI ik lVikaF ƒ imhxy qy gfAuNidaF ƒ iswTxIaF. mylxF dI iek tolI awgy boldI qy dUjI tolI ipwCy boldI ryl gwzI df iËkr ieAuN krdIaF:

‘‘nI ryl gwzI ivwc afjf‑llfrny,

nI bx ky mornI afjf llfrny.

ryl gwzI ivwc buZVy‑Tyry,

gwBrU ZfTIaF vfly‑llfrny.

ryl gwzI ivwc hfQI GoVy,

AUT nkylF vfly‑llfrny.''

         ies qrHF hI muitafrF dI tolI ivafh ivwc iksy pRfhuxy (jvfeI) ƒ ies qrHF iswTxIaF idµdI:‑

‘‘BlF jI‑ryl gwzI ryl gwzI afeI af,

BlF jI‑ikhVy dI BYxF cVHfeI af,

BlF jI‑Plfxy dI BYxF cVHfeI af,

BlF jI‑rfjy dy mihlF 'c geI af,

BlF jI‑AuQoN kI kuJ ilafeI af,

BlF jI‑AuQoN kfkf ilafeI af,

BlF jI‑kfky dI vµzo vDfeI af,

BlF jI‑sBnF ƒ muwT‑muwT afeI af,

BlF jI‑Plfxy ƒ kuJ nf iQafeI af.''

         mylxF dI tolI ivcoly ƒ vI nhIN bKÈdI sI. Aus ƒ vI iswTxIaF dy pul bµnH idµdIaF. ivcolf jd jµÖ lY ky afAuNdf qF muitafrF Aus ƒ iswTxIaF idµdIaF ryl gwzI df iËkr ies qrHF krdIaF:‑

‘‘vy rQ‑gwzIaF nf ilafieaf,

ivcoilaF qyrI pugdI nf.

vy cVH ky ryl 'qy afieaf,

ivcoilaf qyrI pugdI nf.''

         iek iswTxI hor ijhVI afm qOr 'qy pRfhuixaF (jvfeIaF) ƒ gfeI jFdI:‑

‘‘PlfixaF Br ky pfxI df zol,

pihlI Guwt mYN vy BrF

dy vy BYxF df sfk,

ryl gwzI mYN vy cVHF.''

         ies qrHF hI sfzy lok aKfxF, kQfvF, sfzI afm inwq vrqoN dI bolI ivwc ryl gwzI Kµz ivwc iGE dI qrHF smfeI hoeI hY.

   

smu`cI mwnvqw Aqy smwijk kdrW-kImqw nMU Srmswr krn vwlw kwrw

mwdw BrUx h`iqAw-ibkrmjIq isMG sRI AMimRqsr

Ajoik Xu`g dI iek bhuq hI Aihm sm`isAw (BrUx h`iqAw) jo swfy smwj nMUiBRSt, dwgdwr krky Gux vWg Kqm krn dy nwl-nwl swfy vYidk Drm nMU rswql v`l Aijhw Dkyl rhI hY ijsdw Qwh ikAwisAwqW jw skdw hY pr imixAw nhI jw skdw[ jykr iksy vI smwj dI cOQw ih`sw vsoN kwqlW ivc Swml ho jwey qW aus smwj dw Biv`K iks qrHW dw hovygw, AsI ausdw AMdwzw sihjy hI lgw skdy hW[ ipCy ijhy jo AMkVy swhmxy Awey hn aus Anuswr ipCly do dhwikAW ivc swfy dyS dy pVHy-ilKy pRIvwrW ny iek kroV qoN au~pr DIAW jMmx qoN pihlW hI kql kr idqIAW hn[ BrUx h`iqAw bwry torWto (kYnyfw) dI XUnIvristI dy syNt isKwiel hspqwl Aqy pI.jI.AweI mYfIkl AYjUkySn rIsrc cMfIgVH dy fwktrW dI AgvweI ivc iek ieMfo kYnyfIAn tIm ny jo q`Q swhmxy ilAWdy hn, aus nwl swfw isr Srm nwl Juk jWdw hY[ aukq tIm ny 10 l`K pRIvwrW nwl sMprk kwiem krn auprMq ieh s`c swhmxy ilAWdw ik Bwrq ivc hr 25vIN kuVI nMU grB ivc hI kql kr id`qw jWdw hY[  awgy pVHn leI

ܶ ÁÅñ ǧâÆÁÅ ×¹ðç¹ÁÅðÅ ÁËÕà ìäé éÅñ ÔÆ ò¾ÖðÆÁ» Õî¶àÆÁ» çÅ îÃñÅ Ô¾ñ Ô¯ ÃÕçÅ þ å» ÇÂà ÁËÕà ç¶ êÅà ԯä ÓÚ ð¯óÅ ìäé òÅÇñÁ» Çòð¹¾è ÕÅðòÅÂÆ ÇÕÀ¹º éÔÆº Ô¹§çÆ?  ÇÕðêÅñ ÇçØ, ìÇá§âÅÍ î¯ì: @IHEED-H@GIG

         ÁÕÅñ åÖå ÃÅÇÔì ç¶ Üæ¶çÅð Ç×ÁÅéÆ ×¹ðìÚé ÇÃ§Ø çÅ Á¾Ü ç¶ ÁõìÅð» ÓÚ ç±ÃðÆ òÅðÆ ÇìÁÅé ÛÇêÁÅ þ ÇÕ ÇÜà åð·» Çç¾ñÆ Çò¾Ú, Ãðé¶ èó¶ çÆ Á×òÅÂÆ Ô¶á Õ¹Þ ÇÃ¾Ö ò¾ÖðÅ ðÅ× ÁñÅê ðÔ¶ Ôé, À¹Ã¶ åð÷ Óå¶ ÔÇðÁÅäÅ Çò¾Ú òÆ Õ¹Þ ÁÅ×±Á» çÆ ôÇÔ Óå¶ ò¾ÖðÅ ðÅ× ÁñÅÇêÁÅ ÜÅ ÇðÔÅ þ, ܯ ÇÃ¾Ö Õ½î çÆ Â¶ÕåÅ ñÂÆ îÅð± ÃÅìå Ô¯ ÇðÔÅ þÍ À¹é·» ÇÕÔÅ ÇÕ ÇÂà 鱧 ð¯Õä ñÂÆ ÁÅñ ǧâÆÁÅ ×¹ðç¹ÁÅðÅ ÁËÕà ìäÅÇÂÁÅ ÜÅäÅ ÚÅÔÆçÅ þ å¶ À¹Ô õ¹ç òÆ À¹Ã ç¶ î¹¾çÂÆ ÔéÍ ÇÂÔ òðäéï¯× þ ÇÕ ÇÂà 寺 êÇÔñ» òÆ À¹é·» çÅ ÇÂà éÅñ ÇîñçŠܹñçÅ ÇìÁÅé Ûê ü¾ÇÕÁÅ þÍ ç±ÃðÆ òÅð ÇìÁÅé Ûêä 寺 Çþè Ô¹§çÅ þ ÇÕ ÇÂÔ ÇìÁÅé À¹é·» çÆ Á§çðñÆÁ» íÅòéÅò» é±§ êz×à ÕðçÅ þ Áå¶ À¹Ô ÇÂà ÇìÁÅé Óå¶ Ççzó ÔéÍ êð Üç À¹é·» éÅñ çêðÕ ÕðÕ¶ ê¹¾ÇÛÁÅ Ç×ÁÅ å» êåÅ ñ¾×Å ÇÕ ÁÅñ ǧâÆÁÅ ÁËÕà êÅà ԯä çÆ ÕÆ êzÇÕÇðÁÅ þ Áå¶ ÇÂÔ ÇÕ¾æ¶ ð¹ÕÆ êÂÆ þ, ÇÂà ê¾Ö¯º À¹Ô ê±ðÆ åð·» ÁäÜÅä ÃéÍ À¹é·» é±§ ç¾ÇÃÁÅ Ç×ÁÅ AIHE ÓÚ ðÅÜÆò ñ½º×¯òÅñ ÃîÞ½å¶ ÓÚ ÁÅñ ǧâÆÁÅ ×¹ðç¹ÁÅðÅ ÁËÕà ìäÅÀ¹ä çÆ åÜòÆÜ î§éÆ ×ÂÆ ÃÆ, ÇÜà åÇÔå ê¿ÜÅì Áå¶ ÔÇðÁÅäÅ ÔÅÂÆÕ¯ðà ç¶ Ã¶òÅ î¹Õå Ü¾Ü ÜÃÇàà Ôðì§Ã ÇÃ§Ø é±§ ÇÂà çÅ ÖðóÅ ÇåÁÅð Õðé çÆ Çܧî¶òÅðÆ Ã½ºêÆ ×ÂÆ ÃÆ, êð ÇÕÀ¹ºÇÕ Õ¶ºçð ÃðÕÅð Áå¶ ÁÕÅñÆ çñ ç¯ò¶º ÔÆ ÇÂà ÁËÕà é±§ ÜñçÆ êÅà Õðé ñÂÆ ×§íÆð éÔÆº Ãé, ÇÂà ñÂÆ ÇÂÔ îÃñÅ ¦ìÅ Ãî» ñàÇÕÁÅ ÇðÔÅ Áå¶ ÁÖÆð AIII ÓÚ Ü篺 Õ¶ºçð ÓÚ ÁËé.âÆ.¶. ÃðÕÅð ÃÆ Áå¶ ñÅñ Ç´ôé ÁâòÅéÆ ×zÇÔ î§åðÆ Ãé å» ÜÃÇàà Ôðì§Ã ÇÃ§Ø é¶ À¹Ô ÖðóÅ Õ¶ºçðÆ ×zÇÔ î§åðÅñ¶ é±§ ýºê Çç¾åÅ, ÇÜÃ é¶ Á¾×¶ ÇÂÔ ñ¯óÆºç¶ Ã¹ÞÅò» ÃÇÔå ÁÅêäÆ Çà¾êäÆ ñÂÆ ô¯zîäÆ Õî¶àÆ é±§ í¶Ü Çç¾åÅÍ À¹Ã Ã ìÆìÆ Üׯð Õ½ð ôz¯îäÆ Õî¶àÆ ç¶ êzèÅé ÃéÍ À¹é·» é¶ ÇÂà Öðó¶ Òå¶ òÆÚÅð Õðé ñÂÆ ÇÂ¾Õ Õî¶àÆ òÆ ×Çáå Õð Çç¾åÆ ÃÆ, ÇÜÃ çÆ Á¾Ü å¾Õ Õ¯ÂÆ îÆÇà§× ÔÆ éÔÆº Ô¯ÂÆÍ ìÆìÆ Üׯð Õ½ð é±§ ê¹¾Ûä Óå¶ À¹Ô ÕÇÔ Çç§ç¶ Ôé ÇÕ À¹é·» é¶ À¹Ã Öðó¶ Òå¶ ÇòÚÅð Õðé ñÂÆ ÇÂ¾Õ Õî¶àÆ ìäÅÂÆ ÃÆ êð Á×ñÆ àðî Ã À¹é·» é±§ êzèÅéׯ 寺 ñÅÔ Çç¾åÅ Ç×ÁÅ, ÇÂà ñÂÆ Á¾×¯º Ô¯ÂÆ ÕÅðòÅÂÆ Ãì§èÆ î½÷±çÅ êzèÅé é±§ ÔÆ ê¹¾ÇÛÁÅ ÜÅò¶Í

         î½÷±çÅ êzèÅé ÁòåÅð ÇÃ§Ø î¾Õó çÅ ØÇóÁÅ ØóÅÇÂÁŠǾկ ÜòÅì Ô¹§çÅ þ ÇÕ ÁÅñ ǧâÆÁÅ ×¹ðç¹ÁÅðÅ ÁËÕà å» ìäéÅ ÚÅÔÆçÅ þ êð À¹é·» é±§ Õ»×ðÃ çÆ éÆÁå Óå¶ ô¾Õ þ, ÇÂà ñÂÆ Õ¶ºçð ÓÚ ÇÃ¾Ö ê¾ÖÆ ÃðÕÅð ìäé Óå¶ ÔÆ ÁÅñ ǧâÆÁÅ ÁËÕà ìäÅÀ¹ä×¶Í ÇÂÔ À¹é·» çÆ ðÅèÅ ç¶ é¾Úä ñÂÆ I îä å¶ñ Ô¯ä çÆ ôðå ò»× þ ÇÕ ÒÒéÅ I îä å¶ñ Ô¯ò¶ Áå¶ éÅ ÔÆ ðÅèÅ é¾Ú¶ÓÓÍ ÁÇÜÔÆ ôðå ð¾Öä òÅñ¶ Ã: î¾Õó ÇÂà ׾ñ çÅ Õ¯ÂÆ ÜòÅì éÔÆº Çç§ç¶ ÇÕ ÇÜà Ã ÁËÕà çÅ ÖðóÅ ô¯zîäÆ Õî¶àÆ é±§ í¶ÇÜÁÅ Ç×ÁÅ ÃÆ, À¹Ã Ã Õ¶ºçð ÓÚ ÁÕÅñÆ çñ çÆ íÅÂÆòÅñÆ òÅñÆ ÁËé.âÆ.¶. ÃðÕÅð ÃÆ, ܯ E ÃÅñ ñÂÆ B@@D å¾Õ þåÅ ÓÚ ðÔÆ å» À¹Ã Ã ÁÅñ ǧâÆÁÅ ×¹ðç¹ÁÅðÅ ÁËÕà ÇÕÀ¹º éÔÆº ìäÅÇÂÁÅ Ç×ÁÅ?Í Ã: î¾Õó é±§ ïÕÆé þ ÇÕ ÁÃñ å» é¶óñ¶ íÇò¾Ö ÓÚ ÁËé.âÆ.¶. ÃðÕÅð ìäçÆ ÔÆ éÔÆº Áå¶ Ü¶ ÕçÆ ìä òÆ ×ÂÆ å» À¹Ã Ã å¾Õ ò¾ÖðÆ Õî¶àÆ çÆ î§× Õðé òÅñ¶ Ã±ì¶ ÔÇðÁÅäÅ Áå¶ ðÅÜÃæÅé ÓÚ òÆ ×Ëð Õ»×ðÃÆ ÃðÕÅð» ìä ÃÕçÆÁ» Ôé, ÇÜà ÕÅðé Ô¹ä òð×Å ò¾ÖðÆÁ» Õî¶àÆÁ» ìäé çÅ çìÅú àñ ÃÕçÅ þÍ Ü篺 ò¾ÖðÆÁ» Õî¶àÆÁ» ìäÅÀ¹ä çÆ î§× ÔÆ çì ×ÂÆ å» ñ¯Õƺ ÁÅñ ǧâÆÁÅ ÁËÕà é±§ ÁÅê ÔÆ í¹¾ñ ÜÅä×¶Í êÇÔñ» òÆ å» BD ÃÅñ 寺 ÇÂÔ î§× åÕðÆìé ÇòÃðÆ ÔÆ å» ðÔÆ þÍ ÃÅðÆ ÃÇæ¾åÆ ç¾Ã Õ¶ Üç ÇÂÔ ç¾ÇÃÁÅ Ç×ÁÅ ÇÕ ÇÂà Ã ×¶ºç ô¯zîäÆ Õî¶àÆ ç¶ ÇòÔó¶ Çò¾Ú þ Áå¶ Üç å¾Õ ô¯zîäÆ Õî¶àÆ ÇÕö Çà¾êäÆ Ãî¶å ÇÂà ìÅñ é±§ Õ¶ºçð ç¶ ÇòÔó¶ ÓÚ éÔÆº ð¯óçÆ, À¹åéÆ ç¶ð å¾Õ Ö¶ñ· ð¹ÕÆ ðÇÔäÆ þÍ ÇÂà ñÂÆ Çéð¯ñ Õ»×ðÃ çÆ Õ¶ºçð ÃðÕÅð Óå¶ ô¾Õ ÕðéÅ ÇÂ¾Õ ã¹¾Úð 寺 ò¾è Õ¹Þ éÔÆº þÍ Ü¶ êzèÅé Ã: ÁòåÅð ÇÃ§Ø î¾Õó þÚî¹¾Ú ÁÅñ ǧâÆÁÅ ×¹ðç¹ÁÅðÅ ÁËÕà ìäÅÀ¹ä ñÂÆ ùÇÔðç Ôé å» Öðó¶ Çò¾Ú ÁÅêäÆ ñ¯ó Áé¹ÃÅð ïè Õðé ç¶ Ã¹ÞÅò» ÃÇÔå ×zÇÔ î§åðÅñ¶ é±§ òÅÇêà í¶ÇÜÁÅ ÜÅò¶Í À¹Ã 寺 ìÅÁç ÔÆ ܶ Õ¶ºçð ÃðÕÅð À¹Ã ÁËÕà é±§ êÅà Õðé ÓÚ Õ¯ÂÆ ÁÇóÕÅ ìäçÆ þ å» ÔÆ À¹Ã Óå¶ Õ¯ÂÆ ç¯ô ñÅÇÂÁÅ ÜÅ ÃÕçÅ þ, êÇÔñ» ÇìñÕ¹ñ éÔÆºÍ

         ÇÂåéÆ ¦ìÆ ×¾ñìÅå Ô¯ä 寺 ìÅÁç Üç Üæ¶çÅð Ç×ÁÅéÆ ×¹ðìÚé ÇÃ§Ø é±§ ê¹¾ÇÛÁÅ Ç×ÁÅ ÇÕ ÕÆ ÇÜÔóÆ êÅðàÆ é¶ Çìé» ÇÕö ÕÅðé ç¶ ÁËÕà êÅà ԯä çÆ êzÆÇÕÇðÁÅ ð¯ÕÆ Ô¯ÂÆ þ, À¹é·» Çòð¹¾è Õ¯ÂÆ ÕÅðòÅÂÆ  ÕÆåÆ ÜÅò¶×Æ? Ü» À¹é·» é±§ ð¯ÕÆ Ô¯ÂÆ êzÆÇÕÇðÁÅ î¹ó ô¹ð± Õðé ñÂÆ Õ¯ÂÆ ÔçÅÇÂå ÜÅðÆ ÕÆåÆ ÜÅò¶×Æ? å» Üæ¶çÅð ÜÆ é¶ ÁÅêäÆ ì¶òÃÆ ÷ÅÔð ÕðÇçÁ» ÇÕÔÅ ÇÕ ÕÅðòÅÂÆ å» À¹Ô ÕÆ Õð ÃÕç¶ Ôé, À¹Ô å» ÇÃðø ÕÇÔ ÔÆ ÃÕç¶ ÔéÍ ê¹¾ÇÛÁÅ Ç×ÁÅ ÇÕ Ü¶ ÇÃðø ×¹ðç¹ÁÅð¶ Óå¶ Ã§Õ¶åÕ Õì÷Å Õðé ç¶ ç¯ô Çò¾Ú ÔÇðÁÅäÅ ç¶ Ü×çÆô ÇÃ§Ø ÞÆºâÅ é±§ ÃÅæÆÁ» Ãî¶å ÁÕÅñ åÖå Óå¶ åñì ÕÆåÅ ÜÅ ÃÕçÅ þ å» ÇÂà ÃÅð¶ ð½ñ¶ çÆ Üó· ÁÅñ ǧâÆÁÅ ×¹ðç¹ÁÅðÅ ÁËÕà é±§ ìäé 寺 ð¯Õä òÅÇñÁ» é±§ ÇÕÀ¹º éÔÆº? À¹é·» é±§ ÇÂÔ òÆ ç¾ÇÃÁÅ Ç×ÁÅ ÇÕ ×¹ðç¹ÁÅÇðÁ» Óå¶ Õì÷Å Õðé çÆ ÇÂÔ ØàéÅ òÆ êÇÔñÆ òÅð éÔÆº òÅêðÆ, ÇÃ¾Ö ÇÂÇåÔÅà ÓÚ êÇÔñ» òÆ ÕÂÆ òÅð ÁËÃÅ òÅêð Ú¹¾ÇÕÁÅ þ, ÇÜò¶º ÇÕ ééÕÅäÅ ÃÅÇÔì éðËä± îÔ§å 寺 Á÷Åç ÕðòÅÀ¹ä ñÂÆ ñ¾Ûîä ÇÃ§Ø çÆ Á×òÅÂÆ ÓÚ ÜæÅ ×¹ðç¹ÁÅð¶ Óå¶ Õì÷Å Õðé ÔÆ å» Ç×ÁÅ ÃÆ Áå¶ À¹Ã Õì÷¶ ÕÅðé ÔÆ å» ô¯zîäÆ Õî¶àÆ Ô¯ºç Çò¾Ú ÁÅÂÆ ÃÆÍ Ô¹ä ܶ ÔÇðÁÅä¶ ç¶ Çþֻ é¶ ÁÅêäÆ ò¾ÖðÆ Õî¶àÆ çÆ î§× Óå¶ ÷¯ð êÅÀ¹ä ñÂÆ çնåÕ Õì÷Å Õð ÔÆ ÇñÁÅ å» Õ¯ÂÆ ÁäÔ¯äÆ ×¾ñ éÔÆº Ô¯ÂÆÍ À¹Ã Ã çÆ ÃÇæ¾åÆ ò¾ÖðÆ ç¾Ãä òÅñ¶ Üæ¶çÅð ÃÅÇÔì é±§ Ü篺 Ô¯ð ç¾ÇÃÁÅ Ç×ÁÅ ÇÕ Çç¾ñÆ ÇÃ¾Ö ×¹ðç¹ÁÅðÅ Õî¶àÆ çÆ î§× Óå¶ ÷¯ð ç¶ä ñÂÆ Á¾Ü ç¶ ÁÕÅñÆÁ» é¶ ÔÆ ìÆìÆ Çéðñ¶ê Õ½ð é±§ Á¾×¶ ÕðÕ¶ Üæ¶çÅð çå¯Ö ÇÃ§Ø å¯º ×¹ðç¹ÁÅð¶ çÅ Õì÷Å Ö¯ÇÔÁÅ ÃÆ, À¹Ã Ã ׯñÆÁ» òÆ Ú¾ñÆÁ» Ãé, Çëð òÆ éÅ Õ¯ÂÆ ë½ÜçÅðÆ Õ¶Ã çð÷ Ô¯ÇÂÁÅ Áå¶ éÅ ÔÆ ÁÕÅñ åÖå ÃÅÇÔì Òå¶ ÇÕö é±§ þÇçÁÅ Ç×ÁÅ ÃÆÍ AIIH Çò¾Ú Ü篺 ìÅçñ-à¯Ôó¶ çÆ ÁÅêÃÆ ë¹¾à êË ×ÂÆ ÃÆ Áå¶ ×¹ðÚðé ÇÃ§Ø à¯Ôó¶ é¹§± êzèÅéׯ 寺 ñÅÔ Çç¾åÅ Ç×ÁÅ ÃÆ, À¹Ã Ã ×¹ð± ׯÇì§ç ÇÃ§Ø ÕÅñÜ Ú§âÆ×ó· çÅ Õì÷Å ñËä ñÂÆ ìÅçñ ÃðÕÅð ç¶ ÇÂ¾Õ î§åðÆ Ã¹¾ÚÅ ÇÃ§Ø ¦×ÅÔ òñ¯º òÆ Õ¯Çôô ÕÆåÆ ×ÂÆ ÃÆ, ÇÜà 鱧 à¯ÔóÅ ê¾ÖÆÁ» é¶ éÅÕÅî ìäÅ Çç¾åÅ ÃÆÍ  À¹Ã Ã òÆ Õ¯ÂÆ ë½ÜçÅðÆ Õ¶Ã çð÷ éÅ Ô¯ÇÂÁÅ Áå¶ éÅ ÔÆ Üæ¶çÅð» é¶ ÇÕö é±§ þÇçÁÅÍ H ܱé B@@G é±§ Ã: êzÕÅô ÇÃ§Ø ìÅçñ çÆ î¾çç éÅñ ܦèð Ç÷ñ·¶ Çò¾Ú ×¹ðç¹ÁÅðÅ ÃîÃåê¹ðÅ À¹å¶ ìÅìÅ ÔðéÅî ÇÃ§Ø è§¹îÅ é¶ Õì÷Å Õð ÇñÁÅ ÃÆ, ׯñÆÁ» òÆ Ú¾ñÆÁ», Ú¾ñç¶ ÁÖ¿â êÅá Çò¾Ú ìÆìÆÁ» Áå¶ ì¾ÇÚÁ» çÆ îÅðÕ¹¾à òÆ Ô¯ÂÆ êð Õ¯ÂÆ Õ¶Ã çð÷ éÅ Ô¯ÇÂÁÅ Áå¶ éÅ ÔÆ Üæ¶çÅð» é¶ Õ¯ÂÆ ×§íÆð é¯Çàà ÇñÁÅ, Ü篺 ÇÕ ìÅì¶ è¹§î¶ çÅ Õì÷Å Ô¹ä å¾Õ òÆ ÜÅðÆ þ, å» Ô¹ä ÕÆ Ã: Ü×çÆô ÇÃ§Ø ÞÆºâÅ é±§ ÇÂö ÕÅðé åñì ÕÆåÅ Ç×ÁÅ þ ÇÕ À¹Ô ìÅçñ ç¶ Çòð¯èÆ ×ð¹¾ê ç¶ Ôé? å» Üæ¶çÅð Ç×ÁÅéÆ ×¹ðìÚé ÇÃ§Ø é¶ À¹Ã 寺 ê¾ñÅ ÞÅóç¶ Ô¯Â¶ ÇÕÔÅ ÇÕ À¹Ã Ã î˺ Üæ¶çÅð éÔÆº ÃÆ, ÇÂà ñÂÆ î˺ Õ¹Þ éÔÆº Õð ÃÕçÅÍ î˺ ÁÅêäÆ Üæ¶çÅðÆ ç¶ Ã ñÂÆ ÔÆ ÜòÅìç¶Ô Ô»Í òËö å» ÁÕÅñ åÖå ÃÅÇÔì ç¶ î½÷±çÅ Üæ¶çÅð é±§ Çê¾Ûñ¶ Ã Çò¾Ú ñ¶ ×¶ ëËÃÇñÁ» é±§ ÇèÁÅé Çò¾Ú ð¾Öç¶ Ô¯Â¶ ÔÆ ëËÃñ¶ ñËä¶ ÚÅÔÆç¶ ÔéÍ Ç÷ñ·Å ÁçÅñå» å¯º ñË Õ¶ ùêzÆî Õ¯ðà å¾Õ òÆ ëËÃñ¶ ñËä Ã À¹Ã éÅñ Çîñç¶ Ü¹ñç¶ Çê¾Ûñ¶ նû ç¶ ÁçÅñåÆ ëËÃÇñÁ» é±§ ÇèÁÅé Çò¾Ú ð¾ÇÖÁÅ Ü»çÅ þ êð ܶ Üæ¶çÅð ÃÅÇÔì Çê¾Ûñ¶ ÇÂÇåÔÅà Çò¾Ú òÅêðÆÁ» Çê¾ÛñÆÁ» ØàéÅò» 寺 ÇÂåé¶ ÔÆ ì¶õìð ðÇÔäÅ ÚÅÔ¹§ç¶ Ôé å» Ø¾à 寺 ؾà ÁÅñ ǧâÆÁÅ ×¹ðç¹ÁÅðÅ ÁËÕà, ÇÜÃ çÆ À¹Ô õ¹ç òÆ ÔîÅÇÂå Õð ðÔ¶ Ôé Áå¶ À¹ê𯺠À¹ê𯺠Ãî¹¾Ú¶ ÁÕÅñÆ çñ Ãî¶å ô¯zîäÆ Õî¶àÆ êzèÅé ÁòåÅð ÇÃ§Ø î¾Õó òÆ ÔîÅÇÂå Õð ðÔ¶ Ôé, À¹Ã ÁËÕà ç¶ êÅà ԯä çÆ êzÆÇÕÇðÁÅ é±§ ð¯Õä òÅÇñÁ» çÆ å» ÜòÅìåñìÆ Ô¯äÆ ÔÆ ÚÅÔÆçÆ þÍ ì¶ô¾Õ Üæ¶çÅð ÃÅÇÔì é¶ Õ¯ÂÆ òÅÁçÅ éÔÆº ÕÆåÅ êð ÇÂåéÅ å» î§é ÔÆ ÇñÁÅ þ ÇÕ À¹Ô êzèÅé Ã: î¾Õó éÅñ ÇÂà Ãì§èÆ ÜñçÆ ÔÆ Õ¯ÂÆ ×¾ñìÅå ÕðÕ¶ Á×ñÆ ÕÅðòÅÂÆ ô¹ð± Õðé×¶Í À¹îÆç ÕÆåÆ Ü»çÆ þ ÇÕ Ç×ÁÅéÆ ×¹ðìÚé ÇÃ§Ø òÆ ô¯zîäÆ Õî¶àÆ é±§ ÁÅñ ǧâÆÁÅ ×¹ðç¹ÁÅðÅ ÁËÕà êÅà ÕðòÅÀ¹ä çÆ êzÆÇÕÇðÁÅ å¶÷ Õðé ñÂÆ ê±ðÆ ÔçÅÇÂå ÜÅðÆ ÕðÕ¶ Ãî¹¾ÚÆ Õ½î Çò¾Ú ¶ÕåÅ Áå¶ îðïÅçÅ Çò¾Ú ÇÂÕÃÅðåÅ ÇñÁÅÀ¹ä ñ弮 ÃÔÅÂÆ Ô¯ä×¶Í 

bµdy bxIey qF ikhVy?-XÈpfl mfnvI

         afps ivwc lVdy JgVdy ieh afvfË qF Èfied sB ny suxI hovy, ‘‘jfdf nF cFbl, qYnUµ bµdf bxf dUµ.'' Bfv qUµ ijhVf ivhfr krdf hYN Auh TIk nhIN. mYN qYnUµ afpxy vrgf bxfAux leI soD dyvFgf. bµdf bxfAuxf Kflf jI df vfVf nhIN. hryk mnuwK nUµ afpxy suBfa dI buwkl hI inwGI lwgdI hY. ies leI dUjy nUµ bdlx leI sbr qy isafxp vflI jµg loVINdI hY. ijµny iksmF dy afDfr hoxgy Aus muqfbk bµidaF dI bVI lMmI ilst bx jfvygI.

         iswty 'qy phuµcx leI mnuwKF nUµ cfr DiVaF ivwc lwCxF dy afDfr 'qy vµz ky gwl ÈurU krdy hF. E a eI aqy s vrg dy nfmkrn nfl vfro-vfrI nijwTdy hF. E vrg ivwc Auh bµdy afAuNdy hn, ijnHF df suBfa grm, hmlfvr, qyËI nfl pRqIikiraf dyx vflf aqy gusYlf huµdf hY. aijhy bµdy idl dIaF ibmfrIaF nfl nyVy df irÈqf rwKdy hn. idl PylH hoxf, ijs nUµ afm mnuwK awj ‘hfrt atYk' kih ky smJdf hY, E vrg leI ies df iÈkfr hoxf sOKf hY. a DVf A dy iblkul Ault hY. nrm, guwsy pRqI mwTf, sihXogI, rfhq ivwc rihx vflf Bfv qxfAu mukq qy sihjy cwlx vflf huµdf hY. inrsµdyh ieh Auh mnuwK huµdf hY ijhVf lMmI qy ishqmµd Aumr Bogdf hY. kfhl qoN mukq rihx kfrn shI PYslf lYx dy smrwQ huµdf hY. inmrqf AurdU dy ies Èyar vFg Aus dy rom-rom ivwc rcI huµdI hY.

‘‘imtf ky apnI hsqI ko

agr kuC mrqbf cfhy

ik dfnf Kfk my imlkr

gulo gulËfr hoqf hY.''

         ‘ey' gruwp ivwc afigafkfrI, dUjy nUµ KuÈ rwKx dI pRivrqI rwKdy hn. ienHF ivwc loVoN vwD kmËorI ienHF dy aµdrly pRbµD dI kmËorI df sUck huµdI hY. srIrk qOr 'qy vI ieh ibmfrIaF df tfkrf nhIN kr skdy. sB nUµ KuÈ rwKxf vI bhuqf lfhyvµd nhIN.

sB ko KuÈ krny kI afdq CoV do

khIN sBI nfrfË nf ho jfeyN.

         dUijaF df nfjfieË dbfa Jwlxf vI ienHF bµidaF dy ihwsy afAuNdf hY, ijs kr ky ieh iksy pVfa 'qy ibmfrIaF df vwzI pwDr 'qy iÈkfr ho skdy hn.

         lE jI afKrI DVf ‘s' kI kihµdf hY. ienHF dI soc nFh-pwKI huµdI hY. icµqf icwq 'qy hr smyN cVHI rihµdI hY. iPkr krI jFdy hn, iËkr nhIN krdy. guwsy nUµ mn ivwc dbfeI rwKdy hn. dbfa ivwc Bwjx dI pRivrqI rwKdy hn. siQqIaF df tfkrf krn dy smrwQ nhIN huµdy. kuVHdy rihµdy hn. afpxy afp aqy dUijaF nUµ kosdy hn. KojF ny iswD kIqf hY ik ‘s' gruwp ivwc dbfa dy sB qoN vwD hfrmonË pYdf hox kfrn KUn ivwc ienHF df lMmy smyN leI rihxf hr pwK qoN Gfqk iswD huµdf hY. ieh AudfsInqf Bfv AudfsI df iÈkfr ho jFdy hn. AudfsI qF iPr qn aqy mn dohF nUµ ‘icwq' kr idµdI hY Bfv qn aqy mn ƒ KoKlf kr idµdI hY.

         ‘E' gruwp asihxÈIlqf hox kfrn dUjy sfiraF nUµ inkµmf igxdf hY qy qfnfÈfhI rvweIaf aKiqafr krdf hY. ‘a' sµqulq qy qkVf mihsUs huµdf hY. ‘e' ivwc gulfmI JlkdI hY qy ‘s' ivwc kuJ nFh‑pwKI soc inrfÈ krdI hY. ijvyN dyKx nUµ qF mnuwK iewk pRbµD ivwc lwgdy hn, pr AunHF dy KUn gruwpF ivwc iBµnqF, rµg rUp qy Èkl ivwc iBµnqf, AunHF dy byuinafdI aµÈF ivwc qbdIlI df pRqIk hY, pr qF vI sUJ pYx qy mnuwKI afpxy afp nUµ bdl skdf hY. iswiKaf df rol iesy pVfa 'qy af ky ienklfbI bx jFdf hY ik ikvyN isstm ivwc iPwt rihx vflf mnuwK bxfAuxf hY. cox pfTk dI mrËI 'qy hY.

 

ikAuN axK nUµ jfn qoN Aupr smJI jFdy lok-Èfm isµG aµg sµg

      TIk ho skdY axK dy rfh qurnf, pr AuQy ijwQy iksy df Blf hµudf hovy, iewËq df bcfa huµdf hovy, gOrv dI rwiKaf huµdI hovy, dyÈ dy mfx-snmfn nUµ bcfieaf jFdf hovy aqy prAupkfrI Auwc kdrF-kImqF ƒ bulMd rwKx leI Xqn kIqy jFdy hox. siqkfr nUµ bxfeI rwKx leI aqy anfr nUµ jqfeI rwKx vfsqy Enf icr qwk TIk hn, jd qwk iksy dUjy df nuksfn nf huµdf hovy.

         mVHk nfl jIAUxf, mfx nfl ivcrnf hr mnwuK dI rIJ huµdI hY, pr Aus dI hwd qwk, ijwQoN qwk kdrF-kImqF dI CF sfQ idµdI hovy. asIN jIAUxf mVHk dy nfl do pYr Gwt qurnf, pr ieh Pyr ho igaf ik asIN jIAUxf mVHk dy nfl do pYr vwD qurnf. mVHk dI Èfn bxfAuxI koeI mfVI gwl nhIN, pr Aus nUµ axK dy rfh pf dyxf TIk nhIN. Brm-BulyiKaF nfl axK df guwzf KVf kr dyxf Pokf kfrj hY, ijs ƒ mfnqf nhIN idwqI jf skdI.

         smfjk ivhfr qurdf-qurdf smfj dy isr Auwqy keI qrHF dI CqrI qfx idµdf hY, ijs qoN bfhr rihxf afsfn nhIN rihµdf, pr inwq nvF rUp lYNdy mfhOl ivwcoN nvIaF socF jnm lYNdIaF hn aqy nvyN ivcfr, nvyN rµg-Zµg jnm Dfrdy hn aqy nvyN ivhfr, ijnHF 'coN qfËy suPny pYdf huµdy hn aqy invykly idws-hwdy. bIqy df bhuq sfrf azµbr ipwCy rih jFdf hY aqy awj dy jfgRq mnuwK leI swc qy cfnx dy bUhy KuwlHxoN nhIN rihµdy.

         pUrI dunIaf mnuwK dI muwTI ivwc af geI, ijs kfrn bhuq kuJ nËr dI qlI 'qy af igaf hY. vwK-vwK siBafcfrF df iewk dUjy Auwqy pRBfv pYxf dUr dI gwl nhIN rih geI. bhuq pwKF qoN hnyry ivwc ivcrdy smfj dy siBafcfr nUµ qµg vlgxF qoN mukqI nhIN imldI, jdoN ik ivksq mulkF dy KuwlHF vfly siBafcfrF ny afpxf gihrf aqy aimwtvF pRBfv Cwzy ibnF nhIN rihxf huµdf. vwK-vwK DrqIaF 'qy rihx vfly lokF ny AuhnF pRBfvF qoN bc nhIN skxf huµdf.

         Gr aµdr dfKl hoey tYlIivËn aqy hor sµcfr sfDn awj dy bwicaF awgy eynf kuJ prosdy hn, ijs qoN Auh axiBwj nhIN rih skdy. Auh pihrfvy df asr kbUldy hn aqy Kfx-pIx df vI, adbo adfb df pRBfv mµndy hn aqy ivhfr df vI, ihµsf qy ÈFqI df asr kbUldy hn aqy muhwbq dy pfrdrÈI KwulHm-KuwlHy klolF df vI. hwz-mfs dy ijsm aµdr AuTdIaF qrµgF mgr qurdy hn aqy afpxy pRym-rµgy suPinaF mgr dOVdy hn qF aiVwkf bx ky keI iksm dIaF aOkVF rfh ivwc af KVoNdIaF hn.

         mhFpurÈ dwsdy hn ik mnuwK df somf iewk hI hY aqy iewk qoN vwD nhIN. sB mF dI kuwK 'coN afAuNdy hn aqy iewk hI nUr 'coN, pr smfj AuhnF 'qy afpo-afpxy Drm, jfq, iPrky aqy goq dIaF mohrF lfAuxoN nhIN htdf. iksy kol vI ieh aiDkfr nhIN ik Auh iewko smyN qoN afey mnuwKF ivwc vµzIaF pfvy, pr pfAux vfly bfË nhIN afAuNdy. AunHF nUµ kOx smJfey ik ieh jfq-goq hnyrf Zox qoN vwD kuJ nhIN, mUrKqf qoN vDyry kuJ nhIN.

         muhwbqI joiVaF 'qy ijhVf Ëulm awj keI qrHF dIaF pµcfieqF ZfhuµdIaF hn, Aus leI AuhnF nUµ kfnUµn dy ktihry ivwc KVf kIqf jfxf cfhIdf hY, qF ik Auh gYr-kfƒnI kfrvfeIaF krn bfry soc qwk vI nf skx. rfjnIqkF aqy hfkmF nUµ hr mslf vot dy nËrIey qoN nhIN dyKxf cfhIdf, sgoN axK (afnr ikilMg) dy nFa 'qy pRymIaF dIaF leIaF jFdIaF jfnF nUµ hr hIly bcfieaf jf sky. vYsy vI jfn nfloN axK nUµ vwD aihmIaq dyxI aigafn vI hY aqy bVI vwzI Buwl vI, ijs nUµ iksy vI kImq 'qy muafP nhIN kIqf jf skdf.

         ijhVI Kwp Kfp pµcfieqF ny pfeI hoeI hY, Aus bfry hfkmF nUµ ajy qwk kuJ nhIN kIqf, ijs leI AuhnF nUµ vI lokF awgy jvfbdyh hoxf pvygf aqy AuhnF smfjk rihbrF nUµ vI, ijhVy smfj ivcly bfhUblIaF ƒ hnyry ivwc ivcrnoN nhIN vrjdy.

        

pµjfbI nfl mËfk

         jlMDr nyVly ipµzoN myry iewk vfkP df Pon afieaf ik pµjfb ivwc pµjfbI BfÈf dy lfgU hox df aYlfn ho igaf hY, kI ieh cµzIgVH ivwc vI ho geI hY? svfl druwsq sI, pr mYN awigAuN koeI jvfb nf idwqf, dyx jogf hI nhIN sF. Aus ƒ lMmI cOVI gwlbfq rfhIN dwsxf pYxf sI ik cµzIgVH pµjfb df ihwsf hI nhIN qy pµjfb ivwc vI lfgU hox df aYlfn hI hoieaf hY, lfgU AuQy vI nhIN hoxI, ikAuNik aYlfn qF pihlF vI bVI vfr hoey hn, pr ieh ivcfrI lfgU nhIN hoxI. aYlfn krn vfly qF Auh hn, ijhVy pihlI qoN aµgryËI pVHfAux qoN nhIN hty.

         bIqy df iKafl afieaf qF lCmx isµG igwl dI lfgU kIqI pµjfbI sfhmxy af KVI hoeI. dPqrF ivwc kµm pµjfbI ivwc hox lwg ipaf sI aqy puwC-pRqIq hox lwgI sI pµjfbI dI. lfgU hoeI hoeI Auh pµjfbI ikwQy geI? dPqrF 'coN ikvyN aqy kdoN lop ho geI? iks doKI ny Aus vloN lfgU kIqI pµjfbI nUµ muV dPqrF aqy PfeIlF 'coN bfhr Bjf idwqf?

         clo hoeI-bIqI nUµ CwzIey. hux dy vËIrF ny qF Ëor-Èor nfl zµky dI cot 'qy pµjfbI lfgU krn dy pfrdrÈI vfady kIqy, pr ies dy lfgU krn leI bxfeIaF kmytIaF nUµ koeI aiDkfr nhIN idwqy gey. kmytIaF ivwc vI AuhnF lokF dI Brmfr hY, ijnHF dy idl ivwc pµjfbI leI nf qF koeI hyj hY, nf hI pRqIbwDqf. nfl dI nfl kmytIaF 'qy srkfrI glbf gwl iksy qx-pwqx nhIN lwgx dyvygf.

         pµjfbI nfl dyr qoN mËfk ho irhf hY qy hux Pyr ho irhf hY. ieh AudoN qwk huµdf rhygf, jdoN qwk suihrdqf, gµBIrqf aqy iemfndfrI dIaF qrµgF pµjfbI ƒ lfgU krn vfilaF dy idlo-idmfg ivwc pYdf nhIN huµdIaF.

brsI 'qy ivÈyÈ

sFJIvflqf dI mUrq BfeI knwHeIaf jI‑krnYl isµG

         BfeI knwHeIaf jI sRI gurU qyg bhfdr jI dy ainSn syvk aqy sRI gurU goibµd isµG jI dy droN‑GroN vrosfey hoey hn. BfeI knwHeIaf jI jd gurU drbfr 'c hfËr hoey qF Aus smyN sRI gurU qyg bhfdr jI gurgwdI 'qy ibrfjmfn ho cuwky sn. AunHF ƒ afAuNidaF hI gurU jI ny ndI qoN pfxI Br ky ilafAux leI ikhf. BfeI knwHeIaf jI jd pfxI df GVf lY ky afey qF gurU sfihb ny hwQ Do ky bfkI sfrf pfxI zolH idwqf. gurU sfihb ny iPr AunHF ƒ pfxI Br ky ilafAux leI ikhf. BfeI knwHeIaf jI iPr pfxI df GVf Br ilafey qF iPr gurU sfihb ny afpxy crn Do ky bfkI sfrf pfxI zolH idwqf. dUjy idn iPr ieµJ hI hoieaf. ies qrHF keI idn huµdf irhf. gurU sfihb iek bVf vwzf iemiqhfn lY rhy sn. jy awj BfeI knwHeIaf jI ƒ gurU jI df ieµJ pfxI zolHxf nf BfAuNdf qF ieh mYdfny jµg ivwc sB ƒ iek id®ÈtI nfl vyK ky pfxI nf iplf skdf.

      BfeI sfihb ny nf koeI Aujr kIqf qy nf hI guwsf‑iglf, mwQy 'qy vwt qwk nhIN pfieaf. hr roË sqbcn kih ky hI jl ilafAuNdy rhy. BfeI knwHeIaf jI ƒ ies qrHF jl Zox df cµgf aiBafs ho igaf. kdy lMgr pkfAux leI, kdy lMgr ivwc bYTIaF sµgqF jF gurU drbfr ivwc bYTIaF sµgqF ƒ jl CkfAux dI syvf krdy. ies qrHF Auh gurU dIaF KuÈIaF dy nfl‑nfl sµgqF dIaF asIsF vI lYNdy rhy. BfeI knwHeIaf jI GoiVaF ƒ jl CkfAux, GoiVaF leI Gfh, dfxf, ilwd iekwTI krn qy nhfAux afid dI syvf vI krdy.

         iek idn gurU jI ny BfeI knwHeIaf jI ƒ ikhf, ‘‘quhfzI syvf Qfie peI hY, jfE! afp nfm jpo qy hornF ƒ jpfAu.'' sfihb sRI gurU qyg bhfdr jI df hukm mµn ky syvf pµQIaF dI pihlI DrmÈflf lfhOr aqy ipÈfvr dy ivckfr iËlf kYmlpur (pfiksqfn) dy ipµz ‘khvf' ivwc BfeI knwHeIaf jI ny bxfeI. jrnYlI sVk 'qy visaf ieh ipµz phfVF nfl imilaf hoieaf hY. iek koh df pYNz qih kr ky phfVF 'qy cVH ky lok dUroN pfxI ilaf ky guËfrf krdy. BfeI knwHeIaf jI ny ies QF jrnYlI sVk 'qy rfhgIr musfPrF dy suwK afrfm aqy gurmiq pRcfr leI DrmÈflf bxfeI. ielfky dy lokF ny qn, mn qy Dn nfl syvf/kmfeI kIqI.

      do sO mµjy ibsqry afey‑gey rfhIaF‑pFDIaF dy suwK afrfm leI iqafr kIqy gey. do sO GVf pfxI df hr smyN Br ky rwKdy. ieQy ihµdU, muslmfn, iswK, eIsfeI sB DrmF dy lok af ky suwK pRfpq krdy. ieh DrmÈflf sFJIvflqf df pRqIk bx geI.

      BfeI knwHeIaf jI df jnm 361 sfl pihlF vËIrfbfd lfgy isaflkot (pfiksqfn) dy ipµz ‘sodrf' ivKy ipqf BfeI nwQU rfm KwqrI dy gRih mfqf suµdrI jI dI kuwKoN sµmq 1705, sµn 1648 eI[ ivwc hoieaf. BfeI nwQU rfm jI jrnYl amIr isµG musfihb dy mYnyjr sn.

      bcpn 'c hI aYsI avsQf bx geI sI. ijQy siqsµg hovy, kQf‑kIrqn hovy, sB qoN pihlF jf bYTdy sn. ieQoN qwk ik rYx‑bsyrf vI AuQy hI kr Cwzdy sn. afp hr smyN jybF pYisaF nfl BrI rwKdy sn. ijQy ikqy koeI nSgf, BuwKf, grIb, loVvµd vyKdy AunHF dI syvf kr Cwzdy sn.

      BfeI knwHeIaf jI dI 12 sfl dI Aumr ivwc Bgq nnUaf nfl Byt hoeI. AunHF ƒ afpxI qVp dwsx 'qy Bgq nnUaf ny ikhf ik prmpd qwk phuµcx leI DrU Bgq dI qrHF sfDnf krn dI loV hY. BfeI knwHeIaf sfDnf leI AunHF dI Èrn ivwc af gey, pr AunHF dI Èrn bhuqf smF nf iml skI. Bgq nnUaf jI swcKµz jf ibrfjy, Auprµq BfeI knwHeIaf vfps ipµz af gey. Gr phuµcx 'qy ipqf nwQU rfm jI akfl clfxf kr gey.

      ies mgroN pirvfr df qy kfrobfr df sfrf boJ BfeI knwHeIaf jI dy moiZaF 'qy af ipaf, pr afp Gr df sB kuJ iqafg ky jµgl vwl cly gey aqy BuwKy‑Bfxy keI idn jµglF dI Kfk Cfxdy iPrdy rhy. keI idnF dI Btkx mgroN AunHF df imlfp iek sfDU nfl hoieaf. sfDU qoN prmpd dI pRfpqI df rsqf puwiCaf. iek idn ndI dy iknfry aµn‑jl iqafg ky bYT gey, 31 idnF bfad BfeI knwHeIaf jI ƒ sRI afnSdpur sfihb jfx dI afkfÈvfxI hoeI. BfeI jI df afnSdpur sfihb phuµcx 'qy sB qoN pihlF gurU jI dy drÈn kr ky mn ÈFq ho igaf, ihrdy dI vydnf pUrI hoeI. GoiVaF dy qbyly 'c GoiVaF ƒ jl CkfAux dI syvf krn lwg pey. QoVHI dyr bfad gurU jI dy hukm nfl lfhOr cly gey.

      BfeI knwHeIaf jI dy jfx qoN bfad sRI gurU qyg bhfdr jI idwlI ivKy ÈhId kIqy gey, Auprµq dsvyN pfqÈfh sRI gurU goibµd isµG jI gurgwdI Auwpr bYTy. BfeI knwHeIaf jI ny jd sRI gurU goibµd isµG jI dy drÈn kIqy qF ndrI‑ndr inhfl ho gey. gurU jI dy drÈn krn Auprµq syvf 'c lwg gey. gurU jI vwloN sB iswKF ƒ ÈsqrbwD hox dy hukm 'qy Auh (BfeI knwHeIaf) vI ÈsqrDfrI ho gey.

      sRI gurU goibµd isµG jI mhfrfj vwloN 1704 eI[ ivwc afnSdpur sfihb ivKy jbr, Ëulm dy Kfqmy aqy grIbF, mËlUmF dI rwiKaf leI Drm XuwD ho rhy sn. Drm XuwD ivwc isµG aqy duÈmx dovyN hI ËKmI ho ky jl dI mµg kr rhy sn. BfeI knwHeIaf jI ny cmVy dI mÈk jl dI Br ky sB ivwc srb‑ivafpk iek joq jfx jl CkfAuxf ÈurU kr idwqf. ijQoN ikqo vI jl dI afvfË suxdy, jl Ckf afAuNdy. BfvyN koeI gurU df isµG sI, BfvyN duÈmx df ispfhI. BfeI knwHeIaf jI dy mn ivwc ieh ivcfr koeI nhIN sI. dovF ivwc iek joq smJ ky jl Ckf rhy sn. duÈmxF ƒ jl CkfAuNdy dyK isµGF ny roikaf. knwHeIaf! ieh gurU jI dy duÈmx hn, qusIN ienHF ƒ jl nf CkfE. BfeI knwHeIaf jI ny suxI‑axsuxI kr idwqI. ibnF ivqkry dy jl CkfAuNdy, syvf kmfAuNdy rhy.

      gurU jI kol kuJ isµGF ny iÈkfieq kIqI ik asIN muglF ƒ ËKmI krdy hF, pr BfeI knwHeIaf ienHF ƒ pfxI iplf ky muV jIivq kr idµdy hn. gurU jI ny BfeI knwHeIaf jI ƒ bulf ky jdoN puwiCaf qF BfeI jI ny inmrqf sihq Auwqr idwqf. grIb invfj sfihb jIE! mYƒ qF hr iek ivwc afp df hI rUp idKfeI idµdf hY. BfeI knwHeIaf jI dy muwK qoN bcn sux ky gurU sfihb boly, aY Kflsf jI! BfeI knwHeIaf jo kuJ bol irhf hY, ieh iek pUrn sfD dI bfxI df cirwqr hY. ies pUrn purK knwHeIey dy mn dI avsQf bVI AuwcI hY. gurU sfihb ny BfeI knwHeIaf jI ƒ CfqI nfl lf ky mlHm dI zwbI qy pwtI bKÈIÈ kIqI qy ikhf ik ijQy pfxI iplfAux dI syvf krdy ho, AuQy ËKmIaF dy ËKmF 'qy mlHm‑pwtI krn dI syvf vI kiraf kro.

      sRI gurU goibµd isµG jI ny BfeI knwHeIaf jI 'qy imhrF, bKiÈÈF kridaF Prmfn kIqf. BfeI jI! quhfzI Gfl (syvf) akfl purK dI drgfh ivwc QFie peI hY. afp nfm jpo qy hornF ƒ vI jpfvo. afp dUijaF ƒ vI inÈkfm syvf krnI isKfAu. irwDIaF‑iswDIaF qyry awgy ipwCy lwgIaF iPrngIaF. iksy gwl dI koeI kmI nhIN rhygI. qyry nF 'qy ‘syvf pµQI' sµprdf cwlygI ijs ivwc mhfn qpwsvI, bRhm‑igafnI, sµq‑mhFpurK jqI‑sqI‑qpI hoxgy. gurU sdf quhfzy aµg‑sµg rhygf.

      klgIDr pfqÈfh jdoN afnSdpur sfihb qoN rvfnf hoey qF AunHF BfeI knwHeIaf jI ƒ afpxy ipµz ‘khvf' ivwc jf ky pRcfr krn leI ikhf. BfeI knwHeIaf jI ny afpxy aKIrly 10 ku sfl ipµz hI ibqfey. ipµz khvf ivwc QF‑QF jf ky gurmiq df pRcfr krdy rhy. BfeI knwHeIaf jI sihj avsQf ivwc ivcrn vfly syvf dy puqly sn. BfeI sfihb ƒ syvf, ismrn dy nfl‑nfl kIrqn df bhuq ÈOk sI. hr roË aµimRq vyly qoN sUrj inklx qwk kIrqn krdy qy suxdy sn.

      iek idn afp df srIr kuJ iZwlf ho igaf. aµimRq vyly ieÈnfn krn Auprµq inwq‑nym dIaF pµj bfxIaF df pfT kr ky smfDI leI. kIrqn suxdy‑suxdy hI afpxy ipµz sodry ivKy 20 sqµbr sµn 1718 eI[ muqfbk sµmq 1775 ibkrmI ƒ 70 sfl dI Aumr bqIq kr ky gurU crnF ivwc aByd ho gey.

 

axK ipwCy kql-hrjIq kOr bfjvf

         GroN Bwjy ieh nOjvfn joVy, pRymI joVy kort ivwc jf ky ivafh krdy hn. kort vI AunHF dI rwiKaf dI i˵myvfrI lY lYNdf hY, pr kd qwk? puls dy pµdrF-vIh krmcfrIaF dy sfhmxy Aus muµzy df kql kr idwqf jFdf hY qy puls isrP qmfÈbInF vFgU mUµh vyKdI rih jFdI hY. iewk hI ipµz dy muµzf-kuVI ivafh nhIN kr skdy ieh ipµz dI Èfn dy iKlfP hY. ies qrHF dy anykF mfmly sfhmxy af rhy hn ijwQy iksy dI DI nUµ prvfr dI Èfn dy iKlfP ‘gusqfKI' krn dI kImq afpxI jfn dy ky cukfAuxI peI. ies qoN vI vwD hor bhuq kuJ kIqf jFdf hY. BrI pµcfieq dy sfhmxy Aus nUµ mfiraf-kuwitaf jFdf hY, Aus qoN Aus dy pqI nUµ jbrn rwKVI bµnHvfeI jFdI hY, Aus df smUihk blfqkfr kIqf jFdf hY, Aus dy mUµh 'qy kflK mlI jFdI hY, ipµzoN bfhr BuwKI-ipafsI GridaF qooN dUr duKI qy qrsXog hflq ivwc Cwz idwqf jFdf hY.

         ies qrHF dIaF GtnfvF pµjfb, hirafxf qy pwCmI Auwqr pRdyÈ ivwc iËafdf vfpr rhIaF hn. pµjfb qy hirafxf ivwc hox vflIaF hwiqafvF ivwcoN ds pRqIÈq pirvfr dI Èfn (afnr ikilMg) vfsqy kIqIaF jFdIaF hn. sfzy smfj ivwc bhuq sfrIaF kurIqIaF hn ijnHF ivwcoN iewk ‘afnr ikilMg' hY. sdIaF purfxy smfj dy leI ieh koeI nvF Èbd nhIN hY. smfj dy qknIkI ivkfs dy bfvjUd ajy qwk ies 'qy koeI pRqIbµd nhIN lwg sikaf.

         ‘afnr ikilMg' iewk aYsI pRQf hY ijs ivwc Kfndfn dI iewËq 'qy vwtf lgfAux dy jurm ivwc Gr dIaF nUµhF-DIaF dI hwiqaf kr idwqI jFdI hY. Kfndfn dI iewËq dy nF 'qy hox vflI hwiqaf bytI dI huµdI hY. jy koeI kuVI dUsrI jfq jF Drm dy muµzy nfl ivafh kr ky pirvfr qy smfj dI mirafdf qoVdI hY qF Aus dI hwiqaf kr idwqI jFdI hY. bytI vfly dUsiraF dy byty ƒ vI mfr dyNdy hn. lyikn jdoN afpxf bytf ies qrHF df kµm krdf hY qF isrP dUsry dI DI ƒ hI mfrdy hn. ieh kyvl Auwc jfqIaF ivwc hI vyKx ivwc afieaf hY. ienHF ivwc lVky nUµ bcfAux dI hr sµBv koiÈÈ kIqI jFdI hY. lVkI dI mOq nUµ kdI drj hI nhIN krvfieaf jFdf ijvyN ik Auh hY hI nhIN sI. jy koeI vwzI jfq df muµzf iksy CotI jfq dI kuVI nfl ivafh rcf lYNdf hY qF ies smfj ivwc Aus leI koeI sËf nhIN, pRµqU iehI kµm koeI kuVI krdI hY qF Aus nUµ mfr ky/Aus dI jfn lY ky sËf idwqI jFdI hY.

         puwqr ƒ Kfndfn df vfirs qy kul df nF rOÈn krn vflf, mµnx vfly purÈF dI dunIaf awj vI afpxI Èfn (?) nUµ brkrfr rwKx vfsqy DIaF 'qy hI inrBr hY. ieh ieho ijhI dunIaf hY ijwQy bytI nUµ jnm lYx qoN vI roikaf jFdf hY, jnm lY lvy qF mfqm mnfieaf jFdf hY qy iPr Aus nSnHI ijhI jfn 'qy jfq-brfdrI, pirvfr qy Kfndfn dy nfm dI gwTVI rwK idwqI jFdI hY. Auh Kfndfn dI vfirs qF nhIN, pr pirvfr dI iewËq dI rKvflI ËrUr bxf idwqI jFdI hY. Auh jµmdy hI ikAuN mr nhIN geI, ies aprfD dI sËf Auh mrdy dm qwk cukfAuNdI rihµdI hY. kdI jIx dI koiÈÈ ivwc koeI PYslf Kud lY ilaf qF Aus nUµ ‘afnr ikilMg' XfnI ik Èfn dI vydI 'qy kurbfn krn lwigaF koeI dyr nhIN lgfeI jFdI.

         afnr ikilMg aDIn kIqIaF hwiqafvF vfsqy iksy Kfs ivakqI nuµ ksUrvfr nhIN Tihrfieaf jFdf blik pirvfr dy sfry purÈ mYNbrF dI sihmqI nfl ies Gtnf nUµ isry cVHfieaf jFdf hY ijs nfl Kfndfn dy nF 'qy lwgf Dwbf imt sky. jy aOrqF ƒ brfbrI df sQfn idwqf igaf huµdf qF ies qrHF dIaF GtnfvF nf dy brfbr huµdIaF.

         hwiqafvF df islislf qF hI ruk skdf hY jy jfq‑pfq dIaF dIvfrF qoV idwqIaF jfx 'qy ienHF ivwc KuwlH idlI qy ipafr vfly bUhy-bfrIaF lfey jfx. kuVI qy muµzy ivwc Prk hmyÈf vfsqy imtf idwqf jfvy. ies qrHF dIaF kurIqIaF nUµ rokx vfsqy lokF nUµ jfgruUk krn dI loV hY. nfl dI nfl lokF nUµ ieh vI pqf lwgy ik kfƒn afpxy hwQF ivwc lYx vfly kdI vI bKÈy nhIN jFdy. hux qwk Kfs kr ‘afnr ikilMg' vfsqy koeI vwKrf kfƒn nhIN bixaf. ies qrHF dIaF hwiqafvF ‘mfnv hwiqaf' qihq afAuNdIaF hn. jdoN ies qrHF dIaF GtnfvF nUµ lokF dI BIV aµjfm dyNdI hY qF doÈIaF df pqf lgfAuxf aOKf ho jFdf hY. qy cÈmdId gvfh vI nhIN imldy.

         aksr ies qrHF dy bymyl GroN Bwjy pRymI kort mYirj kr ky do-cfr mhIinaF bfad Gr vfps af jFdy hn. puls nUµ vI pqf huµdf hY ik ienHF df vfps Gr afAuxf Kqry qoN KflI nhIN, iPr vI AunHF nUµ bcfAux leI kuJ nhIN kr skdI. cOvIN Gµty nfl vI nhIN rih skdI qy isrP qy isrP qmfÈbIn bx jFdI hY. iewk pfsy qF Bfrq dyÈ qy ies dy vfsI nvIaF AucfeIaF CUh rhy hn. alwg kIrqnImfn sQfpq kr rhy hn qy Ausy Bfrq dyÈ ivwc jfqIvfd qy Drm df kflf pRCfvF ajy vI dyÈ dy asmfn 'qy mµzrf irhf hY. Kfndfn dI iewËq dy nfm 'qy aOrqF dy kql df islislf jfrI hY.

         isrP Bfrq hI nhIN eyÈIaf dy ikµny hor mulkF ivwc ieh krm jfrI hY. Ërf ienHF purÈF dI Èfn vyKo-qurkI ivwc iewk pqI ny afpxI jvfn qy KUbsUrq pqnI dI Èihr dy cOrfhy 'qy gfl kwt ky hwiqaf ies kr ky kIqI ikAuNik ryzIE 'qy iksy ny Aus dI pqnI vfsqy iewk gIq vjfAux dI PrmfieÈ kIqI sI. arb dyÈ ivwc iewk pqI ny afpxI pqnI nUµ ies kr ky mfr idwqf ikAuNik Aus ny (pqI) supny ivwc Aus nUµ byvPfeI kridaF vyiKaf sI.

         pfiksqn ivwc Auwqr-pwCm sImf pRFq ivwc iewk mfnisk qOr 'qy rogI lVkI df blfqfkfr hoieaf. sfry Aus gunfhgfr nUµ jfxdy sn lyikn Aus nUµ sËf dyx dI bjfie lVkI nUµ ipµz dI pµcfieq nUµ sONp idwqf. pµcfieq ny Aus lVkI nUµ mOq dI sËf suxfeI ijs nUµ aµjfm dyx vfsqy Aus lVkI dy do Coty-Coty BrfvF nUµ ikhf igaf ikAuNik AuQoN dy kfƒn muqfbk Coty bwicaF nUµ ieho ijhy kqlF dI sËf isrP iqµn sfl huµdI hY.

         ieh sfry mfmly iewËq dy nfm 'qy kIqy gey kqlF dy hn ijs nUµ bdiksmqI nfl hwiqaf nhIN, dfg imtfxf jF nwk rwiKaf igaf, mµinaf jFdf hY.

 

dosqI df irÈqf-suirMdr pfl kOr

         iËMdgI ivwc dosqI dI aihmIaq qoN asIN munkr nhIN ho skdy. dosqI iewko iewk aijhf irÈqf hY ijs nUM inBfAux leI sfnUM iksy smfjk bMDn ivwc nhIN bwJxf pYNdf. mF-bfp, BYx-Brf vFg hor KUn dy irÈqy sfnUM ivrfsq ivwc imldy hn. ienHF nUM asIN bdl nhIN skdy. jdoN ik dosq asIN afpxI mrËI nfl cux skdy hF. hryk irÈqy dI afpxI iewk pirBfÈf huMdI hY. mfipaF df siqkfr krnf DIaF-puwqrF df PrË hY, jdoN ik DIaF-puwqrF nUM ipafr krnf aqy AunHF df pflx poÈx krnf mF-bfp df PrË hY. iesy qrHF pqI-pqnI df irÈqf ipafr, siqkfr aqy ivÈvfs mMgdf hY. pRMqU dosqI iewk aijhf smfjk bMDn hY ijs ivwc, ibnF iksy vlgx ivwc kYd hoieaF, rUh nfl ipafr, siqkfr aqy ivÈvfs df adfn-pRdfn huMdf hY.

         iËMdgI dy sPr ivwc dosq sfzy leI shI rfh dsyry bxdy hn. sfzy cMgy-bury pwK nUM ÈIÈy vFg sfzy sfhmxy pyÈ kr idMdy hn. ijwQy sfzy cMgy kMmF dI qfrIP krdy hn, AuQy sfzIaF glqIaF vwl sfzf iDafn ies qrHF idvfAuNdy hn ik sfnUM AunHF `qy guwsf nhIN afAuNdf sgoN afpxI AUxqfeI df pqf lwgdf hY ijs nUM suDfr ky sfzI ÈKsIaq inKrdI hY. Auh sfzy sfhmxy cuxOqIaF nhIN rwKdy sgoN sfzf mnobl vDfAuNdy hn. smwisafvF pYdf nhIN krdy sgoN sfzIaF smwisafvF df hwl lwBx ivwc mdd krdy hn. glq rfh `qy nhIN pYx idMdy, AuNglI PV ky iswDy rfh qordy hn.

         dosqI dI inafmq hfsl krnI sfzy afpxy hwQ-vws huMdI hY. iekwTy rihMidaF, bihMidaF, AuTidaF jdoN do jF iËafdf ivakqIaF dy mn aqy rUh iewko lYa ivwc sMgIqbwD hox lwgdy hn qF dosqI df bIj puMgrdf hY, pr ies bIj nUM pUrf drwKq bxfAux leI hryk iDr nUM dosqI dy PrË inBfAux leI pRqIbwD hoxf pYNdf hY. jdoN koeI iDr ienHF PrËF pRqI pUrI qrHF smripq nhIN rihMdI qF ieh pOdf murJfAux lwgdf hY. irÈqy ivwc kVvfht af skdI hY. ies leI hryk ivakqI nUM ieh mMn ky cwlxf cfhIdf hY ik jy ies irÈqy nUM icr sQfeI rwKxf hY qF dUsry ivakqI pRqI afpxy PrË inBfAux nUM pihl dyxI hY. jdoN vI `qyry PrË’ , ‘myry PrË’ bfry soicaf jfx lwgf, sbMDF ivwc qryV pY jfxI lfËmI hY. ies irÈqy nUM ijAUNdf rwKx leI hryk iDr nUM koiÈÈ krnI pYNdI hY. ‘‘mYN pihl ikAuN krF glqI Aus dI hY’ jF mYN qF kuJ ikhf hI nhIN’ aqy ‘Aus nUM ies qrHF nhIN sI krnf cfhIdf’ , vrgIaF socF irÈqy dI qMd nUM hor Jtkf idMdIaF hn. mnF dIaF vDdIaF DUrIaF irÈqy dI mOq df kfrn bx skdIaF hn. ies leI hryk iDr nUM afpxy vloN sMbMDF nUM bxfeI rwKx dIaF koiÈÈF ivwc kmI nhIN afAux dyxI cfhIdI. smyN isr shI kfrn lwB ky irÈqy dI qMd nUM tuwtx qoN bcfieaf jf skdf hY.

         jy kdy aijhI siQqI af vI jfvy qF guwsy nUM kdI vI afpxy Aupr hfvI nf hox idE. iËafdf sMjIdf hox qoN vI bco ikAuNik dosqI dy irÈqy ivwc guwsyKor ivakqI vFg hI gMBIr ivakqIqv vfly ivakqI vI koeI vDIaf ÈKsIaq iswD nhIN huMdy. glqIaF hryk iensfn qoN ho skdIaF hn. jy iewk dosq koeI glqI kr irhf hY qF dUsry df ieh PrË bxdf hY ik Aus dI glqI bfry Aus nUM ipafr nfl smJfey, pr gMBIr ÈKsIaq dy mflk ivakqI keI vfr dosqI tuwtx dy zroN jF iPr afpxI ÈKsIaq ivclI sMkoc dI Bfvnf kfrn afpxy dosq dI glq gwl df vI ivroD nhIN kr skdy. ies nfl dUjI iDr df nuksfn vI huMdf hY. arQfq guwsy aqy sMkoc nUM ies irÈqy ivwc kdI nf afAux idE.

         iPr vI jy iksy kfrn dosqI tuwt hI geI qF gwl nUM mn `qy lgf ky mnorogI nhIN bx jfxf. sgoN ijMnf iksy dosq ny irÈqf inBfieaf Ausy nUM hI bhuq smJo. bYNk bYNlYNs vfg Aus nUM hI afpxI dosqI df srmfieaf smJ ky smyt lvo. dUsry qoN bhuqI AumId lf ky duKI nf hovo. ho skdf hY ik dosqI dy jo arQ quhfzy leI hn, Auh quhfzy dosq leI nf hox, jo jËbf quhfzy aMdr hY, Auh quhfzy aMdr nf hovy. ies leI jy koeI dosq iksy vyly, iksy kfrn quhfzy qoN mUMh moV lYNdf hY qF Audfs hox nflooN irÈqy dI mOq dy kfrnF bfry socy. sfkfrfqmk soc apxf ky afpxIaF kmIaF suDfrn dI koiÈÈ kro, qF ik nvIN dosqI pfAux lwigaF qusIN afpxy PrËF pRqI vwD sucyq ho sky.

 

 ×¹ðèÅî» çÆ Ã¹ð¾ÇÖÁÅ, íðåÆ ÕÆå¶ ×¶ é½ÜòÅé éÔÆº, é¶Õ éÆÁå Áå¶ Ú§×¶ ×¹ðîÇå êzÚÅðÕ ÔÆ Õð ÃÕç¶ Ôé

ÇÕðêÅñ ÇçØ, ìÇá§âÅÍ î¯ì: @IHEED-H@GIG

         ×¹ðèÅî» Çò¾Ú Ãí 寺 ÕÆîåÆ òÃå± ôzÆ ×¹ð± ×§zæ ÃÅÇÔì ÜÆ ç¶ êÅòé Ãð±ê Ôé, ÇÜà Çò¾Úì¶ôÕÆîåÆ ÇÃè»å ð±êÆ ðåé ÜòÅÔð ÁÅÇç íð¶ ê¶ Ôé, ÇÜà Ãì§èÆ ×¹ð± ×§zæ ÃÅÇÔì ÜÆ Çò¾Ú ÔÆ ë¹ðîÅé çðÜ þ : ÒÒðåé ñÅñ ÜÅ ÕÅ ÇÕÛ± éŠ¨ íð¶ í§âÅð ÁÖ±à Áå¯ñ¨ÓÓ (ê¿é» 186)Í Ã¯ ÇÂé·» ðåé ð±êÆ ×¹ð± ôìç» ç¶ ÇÃèÅå é±§ ÃîÞäÅ, ×¹ðèÅî» Çò¾Ú ñÅ×± ÕðéÅ Áå¶ Ã§×å» Çò¾Ú êzÚÅðé» ÔÆ ×¹ðèÅî» çÆ ÁÃñÆ Ã¹ð¾ÇÖÁÅ þÍ ÇÂà ê¾Ö¯º ×¹ðèÅî «¾à¶ 깾චÜÅ ðÔ¶ ÔéÍ ô¯zîäÆ Õî¶àÆ ÁèÆé ×¹ðç¹ÁÅÇðÁ» Ãî¶å ìÔ¹å¶ ×¹ðç¹ÁÅÇðÁ» ÓÚ ÇÃ¾Ö ðÇÔå îðïÅçÅ ñÅ×± éÔÆº, ×¹ðîÇå Çòð¯èÆ ÕðîÕ»â ÷¯ð» ô¯ð» éÅñ Ú¾ñ ðÔ¶ Ôé, ìÔ¹å¶ ×¹ðç¹ÁÅÇðÁ» ÓÚ Õ¯ÂÆ êzÚÅðÕ þ ÔÆ éÔÆº, ÇÜ¾æ¶ þ òÆ Ôé, À¹é·» é±§ ×¹ð± ÁÅô¶ î¹åÅÇìÕ êzÚÅð Õðé çÆ Ö¹¾ñ· éÔÆº þ, À¹é·» é±§ ÃÖå ÔçÅÇÂå» Ô¹§çÆÁ» Ôé ÇÕ Õ¯ÂÆ ÁËÃÆ ×¾ñ éÔÆº ÕðéÆ, ÇÜà éÅñ ç×å» çÆ ôðèŠ๾චܻ À¹Ô ÁÕÅñÆ çñ ìÅçñ ç¶ Çòð¹¾è òÆ Ü»çÆ Ô¯ò¶Í êzì§èÕ ÕçÆ éÔÆº ïÚç¶ ÇÕ Ü§Þ± êÅÀ¹äÅ, ôðÅè Õðé¶, Úó·ç¶ ñðÜ òñ î±§Ô ÕðÕ¶ Çê¾åð» é¹§± êÅäÆ ç¶äÅ, ç¶òÆ ç¶òÇåÁ» çÆ ê±ÜÅ Áå¶ ÁÅðåÆÁ» À¹åÅðéÆÁ», åÆðæ ÇÂôéÅé Õðé¶, òðå ð¾Öä¶ ÁÅÇç ÃÅð¶ ÕðîÕ»â ôðèÅ òܯº å» ÔÆ ÕÆå¶ Ü»ç¶ Ãé, ÕÆ ô¹ð± ÃÅÇÔì é¶ ÇÂé·» çÅ ÇþèÅ Çòð¯è ÕðÕ¶ À¹Ã Ã ç¶ ñ¯Õ» çÆ ôðèÅ éÔÆº å¯óÆ ÃÆÍ ÕÅÜÆ, ìzÅÔîä, ܝׯ ÁÅÇç ܯ èÅðÇîÕ ÕðîÕ»â Õðç¶ Ôé, ÇÂÔ Ãí ôðèÅ òܯº ÔÆ å» ÕÆå¶ ÜÅ ðÔ¶ Ôé, ÇÜé·» çÅ ×¹ð± éÅéÕ ÃÅÇÔì é¶ ÒÒÕÅçÆ Õ±ó¹ ì¯Çñ, î« ÖÅǨ ìzÅÔîä¹ éÅòË ÜÆÁÅ ØÅǨ ܝׯ ܹ×Çå é ÜÅäË Á§è¹¨ åÆé¶ úÜÅó¶ çÅ ì§è¹¨ÓÓ (ê¿é» 662) ôìç ðÅÔÆº íðê±ð Ö¿âé ÕÆåÅ å» ÕÆ ×¹ð± ÃÅÇÔì é¶ ÇÂé·» çÆ ôðèÅ éÔÆº å¯óÆÍ ÕÆ ÇÂà 鹧± Çé§çÅ ÕðéÆ ÇÕÔÅ ÜÅò¶ Ü» À¹êç¶ô ç¶äÅÍ ÕÆ ÇÂÔ ÃÅð¶ ÕðîÕ»â Á¾Ü ×¹ðç¹ÁÅÇðÁ» Çò¾Ú éÔÆº Ô¹§ç¶ Ü» ÃÅâ¶ ê¿æÕ ÁÅ×± Õ¹Þ ò¯à» ñÂÆ êìÇñÕ ÃæÅé» Óå¶ ÕðÕ¶ Çþֻ é±§ ×ñå çç¶ô éÔÆº ç¶ ðÔ¶Í ÕÆ ÇÕö êzÚÅðÕ é±§ ÁËÃÆ Ö¹¾ñ· þ ÇÕ À¹Ô ÇÂé·» ×¹ðîÇå Çòð¯èÆ Õ§î Õðé òÅÇñÁ» çÆ Ö¹¾ñ· Õ¶ Áñ¯ÚéÅ Õð ÃÕ¶Í ÇÃ¾Ö èðî ÓÚ ÁÅ ðÔÆ Ç×ðÅòà ÕÅðé ÒêÆÀ± çÅç¶ ÕÅ ÖÜÅéÅÓ çÆ «¾à Ô¯ ðÔÆ þ êð ÇÕö êzÚÅðÕ Ü» êzì§èÕ çÅ ÇÂà êÅö Õ¯ÂÆ ÇèÁÅé éÔÆº þÍ

         ÇÂà 寺 òÆ ò¾è ×¹ðç¹ÁÅÇðÁ» Çò¾Ú ×¹ð± ×§zæ ÃÅÇÔì ÜÆ ç¶ Ãð±ê Á×é í¶à (ÕÆå¶ ÜÅä Ü») Ô¯ä çÆÁ» õìð» ÁÅÀ¹ºçÆÁ» ðÇÔ§çÆÁ» ÔéÍ Áëïà Õðé Ü» ÜÜìÅåÆ íÅôä ç¶ä 寺 òè ÕçÆ Õ¹Þ éÔÆº ÕÆåÅ Ü»çÅÍ ÃÅð¶ ÔÆ Õ¶Ã ÇìÜñÆ ç¶ ôÅðà ÃðÕà Ô¯ä éÅñ ñ¾×Æ Á¾× ç¶ ê¶à¶ êÅ Çç¾å¶ Ü»ç¶ ÔéÍ ÁÇÜÔÆÁ» î§çíÅׯ ØàéÅò» ç¶ ÕÅðé ÜÅäé ñÂÆ ÕçÆ Õ¯ÂÆ êóåÅñ éÔÆº ÕðòÅÂÆ ×ÂÆ, Õ¯ÂÆ ÕÅé¹±§éÆ ÕÅðòÅÂÆ éÔÆº ÕÆåÆ ×ÂÆ Ü» ùð¾ÇÖÁÅ ñÂÆ ÕçÆ Õ¯ÂÆ ÜòÅé íðåÆ éÔÆº ÕÆå¶ ×¶ Áå¶ éÅ ÔÆ ÁÇÜÔ¶ Õðé ç¶ ÕçÆ ÇìÁÅé ÔÆ Çç¾å¶ ×¶ ÔéÍ ×¹ðç¹ÁÅÇðÁ» Çò¾Ú ôzÆ ×¹ð± ×§zæ ÃÅÇÔì ÜÆ ç¶ ÁêîÅé Ô¯ä çÆÁ» ØàéÅò», êÅáÆÁ» òñ¯º ÁÖ¿â êÅá çÆ ð½ñ ñÅÀ¹ºÇçÁ» î¯ìÅÂÆñ Óå¶ ÁôñÆñ Çëñî» ò¶ÖäÆÁ», ×Åä¶ Ã¹äé¶, ÃðÅò» Çò¾Ú ÇÂôéÅé ÕðçÆÁ» Á½ðå» çÆ ×¹êå ð±ê Çò¾Ú ë¯à¯ ñËäÆ, ÃðÅò» ç¶ Õîð¶ ÁïÅôÆ ñÂÆ òðå¶ ÜÅä çÆÁ» ôðîéÅÕ ØàéÅò» çÆÁ» õìð», ×¹ðç¹ÁÅÇðÁ» ç¶ îÅó¶ êzì§è» ÕÅðé Ãî¹¾ÚÆ ÇÃ¾Ö Õ½î çÅ ÇÃð ôðî éÅñ Þ¹ÕÅ ðÔÆÁ» Ôé êð Ã: î¾Õó Áå¶ ÃðòÀ¹Ú ÕÔÅÀ¹ä òÅñ¶ åÖå» ç¶ Üæ¶çÅð» é¹§± ÕçÆ ÇÂà êÅö ùèÅð ÇñÁÅÀ¹ä çÆ Õ¯ÂÆ ÇÚ§åÅ éÔÆº Ô¯ÂÆÍ êð þðÅéÆ Ô¯ÂÆ þ ÇÕ ÔÇðÁÅä¶ ç¶ ×¹ðç¹ÁÅÇðÁ» ç¶ êzì§è ñÂÆ ò¾ÖðÆ Õî¶àÆ çÆ î§× Õð ðÔ¶ ÁËÃ.ÜÆ.êÆ.ÃÆ. î˺ìð» òñ¯º AC Ãå§ìð é±¹§ ÔÇðÁÅä¶ ÇòÚñ¶ Û¶òƺ êÅåôÅÔÆ éÅñ Ãì§èå ×¹ðç¹ÁÅðÅ Õ¹ð¹±Õ¹ô¶åð Çò¾Ú çÅÖñ Ô¯ Õ¶ çնåÕ å½ð Òå¶ Õ¹Þ Ã ñÂÆ ÕËô ÕÅÀ±ºàð Óå¶ Õì÷Å Õð ÇñÁÅÍ ÇÂà ØàéÅ çÆ ô¯zîäÆ Õî¶àÆ zêèÅé ÁòåÅð ÇÃ§Ø î¾Õó Áå¶ ô¯zîäÆ ÁÕÅñÆ çñ ìÅçñ é±§ å» íÅðÆ ÇÚ§åÅ Ô¯äÆ ÔÆ ÃÆ, ê¿Ü¶ Üæ¶çÅð» é±§ òÆ ÇÂåéÆ ØìðÅÔà Ô¯ÂÆ ÇÕ å¹ð§å AD Ãå§ìð é±§ îÆÇà§× þç Õ¶ ÔÇðÁÅäÅ Õî¶àÆ ç¶ êzèÅé Ü×çÆô ÇÃ§Ø ÞÆºâÅ, ìÆìÆ ðÇò§çð Õ½ð, ÕîñÜÆå ÇçØ, ÁòåÅð ÇÃ§Ø Ú¾Õ±, Ô÷±ðÅ ÇÃ§Ø Áå¶ Ü¯×Å ÇÃ§Ø ïî¹éÅé×ð é±§ Ãê¾ôàÆÕðé ç¶ä ñÂÆ AI Ãå§ìð é¹§± ÁÕÅñ åÖå ÃÅÇÔì Òå¶ åñì Õð ÇñÁÅÍ Üæ¶çÅð» é¶ Ã§Õ¶åÕ ÕìÜÅ Õðé òÅÇñÁ» Çòð¹¾è ô¯zîäÆ Õî¶àÆ òñ¯º Õ¶Ã çð÷ ÕðòÅÀ¹ä é±§ òÆ ÃÔÆ ÕðÅð Çç§ÇçÁ» ÇÕÔÅ ÇÕ ÇÂé·» Á¾Ü ×¹ðç¹ÁÅð¶ Óå¶ Õì÷Å ÕÆåÅ þ, Õ¾ñ· é±§ êÅðñÆî˺à Óå¶ Õð ñËä×¶Í

         ×¹ðç¹ÁÅð¶ Óå¶ Õì÷Å ÕðéÅ Á¾Ü Õ¾ñ· èÅðÇîÕ Þ×óÅ éÔÆº, ÇÂÔ ÇÃÁÅÃÆ Þ×óÅ þ ÇÕÀ¹ºÇÕ ÇÂÔ Õ¯ÂÆ «ÕÆ Û¹êÆ ×¾ñ éÔÆº ÇÕ ô¯zîäÆ Õî¶àÆ çÆÁ» Ãà¶Ü» é±§ èÅðÇîÕ éÅñ¯º òè ðÅÜéÆåÕ ñ¯ó» ñÂÆ ò¾è òðÇåÁÅ ÜÅ ÇðÔÅ þÍ ÇÂà ñÂÆ ܶ ê¿ÜÅì ç¶ ÁÕÅñÆ, ô¯zîäÆ Õî¶àÆ ðÅÔÆº ê¿ÜÅì ÓÚ ÁÅêäÆ ÃÇæ¾åÆ î÷ì±å ìäÅÂÆ ìËá¶ Ôé å» ÔÇðÁÅä¶ ç¶ Çþֻ  çÅ òÆ Ççñ ÕðçÅ þ ÇÕ À¹Ô ÁÅêäÆ ò¾ÖðÆ Õî¶àÆ ìäÅ Õ¶ À¹Ã ðÅÔÆº ÔÇðÁÅäÅ ÓÚ Õ¹Þ åÅÕå ÔÅÃñ ÕðÕ¶ ÁÅêä¶ èÅðÇîÕ, ÁÅðÇæÕ, ðÅÜéÆåÕ Ô¾Õ» çÆ ê±ðåÆ Õð ÃÕäÍ ÇÂÃ Ã¯Ú Çò¾Ú Õ¹Þ òÆ ×ñå éÔÆº Áå¶ éÅ ÔÆ èðî ç¶ î¹¾ãñ¶ ÇÃè»å» éÅñ Ãì§èå þ, ÇÂà Þ×ó¶ ç¶ Çéð¯ñ ðÅÜéÆåÕ ÕÅðé Ôé å¶ ÇÂé·» çÅ Õ¯ÂÆ ðÅÜéÆåÕ Ô¾ñ ÔÆ ñ¾ÇíÁÅ ÜÅäÅ ÚÅÔÆçÅ þÍ ÁÕÅñ åÖå ÃÅÇÔì òñ¯º çÖñ Á§çÅ÷Æ ÇìñÕ¹ñ ÔÆ À¹ÇÚå éÔÆº þÍ Üæ¶çÅð» é±§ ÚÅÔÆçÅ ÃÆ, ÇÜÔóÅ Õ¶Ã æÅä¶ Çò¾Ú çð÷ ÕÆåÅ ÜÅ ü¾Õ¶ Ô¯ò¶ Áå¶ À¹é·» Çòð¹¾è ÕÅé±§éÆ ÕÅðòÅÂÆ çÆ î§× ÕÆåÆ Ü»çÆ Ô¯ò¶, À¹æ¶ À¹é·» é±§ ÃîÅé§åð Õ¯ÂÆ Ô¯ð ëËÃñÅ Õðé ñÂÆ ÁÕÅñ åÖå ÃÅÇÔì çÆ ç¹ðòð寺 éÔÆº ÕðéÆ ÚÅÔÆçÆ ÇÕÀ¹ºÇÕ Ü¶ èéò§å ÇÃ§Ø ç¶ Õ¶Ã ò»× ÁçÅñå çÅ ëËÃñÅ ÁÕÅñ åÖå ÃÅÇÔì ç¶ ëËÃñ¶ éÅñ¯º òÖðÅ Ô¯ Ç×ÁÅ å» ÇÂà éÅñ ÁÕÅñ åÖå ÃÅÇÔì çÆ Ô¶áÆ Ô¯ò¶×Æ, ÇÜÃ ç¶ Çܧî¶òÅð ÇÂÔ Üæ¶çÅð Ô¯ä×¶Í

         ô¯zîäÆ Õî¶àÆ êzèÅé ÁòåÅð ÇÃ§Ø î¾Õó é¹§± òÆ ÕËô ÕÅÀ¹ºàð Óå¶ Õì÷¶ çÆ õìð ùä Õ¶ ìóÆ åÕñÆø Ô¯ÂÆ, À¹é·» òÆ ×¹ðç¹ÁÅðÅ ÕàÅäÅ ÃÅÇÔì ÇòÖ¶ ÇÂÔ ÇìÁÅé çÅ× Çç¾åÅ, ÇÕ Õ¹ð±Õô¶åð ÔÇðÁÅäÅ ÇòÖ¶ òÅêðÆ ØàéŠ寺 ìÅÁç ô¯zîäÆ Õî¶àÆ ç¶ ÁèÆé ÁÅÀ¹ºç¶ ê¿ÜÅì å¶ ê¿ÜÅì 寺 ìÅÔð ÃÅð¶ ÔÆ ñÇìÁ» ÓÚ ×¹ðç¹ÁÅÇðÁ» çÆ Ã¹ð¾ÇÖÁÅ ñÂÆ é½ÜòÅé» çÆ íðåÆ Õð»×¶, À¹æ¶ ÃæÅéÕ êzÃÅôé çÆ òÆ ÃÔÅÇÂåÅ ñÂÆ ÜÅò¶×ÆÍ î¾Õó ÃÅÇÔì é±§ òÆ Ü¶ ê¹¾ÇÛÁÅ ÜÅò¶ ÇÕ À¹êz¯Õå òðÇéå ç¹ÖçÅÇÂÕ ôðîéÅÕ ØàéÅò» ð¯Õä ñÂÆ å» Õî¶àÆ Õ¯ÂÆ ÕÅðòÅÂÆ éÔÆº ÕðçÆ å» ÇÂà նà ÓÚ ÇÂåéÆ ë¹ðåÆ ÇÕÀ¹º ÇòÖÅÂÆ ÜÅ ðÔÆ þ å» À¹é·» Õ¯ñ Õ¯ÂÆ ÜòÅì éÔÆº Ô¹§çÅÍ À¹é·» ÇÂÔ òÆ ÇÕÔÅ ÇÕ Ü×çÆô ÇÃ§Ø ÞÆºâÅ å¶ À¹é·» ç¶ ÃÅæÆÁ» é¶ Õì÷Å ÕðÇçÁ» ×¹ðîðïÅçÅ é±§ í§× ÕÆåÅ þ, ÇÜà ÕðÕ¶ Çþֻ çÆ ÃðòÀ¹Ú Ã§ÃæÅ ÁÕÅñ åÖå ÃÅÇÔì é¶ ç¯ôÆÁ» é±§ ôzÆ ÁÕÅñ åÖå ÃÅÇÔì Óå¶ åñì Õð ÇñÁÅ þÍ ÇÂÔ áÆÕ þ ÇÕ ÁÕÅñ åÖå ÃÅÇÔì Çþֻ çÆ ÃðòÀ¹Ú Ã§ÃæÅ þ êð ÇÜà åð·» ìÅçñ çñ ÇÂÃ çÆ ðÅÜéÆåÕ ÕÅðä» ñÂÆ ç¹ðòð寺 Õð ÇðÔÅ þ, À¹Ã é¶ ÇÂà çÅ îÅé ÃÇåÕÅð Çî¾àÆ ÓÚ ð¯ñ Çç¾åÅ þÍ ÇÂé·» Üæ¶çÅð» ñÂÆ å» ÇÜà òÆ ÇòÁÕåÆ çÆ ÕÅðòÅÂÆ ÁÕÅñÆ çñ ç¶ Çòð¹¾è Ü»çÆ Ô¯ò¶, À¹æ¶ å» å¹ð§å ×¹ðîðïÅçÅ í§× Ô¯ Ü»çÆ þ êð ܶ À¹Ã¶ åð·» çÆ ÕÅðòÅÂÆ ìÅçñ ê¾ÖÆÁ» òñ¯º ÕÆåÆ ÜÅò¶, À¹æ¶ îðïÅçÅ é±§ Õ¯ÂÆ Á»Ú éÔÆº ÁÅÀ¹ºçÆÍ ÇÂÔ ç¾Ãäï¯× þ ÇÕ H ܱé B@@G é±§ ÁÇÜÔÆ ÇÂ¾Õ ØàéÅ ×¹ðç¹ÁÅðÅ ìÅìÅ ôÔÆç» ÃîÃåê¹ðÅ é¶ó¶ ܦèð ÇòÖ¶ òÅêðÆ ÃÆ, ÇÜæ¶ ô¯zîäÆ ÁÕÅñÆ çñ ìÅçñ ç¶ Çòô¶ô Ç´êÅ ç¶ êÅåð íÅÂÆ ÔðéÅî ÇÃ§Ø è¹§îÅ é¶ BE@ 寺 CE@ ç¶ ÕðÆì ÔÇæÁÅðì§ç ÃÅæÆÁ» éÅñ Õì÷Å Õðé çÆ Õ¯Çôô ÕÆåÆ ÃÆ Áå¶ Ü¯ Õ¹Þ íÅÂÆ è§¹îÅ é¶ ôzÆ ×¹ð± ×§zæ ÃÅÇÔì ÜÆ çÆ ÔܱðÆ Çò¾Ú ÕÆåÅ ÃÆ, À¹Ã çÆ ÇîÃÅñ ÇÂÇåÔÅà Çò¾Ú ñ¾íäÆ Áçíò þÍ íÅÂÆ è§¹îÅ é¶ Ú¾ñ ðÔ¶ ÁÖ¿â êÅá» ç½ðÅé î÷ñ±î ìÆìÆÁ» å¶ ì¾ÇÚÁ» çÆ Á§é·Æ Õ¹¾àîÅð ÕÆåÆÍ ÇÂÔ îÅîñÅ AC ܱé B@@G é±§ íÅÂÆ îé¯Ôð ÇÃ§Ø Áå¶ íÅÂÆ ùÇð§çð ÇÃ§Ø ðîåÅ é¶ ÁÕÅñ åÖå Óå¶ òÆ êÔ¹§ÚÅÇÂÁÅ, ÇÜ¾æ¶ À¹é·» é±§ ïÕÆé ÇçòÅÇÂÁÅ Ç×ÁÅ ÇÕ ÇÂà çÅ ÃÖå é¯Çàà ÇñÁÅ ÜÅò¶×ÅÍ êð ÇÕÀ¹ºÇÕ À¹æ¶ ç¯ôÆ Ã: ìÅçñ çÅ ÚÔ¶åÅ ÃÆ, ÇÂà ñÂÆ Õ¯ÂÆ ÕÅðòÅÂÆ å» ÕÆ Ô¯äÆ ÃÆ, ÇÂà Ãì§èÆ Á¾Ü å¾Õ ÇÕö îÆÇà§× ÓÚ òÆÚÅð òÆ éÔÆº Ô¯ÇÂÁÅ Áå¶ Ô¹ä Ç×ÁÅéÆ ×¹ðìÚé ÇÃ§Ø ÜÆ é±§ ÇÂÔ Ú¶åÅ òÆ éÔÆº ÇðÔÅ ÇÕ ÁËÃÆ Õ¯ÂÆ ØàéÅ òÅêðÆ òÆ ÃÆ Ü» éÔÆºÍ

         ÇÂà 寺 êÇÔñ» òÆ Çç¾ñÆ Õî¶àÆ ç¶ êzèÅé Ã: êðîÜÆå ÇÃ§Ø ÃðéÅ Ü篺 êÅÇÕÃåÅé ÓÚ Ã¯é¶ çÆ êÅñÕÆ ç¶ éÅñ Üñ±Ã ÓÚ ×¶ Ãé å» À¹é·» çÆ ×ËðÔÅ÷ðÆ çÅ ëÅÇÂçÅ À¹áÅÀ¹ºç¶ ԯ¶ ìÅçñ çñ ç¶ Çç¾ñÆ Õî¶àÆ ç¶ Õ¹Þ î˺ìð å¶ Üéðñ ÃÕ¾åð é±§ ÖzÆç ÇñÁÅ Áå¶ À¹Ã Üéðñ ÃÕ¾åð 寺 ÕÅðÜÕÅðéÆ çÆ Ú¯ä ñÂÆ ÁËñÅé ÕðòÅ Çç¾åÅÍ êÇÔñ» å» Ã: Ãðé» é¶ ÇÂà çÅ Çòð¯è ÕÆåÅ ÇÕ ÇÂÔ ëËÃñÅ Õî¶àÆ çÆ ÕÅðÜÕÅðéÆ çÆ îÆÇà§× ÓÚ Ô¯Â¶ ëËÃñ¶ À¹êz§å ÕðéÅ ÚÅÔÆçÅ ÃÆÍ ÇÂà ÇìéÅÁ Óå¶ À¹é·» ÁÕÅñ åÖå ç¶ Üæ¶çÅð Õ¯ñ çÖñ ç¶ä çÆ î§× òÆ ÕÆåÆÍ êð ÁËÃÅ ÇÕÔóÅ Üæ¶çÅð Ô¯ ÃÕçÅ þ, ÇÜÔóÅ ìÅçñ çñ òñ¯º ÚñÅÂÆ î¹ÇÔ§î é±§ ð¯Õ ÃÕä çÅ Ô½ÃñÅ Õð ÃÕ¶Í ÁÖÆð êÅÇÕÃåÅé 寺 òÅêÃÆ À¹êz§å Ã: ÃðéÅ é¶ Çç¾ñÆ êÔ¹§Ú Õ¶ À¹é·» çÅ ÃÅæ Û¾â Õ¶ ÜÅ ü¾Õ¶ î˺ìð» ÓÚ¯º ÇÂåéÆ Õ¹ Ç×äåÆ, ÇÜà éÅñ À¹é·» ç¶ çñ çÅ êzèÅé ìäéŠçíò ÃÆ, î¹ó ÁÅêä¶ éÅñ ÇîñÅÀ¹ä ÓÚ ÃøñåÅ ÔÅÃñ Õð ñÂÆ å» À¹é·» ìÅçñ çñ òñ¯º ÇîæÆ åðÆÕ é±§ Ú¯ä» ÕðòÅÀ¹ä éÅñ ÃÇÔîåÆ ç¶ Çç¾åÆÍ ÇÂà Ã å¾Õ ìÅçñ çñ é±§ òÆ ÁÇÔÃÅà ԯ Ç×ÁÅ ÃÆ ÇÕ À¹é·» çÆ ÔÅð ïÕÆéÆ þ, ÇÂà ñÂÆ Ô¹ä À¹é·» é¶ Ú¯ä» Çê¾Û¶ êÅÀ¹ä ñÂÆ ÁÕÅñ åÖå Õ¯ñ êÔ¹§Ú ÕÆåÆ å» Üæ¶çÅð ÜÆ é¶ ðÅ寺 ðÅå Ú¯ä» ð¾ç Õðé çÅ ÁÅç¶ô ç¶ Õ¶ Çòô¶ô ç±å Çç¾ñÆ é±§ å¯ð Çç¾åÅ, ÇÜÔóÅ ÇÕ Ãò¶ð¶ Ã: ÃðéÅ é±§ Çîñ ÔÆ éÅ ÃÇÕÁÅ Áå¶ À¹é·» Ã ÇÃð Ú¯ä» ÕðòÅ Õ¶ ÁÅêä¶ íðÅ ÔðÇò§çð ÇÃ§Ø ÃðéÅ é±§ êzèÅé ìäÅ Çç¾åÅÍ ÁÕÅñ åÖå çÆ Çëð ç¹ðòð寺 Ô¯ÂÆ Áå¶ Ã: ÃðéÅ é±§ ÁÅç¶ô ç¶ ìÅò÷±ç (ì¶ô¾Õ À¹Ô ÁÅç¶ô Ú¯ä» å¯º êÇÔñ» Ã: ÃðéÅ å¾Õ êÔ¹§ÚÅÀ¹ä 寺 òÆ ÁÃëñ ðÔ¶ Ãé) Ú¯ä» ÕðòÅÀ¹ä ç¶ ç¯ô ÓÚ Ãî¹¾ÚÆ üäÆ Ô¯ÂÆ ÕÅðÜÕÅðéÆ Ãî¶å ÁÕÅñ åÖå Óå¶ åñì Õð ÇñÁÅÍ Ã: ÃðéÅ ÁÅêäÆ ÕÅðÜÕÅðéÆ Ãî¶å ÁÕÅñ åÖå ÃÅÇÔì Óå¶ ê¶ô ԯ¶ êð À¹é·» çÆÁ» çñÆñ» ùä Õ¶ Õ¯ÂÆ ÕÅðòÅÂÆ Õðé 寺 ÁÃîðæ ðÔ¶Í ÇÂÔ ç¯ô òÆ ñ×ç¶ ðÔ¶ ÇÕ ì§ç Õîð¶ ÓÚ Ã: ÃðéÅ éÅñ Üæ¶çÅð» çÆ ×¹êå ýç¶ìÅ÷Æ Ô¯ÂÆÍ ÇÂà åð·» ÁÕÅñ åÖå çÆ ÃÇæ¾åÆ ÔÅÃ¯ÔÆäÆ ìäÅÂÆ ×ÂÆ Áå¶ ìÅçñ çñ çÆÁ» ÁÅû òÆ ê¹ð éÅ ÃÕ¶Í

         ï, î¾Õó ÃÅÇÔì é½ÜòÅé» çÆ ë½Ü íðåÆ ÕðÕ¶ ×¹ðç¹ÁÅÇðÁ» Óå¶ Õì÷Å ÕðÕ¶ Ü» Õì÷Å Ô¯ä 寺 ð¯Õ Õ¶ ×¹ðèÅîÅ çÆ Ã¹ð¾ÇÖÁÅ éÔÆº Õð ÃÕç¶ Áå¶ éÅ ÔÆ ÁÕÅñ åÖå ÃÅÇÔì çÆ ç¹ðòð寺 À¹é·» ç¶ Õ¹Þ Õ§î ÁÅ ÃÕçÆ þÍ ÁÃñÆ Ã¹ð¾ÇÖÁÅ ×¹ðç¹ÁÅÇðÁ» ÓÚ ÇÃ¾ÖÆ ÇÃè»å ñÅ×± ÕðÕ¶ Áå¶ é¶Õ éÆÁå éÅñ ÇÜÔó¶ Ô¾Õ» çÆ ÁÅêä¶ ñÂÆ î§× Õðç¶ Ôé, À¹ÔÆ Ô¾Õ ç±ÃÇðÁ» é±§ ç¶ Õ¶ ÔÆ Õð ÃÕç¶ ÔéÍ

 

hµkfiraf, so mfiraf-loknfQ Èrmf

         dunIaf iviBµnqfvF, ivlwKxqfvF, ivÈyÈqfvF aqy icwqrqfvF nfl BrpUr hY. ies ivwc hAUmY, Gumµz, grUr qy PUµ-PF df vDyry bolbflf hY. AuwdmI, prAupkfrI inmr, nyk, drdI qy hmdrdI dy drÈn kdy-kdy, ikqy-ikqy huµdy hn. ‘mYN hI mYN' aqy ‘hm hI hm' dy Gyry 'coN asIN bfhr nhIN inkly. isafxy qy swjx purÈ afKdy hn ik ‘hmIN hm hYN qo ikaf hm hYN', qum hI qum ho qo ikaf qum ho.' asIN, mYN qoN asIN qwk df sPr qYa nhIN kIqf. cfhIdf qF dUjy dy kµm afAuxf hY ikAuNik ‘hY kfm afdmI kf aOroN ky kfm afnf.' svY-syvI sµsQfvF dy sbk qy afdrÈ mµnxXog hn ‘nft mIN, bwt XU'.

         cuPyry GumµzI, moZy mfrdy iPrdy hn ijvyN GumµzIaF df mylf lwigaf hovy. iksy ƒ ËmIn df, iksy nUµ jfiedfd df, iksy nUµ rµg rUp df, iksy nUµ kfrobfr df, iksy nUµ Dn dOlq, iksy nUµ kursI df aqy iksy nUµ ahudy df grUr hY. pRµqU ieh nÈy bhuqI dyr cVHy nhIN rihµdy. hµkfr qF vwizaF-vwizaF dy cknfcUr hoey hn ijs ny vI qfkq dI nfjfieË vrqoN kIqI hY. qfkq Ausy nUµ hI lY bYTI hY. qfkq ivwc aµnHy DwkV grIbF qy mËlUmF df idl duKf idµdy ny aqy grIb qy dIn-duKI afpxI arjoeI Aupr vfly kol kr idµdy ny.

         hµkfr dI dieaf jF iKmf nfl koeI myl nhIN. hµkfrI pYr-pYr 'qy DmkIaF qy zrfvy idµdf hY. khygf ik Plfixaf qUµ itk jf, bµdf bx jf, mYN qyry 'qy kIlf lf dUµ, lwK ruipaf lf dUµ. pYsf pqfl ivwc hovy qF vI kpfl ivwc boldY. hµkfrI nUµ afpxy hµkfr qoN ivhl nhIN. puwTf bolxf, pfAuxf afpxy afp ƒ vwzf qy aklmµd smJxf aqy dUijaF nUµ duKI dyK ky afp KuÈ hox vrgy lwCx huµdy hn GumµzI ivwc. inmr ivakqI ivwc sihxÈIlqf, ivÈflqf, inmrqf aqy iKmfÈIlqf vrgy gux ivdmfn huµdy hn. bcpn ivwc mYnUµ ZuTF vfly pÈU dyK ky hYrfnI huµdI rhI hY. ZuTF aqy klgIaF vfly pÈU-pµCIaF ivwc ivlwKxqf 'qy ivÈyÈ dy bfvjUd aYnf hµkfr nhIN dyiKaf, ijµnf sRyÈt aKvfAux vfly bµidaF ivwc.

         sfnUµ cfhIdf hY ik asIN hµkfrI-PµkfrI nUµ nËraµdfË kr ky, idafvfn, imhrbfn qy kdrdfn dI kdr krIey, Aus dI sµgq krIey. isafxf qy dieafvfn hoxf cµgI gwl hY, prµqU afpxy afp nUµ igafnI-bRhmigafnI smJxf mfVI gwl hY. afE, afpF inafsry df afsrf bxIey, izwgy nUµ AuTfeIey, iksy AujVy nUµ vsfeIey qy iksy roNdy nUµ hsfeIey. ieh qF hI sµBv hY jy sfzy ivwc ruwKF vrgI jIrFd hovygI.

      mhFpurÈ mfP krdy hn bdlf nhIN lYNdy. sfnUµ mhFpurÈF, sµqF, gurU pIr-pYgµbrF dy jIvn afdrÈ qoN iKmf, inmrqf, sihxÈIlqf aqy iensfnIaq df pfT iswKxf cfhIdY. sfnUµ ahudf, kursI jF aiDkfr imlx 'qy mfx hox lwgdf hY. KYr! mfx cfhy ho jfvy aiBmfn kdficwq nf hovy ikAuNik smfj-ivroDI kµm krn lwg pYNdf hY. qulsI dfs jI df kQn, hµkfr qy hµkfrI dI sµkIrnqf, kOVI-sOVI soc qy snmuwK pryrnfdfiek sµdyÈ hY-

dXf, Drm kf mUl hY, pfp mUl aiBmfn.

qulsI dXf nf CoVIey, jb lg Gt myN pRfx.

 

sohxy plF df drd-aµimRq lfl

         myrI pqnI dI sihXogI dy Gr poqry df jnm hoieaf qF Aus ny myry 'qy keI idnF qoN dbfa pfieaf hoieaf sI ik sfnUµ AunHF dy Gr vDfeI dyx jfxf cfhIdf hY. afKr mYN iewk idn vkq kwZ hI ilaf aqy asIN AunHF dI dihlIË 'qy cfeIN-cfeIN jf pYr riKaf qy KuwlH ky vDfeIaF idwqIaF. sfzI myËbfn dµpqI nUµ sfzI afmd bfry pihlF hI iBxk sI. asIN hfsy vµzidaF vDfeIaF df vtFdrf kIqf aqy mfhOl vfDU hI KuÈnumf ho igaf. asIN soPy 'qy bYT gey aqy Auh dµpqI sfzI afAu‑Bgq ivwc juwt geI.

         sB qoN pihlF Auh iglfsF ivwc kok pf ky lY afey. mYN ipwCy ijhy bfbf rfmdyv df Xogf bfry kYNp lfieaf sI. mYN aksr tYlIivËn 'qy vI AunHF dy ishq bfry idwqy jFdy AupdyÈ suxdy rihµdf hF. AunHF df kok bfry idwqf BfÈx myry idmfg ivwc gUµj irhf sI, ‘‘kok Ëihr hY. ies nfl tuafilt sfP krny cfhIdy hn. ies ivwc aYsy kYmIkl hn, ijhVy quhfzf aµdr sfV dyxgy.'' afid-afid. mYN bVI duivDf ivwc sF. mYN dyiKaf ik myrI pqnI vI duivDf ivwc jfp rhI sI.  Aus nUµ ÈUgr hY aqy Auh vI kok bfry rfmdyv dIaF dlIlF dI kfiel sI. myËbfn dµpqI kok pIxf ÈurU krn leI vfr-vfr sYnqF kr rhy sn. mYnUµ bVI Gbrfht ho rhI sI. ieµj jfpdf sI, ijvyN soPI afdmI sfhmxy Èrfb df Biraf iglfs rwK idwqf hovy aqy Aus nUµ byvjHf pIx leI mjbUr kIqf jFdf hovy.

         myry mn 'qy iÈÈtfcfr dI Bfvnf hfvI huµdI jf rhI sI. afKrkfr sfzy imwqr prvfr ivwc KuÈI afeI hY. poqrf hox dI KuÈI inrflI hI huµdI hY. ies KuÈI nUµ afpxI ishq jF suafd dI Kfqr bysuafd nhIN kIqf jf skdf. mYN aOKy-suKfly kok dy Coty-Coty Guwt Br ky awDf iglfs KflI kr idwqf qy myrI pqnI ny vI Aus dI sihXogI myËbfn dy dbfa dy bfvjUd ÈUgr df rOlf-rwpf pf ky kuJ GuwtF Br ky iglfs pry kr idwqf. mYN QoVHf suwK df sfh ilaf. mYnUµ lwgf, asIN ijvyN pihlF iemiqhfn pfs kr ilaf hovy.

         ajy sfzIaF muÈklF Èfied bfkI sn. myrI pqnI dI sihXogI PurqI nfl hfsy ibKyrdI aµdr geI aqy QoVHI dyr ivwc grm grm smosy aqy brPI nfl BrIaF plytF cuwk ilafeI. smoisaF df rµg kxk iBµnf sI aqy qfËy iGE ivwcoN inklx kfrn sunihrI Bfa mfr rhy sn. ienHF dI KuÈbU nfl aflf-duaflf mihkx lwg ipaf sI. mYN bcpn ivwc smosy Kfx df bVf ÈOkIn sI. mYN hPiqaF bwDI AuzIk krdf sI ik sfzy Gr koeI pRfhuxf afvy, qF ik qfËy smosy Kfx df myrf vI sbwb bx sky. iewk vfrI qF smosy dyK ky myry mUµh ivwc pfxI Br afieaf.

         iekdm myrf iDafn kuJ idn hoey aKbfr ivwc CpI Kbr vwl clf igaf. muwK surKIaF ivwc CpI Kbr ieh sI ik kYbInt df drjf rwKx vfly mµqrI leI Èihr dI iewk mÈhUr hlvfeI dI dukfn qoN smosy mµgvfey gey. siqkfrXog mµqrI jI ny jdoN smosy nUµ dµdI mfrI qF Aus smosy ivwcoN dfVH AunHF dy mUµh 'c af geI. eynf Èukr ik dfVH aµdr nhIN lMGI, nhIN qF pqf nhIN mµqrI jI dy pyt ivwc jf ky ieh dfVH kI kfrnfmf krdI.

         hor qF hor, ieh mµqrI jI ishq syvfvF 'qy vI ingrfnI rwKdy hn. mYN hYrfn ies gwl 'qy sF ik ijs mµqrI dI i˵myvfrI sUby dy lokF dI ishq TIk rwKx dI hY, Aus nUµ smosy Kfx df kI ÈOk ciVHaf sI, jdoN ik sfry jfxdy hn ik qlIaF vsqF ishq leI hfnIkfrk hn. Kbr ivwc dwisaf igaf sI ik hlvfeI dI dukfn dy sYNpl Br ley gey hn. mYnUµ pqf hY ik dvfeIaF aqy Kfx dIaF vsqF dy kdy-kdfeIN srkfr dy inrdyÈ Qwly sYNpl Bry jFdy hn, pr mYN iksy gunfhgfr nUµ sËf huµdI nhIN dyKI. aOKI GVI isafsqdfn aqy aPsr Psy hoey ÈKs dI KuwlHy idl nfl mdd krdy hn. ienHF iGnfAuxy kµmF 'coN kmfieaf kflf Dn sB jgHf vµizaf jFdf hY aqy inrdoÈ lokF dI ishq AujfV ky afpxy mihl Ausfry jFdy hn. ienHF mihlF ivwc mihPlF sjdIaF hn aqy sfzI ishq dI rwiKaf dI ËfmnI Brn vfly Èrfb aqy kbfb df luqP AuTfAuNdy hn aqy gunfhgfrF dI ipwT Tokdy hn.

         myry myËbfn ny mYnUµ socF dI dunIaf ivwcoN kwiZaf aqy smosy TSzy hox dI duhfeI dyx lwgf. mYnUµ vfr‑vfr smosy ivwc PsI hoeI dfVH df iKafl afeI jf irhf sI. mYN soc irhf sI ik dfVH ËrUr iksy suµdr suafxI dI hovygI aqy dfVH inklx nfl iks qrHF Aus df mUµh ipck igaf hovygf. jF ieh dfVH iksy bËurg mrd jF aOrq dI vI ho skdI hY. mYN soc irhf sI ik jy ieh dfVH myry smosy 'coN inkl afey qF kI koeI mihkmf smosy bxfAux vfly iKlfP kys drj krygf? Èfied nhIN. mYN mUhry pey smosy 'qy ingfh mfrI. smosy aµdr dfVH dy iKafl nfl mYnUµ avwq ijhy afAux lwgy aqy mYN krVI qrHF Krfb pyt df bhfnf lf ky smosf Kfx qoN nFh kr idwqI. myrI pqnI ny do-cfr TUµgy mfr ky bfkI dI plyt prHy kr idwqI, pr myjbfn nUµ cYn ikwQy sI. AunHF bynqI kIqI ik jy smosf nhIN Kf skdy qF Gwto‑Gwt Koey dI bxI miTafeI qF KfE.

         mYN kuJ idn pihlF XU pI ivwc Koaf bxfAux dI PYktrI PVy jfx bfry tI vI 'qy irport dyKI sI. ieh dwisaf igaf sI ik pµjfh rupey dI lfgq nfl iqafr kr ky nklI Koieaf bfËfr ivwc sO rupey ivwc vyicaf jf irhf hY, jdoN ik aslI Koieaf zyZ sO rupey qoN Qwly nhIN iml skdf. ieh vI dwisaf igaf sI ik nklI Koieaf bxfAux leI crbI aqy hor ikµnIaF ishq leI qbfhkµun vsqF dI vrqoN kIqI jFdI hY. myrf mn mUhry peI brPI nUµ hwQ lfAux qoN vI Gbrf irhf sI, pr smyN dI nËfkq nUµ smJidaF mYN brPI nUµ do TUµgy mfr ky jfn CuzfAux ivwc hI BlfeI smJI. myrI pqnI ny ÈUgr dI duhfeI dy ky afpxf bcfa kr ilaf.

         asIN hwQ joV ky CuwtI lYx leI bynqI kIqI. sfzI hflq ieµj sI, ijvyN hvflfq ivwcoN afËfd ho rhy hoeIey. sfzy myËbfn sfnUµ bfhr qwk Cwzx afey. Auh inrfÈ aqy nfrfË lwg rhy sn. Èfied soc rhy hox ik vDfeI dyx afey sn, pr afkV Gr Cwz ky nhIN afey. ienHF nUµ qF iksy dI KuÈI ivwc Èfml hoxf vI nhIN afAuNdf. jy ieµj hI afAuxf sI qF afAux dI vI kI loV sI. myry kdm hOlI‑hOlI bfhr KVI gwzI vwl vD rhy sn. myry mwQy 'qy qrylIaF af rhIaF sn. mYN Gor AudfsI aqy nmoÈI ivwc zuwibaf jf irhf sF. myrI pqnI afpxy aµdr Cupy myry pRqI guwsy igly dy Bfv leI mUµh ltkfeI myry ipwCy‑ipwCy kdm puwt rhI sI. mYƒ lwg irhf sI, ijvyN mYN sËf-XfPqf mujrm hovF.

 

imwTy bolF dI mihk-hrbµs isµG iZwloN

      i˵dgI kOVy-imwTy, cfhy aqy axcfhy plF df sumyl hI qF hY. hr koeI cfhuµdf hY ik Auh KuÈIaF BrI suKI i˵dgI jIvy aqy hwsdf-hwsdf ies sµsfr ivwcoN ruÉsq hovy. mnuwK hr vyly KuÈIaF df qlbgfr rihµdf hY, pr Auh afpxy nyVy ibKrIaF peIaF KuÈIaF ƒ cuwk ky afpxI JolI ivwc Brn dy Auprfly qoN icµqq ho jFdf hY. Dn dI p®fpqI ivwcoN KuÈIaF dI qlfÈ ivwc Btkdf mnuwK afpxy afsy-pfsy qoN ieÈfry krdIaF KuÈIaF koloN byiDafnf hI lSG jFdf hY, pr keI aijhy vI hn, ijhVy koloN lSGIaF jFdIaF KuÈIaF ƒ sYnq nfl bulf lYNdy hn. AunHF qPuwlF vrgI muskfn aqy imÈrI vrgy bol KuÈIaF ƒ glvwkVI pf ky afpxy aµdr smo lYNdy hn. iPr KuÈIaF AunHF dIaF hI bx ky rih jFdIaF hn.

         iËhn ivwc imTfs Èbd afAuNidaF hI rUh ivwc imTfs AuBr afAuNdI hY. kµnF ivwc GuldI bolF dI imTfs aqy hsUµ-hsUµ krdf ichrf sBnF leI iKwc df kyNdr bx jFdf hY. KuÈimjfËI aqy byqukwlPI ivwc nfp-qol ky boly Èbd mfhOl ƒ sµgIqmeI bxf idµdy hn. Ëubfn ivwcoN ikrdy bol aqy buwlHF Auwqy mihkdIaF klIaF idl ivwc iQrkx pYdf kr idµdIaF hn. KuÈimjfËI aqy imwTy bolF ivwc Auh rohb huµdf hY, jo suxn aqy vyKx vfilaF dy idlF Auwqy suKfly hI kbËf kr lYNdf hY. AunHF df jfdU isr cVH ky boldf hY. afKrI sfhF 'qy ipaf mrIË vI imwTy bol sux ky awKF KolH lYNdf hY.

         BrvIN muskfn aqy ZuwkvIN bolI mnuwK dI inwGI ÈKsIaq df p®qIibµb huµdI hY. ÈbdF dy mfhr imwT-bolVy lok idl dy ÈihnÈfh aqy i˵dgI dy rwQ dy Èfh-svfr huµdy hn. i˵dgI AunHF ƒ puwC ky agFh qurdI hY. AunHF dy muKVy dy mlfl ivwcoN ÈrfPq aqy sfdgI JlkdI hY, ijhVI AunHF dI idwK ƒ cfr cµn lf idµdI hY. AunHF dy rs-iBµny bolF ivwc adb, ilhfË, sohj, sihj aqy slIkf huµdf hY. Auh grIbI ivwc vI ÈfhUkfr jfpdy hn. Auh hmyÈf afpxI mOj ivwc ijAUNdy hn aqy AunHF df mrnf vI iksy mOj ivwc hI huµdf hY.

         koiel jdoN boldI hY, KuÈI hI idµdI hY. kfvF-rOlI ivwc vI dUroN suxfeI idµdI koiel dI kUk rUh ivwc qfËgI Br idµdI hY. suµdrqf mnuwK dy cµgy hox dI inÈfnI hY, pr mUµhoN slIky nfl inkly sohxy bol Aus dy cµgy hox df p®mfx idµdy hn. suµdrqf df p®Bfv qF nyVy afieaF hI pYNdf hY, pr ÈbdF df jfdU dUroN hI idl ivwc iKwc pYdf kr idµdf hY. ryl gwzI ivwc bYiTaF dUjy kYibn ivwcoN boly jf rhy ipafry bol sfzf iDafn afpxy vwl moV lYNdy hn. sfzy kµn rOly-rwpy ivwc vI AunHF sohxy bolF dI hI pkV krdy iksy bhfny Aus ÈbdF dy jfdUgr dy drÈn krn leI mn Auqfvlf ho jFdf hY.

         mnwuK dI bolI Aus dy ikrdfr df ÈIÈf huµdI hY. hr koeI cfhuµdf hY ik Aus nfl jdoN vI koeI boly, imwTf hI boly, pr Auh Kud afpxI bolI bolI bfry sucyq nhIN huµdf. kµzy vµzx vfilaF ƒ kdy Puwl nhIN imldy. ijhVy bol iksy df hOslf Zfhuµdy hn, byiewËqI krdy hn jF duKI krdy hn, Auh AusfrU nhIN, mfrU huµdy hn. kOVy boly mnuwK dy aµdr DuKdI hAUmY aqy nPrq dI awg ivwcoN lft vFg inkldy hn, ijnHF ƒ sux ky rUh kµb jFdI hY aqy idmfgI sµquln qihs-nihs ho jFdf hY. jy mOkf nf sµBfilaf jfvy qF iswtf mfVf inkl skdf hY. mgroN pCqfieaF kuJ nhIN bxdf. kOVy boly dy ËKm Aumr Br irsdy rihµdy hn, pr KUbsUrq aµdfË ivwc boly Èbd PwtF Auwqy mrhm bx jFdy hn.

         iksy dI lfcfrI jF byvwsI Auwqy hwsxf jF mKOl AuzfAuxf KuÈimjfËI nhIN, sgoN Ëhflq huµdI hY. Aus ƒ iensfnIaq nhIN ikhf jf skdf. cfplUsI dy bolF dI imTfs Kµz dI cfÈnI ivwc ilptIaF imrcF vrgI huµdI hY. mqlbp®sqI, DoKf aqy Pryb dy AudyÈ nfl boly ivÈvfÈGfqI bolF df asr imwTy Ëihr vrgf huµdf hY. keI bolx lwigaF rukxf Buwl jFdy hn. AunHF ƒ iËafdf bol ky dUjy ƒ p®Bfvq krn df Brm huµdf hY. pr Zµg nfl boly cfr AusfrU Èbd hnyrIaF rfhF ƒ ruÈnf idµdy hn aqy iksy dI asPlqf ƒ sPlqf df bdlx df kfrn bx jFdy hn.

         mnwuK dI kdr aqy kImq cµgI sUrq nhIN, blik cµgI sIrq vDfAuNdI hY. bdimjfË, mgrUr aqy guxhIx suµdrqf df nÈf sImq smyN leI huµdf hY, pr cµgy gux, cµgy afdrÈ, hwsdf muwKVf aqy mUµh ivwcoN inkly mKmlI bolF df nÈf sdIvI huµdI hY. iksy soc ivwc qury jFdy rfhgIr ƒ rsqf puwCx 'qy jdoN asIN ichry Auwqy muskfn rwK ky adb Bry bolF nfl muKfiqb huµdy hF qF Aus dy ichry Auwqy rOxk af jFdI hY. mµiËl qwk phuµcidaF pqf nhIN ikµnI vfr Aus pl ƒ Xfd kr ky Aus dy buwlHF Auwqy muskfn ibKrI hovygI.

         ijnHF GrF dI bolI imwTI huµdI hY, Auqy kdI qUµ-qUµ, mYN-mYN nhIN huµdI. AuQy sB ƒ iewk dUjy pfsoN ipafr aqy siqkfr imldf hY. AunHF GrF ivwc kfgË dy Puwl vI mihkF vµzdy mihsUs huµdy hn. KuÈimjfË lokF pfs vµzx leI sOgfqF dy Zyr huµdy hn. Auh lSmI, BrpUr aqy qµdrusq Aumr Bogdy hn. KuÈimjfËI mnuwK dI sB qoN cµgI afdq hY. mfVIaF alfmqF p®sµn-icwq lokF dy jIvn ivwc afAux qoN iJjkdIaF hn. hwsidaF dy ivhVy hmyÈf rOxkF huµdIaF hn, roNidaF kol qF koeI do GVI nhIN bYTdf. rUh ivwc komlqf hovy qF bolF ivwc rs aqy ichry Auwqy KyVf afpy hI AuBr afAuNdf hY. BrIaF iqjOrIaF nfl KuÈ rihx jF imwTy bolx dI jfc nhIN afAuNdI. keIaF ƒ lwKF Krc ky vI hfsy nsIb nhIN huµdy. Auh mihµgIaF kfrF ivwc vI mUµh ivwc kuVwqx Br ky bYTy nËr afAuNdy hn. pr keI qury jFdy sfzy koloN muskurfhtF vµzdy lSG jFdy hn. asIN muV ky AunHF vwl ËrUr vyKdy hF.

         jdoN sfzy kfrn iksy dy buwlHF Auwqy muskfn afAuNdI hY qF Aus dI KuÈI sfƒ ÈkqI idµdI hY. KuÈ-qbIaq lok hr hfl ivwc Èukr-guËfr huµdy hn. hr koeI AunHF ƒ jI afieaF afKdf hY. AunHF dy afAux nfl rOxkF vwD jFdIaF hn aqy jFidaF ƒ bFh PV ky rokx ƒ mn krdf hY. hwsdy ichry qF hmyÈf suµdr lwgdy hn, pr bdimjfËI AunHF ƒ g®ihx lf idµdI hY. keI afpxy cµgy vrqfry kfrn sµjIdf mfhOl ƒ KuÈgvfr bxf idµdy hn, pr keI ivafh dIaF KuÈIaF ivwc vI klyÈ KVf kr idµdy hn. keIaF dy bolF dI imTfs imwqrF dI KUhI dy pfxI ƒ Èrbq bxf idµdI hY, pr keI aµim®q ivwc vI Ëihr Gol idµdy hn.

         slIky nfl kIqI gwlbfq df asr bhuq zUµGf huµdf hY. iewk vfr mYN socF ivwc guµm iksy kµm jf irhf sI. awgy rylvy Pftk bµd hox kfrn rukxf ipaf. dovyN pfsy BIV sI, hr koeI kfhlf aqy p®yÈfn ivKfeI dy irhf sI. kfhlI mnuwK dI icµqf ƒ ibafn krdI hY. ‘siq s®I akfl acfnk iewk p®BfvÈflI afvfË myry nyiVAuN hI myry kµnF ivwc peI. myry byty dI Aumr df iewk lVkf myry nfl hI KVf sI. Aus dy ichry dy hfv-Bfv, awKF ivwc siqkfr aqy buwlHF Auwqy polI ijhI muskfn ny myry AulJy idmfg ƒ qfËgI idwqI. mYN Piqh mµnI aqy puwiCaf, ‘‘byty TIk ho?” bVI apxwq ivwc jvfb sI, ‘‘bws jI, cVHdI klf hY.” Pftk KuwlH igaf. asIN afpo afpxy rfh cly gey. hux myry idmfg ivwc AulJxF dI QF Aus df hwsdf ichrf aqy imwTy bol Guµm rhy sn. smJ nhIN sI af irhf ik Auh kOx sI. pr jo vI sI, mYƒ myrIaF vfDU dIaF socF qoN mukq kr igaf sI.

         bhuqy lok cµgf bol ky nhIN, sgoN kOVf bol ky p®sµn huµdy hn. Auh Aus kµizaflI qfr vFg huµdy hn, ijs koloN hr koeI pwlf boc ky lSGdf hY. AunHF dy bol iqwKIaF sUlF vFg Dur aµdr qwk ivµnH idµdy hn. rUh ËKmI ho jFdI hY aqy Auh ËKmF Auwqy lUx Buwk ky KuÈ huµdy hn. i˵df-idl lok PuwlF nfl Bry gulËfr huµdy hn. AunHF dy hfisaF dI Puhfr qpidaF ƒ Tfr idµdI hY. Auh aOKy vyly vI iksy ƒ afpxI qklIP dI iBxk nhIN pYx idµdy. AunHF ivwc afpxIaF muÈklF ƒ hwl krn dI smrwQf huµdI hY. AunHF dI sihjqf aqy cµgy gux aOKIaF rfhF dy rihnumf bx jFdy hn aqy AunHF dI jIvn cfl ivwc KVoq nhIN pYNdI.

         KuÈimjfË lok guwsy df p®gtfvf vI DImf aqy cµgf bol ky krdy hn. Auh guwsy ivwc vI hwsdy jfpdy hn. guwsy ivwc boly Èbd pIVf idµdy hn aqy dUjy ivwc guwsy dI Bfvnf jgfAuNdy hn, pr Zµg nfl Ëfihr kIqf guwsf dUjy nS kuJ cµgf socx leI mjbUr kr idµdf hY aqy Auh afpxI Buwl asfnI nfl kbUl kr lYNdf hY. AuQy irÈiqaF ivwc qryV nhIN pYNdI.

         pYsy dI hvs ny mnuwK ƒ aiBmfnI aqy mqlbI bxf idwqf hY. Auh swcfeI vloN mUµh moV ky JUT vwl aµnHyvfh dOiVaf jf irhf hY. cODr aqy lflc dI BuwK ny mnuwKqf ivckfr kµDF Ausfr idwqIaF hn. hr hIly Dn kmfAux dI lgn aqy iewk dUjy nfloN vwD amIr bxn dI lflsf ny mnwuK ƒ mfnisk qOr 'qy pryÈfn kr rwiKaf hY. KudgrËI, mqlbp®sqI, lflc, DoKf, hAUmY, byeImfnI aqy eIrKf ijhIaF mfVIaF socF mnuwK Auwqy BfrU pY rhIaF hn. ipafr nfl cµgf bolxf Aus dI iPqrq nhIN rhI. Auh afpixaF leI vI mUµhoN Ëihr Auglx qoN guryË nhIN krdf. ipafr aqy apxwq dy irÈqy iPwky pY rhy hn. hµkfrIaF aqy pYsy dy pujfrIaF kol afpixaF dy duwK-suwK jfxn dI ivhl nhIN rhI. Auh imldy hn qF EpiraF vFg. AuQy Kfxy smyN KfDf Gwt jFdf hY, pr plytF iËafdf tuwtdIaF hn. AuQy ipafr dy do imwTy bolF leI rUhF sihkdIaF rihµdIaF hn. Auh ipafr qoN swKxy lok ipafr dI bUµd leI qrsdy aqy ivlkdy nËr afAuNdy hn. AuQy imwTy bol nhIN huµdy, AuQy qF nrkF vrgI cuwp huµdI hY.

         ÈbdF df jfdU, lPËF dI dosqI rUhF dI pCfx bx jFdI hY. ÈbdF dy mfhr idlF dy bfdÈfh huµdy hn. AunHF ivwc iksy ƒ afpxf bxf lYx dI Xogqf huµdI hY. Auh iksy nfl bihs nhIN pYNdy. AunHF dIaF nËrF ivwc p®sµsf hI huµdI hY. sohxf bolx ivwc Krc kuJ nhIN afAuNdf, pr KuÈbUaF ËrUr ibKr jFdIaF hn. suxn vflIaF rUhF mihk AuTdIaF hn. cµdn dIaF mihkF dy Auh vpfrI hmyÈf KuÈ aqy iq®pq nËr afAuNdy hn. Auh mykap qoN ibnF bhuq suµdr aqy p®BfvÈflI jfpdy hn. imwTy bolF aqy KuÈimjfËI dI mihk icrF qwk rumkdI rihµdI hY. ieh iewk aijhf KËfnf hY, ijhVf dovyN hwQIN lutf ky vI BrpUr rihµdf hY.

         afAu, mn mµdr ƒ ipafr, vPf, apxwq aqy ipafry bolF dI imTfs nfl mflo-mfl kr ky AusfrU aqy qµdrusq ivcfrF nfl rOÈn krIey. hmyÈf cµgf bolIey aqy KuÈIaF vµzIey. aijhy bxIey ik sfzy qoN bfad vI sfzy imwTy bolF dI mihk lokF dy Ëihn ivwc rumkdI rhy.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

sfrfgVHI dI jµg aqy iswK pltn dI byimsfl kurbfnI

-ibRgyz[ (irtf[) kuldIp isµG kfhloN

         sYink XoiDaF vloN lgfqfr pfey jf rhy Xogdfn aqy aduwqI kurbfnIaF nUµ Xfd kr ky smuwcy dyÈ vfsIaF aqy Kfs qOr 'qy pµjfbIaF df isr PÉr nfl Aupr AuT jFdf hY. inrsµdyh pµjfbI sUrbIr BfvyN iksy vI rYjImYNt jF kor nfl juVy ikAuN nf hox, AunHF dI ivlwKxqf hmyÈf hI AuBr ky sfhmxy af jFdI hY. aYsI hI iewk byimsfl dfsqfn 4 iswK btflIan (pihlF 36 iswK) nfl juVI hoeI hY. ieh Gtnf sfrfgVHI dI lVfeI ivwc ies iswK btflIan dI byimsfl kurbfnI dI hY jo 12 sqµbr ƒ vfprI.

         AunIvIN sdI dy dUsry awD qwk Bfrq ivwc brqfnvI sfmrfj aPgfinsqfn dIaF hwdF qwk PYl cuwikaf sI jo ik bloicsqfn aqy Auwqr-pwCmI srhwdI sUby dy ruwKy Auwcy nIvyN dwiraF nfl iGiraf hoieaf sI, KUµKfr pTfxF aqy aPrIkI afidvfsI kbfielIaF dy kbËy ivwc sI. ies jµglI pwCmI ielfky ivwc hmyÈf afidvfsIaF aqy ibRitÈ sYinkF drimafn lVfeI df mfhOl bixaf rihµdf sI. sfrfgVHI cOkI, jo ik 6000 Pwut dI AucfeI 'qy sI, dI surwiKaf dI i˵myvfrI hvfldfr, eIÈr isµG aqy 21 iswK jvfn, jo 36 iswK rYjImYNt (hux 4 iswK) nfl sµbµDq sn, nUµ sONpI hoeI sI ijs ƒ smfnf irwj vI afiKaf jFdf hY. sfrfgVHI cOkI lokhfrt aqy gulsqfn dy ikilaF dy drimafn siQq hox kfrn ies dI bhuq mhwqqf sI.

         sfl 1896 ivwc Auwqr pwCmI srhwdI sUby dy pTfxF ny aµgryËF dI vpfrIaF nUµ hmilaF qoN bcfAux dI nIqI ivruwD ivdroh kr idwqf aqy ies ielfky ivwc brqfnvI sYinkF dI qfienfqI iKlfP jhfd CyV idwqf. ies vµgfr dy mukfbly leI 31 dsµbr 1896 nUµ koht ivKy phuµcx 'qy 36 iswK (4 iswK) nUµ smfnf irwj 'qy qfienfq krn Auprµq ies nUµ do BfgF ivwc vµz idwqf igaf. iswty vjoN btflIan hYzkuafrtr aqy swjy ivµg dI agvfeI dI vfgzor lYP[ jnrl jy hfAUstn, kmFizµg aPsr ny sµBflI aqy 2 jUn 1897 nUµ lokhft iklHy 'qy kbËf kr ilaf aqy POjI tukVIaF nUµ sfrfgVHI, dfr, sµgr, srqRop, kuµg aqy gulsqfn iklHy qwk PYlf idwqf jo ieQy qkrIbn 5 mIl dy Pfsly 'qy sn. Kwby ivµg, jo kYptn zblXU bI gOrzn dI kmFz hyT sI, ny 18 jnvrI 1897 nUµ pricnfr 'qy kbËf kr ilaf aqy tukVIaF Qfl aqy swdf ivKy qfienfq kr idwqIaF, lVfeI iCVn dI sUrq ivwc ienHF leI pwkf gYrIjn koht ivKy sI ijwQy rIienPorsmYNt df bµdobsq sI, pRµqU ieh jgHf ienHF postF qoN pµjfh mIl sI ijwQy phuµcx leI duÈmx dy ielfky 'cooN hI lFGf sI.

         27 agsq aqy 18 jnvrI 1897 dy drimafn Augrjfey sµprdf dy BfrI sµiKaf 'c lokF ny Kwby ivµg 'qy Dfvf bol idwqf, prµqU 10 sqµbr 1897 qwk rwiKaf sYinkF vloN hmlf pCfVdy hoey ienHF DfVvIaF nUµ KfkI GftI 'c jfx leI mjbUr kr idwqf. lyikn jldI 10,000 dy krIb qfkqvr aPrIkI lÈkr, ijs dy Augrjfey vI sI ny smfnf cOkI 'qy Ëbrdsq hmlf kr idwqf. rwiKaf sYinkF ny hmly nUµ pCfVdy hoey duÈmx nUµ kfPI jfnI nuksfn phuµcfieaf. sfrfgVHI cOkI dI mhwqqf aqy coty afkfr nUµ smJdy hoey imqI 12 sqµbr 1897 nUµ qkrIbn 8,000 aPrIkI AugrkfjI afidvfsIaF ny hmlf kr ky cOkI nUµ cfr cuPyry qoN Gyr ilaf. ies qrHF sfrfgVH dy rwiKakF df muwK rwiKaf dsiqaF aqy dUsiraF nfl sµprk pUrn qOr 'qy tuwt igaf. ies dy iswty vjoN duÈmx dy Gyry 'c afeI rwiKak tukVI qwk koeI rfÈn, golI iswkf aqy rIienPorsmYNt nf phµuc skI.

         sfrfgVHI dI gOrvmeI aqy mhwqvpUrn lVfeI ny iBafnk ruK AudoN lY ilaf jdoN duÈmx dy vwzy lÈkr ny imqI 12 sqµbr 1897 nUµ svyry 9[30 vjy sfrfgVHI dI ihPfjqI tukVI dy 22 iswK sYinkF 'qy pihlF hmlf kIqf. rwiKakF ny duÈmx dy hmly nUµ nf isrP pCfiVaf sgoN sYNkVy duÈmxF ƒ mOq dy Gft Auqfr idwqf. sfrfgVHI post dy ienHF sUrbIrF ny duÈmx dI vwzI igxqI dI prvfh nf krdy hoey AunHF dy hmilaf nUµ nfkfmXfb bxfieaf. ieh lVfeI idn Br cwlx kfrn iewk mOkf aijhf afieaf jdoN duÈmx dy cIP-guwl bfdÈfh dI agvfeI ivwc lgfqfr inrdieqf BrpUr hmilaF kfrn sfrfgVH dy rwiKakF dI igxqI lgfqfr GtxI ÈurU ho geI. rwiKakF dy mnsUbiaF nUµ hor muÈkl bxfAux leI cOkI dy cfr cuPyry JfVIaF ƒ awg lgf ky DUµaFDfr kr idwqf ijs df Pfiedf AuTf ky DfVvI post aµdr GuspYT krn ivwc kfmXfb ho gey. gulsqfn gYrIjn ieh sB kfrvfeIaF dyKdf irhf, pr dovF postF ivwc afpxI dUrI hox kfrn koeI vI shfieqf krn ivwc asmrwQ irhf. ies qrHF rfÈn, golI iswkf aqy rIienPorsmYNt nf phuµcx kr ky sfry dy sfry 22 iswK ispfhI sfrfgVHI post dI rwiKaf Kfqr, afKrI golI qy afKrI sfh qwk lVdy hoey Èhfdq df jfm pI gey, pr AunHF vloN afpxy kbËy hyT ËmIn df iewk ieµc ihwsf vI duÈmx nUµ lYx nhIN idwqf igaf. ienHF sUrbIrF dy Èfndfr bhfdrI dy aimwt kfrnfmy nUµ sux ky ibRitÈ pfrlImYNt vloN iekjuwt ho ky bhfdr ispfhIaF nUµ ÈrDFjlI Byt kIqI geI.

         ienHF jFbfË bhfdr ispfhIaF 'coN 21 ÈhIdF ƒ ieµzIan afrzr afp mYirt dy purskfr nfl snmfnq kIqf igaf. ieh purskfr awj kwlH dy prmvIr cwkr dy brfbr hY, jo Aus smyN BfrqI POj nUµ idwqf jfx vflf srvoqm ibRitÈ bhfdrI purskfr sI. ies qoN pihlF aqy bfad ivwc kdy vI ieµnI vwzI igxqI ivwc mrn Auprµq iksy iewk XUint ƒ iewko tfeIm 'qy aijhy bhfdr qmgy nhIN idwqy gey.

 

mF dI Jlk df anoKf aihsfs-joigµdr isµG cuwG

         BfvyN ies Gtnf nUµ vfpry 62 sfl ho gey hn, pr mYnUµ afpxI mF dy pYr ivwc BfeI Pyr ivKy vyKI cmk hfly qwk Xfd hY. 26 agsq 1947 nUµ vµz vyly myry ipqf PsfdF ivwc kql ho gey. asIN rfqo‑rfq 2-3 trµk lY ky afpxy ipµz qoN jVHF vfly af gey. lfielpur qoN gwizaF df iewk kfPlf cwilaf, ijs ny lfhOr dy rsqy aµimRqsr phuµcxf sI. bloc imltrI kfPly dI surwiKaf vfsqy nfl-nfl jf rhI sI. myrf vwzf Brf kfPly ivwc sfQoN ivCV igaf. asIN sfry bhuq Audfs ho gey. mYN afpxI ivDvf mF, cfr CotIaF BYxF qy 5 sflF dy Coty Brf nUµ lY ky jVHF vfly kfPly ivwc jf rilaf. myrI jyb ivwc kyvl 235 rupey sn. iewk gwzy vfly nUµ bynqI kr ky 40 rupey dy ky afpxI mF-Brf aqy do CotIaF BYxF nUµ gwzy Aupr ibTf idwqf.

         kfPly ny lfhOr dy rsqy jfxf sI, pr iekdm kfPly nUµ bUcykI qoN blo‑ky‑hYwz iProËpur vwl moV idwqf. kfPlf bVI DImI rPqfr dy nfl qurI jf irhf sI. blo‑ky‑hYwz qoN lMG ky BfeI PyrU rfq kwtx leI ruky. Aus smyN myrI Aumr 17 sflF dI sI. mYnUµ afAu vfly smyN leI hnyrf nËr af irhf sI. mµiËl df koeI pqf nhIN. bcpn ivwc pihlI vwzI pRyÈfnI anuBv kIqI. asIN sfry mF, BYx aqy Brf ËmIn 'qy sON gey. mYnUµ nINd nhIN sI af rhI, hr pfsy cuwp qy AudfsI CfeI hoeI sI, pr asmfn ivwc cµn dI roÈnI pUrI sI, ijs qrHF pUrnmfÈI dI rfq huµdI hY. awDI rfq qwk pfsy mfrdf irhf. myrI Gbrfht nUµ dUr krn leI akfl purK ny mF dy pYr ivwc koeI anoKI cmk ivKfeI. mYnUµ QoVHI dyr mgroN gUVHI nINd af geI aqy mYN hOsly ivwc af igaf.

         kfPlf afpxI mµiËl qYa krdf hoieaf, cuµnIaF, ksUr dy rsqy huµidaF iProËpur vwl qurI jf irhf sI. rsqy ivwc kwcIaF sVkF, bfrÈF aqy nihr dy pfxI ivwc loQF peIaF sn. asIN iPr vI AuhI nihr vflf pfxI pI ky afpxI ipafs buJfAuNdy rhy. AuproN hYlIkfptr ny sfzy Kfx vfsqy kuJ vwKrI‑vwKrI cIËF dy pYkyt suwty. asIN iewk dUjy nUµ Dwky mfr ky cuwkdy rhy. pyt dI BuwK nUµ imtfAux vfsqy ieh bfsI cIËF KFdy rhy. hYËf PYl igaf. kfPlf 5-7 idnF mgroN kiTnfeIaF aqy muÈklF ivwcoN lMGdf hoieaf iProËpur phuµc igaf. sfnUµ riPAUjI kYNp ivwc rihx leI QF idwqI. asIN Gr bfr Cwz ky riPAUjI bx gey. 2-3 idnF mgroN sfnUµ kYNp Cwzx leI hukm idwqf. mYN afpxI mF nfl slfh kr ky mfl-gwzI rfhIN luiDafxy Èihr af igaf.

         1947 qoN lY ky 1990 qwk myrI mF df hwQ myry isr 'qy irhf. mYN kyvl mYitRk pfs sI. luiDafxy mYN KwzIaF clfAux lwg ipaf. myrI mF myry vfsqy guV dI cfh bxf ky iplfAux jFdI aqy hOslf idµdI. mYnUµ ies kµm ivwc sPlqf nf imlI. mYN jldI hI mPlr bxfAux vflI CotI mÈIn KrId ky hOËrI df kµm ÈurU kr idwqf. myrf vwzf Brf ies smyN amrIkf ivwc aµgryËI df aKbfr clf irhf hY, pr Aus ny inÈfnI dy qOr 'qy myry hwQ df bixaf hoieaf iewk mPlr rwiKaf hoieaf hY.

         sfl 1949 ivwc mYN jlMDr muV-vsfAU mihkmy ivwc klrk dI nOkrI leI ieµtrivAU dyx vfsqy igaf. myry kol pYNt nhIN sI. kyvl 2 DfrI vfly pjfmy sn. iewk pjfmy nUµ mYN keI sflF qwk sFBI rwiKaf sI, pr hux kwpVf iPs igaf. mYN afpxy dsvI dy jmfqI jIvn isµG pfsoN pYNt mµg ky pfeI. jdoN mYN mµgI hoeI pYNt pfeI qF myrIaF awKF 'c awQrU vih qury. mF ny hOslf idwqf aqy sPlqf vfsqy aÈIrvfd idwqf. mYN apRYl 1949 ivwc 50-3-80 dy gryz ivwc meI ivwc luiDafxy rYNt klrk lwg igaf. meI ivwc mYnUµ pihlI vfr 75 rupey qnKfh imlI. 5 rupey df aftf afpxy sfeIkl ipwCy rwK ky Gr ilaFdf aqy bfkI 70 rupey mF dy pYrF ivwc rwK idwqy. mF dI hmyÈf srpRsqI rhI. AunHF dIaF asIsF sdkF awgy vDdf igaf.

         1952 ivwc muV vsfAU mihkf Cwz ky gOrimµt kflj luiDafxy klrk lwg igaf. mF dy pYr ivwc vyKI cmk ny hOslf idwqf. awgoN pRfeIvyt pVHfeI krn leI AuqÈfh pYdf ho igaf. 1951 ivwc pµjfb XUnIvristI qoN igafnI pfs kr leI. 1952 ivwc aYP ey kyvl aµgryËI pfs kr ky 1953 ivwc bI ey dI aµgryËI kr leI. 1954 ivwc ihstrI pfs kr ky bI ey dI izgrI iml geI. 1954-55 ivwc cµzIgVH qoN bI aYwz kr ky sulqfnpur loDI aiDafpk lwg igaf. 1958 ivwc pµjfbI ivwc aYm ey kr leI. sulqfnpur loDI mYN lYNp dI roÈnI nfl rfq ƒ dyr qwk pVHdf rihµdf sI, pr asl roÈnI qF mF dy pYr ivwcoN imlI sI. mF hmyÈf jIvn ivwc sfQ idµdI rhI aqy afeIaF muÈklF nUµ hwl krn leI syD idµdI rhI.

         pqnI vI aiDafpk dI nOkrI krdI rhI. mF ny sfrI Aumr Gr ivwc ijµdry df kµm kIqf. mF dy huµidaF myrf Gr hmyÈf Biraf Biraf rihµdf sI. AunHF df ivcfr sI ik irÈqy qoVny nhIN cfhIdy. bVI muÈkl nfl juVdy hn. mYnUµ lYkcr krn df aÈIrvfd aqy jfc AunHF ny hI idwqI.

         1974 ivwc mYN srkfrI hfeI skUl df muKI bx igaf. KwzIaF clfAux qoN lY ky hYwz msftr bxn dI pdvI qwk mF ny hmyÈf sfQ idwqf. jdoN mYN KwzIaF clfAux jFdf sI qF mF iglfs ivwc cfh lY ky jFdI sI. jdoN mYN pVHfeI krdf sI qF mF duwD ivwc bdfm dIaF igrIaF pf ky bfhr pfrk ivwc iplfAux jFdI.

         31 agsq 1988 ƒ myrI syvf mukq hox dI pfrtI ivwc srkfrI sYkµzrI skUl, sYktr-15, cµzIgVH phuµcI myrI 90 sflF dI bËurg mF ny skUl dy kYNps jf ky bwicaF nUµ aqy stfP nUµ sµboDn kIqf-

         ‘‘awj myry lVky ny pVHfeI mukµml kr leI hY aqy mYnUµ ies gwl dI bVI KuÈI hoeI hY. awj qoN 50 sfl pihlF myry lVky nUµ ies dy ipqf ny ipµz dy skUl ivwc pqfsy vµz ky dfKl krvfieaf sI. awj mYN skUl dy bwicaF aqy stfP ivwc lwzU vµz ky ies nUµ Gr iljf rhI hF.''

         myrI mF ny sfrI i˵dgI myrf sfQ idwqf aqy syvf mukqI dI pfrtI mgroN vI mYnUµ Gr lY ky afeI. BfvyN mYN afp vI 80 sflF df hox vflf hF, pr mYnUµ hfly vI zrfieµg rUm ivwc peI mF dI qsvIr ivwc roÈnI idsdI rihµdI hY. 62 sfl pihlF BfrI PyrU ivKy ijhVf hnyrf lwigaf sI, Auh mF dy pYr ivwc vyKI anoKI cmk ny dUr kr idwqf.

   

 lgn qy mgn-sµdIp isµG dIvfnf

         lgn sfzy mn dI iewk aijhI pRivrqI hY jo ik sfnUµ smfj ivwc iewk i˵myvfr ivakqI hox df drjf idvfAuNdI hY. kµm jo vI hovy, pr ijs kµm dy ipwCy lgn huµdI hY, Aus dI idwK hI vwKrI huµdI hY. ies nfl ijwQy kµm dI vfh‑vfh huµdI hY, AuQy hI kµm krn vflf vI Ausqq Kwtdf hY. Ausy qrHF hI lgn dy Aupr mgn hY. kµm nUµ lgn lf ky krnf vDIaf iÈÈtfcfr hY aqy iPr lgn dy nfl‑nfl pUrf mgn ho ky kµm krnf Bfv kµm KuÈI-KuÈI hwsdy hoey krnf ies nUµ hor vI vDIaf bxfAuNdf hY. lgn qy mgn ho ky kµm krn vflf kdy kµm qoN awkdf nhIN aqy kµm ivwc Qkfvt vI Gwt mihsUs krdf hY. jo kµm imhnq dy nfl nfl hwsdy hoey kIqf jFdf hY Auh srIr nUµ Qkfvt Gwt idµdf hY aqy kµm krn vyly joÈ iËafdf Brdf hY.

         ijs mnuwK kol afpxy kµm dy pRqI lgn hY aqy ies dy nfl mgn vI, Auh kµm nUµ sOKy aqy vDIaf kfrguËfrI nfl inbyVdf hY. nhIN qF awj‑kwlH ieh vI vyKx nUµ imldf hY ik lok afpxI i˵myvfrI qoN Bwjdy rihµdy hn aqy dUijaF dI i˵myvfrI sfnUµ imly ies leI lVdy rihµdy hn. ies df iewk kfrn ieh vI ho skdf hY ik Èfied dUjy dy kµm ivwc sfzI lgn iËafdf hovy. bfad ivwc keI vfr inkldf ieh sfzy mn df vihm hI hY. lgn nfl kµm krn vfly lokF dy hwQ ivwc sPfeI huµdI hY. ieh vI ËrUrI nhIN hY ik hr kµm ivwc sfzI pUrI lgn qy mgn hovy. ies leI kµm dI lgn bxfAuxI pYNdI hY. sB qoN pihlF mfnisk qOr 'qy kµm krn dy pRqI jfgrUk hoxf pYNdf hY aqy iPr Aus ivwc lgn pYdf krnI pYNdI hY.

         AucfeIaF nUµ AuhI lok CUµhdy hn ijnHF dy kµm ivwc lgn qy mgnqf hY. iewk mËdUr qoN imsqrI bx jfxf. iewk ahudy qoN hor Auwcy ahudy 'qy phuµc jfxf. PrÈ qoN arÈ 'qy phuµcx vfly lokF dy jIvn ivwc jykr asIN Jfq mfrIey qF ies dy ipwCy ienHF dI, kµm dy pRqI lgn hI huµdI hY. ies qoN Ault ibnF lgn nfl kµm krn vfly ivakqI df kµm bhuqI dyr nhIN cwldf. lok Aus dy kµm qoN kµn kqrfAux lwg pYNdy hn.

         asIN roËfnf i˵dgI ivwc vyKdy hF ik koeI hwQIN kµm krn vflf kfrIgr hovy jF iksy dPqr df krmcfrI, pr rfey puwCx 'qy lok AunHF lokF df nfm Jwt dyxy afpxI Ëubfn 'qy lY afAuNdy hn jo kµm nUµ lgn nfl krdy hn. isPfrÈ vI Aus bµdy dI hI pYNdI hY jo kµm ivwc inpuµnqf rwKdf hovy aqy inpuµn ivakqI ibnF lgn aqy mgn qoN nhIN ho skdf. ies qoN bfad Auh kµmcor ivakqI df nfm vI nfl huµdy hI kµm krn vfly ivakqI nUµ kdy vI ivhl nhIN imldf, nf hI Aus dy kµm rukx dI nObq afAuNdI hY.

 

 

lok ihwqF nUµ pRxfieaf gIqkfr qy gfiek jgsIr jIdf

-rfm svrn lwKyvflI

         gfiekF vloN siBafcfr dy nF 'qy lokF nUµ aÈlIl qy bËfrU gIq-sµgIq proisaf jf irhf hY. ies dOr 'c lok pwKI qy AusfrI gfiekI dI bhuq loV hY. ijhVI siBafcfr qy i˵dgI qoN bymuwK hoey lokF nUµ afpxI amIr ivrsy nfl joVn dy nfl-nfl jIvn nUµ shI syD idµdI hovy. ijs gfiekI ivwc lok sfihq, lok muÈklF dy nfl-nfl smfjk burfeIaF, isafsqdfnF qy rfj pRbµD leI vI iqwKI coB huµdI hY. aijhI lok gfiekI df lKfiek hY jgsIr jIdf. ikwqy vjoN Auh vYtnrI Pfrmfisst hY. Auh agFhvDU ivcfrF df DfrnI hY. pµjfb ivwc lwgdy lok lok pwKI gfiekI df rµg ibKyrdf hY. Auh lok pwKI gfiekI df aijhf diraf hY ijhVf afpxI cfly vihµdf hoieaf smyN dIaF prqF Poldf hY.

         afm gfiekF vFg Aus nUµ pRiswDI jF pYsy dI BuwK nhIN. smfj qy pRbµD dIaF glq kdrF-kImqF 'qy cot krnf Aus dI qFG hY qy brfbrI vflf smfj Aus df supnf ijs leI ÈhId Bgq isµG vrgy nfiekF ny afpxI jfn kurbfn kIqI sI. iksfnF dy iekwT hox jF Kyq mËdUrF dy, gurÈrn Bfa jI dy nftk hox jF ajmyr aOlK dy, hr QF pµjfbI pihrfvy 'c Auh mµc df mfx huµdf hY qy drÈkF nUµ afpxy gIqF, bolIaF nlf JµjoVdf hY. Aus dy gIq lokF nUµ JUmx nhIN lfAuNdy blik socx lfAuNdy hn.

         Aus df kihxf hY ik klf jIvn leI hY qy Auh afpxI gfiekI dI klf nfl smfjk cyqnf leI juitaf hoieaf hY. Auh hr Gtnf 'qy nËr rwKdf hY qy qurµq-Purq Aus Aupr afpxf pRqIkrm idµdf hY. msln pµjfb 'c afpxy injI qy isafsI ihqF leI ‘nSnHI CF' clfAux vfly pRbµDkF leI jgsIr df jvfb kfibl-ey-gOr hY.

‘bfby bUJy ijhf bohV ijnHF vwiZaf

nSnHI CF dy ruwK vµzdy.'

         qknflojI dy vD rhy pRsfr ivwc mobfeIl 'qy sµdyÈF rfhIN Auh hF-pwKI rol inBfa irhf hY. Auh afpxIaF ivaµgfqmk itwpxIaF aksr afpxy snyhIaF nUµ Byjdf rihµdf hY. ijhVIaF agly nUµ kuJ cµgf krn leI pRyrdIaF hn ijvyN-

‘bfbf sµgq drÈnF vflf

syvfdfr zFgF rwKdy.'

‘swc Kµz dy rfhF df KojI,

kcihrIaF dy rfh puwCdf.'

‘rwKo afsF dy dIvy bfl ky

socF ivwcoN qyl nf muwky.'

‘asIN iewkIvIN sdI dy isµG sj gey,

votF df mfhOl vyK ky.'

         Aus dIaF bolIaF nvyN Xuwg dI bfq pfAuNdIaF hn. Aus dIaF bolIaF dy nfiek ‘hIr-rFJf' nhIN blik Bgq, srfBy qy AUDm isµG vrgy sUrbIr hn. niÈaF, dfj qy hor smfjk alfmqF bfry Auh bybfk ho ky boldf hY-

‘duwD vyc ky ÈrfbF pINdy,

nÈy dy ÈOkIn gwBrU.'

‘Poto gwzI ipwCy lf ky ÈhIdF dI

mwisaf nhfAux cwl pey.'

‘muµzf ipµz 'c zfktrI krdf

nÈy dIaF vycy golIaF.'

         coxF dy ajoky mfhOl qy jgsIr dIaF ivaµgfqmk bolIaF rfjnIqk pRbµD qy isafsqdfnF qy coB krdIaF hn-

‘mUhry afAuNdIaF vyK ky coxF

‘syvfdfr' bxy lokF dy.'

‘ikhVy ‘bfËF' dI DfV nUµ cuxnf

icVIaF nUµ hwk vwtF df.'

         jgsIr ny sYNkVy gIq ilKy hn ijnHF ivwc lokfeI df drd Cuipaf hoieaf hY. Auh gIqF rfhIN afpxy mn dI qFG qy socF-supinaF nUµ sfzy sfhvyN rwKdf hY. Aus dy gIqF dy bol Dur aµdr qwk JµjoVdy hn-

‘iksy lIzr df puwq miraf nI srhwdF 'qy

mrdy lok ivcfry ny iZwzF df mfry.'

‘awD jlIaF ÈhIdF dIaF lfÈF

sqluj ivwc roVH ky.'

‘duwlf jwt pµjfb df

pY igaf KudkuÈIaF dy rfh.'

‘suxo suxfvF khfxI

mYN pIrF qy cyilaF dI.'

‘hwk mµgIey brfbr dy

kfhqoN bUt pflÈF krIey.'

         jgsIr jIdf pµjfb dI lok pwKI siBafcfrk lihr df mfx hY qy dUsry gfiekF leI pRyrnf sroq vI hY ijhVy mµzI dI vsqU bx ky mF bolI qy siBafcfr dy nF 'qy Droh kmf rhy hn. Auh mF bolI df swcf-suwcf pRȵÈk hY. Aus dI klm 'coN inkly ieh bol Aus dy BfvF dI qrjmfnI krdy hn.

‘mF bolI pµjfbI sfzI, ies 'qy nf koeI vfr kro

mF bolI nUµ Buwlx vfilE, kuJ qy soc ivcfr kro.'

         jgsIr jIdf afpxI mµzlI lok sµgIq mµzlI jIdf dy klfkfrF nfl mF bolI qy siBafcfr dI swcI suwcI syvf kr irhf hY. Aus dI gfiekI, soc qy isdk nUµ slfm hY.

 

 

hux hflfq qoN hI sfnUµ iswKxf pYxf hY-suKijµdr

 

         ipCly idnIN pµjfb aµdr do GtnfvF aijhIaF vfprIaF ik AunHF ny keI vwzy sµsy idmfg aµdr Br idwqy hn. afm afdmI jF iksy vI hor leI ieh GtnfvF BfvyN afm ijhIaF hI hox, pr ieh gµBIr KqiraF dIaF sUck hn aqy ho skdf hY ik sfzy leI afAux vfly idn suKfvyN nf rihx. ienHF 'coN pihlI Gtnf rwKVI vfly idn vfprI qy dUjI Bfrq dI vµz, arQfq suqµqrqf idvs qoN do ku idn pihlF.

         rwKVI vfly idn kpUrQlf Èihr aµdr iewk aOrq nUµ, jo ik rwKVI bµnHx afpxy pyky Gr jf rhI sI, kuJ lutyiraF df iÈkfr Èryafm qy Auh vI icwty idn hI hoxf ipaf. sVk cwldI sI, afvfjfeI ËorF Auwqy sI. lutyry Aus nUµ sVk Auwqy luwt rhy sn. Aus nUµ GsIitaf jf irhf sI. Auh ivroD kr rhI sI, mdd dI mµg vI krdI rhI, pr koeI vI kµn Aus dI guhfr suxn dy smrwQ nhIN sI, koeI awK Aus dI hflq nf vyK skI, koeI hwQ nf AuiTaf, koeI pYr nf cwilaf, hr Ëubfn vI gUµgI ho geI sI. Èfied sB gFDI dy bFdr bxy rhy-nf iksy burf ‘vyiKaf', nf iksy ‘boilaf' qy nf hI iksy burf ‘suixaf'.

         ‘sµsikRqI' afpxy isKr 'qy sI. jo hoieaf, burf hoieaf. Èfied bhuqy lokF ny ies nUµ aKbfr dI iewk lokl qy ingUxI Kbr smJ ky Cwz idwqf hovy. iksy ny ies ƒ iDafn nfl gOlx dI ËrUrq nf smJI hovy. vYsy ajoky hflfq anusfr ieh hY vI ingUxI, afm qy arQ rihq Kbr, pr aµdroN GoK qF pqf cwly ik hux aOrq nf Èihr qy nf isKr dupihr, nf vwsidaF qy nf hI AujfV aµdr ikqy vI surwiKaq nhIN hY. rwKVI df iqAuhfr vI Aus dI ‘rfKI' leI kfPI nhIN rih igaf.

         dUjI gwl ies Gtnf qoN ieh vI AuBrdI hY ik lutyiraF dy hOsly ikµny vD qury hn. puls qµqr vI jr-jr ho irhf hY. afm afdmI dI aqy nf hI Aus dI jfn dI koeI kImq rih geI hY. asIN ikµny byikrk ho gey hF ik koeI Èryafm qVPdf hovy, mr irhf hovy jF luwitaf jf irhf hovy, sfzy Aupr koeI asr nhIN huµdf. asIN sµvydnf-rihq jUn hµZf rhy hF. afm afdmI ivhlf jF BuwKf hox kr ky lutyrf bxdf jf irhf hY qy jF iPr luwitaf jf irhf hY. srkfrF kilafxkfrI hox df dfavf kr ky afpxf pwlf JfV rhIaF hn. srkfrF rfj krn leI hn qy votF lYx leI qy asIN sµsfr dy sB qoN vwzy lokqµqr ivwc vI inafsiraF vFg jIa rhy hF.

         dUjI Gtnf iewk hor Èihr dI hY. AuQy 15 agsq mOky iewk vwzy nyqf ny Jµzf lihrfAuxf sI. ies kfrn Èihr aµdr iqafrIaF ËorF Aupr sn. srkfrI qµqr pUrI cOksI nfl kfrj krdf irhf. koeI vI pfsf iDafn qoN vFJf nf rwKx dI pUrI vfh lwgdI koiÈÈ kIqI geI. Aus Èihr dIaF sVkF-glIaF dI hflq pihlF ieh sI ik koeI vI do toieaF ivclf Pfslf ds mItr qoN vwD nhIN sI, hr 10 mItr qoN mgroN Ëordfr bryk lgfey ibnF lMGxf sµBv nhIN sI huµdf. keI mhwqvpUrn QfvF Aupr keI afid-kflIn toey aqy nfl hI lwgvyN itwby sn, pr hux ijnHF toey jF itwibaF dI sfr ipCly iqµn sflF qoN nhIN sI leI geI, AunHF nUµ kyvl iqµn GµitaF dy aµdr hI Br idwqf igaf. ijs sQfn qoN vI mµqrI sfihb dI kfr dy lMGx df pRogrfm inrDfrq sI jF afs sI, AunHF QfvF Aupr bVy hI Èfndfr pwc jF pYNcr lgfey gey, qF ik koeI Jtkf nf lwgy.

         qusIN socogy ik Gtnf qF ieh vI afm hI hY qy roË hox vflI, pr sfzI jfcy ies df sµbµD vI afm afdmI nfl hY, Auh ies kr ky, ikAuNik ieh Gtnf afm nhIN, blik bhuq Kfs hY. hux soco, iehdy ivwc afm afdmI ikwQoN af igaf? jo pYNcr ienHF sVkF Aupr lgfey gey hn, Auh afm afdmI leI kdy nf qF lgfey gey qy nf hI kdy lgfey jfxgy. Aus nUµ hr toieaf, hr Jtkf ieh Xfd krvf hI idµdf hY ik Auh afm afm hY, Kfs nhIN. Auh qF iewk votr hY, isrP votr, inafsrf, inmfxf, inqfxf qy inEtf.

         quhfnUµ BfvyN dovF GtnfvF ivwc koeI sFJ nf jfpy, pr ienHF ivwc bVI gihrI sFJ hY. dovF GtnfvF ivwc votr nfmI jIv afpxI hoxI Bog irhf hY. Aus dI surwiKaf ikqy vI XkInI nhIN. mµqrI jI dy dOry hox, votF pYxIaF hox, hflfq eys qrHF bdl jFdy hn, ijvyN qlI 'qy srHoN jmfeI jFdI hY. sB kuJ nvF ho jFdf hY, pr Auh hµudf cfr idnF dI cfnxI vFg hY.

         pµjfb ivwc kuJ vI TIk nhIN cwl irhf. hr idn sfzf sUbf inGrdf jf irhf hY. lokF dy jIvn pwDr ivwc vwzf pfVf vyKx nUµ iml irhf hY. amIr vrg afpxI amIrI vDf irhf hY. mwD vrg pwCV ky inmn vrg ivwc Èfml hox dy iknfry hY aqy inmn vrg kol ies qoN hyTF jfx leI koeI vI rfh nhIN hY. so Auh buwDIjIvIaF vwl dyK rhy hn ik Auh hux AunHF df nvF nfm kI rwKxgy. pµjfb afriQk pwKoN hI nhIN, nYiqk, ieKlfkI, smfjk, Dfrimk, gwl kI, hryk pwK qoN hI inGfr dI siQqI ivwc hY. awj nOjvfn bykfrI kfrn niÈaF ivwc zuwbdy jf rhy hn.

         vYsy ieh siQqI sfzI hI bxeI hoeI hY. asIN hI ies dy BfgIdfr hF qy asIN hI BogI. hflfq ieQoN bfhry jF icµqfjnk nhIN rhy, sgoN hµgfmI ho gey hn. ienHF hµgfmI hflfq dI sfr asIN hI lYxI hY. clo jo vI hY, hux loV lok lihr dI hY. rUso df kQn hY, ‘‘kyvl isiKaq lok hI afËfd huµdy hn.'' hux sfnUµ iehnF hflfq qoN hI iswKxf pYNdf hY.

 

hwsF nfl hmylF soNhdIaF-Buipµdr isµG afÈt

         pµjfbI lok gIqF ivwc gihixaF df bhuq hI mhwqvpUrn sQfn hY. gihixaF bfry muwZlI jfxkfrI sfnUµ isµD GftI dI siBaqf aqy irgvyd ivwcoN imldI hY ijs qoN pqf cwldf hY ik muwZ qoN hI afdmI qy aOrq ny gihixaF nfl afpxy afp nUµ iȵgfiraf hY byÈwk Auh, Aus Xuwg ivwc sony, cFdI qoN ielfvf hfQI dµd, kwc aqy moqIaF qoN bxy huµdy sn.

         afid kfl qoN hI hfr iȵgfr kr ky ivcrnf aOrqF dI mnpsµd rIJ rhI hY. AuNj qF (iksy sohxI) aOrq df suhwpx hI afpxy afp ivwc mhwqvpUrn huµdf hY, pr jykr Aus aOrq ny gihxy vI pfey hox, iPr qF ‘sony 'qy suhfgf' vflI gwl rUpmfn ho jFdI hY. gihxy sihjy hI dUroN iDafn iKwcdy hn.

         vYsy qF aOrqF isr qoN lY ky pYrF dIaF AuNglF qwk gihxy pihndIaF rhIaF hn, ijnHF dI igxqI keI vfr iewk sO dy nyVy ho jFdI sI. kµn dy gihixaF mgroN q®ImqF dy gl df gihxf bVf ËrUrI irhf hY. Auh ies leI ik jykr koeI muitafr AuNj qF gihixaF nfl ‘lwdI' hovy, pr Aus df glf gihxf-rihq hovy qF Auh KflI-KflI jfpygI, pr jykr Aus dy gly ivwc koeI Ëyvr hovy aqy bfkI gihxy nF-mfqr hox qF vI Auh BrI-BrI jfpygI. kihx df mqlb hY gly df gihxf, bfkI gihixaF dI pUrqI kr idµdf hY.

         gl jF grdn nfl sµbµDq gihixaF dI Pihirsq bVI lMmI hY. gl nfl sµbµDq gihixaF df vyrvf jo lok-sfihq ivwc imldf hY AunHF dy nF hfr, qwgf, mohrF, iCµg qbIq, dfKF qbIq, gulUbµd, kµTI, rfxI hfr, mµgl sUqr, ˵jIrI, lOkt, pYNzl, hws (ijs nUµ hFs vI ikhf jFdf hY) aqy hmylF (sony aqy cFdI dy purfqn iswikaf nfl iqafr kIqf Ëyvr) afid hn. (ikhf jFdf hY)

‘‘hwsF nfl hmylF soNhdIaF

bµdF nfl gËrfeIaF.''

         sony dy gihxy aksr kuJ aOK nfl hI KrIdy jFdy hn, pr jdoN vI kdy iksy 'qy koeI afriQk aOkV afAuNdI hY, qd ieh gihxy hI Aus df swcf hmdrd bx ky sfQ idµdy hn. ies qoN ielfvf sony nUµ Gr dI KuÈhflI df pRqIk vI mµinaf jFdf hY. sony dy gihxy pihnxy qkrIbn hr q®Imq dI muwZlI kmËorI hY, ijvyN ik[ [ [

‘‘lY dy vy jVfAU sfƒ buµdy

asF qyry qd vsxf.''

         Auprokq gihixaF qoN ielfvf, gl ivwc pfey jfx vfly iewk gihxy ‘jugnI' df vI lok bolIaF aqy pµjfbI lok gIqF ivwc BrpUr iËkr hoieaf hY. ieh gihxf Gwt lfgq nfl vI iqafr ho jFdf hY. siBafcfrk myilaF qoN ielfvf ivafh-ÈfdIaF dy avsr 'qy muµzy-kuVIaF dy glF ivwc kfly Dfgy ivwc pro ky pfeI jugnI dI afpxI hI iKwc huµdI hY. jugnI nUµ qkrIbn hr pµjfbI gfiek ny hI gfieaf hY.

‘‘jugnI bylIaF dI

ho jugnI XfrF dI.''

         awj smyN dy bdlx nfl gihixaF dy afkfr aqy qol ivwc bhuq Prk af igaf hY. koeI iqµn dhfky pihlF bxn vfly mËbUq gihixaF dI QF awj-kwlH mÈInI GfVq vfly ËyvrF nUµ iËafdf mhwqqf idwqI jf rhI hY. byÈwk ienHF dI cwlx dI ‘imafd' Gwt hI huµdI hY. muwkdI gwl purfxy gihixaF df ivvrx hux lok gIqF ivwc hI rih igaf hY. sfzIaF afAux vflIaF pIVHIaF nUµ purfxy gihixaF dy nF vI lok bolIaF ivwcoN hI imlxgy, pr sfzy lok sfihq df ivrsf gihixaF dy nfm dI hoNd nUµ mrn nhIN dyvygf.

* kµTI-hws df ho igaf JgVf

qvIq gvfhI jfxgy.

* myrI sws dy cmkxy ‘vfly'

bfpU mYnUµ sµg lwgdI.

* qyrI hr mwisaf 'qy crcf

sony dy qbIqF vflIey.

* ‘cµd' krvf dy sfDf mµgvyN afty df.

* lONg qvIqVIaF[ [ [

swjxf dI ipafr inÈfnI.

* cµd cOk jwtIaF dy

swgI Puwl srdfrI gihxf.

 

myry ivhVy dy lok-avqfr isMG

         AunHF idnF ivwc cIn dI lVfeI df rOlf afm suxINdf sI. ipMz ivwc KbrF Gwt aqy aPvfhF iËafdf PYldIaF sn. ipMz ivwcoN iewko-iewk aKbfr srpMc dy Gr hI afAuNdI sI. ieko iewk srkfrI ryzIE jo pMcfieq Gr ivwc rwKx leI huMdf sI, Auh vI srpMc dy Gr hI huMdf sI. jdoN KbrF df vylf huMdf qF srpMcxI ryzIE dI sUeI ‘BYxF df pRogrfm’ vwl moV idMdI sI. POj ivwc gey ipMz dy juafnF dI suK-sFd jfxn leI bs iewk icwTI df hI shfrf huMdf sI. ipMz df ‘mhF ivdvfn’ (mYitRk pfs) hox kr ky iËafdfqr icwTIaF ilKx dI syvf mYnUM hI krnI pYNdI sI.

         mYnUM vwK-vwK mËmUnF dIaF icwTIaF ilKxIaF pYNdIaF sn. iËafdfqr jMg ivwc gey POjIaF nUM huMdIaF sn aqy kuJ ku dUsry kfrobfr krdy muMizaF nUM vI ilKxIaF huMdIaF sn. icwTIaF ilKvfAux vfly myry glI-muhwly dy lok rfq nUM rotI-tuwk qoN ivhly ho ky qswlI nfl afAuNdy sn. icwTI ilKvfAuxI AunHF leI iewk rsmI kfrvfeI nhIN sI huMdf. Auh lok icwTI ivwc isrP Èbd hI nhIN sI Byjdy sgoN moh-mmqf aqy AudryvyN dI aijhI cUrI ÈbdF ivwc guMnH ky Byjdy sn ik pVHn vflf qnoN-mnoN suafd ho jFdf sI. pr keI vfr ÈbdF dI nok `qy rwK ky aijhy agn-bfx vI dfg idMdy sn ijs nUM pVH ky aglf bMdf kfljf PV ky bYT jFdf sI.

         qfey lwCU aqy qfeI bMqI df vwzf bytf dysf isMG klkwqy zrfeIvrI krdf sI aqy virHEN vrHI Gr nhIN sI muVdf. nf koeI icwTI pwqr ilKdf aqy nf pYsf Dylf Byjdf. Aus dy cfr bwicaF df Krc buwZy dfdf-dfdI dy isr `qy sI. jdoN Auh iËafdf pRyÈfn ho jFdy qF myry kol icwTI ilKvfAux af bihMdy. qfeI dUroN hI myrI mF df nF lY ky hokf mfrdI, ‘‘kuVy[ [ [ jfgdI aYN drfxIey- sON qF nHI igaf ikqy pVHfkU?” awgoN myrI mF pIhVI idMdI hoeI kihMdI, ‘‘[ [ [ af bih jf bIbI, qkVI aYN? hor afeI koeI muMzy dI suK-sFd[ [ [?” qfeI df mn-BfAuNdf btn nipaf jFdf. ‘‘[ [ [ nHI drfxIey-nlYk aOlfd nf hovy iksy dI-isafxy kihMdy aY, beI AuWKl puwql nf jMmy DI kfxI cMgI-lY aYs duaflI (dIvflI) nUM pUry do sfl ho jfxy aY dysf suMh nUM ipMz viVaF.”

         qfeI mYnUM puckfr ky kihMdI, ‘‘lY af myrf puwq-JrIt dy cfr ku awKr ÈYq (Èfied) Auhdy mn ivwc qpwisaf pY jy qyrI icwTI pVH ky[ [ [.” qfeI lwCmI afpxI cMunI dy lV nfl bMnHI iewk potlI ijhI KolHdI qy guwCf-guwCf hoieaf ilPfPf (aMqrdysI pwqr) PVfAuNdI mYnUM kihMdI qfeI boldI, ‘‘ilK, ipafry brKurdfr dysf isaF-asIN rfjI KuÈI hF. qyrI rfjI-KuÈI prmfqmf qoN hmyÈf BlI cfhuMdy hF. awgy hfl ieh hY ik[ [ [ ”, ‘‘[ [ [ awgy mYN dwsdI aF iehnUM hfl-nf eyhnUM BuwilaY sfzf hfl-ijho ijhf hfl qUM sfzf kIqf dysf isaF rwb duÈmx df nf kry.”

          ‘‘afpxI kflI jIB nUM aMdr kr lY bMqIey-prdys gey puwq dI suwK mnf-kqIN abf-qbf bolx lwgI aYN.” qfieaf lwCU qfeI dI JfV-JMb krdf. awgoN qfeIN kihMdI, ‘‘[ [ [ cl dy lY iPr lorIaF, jy jfadf (iËafdf) eI hyj ciVHaf qYnUM’’ qfeI ibtr ky bYT jFdI.

         iPr qfieaf kuJ sKq ho ky ilKfAuNdf, ‘‘[ [ [ dysf isaF qUM Kud smJdfr aYN-jy prdysIN jf ky vI kuC nI Kwtxf-kmOxf iPr bMdy df puwq bx ky Gr nUM af jf qy afpxy cOxy (twbr) nUM sFB-nf hux sfzI Aumr aY koeI kMm-DMdf krn dI. glIaF ivwc Kylx dI Aumr sI myrI jd df kmOx lwigaF vF mYN afh idn af gey mYN kdy afrfm kr ky nI dyiKaf-soicaf sI qUM ijwdx AuzfrU hoieaf afpy kbIldfrI sFB leyNgf. mYN afrfm krFgf, pr sfnUM nIN sI pqf beI ibD mfqf ny sfzy lyKF ivwc kI iliKaf kfkf! sO dI iewk gwl ieQy muwkdI aY beI jF qF Byjdy afpxy inafixaF nUM Krcf jy nhIN Byj skdf qF iewk qolf Ëihr Byj dy asIN sfry jxy Kf Cuwt jfeIey, ies jMjfl qoN bs hor mYN kuJ nI lKOxf[ [ [.”

         mYN afpxI klm-dvfq Cwz ky hMB ky bYT jFdf qy guwsy nfl kihMdf, ‘‘[ [ [ qfieaf sfrI vfrqflfp nUM lMizaF `c ilKI jfvF-nfly ijMnI BfiKaf qusIN hux qwk Aucfr cuwky ho iehdy nfl cfr icwTIaF Br jfx-qusIN koeI kMm dI gwl vI ilKfAuxI aYN ik inrI gflHF dI potlI ByjxI aY.” dovyN jxy ÈrimMdf ho ky kihMdy, ‘‘gwl qF qyrI TIk aY kfkf aMdr Buwijaf ipaY sfzf vfl-vfl ivMnHy pey aF krËy nfl aMdroN ieho kuJ inkldf aY[ [ [.” Auh iPr kuJ ÈFq ho ky iebfrq (izktyÈn) ilKvfAuNdy. ‘‘[ [ [ dyK puwq qUM Kud smJdfr aYN, piVHaf-iliKaf aYN bgYr pYsy qoN koeI Jwt lMGdf aY awj-kwlH. CotI kuVI df ivafh mMgdy aY Auhdy shury Pwgx mhIny df. vwzI rqno jxypf kwtx Gr afeI bYTI aY. bhU qyrI bYTI-bYTI suMn ho jFdI aY. zfktrF dy kuJ nIN smJ aONdf, bfkI mwJ sU peI aY, kwtf aY mgr, do Qx kwtf cuMG lYNdf aY qy do asIN co lYNdy aF. inafixaF nUM duwD-bfD dI koeI kmI nI.”

          ‘‘agly mhIny iCMÖF aYN ipMz ivwc. mwQf vI tykxf aY guwgy pIr df. inafxy qyry suMGVy (Audfs) hoey pey aY qYnUM dyKx nUM. iehnUM icwTI nf smJxf qfr smJxf-jldI qooN jldI phuMcIN. ËrUrI qfkId aY. cMgf puwqr afpxf iKafl rwKIN-sfzIaF buwJdIaF awKF dI qF qUM hI loa aYN, lY -dy-ky iPkr nf krIN iksy gwl df. asIN bYTyN aF jd qwk[ [ [.”

         qfey-qfeI dI muhfrnI Kqm huMdI qF mYN Èukr mnfAuNdf. pr AuTx lwgI qfeI iPr kihMdI, ‘‘[ [ [ puwqr ajy ilPfPf bMd nf krIN. sYq svyry kuC hor Xfd af jy.”

         awj socdf hF ik jykr AunHF idnF ivwc awj vFg mobfeIl Pon huMdy qF nf qfey lwCU aqy qfeI bMqI nUM aOKf hoxf pYNdf aqy nf hI mYnUM, pr jnfb ieh ies smyN dI gwl nhIN sfzy simaF dI gwl aY. awj kOx afpxy Gr df hIj-ipafj dUjy nUM dwsdf hY, awj-kwlH qF hr bMdf prfeIvysI dy ikly `c bMd rihMdf hY.

 

 Byz-cfl dy iÈkfr lok-govrDn gwbI

         dosqo, hr jIv df jnm hox qoN bfad iewk ‘hoxI’ vfprnI inÈicq hY, qy Auh hY Aus dI mOq. iesy kr ky isafixaF ny vI ikhf hY, ‘jIxf kUV qy mrnf swc.’ ikhf jFdf hY ik jIvn ÈurU huMidaF hI mOq dI dyvI jIv AuWqy afpxI nËr iewk iÈkfr vFg rwKxI ÈurU kr idMdI hY. mOq imldy hI Auh afpxI Kyz Kyz jFdI hY. keI vfrI jIv BrUx dI Aumry hI mr jFdf hY. kuJ dunIaF `qy afAux dI ikiraf dOrfn, dunIaf dyKx qoN kuJ GVIaF dy aMdr. bflVI Aumry, jobn ruwqy, awDKV Aumry qy kuJ swTivaF-swqrivaF ivwc kUc kr jFdy hn. kuJ iewk sdI dy nyVy-qyVy dI Aumr Bog ky vI mrdy hn. kuJ hr roË rwb koloN mOq mMgdy hn, pr koeI rwb AunHF dI nhIN suxdf. AunHF nUM qVP-qVP ky mrnf pYNdf hY.

         ijvyN-ijvyN mnuwK dI Aumr vDdI hY, iqvyN-iqvyN Aus dI dunIaf, kudrq, rwb qy mOq bfry ijigafsf vDdI hY. asIN kOx hF? ikwQoN afey hF? ikwQy jfxf hY? qy keI hor iesy qrHF dy suafl Aus dy idmfg ivwc GuMmdy rihMdy hn. jvfb lwBx leI Auh ikqfbF, gRMQ, vyd, kurfn afid pVHdf hY, pr Aus dy pwly kuJ nhIN pYNdf.

         pryÈfn ho ky mnuwK mn dI ÈFqI dI qlfÈ ivwc inkl pYNdf hY. Auh mMdr, gurduafry, msIqy, igrjfGr qy hor keI sfrIaF Dfrimk QfvF `qy jFdf hY. jdoN iPr vI Aus nUM qswlI nhIN imldI, mn nUM skUn nhIN imldf qF Auh Aus swcy gurU dI Bfl ivwc inkl pYNdf hY, ijhVf Aus nUM shI mfrg ivKf sky. Aus dIaF awKF awgy pey pridaF nUM dUr htf sky.

         pr ijs pfsy vI Auh ingfh mfrdf hY, Aus nUM gurU df colf pihnI keI sfry bhu-rUpIey idKfeI idMdy hn. afpy sjy gurUaF ny jgHf-jgHf `qy dukfnF sjfeIaF hoeIaF hn. zyry lgfey hoey hn. afpxy vwKo-vwK nfm Drfey hoey hn. koeI afpxy afp nUM gurU-bfp khfAuNdf hY qy koeI gurU-mfqf. koeI ikRÈn df rUp DfrI bYTf hY qy koeI blrfm df. koeI srb DrmF df imÈrx kr ky sFJf nfm DrI bYTf hY. mnuwK ies BMblBUsy ivwc Pisaf rihMdf hY ik Auh jfey qF jfey ikwQy?

         hr zyry qy iehnF nfl juVy ÈrDflUaF dI vwKrI pCfx bxfAux leI iehnF ny keI pRkfr dy ZONg rcy hoey hn. iksy dy cyly iewk Kfs iksm dI vrdI pfAuNdy hn qy iksy dy iewk vwKrI iksm dy icMnH vfly vsqr pihndy hn. iksy jgHf `qy anuXfeIaF dI afpsI imlxI qoN pqf lwgdf hY ik ieh Plfxy zyry nfl sMbMDq lok hn. koeI iksy nUM gÜ nfl lgf ky imldf hY. koeI dUsry dy pYrIN hwQ lgfAuNdf hY. koeI iksy dI gwlH cuMmdf hY qy koeI hor aMg. kuJ cyly afps ivwc iewk Kfs iksm dy jYkfry jF ivÈyÈ sMboDn nfl imldy hn.

         zyry vfly keI pRkfr dy iekwTF df afXojn krdy rihMdy hn. muKI qy kuJ hor krqf-Drqf afpxy pRvcn idMdy hn. lokF nUM rwb bfry cfnxf pfAuNdy hn. dunIaf dI hr nuwkr `qy jf ky vI ies qrHF dy iekwTF df afXojn kIqf jFdf hY, ijwQy afpo afpxI hYsIaq dy muqfbk ieh zyry vfly bfby afXojkF koloN pYsy lYNdy hn. cVHfvy ivwc vI afpxI pwqI pihlF qYa kr lYNdy hn. hr ksby-Èihr ivwc iehnF ny ËmInF KrId ky afpxy siqsMg Gr bxfey hoey hn.

         bdldIaF pRsiQqIaF ivwc ieh bfby vI afDuink ho gey hn. afpxy zyry df psfrf vDfAux leI iehnF ny lgBg sfry hI tI vI cYnl mwly hoey hn. keI zyry vfilaF ny qF afpxy inwjI cYnl qwk clfey hoey hn. svyry ijhVf mrËI cYnl lgf ky dyK lE, hr pfsy bfby qy bfbIaF rwb bfry AupdyÈ idMdy ivKfeI dyxgy. koeI rwb nUM srIr aMdroN lwBx df AupdyÈ dy irhf huMdf hY qy koeI bfhroN.

         myry iewk vfkPkfr ny vI iewk iesy qrHF dy zyry dy bfby kolo nfm ilaf hoieaf hY. nfm df mqlb hY rwb nUM pfAux vflf ‘gurmMqr’ . keI sflF qoN Auh afpxy Gr ies bfby koloN hr sfl grmIaF dy idnF ivwc kIrqn krvfAuNdf af irhf hY. kIrqn do GMty cwldf hY. dohry bYWzF nUM joV ky bxfeI styj `qy Auh afpxy sfiËMidaF smyq bYT jFdf hY. kIrqn bfbf afp hI krdf hY. hrmonIam vI Kud vjfAuNdf hY. do GMty Auh lokF nUM afpxy bysury gly nfl bol-bol ky inhfl krdf hY, jo ieMj kih lAu, pRyÈfn krdf hY. Auh lokF nUM sfdf jIvn ijAUx dI iswiKaf idMdf hY. lflc nf krn leI pRyrdf hY. ‘Pl nIivaF ruwKF nUM lwgdf, qUM Auicaf mfx nf krIN’ vfr-vfr duhrfAuNdf hY. mfieaf koloN bcx leI afKdf hY.

         jdoN bfbf Qwk jFdf hY qF Auh afpxy hI iewk hor bysury cyly nUM kIrqn jfrI rwKx df hukm idMdf hY. Aus df cylf AuTdf hY, bfby dy pYrIN hwQ lgfAuNdf hY qy afpxI bysurI afvfË nfl lokF `qy kihr ZfhuMdf hY. Auh bfby dI AusqqI ivwc aksr ieh gIq gfAuNdf hY, ‘lfey nihroN pfr gurF ny zyry `qy, af jfAu ijnHF pfr lMGxf[ [ [.’ lok ivcfry rwb dI qlfÈ ivwc AulJy cwup-cfp bYTy isr ihlfeI jFdy hn, qfVIaF mfrI jFdy hn. bfby ny styj `qy iewk soPy jF kursI Aupr cfdr ivCfeI huMdI hY. Bgq jn Aus `qy afpxI ÈrDf anusfr cVHfvf cVHfAuNdy hn.

         bfby bfry Kfs gwlF ieh hn bfbf ajy jvfn hY. vDIaf qy mihMgy vsqr pfAuNdf hY. Auh hr sfl kfr bdl lYNdf hY. awj kwlH Aus kol mrszIË kfr hY, ijs dI kImq koeI bwqI-cONqI lwK dy krIb hY. jdoN qwk Auh kIrqn krdf hY, Aus dI kfr KVI hox dy bfvjUd cwldI rihMdI hY, qF ik ey sI nfl kfr TMZI rhy. cVHfvy qoN ielfvf bfbf jI dI iewk pwkI PIs vI huMdI hY. Auh BgqjnF leI bxfieaf igaf lMgr nhIN KFdf, sgoN Aucycy qOr `qy dysI iGAu ivwc bixaf Kfxf KFdf hY. kIrqn Kqm hox qoN pihlF bfbf afAux vfly iqMn-cfr mhIinaF ivwc Aus dy hox vfly kIrqnF dI imqI qy sQfn ÈrDflUaF nUM dws idMdf hY. jdoN bfby nfl iksy ny Poto iKcvfAuxI hovy qF Auh swjy hwQ dI pihlI AuNgl nUM KVf kr ky iewk Kfs iksm df poË ijhf bxf lYNdf hY.

         suixaf jFdf hY ik Aus ny hr vwzy Èihr ivwc afpxI koTI bxfeI hoeI hY. puls df iewk hvfldfr rYNk df ispfhI bMdUk PVI hmyÈf Aus dI ihPfËq leI Aus nfl rihMdf hY. kIrqn Kqm huMdy Aus dy sfQI pYisaF vflI cfdr iekwTI kr ky gwzI dI izwkI ivwc suwt lYNdy hn. ruKsq hox nUM iqafr bfbf kfr dy aMdr bYT ky zrfeIvr nUM kfr clfAux leI hukm idMdf hY. vyKdy-vyKdy hI hwQ joVI qy isr JukfeI KVy afpxy cyilaF koloN bfbf ivdf lYNdf hY. kfr srkxf ÈurU krdI hY. Aus dI mrszIË kfr ivwc AuWcI ijhI afvfË ivwc ieh bol gUMJ rhy huMdy hn, ‘lfey nihroN pfr gurF ny zyry `qy af jfAu ijnHF pfr lMGxf[ [ [.’

 

 bfblf qyrf puMn hovy-pRo[ hmdrdvIr nOÈihrvI

KuwlHf ivhVf hY. Puwldfr Pldfr ibRK hn. pqJV df mOsm hY. ibRK CFg idwqy gey hn. ibRKF `qy hux tfvF-tfvF hI koeI pwqf hY. icVIaF qy gutfrF af bYTdIaF sn. aflHxy vI sn. hux icVIaF qy gutfrF kdI-kdI hI Pyrf mfrdIaF hn. Èfied nvyN pwiqaF dI AuzIk kr rhIaF hn. kuVIaF df Jurmt juVdf sI, kuVIaF KyzdIaF sn, gfAuNdIaF sn, ikwklI pfAuNdIaF sn, ruwsdIaF sn, myry kol af bYTdIaF sn. bfpU jI, bfpU jI kih ky iÈkfieqF lfAuNdIaF sn. iÈkfieqF iewk dUjy nfl tkrfAuNdIaF sn. kuVIaF rOlf pfAuNdIaF sn. mYN sfrIaF dI iÈkfieq mMn lYNdf sF. sfrIaF nUM muafP kr idMdf sF. kuVIaF Kyzy juwt jFdIaF sn. gutfrF afps ivwc lVdIaF sn. guwQm-guwQf huMdIaF sn. cIN-cIN krdIaF myrI kursI nyVy af jFdIaF sn. cuwp ho jFdIaF sn qy iPr iekwTIaF AuWzdIaF sn. ruwK dI iewk hI tfhxI `qy bih jFdIaF sn. gwlIN juwt jFdIaF sn.

         hry qoqy, amrUd dy hiraF pwiqaF ivwc luwk ky bih jFdy sn. kwcy amrUd tuwk ky hyTF suwt idMdy sn.

         kuVIaF GwtdIaF geIaF. AumrF qoN pihlF hI kuVIaF mrdIaF rhIaF. pwiKaF nfl ltkdIaF rhIaF. cuwilHaF nyVy sVdIaF rhIaF. ruwKF dy tfhxF nfl, ijnHF rwisaF nfl Auh pINGf pfAuNdIaF sn, Auh rwsy gly nUM af pey. ruwKF dy tfhx tuwt gey, ijs ipV ivwc kuVIaF igwDf pfAuNdIaF sn. Auh ipV iewk kMpnI dy gudfm bxfAux leI KrId ilaf sI. ipMz dIaF inafeIaF ivwc ijs QF srHoN qy qorIey df ipV lwgdf sI. sohxy-sohxy, nIly nIly qyl bIj vwK kIqy jFdy sn. hux srHoN qy qorIaF Augdy hI nhIN. ipMz dIaF inafeIaF, srkfr ny, iewk vpfrI kMpnI nUM inwjI skUl KolHx leI muPq dfn kr idwqIaF sn.

         kuVIaF pihlF bygfnf Dn huMdIaF sn. Dn dy mflkF nUM sONp idwqIaF jFdIaF sn. hux kuVIaF bygfnIaF qF hn, pr Dn nhIN hn, boJ hn. jy qF afpxy afpxy boJ dy brfbr DMn lY ky bygfny Gr jfx qF kuVIaF Dn muwkx qwk DMn hn. pyikaF dy Gr qoN shuiraF dy Gr ivcfly, aMnHIaF KUhIaF hn. pfqVF dIaF KUhIaF hn. noiezf dy minMdr, kohlI dy ipCvfVy gMdy nfly hn. kMjkF dy krMg hn. cIkF nhIN, rox jogIaF qF Auh hoeIaF hI nhIN sn.

         qoqy hflI vI kwcIaF aMbIaF tuwkdy hn. reIsF dy ivhlV kfky kMjkF zMgdy hn.

         hr hPqy smfj syvI adfiraF vloN aKbfrF ivwc ieÈiqhfr Cpdf hY. bfhr suwtIaF, iqafgIaF hoeIaF kuVIaF iewk idn df mfdf BrUx, Cy idnF dI kuVI, pMdrF idnF dI kuVI lfvfrs peI imlI hY. pihlF nMnHIaF-muMnIaF bwcIaF rUVIaF, gMdgI dy ZyrF `qy peIaF imldIaF sn. hux jMm ky iqafgIaF bwcIaF, hspqflF, mMdrF jF afÈrmF dy drvfiËaF ivwc peIaF imldIaF hn. kuJ qF mmqf jfgI hY. sihkdI ËmIn ny Borf ku aMgVfeI BrI hY.

         hF-pwKI ruJfn vI vwD irhf hY. hr hPqy aKbfrF ivwc CotIaF-CotIaF bwcIaF dI jnm idn mubfrk dIaF qsvIrF vI CpdIaF hn. afpxIaF iZwzoN jMmIaF bwcIaF nUM ipafr krn vfly mfipaF dI igxqI vwD rhI hY. gutfrF qF dyr pihlF ihjrq kr geIaF sn. ieQy AunHF df dm Guwtdf sI. icVIaF KflI ieQy hI sn, pr GbrfeIaF hoeIaF sn. icVIaF ivhVy ivwc afAuNdIaF sn, pr nwcdIaF-twpdIaF nhIN sn. kuwKF dI igxqI Gwt geI sI. sVk bx rhI sI. purfxy ruwK puwt idwqy gey sn. nvyN ruwK lfAux leI koeI QF nhIN sI bcI. prflI, KorI, sfVI jFdI sI. sVdy nfV df DUMaF AuTdf sI. sVkF `qy purfxy tfier sfVy jFdy sn. mfsUm icVIaF kI krn, ikwDr jfx, rOly qy DUMeyN ivwc nf Auh gf skdIaF sn, nf hI KuwlH ky sfh lY skdIaF sn.

         CyvIN jmfq ivwc pVHdI myrI poqrI df jnm idn sI. skUloN vfpsI afeI qF Aus dI jmfq dIaF kfPI sfrIaF kuVIaF Aus dy nfl sfzy Gr af geIaF. myrI kursI dy cuPyry kuVIaF ny Gyrf pf ilaf. vwzy pfpf, asIN jnm idn df kyk Kfx afeIaF hF. rsoeI ivwc kyk iqafr hoo irhf sI. bfhr ivhVy ivwc kuVIaF nwc rhIaF sn, gf rhIaF sn, pr kuVIaF nUM qF koeI bolI Xfd hI nhIN sI. nf bolI pfAuxI afAuNdI sI. rfh Buwl gey sn. lohVI dy gIq, qIaF dIaF bolIaF, crKy dy gIq, ÈfdI, imlxI, judfeI, ZolI dy gIq, iswTxIaF, KyqF dy gIq, ruwKF, pMCIaF dy gIq, vIr-BYx dy gIq, sfvn dy gIq. kuVIaF dy hoT ienHF gIqF qoN swKxy sn.

         kuJ kuVIaF ny aMgryËI qy ihMdI dy Gsy-ipty gIq gfAux df Xqn kIqf, pr gly KuÈk ho gey. asimMdr Gulfl nF dI kuVI ny bolIaF dI ikqfb KolH leI. Auh bolIaF pf rhI sI. bfkI sfQ dy rhIaF sn-

afrI, afrI, afrI, crKf zfh CwzdI,

kuVI lwzU Kfx dI mfrI.

***

ikwkrF vI lMG afeI, byrIaF vI lMG afeI,

lMGxy rih gey Cfpy, nf iJVk vYrIaf dUr suxINdy mfpy.

         ivhVy ivwc, bhfr pUry Ëobn `qy sI. dyr qoN cuwp-cfp ivhVf awj AuWT ky nwcx lwg ipaf sI. ruwKF `qy icVIaF af bYTIaF sn. icVIaF gf rhIaF sn. kuVIaF gf rhIaF sn. kuVIaF nfl hI Gr Brdf hY. sMsfr vwsdf hY.

 

mµËlF 'qy KVI sfƒ i˵dgI AuzIkdI ey[[[‑gurcrn nUrpur

         i˵dgI cwldy rihx df nfm hY. ijnHF ny mµËlF sr krnIaF huµdIaF hn, Auh afpxy suwK‑afrfm iqafg dy inrµqr sfDnF ivwc juwt jFdy hn. ijnHF ny bhuq sfry kµm krny huµdy hn, AuhnF ƒ ieh i˵dgI bVI CotI lwgdI aY. kµm krn vfly ƒ bhuq kuJ kr ky vI lwgdf hY ik ajy bVf kuJ krnf bfkI hY. ijnHF ny kuJ nhIN krnf huµdf, AunHF ƒ sfrI Aumr koeI kµm nhIN imldf.

         i˵dgI dy tIicaF ƒ imwQx aqy iPr AunHF dI pUrqI leI Xog Auprfly krn nfl hI asIN afpxI i˵dgI ivwc sPlqf hfsl kr skdy hF, pr aijhf krn leI sfzf igafnvfn hoxf bVf ËrUrI hY. aksr ikhf jFdf hY ik awj kwlH dI nOjuafn pIVHI afpxy PrËF pRqI lf‑pRvfh ho rhI hY aqy PokI idKfvybfËI, lwcrqf aqy aÈlIlqf df pRdUÈx vD irhf hY. ieh vI TIk hY ik ivafpk qOr 'qy jykr vyiKaf jfvy qF awj dI nOjuafn pIVHI 'coN afpxy vwizaF df afdr‑siqkfr aqy dyÈBgqI ijhy mfnvI gux mnPI hox lwgy hn. nOjuafn muµzy‑kuVIaF vwzI pwDr 'qy niÈaF ijhIaF alfmqF df iÈkfr bx rhy hn. awj sfƒ ieh socx leI mjbUr hoxf pY irhf hY ik sfzy ivwidak adfry ijs Zµg nfl mnuwK dy ivakqIqv dI AusfrI kr rhy hn, kI Auh TIk vI hY? sfzI ividak pRxflI ivwc ikqy nf ikqy Gft ËrUr hY ik mnuwK pVH‑ilK ky vI pUrn iensfn nhIN bx irhf.

         sfzy afly‑duafly df sµsfr bVI qyËI nfl bdl irhf hY. ivkfs aqy bdlfa dy ies cwkr ny mnuwKI smJ ƒ byhwd pRBfvq kIqf hY. ies nfl sfzI iswiKaf pRxflI ivwc vI bhuq qbdIlIaF afeIaF hn. sfzI ajokI iswiKaf pRxflI amIr vrg leI hor aqy grIb vrg leI hor hY. pihlF hI asIN DrmF, nslF aqy jfqF‑pfqF ivwc vµzy hoey sF. afAux vfly smyN ivwc ho skdf hY ik sfzy bwicaF drimafn iswiKaf 'qy afDfrq vI iek vµz KVI ho jfvy.

         awj jo igafn asIN afpxy bwicaF dy mnF ivwc Brn dI koiÈÈ kr rhy hF jF kih leIey ik jo igafn bwicaF 'qy Toisaf jf irhf hY, Aus nfl mfnvI guxF ivwc vfDf nhIN ho irhf. hrbrt spYNsr df kQn hY: ‘‘iswiKaf df AudyÈ igafn pRfpq krnf hI nhIN hY, sgoN Aus dy anusfr ivhfr krnf vI hY.'' awj kwlH jo ividaf asIN afpxy bwicaF ƒ idvf rhy hF, Auh mihË srtIiPkyt hfsl krn qwk hI sImq huµdI jf rhI hY. ivwidaf dy arQ bdl rhy hn. ivwidaf df mqlb ivdvqf qoN nf ho ky isrP ies gwl ƒ afDfr bxf ky imiQaf jf irhf hY ik ikhVI pVHfeI krn nfl ikµnf pYsf kmfAux dI Xogqf hfsl kIqI jf skdI hY.

         koeI smF sI, jdoN mfnvI guxF ƒ gRihx krn leI igafn hfsl kIqf jFdf sI, pr ajoky igafn df mksd bwicaF ƒ pYsy kmfAux vflIaF mÈInF dy rUp ivwc ivksq krn qwk sImq ho ky rih igaf hY. ivakqIgq cirwqr dI AusfrI dI gwl qF bVI dUr rih geI hY. keI pRfeIvyt sµsQfvF vwloN mfnvI guxF df Zµzorf jykr ipwitaf vI jFdf hY qF ieh sµsQfvF ies ƒ afpxy vpfrk ihwqF ƒ muwK rwKidaF iek PYÈn vFg hI lYNdIaF hn. AunHF df asl mksd qF isrP pYsf kmfAux qwk hI sImq huµdf hY. awj jo iswiKaf asIN gRihx kr rhy hF, ies qoN ielfvf vI sfƒ bhuq kuJ iswKx dI loV huµdI hY. ies gwl dI smJ vI hOlI‑hOlI pYNdI hY aqy keI lokF ƒ qF sfrI i˵dgI bIq jfx 'qy vI ies qrHF df iKafl nhIN afAuNdf. igafn sfzy id®ÈtIkox ƒ ivÈfl bxfAux df ËrIaf hY. igafn rfhIN hI sfƒ afpxy afly‑duafly aqy jIvn dIaF sUKm BfvnfvF dI smJ pYNdI hY.

         afpxy afly‑duafly awj jo vI asIN ivigafn vwloN kIqy cmqkfrF ƒ dyKdy hF jF jIvn ƒ suKflf bxfAux leI awj qwk ijnHF vI suwK‑shUlqF df afnSd asIN mfx rhy hF, ieh anykF sUJvfn lokF dI lgfqfr keI sflF qwk kIqI imhnq df iswtf hn. ies dunIaf dI AusfrI inrµqr kµm krn vfly hwQF ny kIqI. awj sfzy aµdroN hwQIN ikrq krn vrgy sµklp mnPI ho rhy hn. hwQIN kµm krn vfilaF ƒ sfzy smfj aµdr bxdf siqkfr nhIN idwqf jFdf. aijhf bIqy smyN qoN huµdf af irhf hY. pr kµm krn nfl sfzy ivhfr aqy suBfa ivwc inmrqf pYdf huµdI hY. sfrf idn kµm krn vflf ivakqI ivhly rihx vfly dy mukfbly rfq smyN afpxy afp ƒ vDyry ÈFq mihsUs krdf hY. Auh keI qrHF dy PflqU JmyilaF qoN bicaf rihµdf hY.

         iksy cµgy kfrj ivwc inrµqr ruwiJaf hoieaf ivakqI qF afpxy afp qoN, ieQoN qwk ik mOq qoN vI byÉbr ho jFdf hY. smµudrI jhfË dy lMmy sPr dOrfn iek ivakqI, ijs dI Aumr koeI 80 sflF dI sI, cInI BfÈf iswK irhf sI. Aus ƒ aijhf kridaF dyK ky iek nOjuafn, jo cInI BfÈf dI jfxkfrI rwKdf sI, ny puwiCaf, ‘‘qusIN jfxdy ho ik ieh jo kµm qusIN kr rhy ho, ies ƒ iswKx 'qy quhfƒ vIh sfl vI lwg skdy hn, ikAuNik ies BfÈf dy awKrF dI igxqI hI hËfrF ivwc hY. quhfzI Aumr dyK ky lwgdf nhIN ik qusIN afpxI i˵dgI dOrfn ies kµm ƒ pUrf kr sky?'' cInI BfÈf iswKx ivwc mgn Aus bËurg df jvfb sI, ‘‘mrn bfry qF hfly mYN soicaf hI nhIN ajy qF ies kµm qoN hI mYƒ ivhl nhIN. mYN bhuq ruwiJaf hoieaf hF. ivhlf hovFgf qF mrn bfry vI soc lvFgf. mYƒ afpxf kµm krn idAu, myry pfs PËUl gwlF leI vkq nhIN hY.''

         dosqo, jy qusIN cfhuµdy ho ik ies i˵dgI ƒ vwD qoN mfixaf aqy jfixaf jf sky qF aijhf krn ivwc isrP ieko‑iek sfDn ikqfbF hn, jo sfƒ shfeI ho skdIaF hn, ijnHF ƒ lyKkF, iPlfsPrF aqy sUJvfn lokF ny mnuwK dIaF sB qoN vDIaf imwqr kih ky vizafieaf hY. ies i˵dgI ƒ jfxn, mfnx aqy iehdy guwJy ByqF dI KojbIn krn leI ikqfbF sfƒ sB qoN vwD shfeI ho skdIaF hn. ieh ikqfbF hI hn, ijnHF dI bdOlq ies dunIaf ivwc vwzy ienklfb afey.

         afAu, igafn dy srovrF ivwc qfrIaF lfAux leI aqy afpxy mn aµdrly hnyiraF ƒ dUr BjfAux leI igafn dy icrfgF nfl afpxf aflf‑duaflf ruÈnfeIey. iksy ienklfbI Èfier dIaF ienHF sqrF nfl mYN afpxI gwl smfpq krdf hF:

mµËlF 'qy KVI sfƒ i˵dgI AuzIkdI ey,

qury ibnF kµm nf sry.

 

 õðÆÁ» õðÆÁ»

Õ¦Õå Ô¹§ç¶ êÇò¾åð ÇðôÇåÁ» ñÂÆ ÁÃñ ç¯ôÆ Õ½ä?

ÇÕðêÅñ ÇçØ, ìÇá§âÅ

         ÇÃðø íÅðå ÔÆ éÔÆº ìñÇÕ ç¹éÆÁ» ç¶ Ôð þÇíÁÕ ç¶ô» çÆÁ» þÇíÁåÅò» Çò¾Ú Á½ðå îé¹¾Ö ç¶ ÇÜÔó¶ Çðôå¶ ÁÇå ç¶ êÇò¾åð î§é¶ Ü»ç¶ Ôé, ÇÜé·» ÇòÚÕÅð éÜÅÇÂ÷ ÕÅî¹Õ Ãì§è Ô¯äÅ å» ìÔ¹å ç±ð çÆ ×¾ñ þ, ÕÅî¹Õ ÇçzôàÆ éÅñ ïÚäÅ òÆ ÁÇå éÆÚåÅ å¶ êô± ÇìzåÆ çÅ ñÖÅÇÂÕ î§ÇéÁÅ Ü»çÅ þ, À¹é·» Çò¾Ú Ãí 寺 ò¾è êÇò¾åð ÇðôÇåÁ» Çò¾Ú ìÅê, ì¶àÆ, íËä-íðÅ Áå¶ î»-ê¹¾å ç¶ Çðôå¶ Ç×ä¶ ÜÅ ÃÕç¶ ÔéÍ ÇÂé·» 寺 ìÅÁç ç±Ãð¶ é§: Òå¶ ÚÅÚÅ-íåÆÜÆ, îÅîÅ-íÅäÜÆ, ÚÅÚ¶, åŶ, îÅî¶-îÅîÆ, í±ÁÅ ç¶ èÆÁ», ê¹¾åð» ÓÚ¯º ñ×ç¶ íËä-íðÅ Áå¶ ÇÕö îðç ç¶ ÁÅêäÆ ÚÅÚÆ-åÅÂÆ, îÅîÆ, îÅÃÆ, í±ÁÅ ÁÅÇç éÅñ Ãì§è Ô¯äÅÍ ÃîÅÜ ç¶ ÕÂÆ òð×» ÓÚ îÅî¶, îÅÃÆ çÆ ñóÕÆ éÅñ ôÅçÆ Ô¯ ÜÅäÆ å» êzÚÇñå þ êð ìÅÕÆÁ» Ãì§èÆ å» ÁÇÜÔŠïÇÚÁÅ òÆ éÔÆº ÜÅ ÃÕçÅÍ ÇÔ§ç± ÃîÅÜ ÓÚ å» À¹êz¯Õå ÇðôÇåÁ» é±§ Û¾â Õ¶ ÁÅêä¶ ×¯å ç¶ ñóÕ¶-ñóÕÆ éÅñ òÆ ôÅçÆ Ô¯äÅ êzòÅé éÔÆº Ô¹§çÅÍ ÔÇðÁÅä¶ ç¶ ÕÂÆ ÇÔ¾ÇÃÁ» ÓÚ¯º Çê¾Û¶ ÇÜÔ¶ õìð» ÁÅÂÆÁ» Ôé ÇÕ ÁÅêä¶ ×¯å çÆ ñóÕÆ Ü» Ǿ毺 å¾Õ ÇÕ ÁÅêä¶ ÔÆ Çê¿â çÆ ñóÕÆ ì¶ô¾Õ À¹Ô ÇÕö Ô¯ð ׯå çÆ òÆ ÇÕÀ¹º éÅ Ô¯ò¶, éÅñ ôÅçÆ Õðé ç¶ ç¯ô Çò¾Ú ÖÅê ê¿ÚÅÇÂå» òñ¯º î½å çÆ Ã÷Å Çç¾åÆ ×ÂÆ þ Ü» ñóÕ¶-ñóÕÆ ç¶ êzòÅð» Ãî¶å À¹é·» é±§ Çê¿â Û¾â ÜÅä çÆÁ» ÔçÅÇÂå» Çîñ Ü»çÆÁ» Ôé Áå¶ ÖÅê ê¿ÚÅÇÂå» çÅ ÇÂÔ ÁÅç¶ô éÅ î§éä çÆ Ã±ðå ÓÚ íÆó» òñ¯º À¹é·» çÅ ÜÅéÆ îÅñÆ é¹ÕÃÅé Õð Çç¾åÅ Ü»çÅ þÍ ÔÇðÁÅä¶ å¯º Û¹¾à ç¶ô ç¶ Ô¯ðé» íÅ×» Çò¾Ú òÆ ñóÕ¶-ñóÕÆ ç¶ éÜÅÇÂ÷ Ãì§è» ç¶ ÕÅðé Ǿ÷å ç¶ é» Òå¶ Õåñ ÁÅî ÔÆ Ô¯ä çÆÁ» ØàéÅò» òÅêðçÆÁ» ÔéÍ î¶ðÅ íÅò Ǿ÷å ç¶ é» Òå¶ Ô¯ ðÔ¶ Õåñ» Áå¶ ÖÅê ê¿ÚÅÇÂå» ç¶ ëËÃÇñÁ» é±§ ñÅ×± Õðé ñÂÆ í±ôðÆÁ» íÆó» òñ¯º Õåñ Õðé¶ ÜÅÇÂ÷ áÇÔðÅÀ¹äÅ éÔÆº êð ÇÂé·» Ãí 寺 ò¾è ÇØzäå ÕÅðéÅî¶ òÆ ò¶Öä Çò¾Ú ÁÅÀ¹ºç¶ Ôé Ü篺 À¹êz¯Õå êÇò¾åð î§é¶ Ü»ç¶ Çðôå¶ òÆ Õ¦Õå Ô¹§ç¶ Ôé êð ÇÂ¾æ¶ é» å» Ç¾÷å ç¶ éÅî Òå¶ Õåñ Ô¹§ç¶ Ôé Áå¶ éÅ ÔÆ ÇÕö ÖÅê ê¿ÚÅÇÂå òñ¯º À¹é·» Çòð¹¾è éÅçðôÅÔÆ øåò¶ Ô¹§ç¶ Ôé Ãׯº ÇÂé·» é±§ Ǿ÷å ç¶ éÅî Óå¶ çìÅÀ¹ä çÆ Õ¯Çôô ÕÆåÆ Ü»çÆ þÍ ÇÂö ñÂÆ ÇÂÔ ÇØzäå êô± ÇìzåÆ òÅñ¶ Õ§î ÕÂÆ ÃÅñ ñ×ÅåÅð ÜÅðÆ ðÇÔ§ç¶ ÔéÍ Ã¾Ú çÆ êàÅðÆ G Ãå§ìð ç¶ Á§Õ Çò¾Ú î¹Ö ê¿é¶ Óå¶ ÛêÆ õìð Áé¹ÃÅð À¹óÆÃÅ ç¶ íçÕð Ç÷ñ·Å ç¶ Çê¿â ðÅ×¹ð±ê¹ð çÅ òÃéÆÕ EH ÃÅñÅ Çìôé¹î¯Ôé ê¿âÅ éÅîÆ ÇòÁÕåÆ ÁÅêäÆ èÆ éÅñ A@ ÃÅñ å¾Õ ìñÅåÕÅð ÕðçÅ ÇðÔÅ å¶ ñ¯Õ» ÃÅÔîä¶ ì¶ê¾å Ô¯ä ç¶ â𯺠ÕÂÆ òÅð À¹Ã çÅ ×ðíêÅå òÆ ÕðòÅÇÂÁÅÍ À¹Ã çÆ ìçéÃÆì CB ÃÅñÅ èÆ ç¶ ç¾Ãä Áé¹ÃÅð À¹Ã çÅ ÇêåÅ À¹Ã éÅñ, À¹Ã Ã 寺 ìñÅåÕÅð ÕðçÅ ÇðÔÅ Ü篺 À¹Ô ÔÅñÆ Iòƺ ÕñÅà Çò¾Ú êó·çÆ ÃÆ å¶ ÇÕö é±§ ç¾Ãä Óå¶ À¹Ã é±§ îÅðé çÆ èîÕÆ òÆ Çç§çÅ ÇðÔÅ þÍ ñóÕÆ Áé¹ÃÅð ìÅÁç Çò¾Ú À¹Ã çÅ ÇòÁÅÔ ÇÂ¾Õ ×ðÆì ÇòÁÕåÆ éÅñ Õð Õ¶ À¹Ã é±§ òÆ ÁÅêä¶ Øð ÔÆ ð¾Ö ÇñÁÅ å» ÇÕ À¹Ô ÁÅêäÆ Ôòô ê±ðåÆ ÕðçÅ ðÔ¶Í ÁÖÆð êåÅ éÔÆº ÇÕà åð·» ñóÕÆ çÆ ÷îÆð ÜÅׯ ÇÕ À¹Ã é¶ ê¹Çñà կñ ÇôÕÅÇÂå Õð Çç¾åÆ, ÇÜÃ é¶ À¹Ã é±§ ÕÅì± ÕðÕ¶ îÅîñ¶ çÆ êóåÅñ ô¹ð± Õð Çç¾åÆ þÍ ÇÂÔ õìð òÅÇÕÁÅ ÔÆ ÇÃð é±§ ÚÕðÅ ç¶ä òÅñÆ þ ÇÕÀ¹ºÇÕ ìÅê-ì¶àÆ çÅ ÇÂ¾Õ ÁËÃÅ ÇðôåÅ þ, ÇÜÃ ç¶ Õ¦ÇÕå Ô¹§ÇçÁ» ÔÆ îé¹¾Ö ñÂÆ ç¹éÆÁ» é±§ î±§Ô ÇòÖÅÀ¹äÅ Á½ÖÅ Ô¯ Ü»çÅ þ, ÇÜà ÕÅðé À¹Ô ÁÅåî Ô¾ÇåÁÅ å¾Õ Õð ñËºç¶ ÔéÍ Ãê¯ÕÃîËé ÁõìÅð ç¶ BH Á×¾Ãå ç¶ Á§Õ Çò¾Ú ׯìðèé ×¾ìÆ çÅ ÇÂ¾Õ ñ¶Ö ÒÕ¦Õå Ô¹§ç¶ Çðôå¶Ó ÇÃðñ¶Ö Ô¶á ÛÇêÁÅ þ, ÇÜà Çò¾Ú À¹é·» ÕÂÆ ÃÅñ êÇÔñ» çÆ ÇÂ¾Õ õìð çÅ ÔòÅñÅ Çç¾åÅ þ, ÇÜà Çò¾Ú Çç¾ñÆ ç¶ ÇÂ¾Õ Ã¶òÅ î¹Õå ë½ÜÆ ÁøÃð Áå¶ À¹Ã çÆ ÜòÅé èÆ é¶ ÁÅåî Ô¾ÇåÁÅ Õð ñÂÆ ÃÆÍ ÁÅåî Ô¾ÇåÁÅ Õðé 寺 êÇÔñ» ܯ À¹é·» ÔñëÆÁÅ ÇìÁÅé ÇñÖ Õ¶ Û¾ÇâÁÅ ÃÆ, À¹Ã Çò¾Ú À¹é·» é¶ Õì±ñ ÕÆåÅ ÃÆ ÇÕ À¹é·» ç¶ éÜÅÇÂ÷ Ãì§è ÃæÅêå Ô¯ ×¶ ÃéÍ ÇêåŠ寺 èÆ ×ðíòåÆ Ô¯ ×ÂÆ ÃÆ, ÇÂà ñÂÆ À¹Ô Ô¹ä ÃîÅÜ çÅ ÃÅÔîäÅ éÔÆº Õð ÃÕç¶ ÃéÍ Ã¯, Ôî¶ô» ñÂÆ ç¹éÆÁ» é±§ ÁñÇòçÅ ÁÅÖ ðÔ¶ ÔéÍ ÇÂÔ ÇÂÕ¾ñÆÁ» ØàéÅò» éÔÆº Ôé, Ô¯ð òÆ ÃîÅÜ é±§ Õ¦ÇÕå Õðé òÅñÆÁ» õìð» ÛêçÆÁ» ðÇÔ§çÆÁ» ÔéÍ Çê¾Û¶ ÇÜÔ¶ õìð ÁÅÂÆ ÃÆ, ÇÜÔóÆ ÇÕ ÃÅÇÂç îÔ»ðÅôàð éÅñ Ãì§èå ÃÆÍ À¹Ã Áé¹ÃÅð ÇÂ¾Õ òêÅðÆ ÁÅêäÆ ÔÆ èÆ éÅñ ÇÂ¾Õ å»åÇðÕ ç¶ ÕÇÔä Óå¶ AE ÃÅñ å¾Õ ìñÅåÕÅð ÕðçÅ ÇðÔÅ, ÇÜÃ çÆ À¹Ã çÆ îÅåÅ é±§ òÆ ê±ðÆ ÜÅäÕÅðÆ ÃÆÍ õìð Áé¹ÃÅð À¹Ã å»ÇåzÕ é¶ À¹Ã òêÅðÆ ç¶ ÇçîÅ× Çò¾Ú ÇÂÔ ×¾ñ ÇìáÅ Çç¾åÆ ÃÆ ÇÕ Ü¶ À¹Ô ÁÅêäÆ èÆ éÅñ Ãì§è ìäŶ×Å å» À¹Ã çÅ ÕÅð¯ìÅð Ú§×Å Ú¾ñ¶×ÅÍ å»ÇåzÕ Ç¾毺 å¾Õ ÔÆ ÃÆîå éÔÆº ÃÆ ÇðÔÅ, À¹Ã é¶ ñóÕÆ çÆ î» éÅñ òÆ éÜÅÇÂ÷ Ãì§è ìäÅ ñ¶ Ãé å¶ Á¾×¶ À¹Ô ÁÅêäÆ èÆ é±§ òÆ À¹Ã éÅñ éÜÅÇÂ÷ Ãì§è ìäÅÀ¹ä ñÂÆ ðÅÜÆ ÕðçÆ ðÇÔ§çÆ ÃÆ, ÇÜà Ãí çÆ ÇÃðø ÜÅäÕÅðÆ À¹Ã ç¶ ÇêåÅ é±§ éÔÆº ÃÆ ìñÇÕ À¹Ã çÆ ÃÇÔîåÆ òÆ ÃÆÍ ÇÂà çÅ í»âÅ À¹Ã Ã ë¹¾ÇàÁÅ Ü篺 å»åÇðÕ ç¶ ÕÇÔä Òå¶ ÇêåÅ é¶ ÁÅêäÆ Û¯àÆ èÆ éÅñ òÆ Ãì§è ìäÅ ñ¶ å» ÇÂà ¦ì¶ òðåÅð¶ 寺 å§× ÁÅÂÆÁ» èÆÁ» é¶ æÅä¶ ðÆê¯ðà Õð Çç¾åÆÍ

         ÇÜ¾æ¶ ìÅê-ì¶àÆ çÅ ÇðôåÅ òÆ Õ¦ÇÕå Ô¹§çÅ Ô¯ò¶, À¹æ¶ ìÅÕÆ ÇðôÇåÁ» ÓÚ å» Õ¹Þ òÆ Ô¯ ÃÕçÅ þÍ Ãê¯ÕÃîËé ç¶ AB Á×¾Ãå ç¶ Á§Õ Çò¾Ú ÃîÅÜ Ã¶òÆ âÅ. ÔðÇô§çð Õ½ð ÁËî.âÆ. çÅ ñ¶Ö ÒÒÁÅêä¶ ÇêåÅ ç¶ ì¾Ú¶ ܧîä òÅñÆÁ» èÆÁ»ÓÓ ÇÃðñ¶Ö Ô¶á ÛÇêÁÅÍ À¹Ã ñ¶Ö Çò¾Ú À¹é·» ÇñÇÖÁÅ þ ÒÒíñÅ Ã¯Ú Õ¶ ò¶ÖÆÂ¶ ÇÕ AB Ü» AC òÇð·Á» çÆ î§çì¹¾èÆ ì¾ÚÆ, ÇÜà çÅ ÇêÀ¹ ç¯ Ü» Çå§é ÃÅñ» 寺 À¹Ã çÅ Ãåí§× Õð ÇðÔÅ Ô¯ò¶, Ô¹ä À¹Ô î» ìä ×ÂÆ Ô¯ò¶ å¶ ÁÅêä¶ ÔÆ ÇêÀ¹ çÅ ì¾ÚÅ ü¾ÕÆ ÇëðçÆ Ô¯ò¶ å» Õ½ä À¹Ã ì¾ÚÆ é±§ ÁêäŶ×Å å¶ Õ½ä ê¹¾åð ÁÅÖ¶×Å À¹Ã ç¶ ì¾Ú¶ é±§?ÓÓ âÅ. ÔðÇô§çð Õ½ð é¶ Á§ÕÇóÁ» ÃÇÔå ÇñÇÖÁÅ þ ÇÕ ÇÔ§ç¹ÃåÅé ÓÚ AIIC Çò¾Ú CCIC éÅìÅñ× ì¾ÚÆÁ» Üìð ÜéÅÔ çÆÁ» ÇôÕÅð Ô¯ÂÆÁ», AIID Çò¾Ú CIHF, AIIF Çò¾Ú D@HC Áå¶ AIIG Çò¾Ú DDAD ì¾ÚÆÁ», ÇÜé·» Çò¾Ú¯º ìÔ¹åÆÁ» H ÃÅñ 寺 Û¯àÆÁ» ì¾ÚÆÁ» ÃéÍ íÅðå ÃðÕÅð Áé¹ÃÅð Ôð ð¯Ü AB éÅìÅñ× ì¾ÚÆÁ» ÷ìð ÜéÅÔ çÆÁ» ÇôÕÅð Ô¯ ðÔÆÁ» Ôé, ÇÜé·» Çò¾Ú ç¯ ÃÅñ 寺 Û¯àÆÁ» ì¾ÚÆÁ» òÆ ôÅîñ ÔéÍ ÇèÁÅé ðÔ¶ ÇÕ ÇÂÔ ÇÃðø À¹é·» նû çÆ ×¾ñ þ, ÇÜÔó¶ Õ¶Ã ðÆê¯ðà Ô¯Â¶Í âÅ. ÔðÇô§çð Õ½ð Áé¹ÃÅð ÇÔ§ç¹ÃåÅé Çò¾Ú ÇÜÃîÅéÆ Ã¯Ãä çÅ Ôð FI Çò¾Ú¯º ÇÃðø ÇÂ¾Õ ÔÆ նà ðÆê¯ðà ÕÆåÅ ÜÅ ÇðÔÅ þÍ ÇÂà ñÂÆ ÁÃñ Ç×äåÆ ÜÅäé ñÂÆ G@ éÅñ ܹðì Çç¾åÆ ÜÅ ÃÕçÆ þÍ àÅàŠǧÃàÆÇÚÀ±à ïÃñ ÃÅǧÃ÷ é¶ F@@ À¹¾Ú ØðÅä¶ éÅñ Ãì§èå ì¾ÚÆÁ» À¹å¶ Ö¯Ü ÕðÕ¶ ÇÜÔó¶ Á§Õó¶ ç¾Ã¶, À¹é·» Áé¹ÃÅð ÇÂé·» ì¾ÚÆÁ» Çò¾Ú G@ êzåÆôå ìÚêé Çò¾Ú ÇÜÃîÅéÆ Ã¯ôä çÅ ÇôÕÅð ìä ü¾ÕÆÁ» Ãé Áå¶ ÇÂ¾Õ òÆ Õ¶Ã ðÆê¯ðà éÔÆº ÃÆ Ô¯ÇÂÁÅÍ ÇÂé·» Çò¾Ú¯º GA êzåÆôå çŠïôä À¹é·» ç¶ ÁÅêä¶ à¾ìð ç¶ ì§ÇçÁ» é¶ ÔÆ ÕÆåÅ å¶ Õ¹Þ ç¯Ãå» é¶Í B êzåÆôå ì¾ÚÆÁ» çŠïÃä À¹ç¯º Ô¯ÇÂÁÅ Ü篺 À¹é·» é¶ ÔÅñÆ B ÃÅñ çÆ À¹îð òÆ ê±ðÆ éÔÆº ÃÆ ÕÆåÆÍ AG êzåÆôå çÅ D 寺 H ÃÅñ çÆ À¹îð, BH êzåÆôå çÅ I 寺 AB ÃÅñ Áå¶ CE êzåÆôå çÅ AC 寺 AF ÃÅñ çÆ À¹îð çÆÁ» ì¾ÚÆÁ» çÅ Ãå í§× Ô¯ÇÂÁÅÍ Õ¶ðñ Çò¾Ú åÇÔÚéÅê¾ñÆ Çò¾Ú C@@ ÁäÇòÁÅÔÆÁ» îÅò» òà ðÔÆÁ» ÔéÍ

         ÁÅÖð ÇÜà ç¶ô Çò¾Ú ÁÅêä¶ ÔÆ ׯåð Çò¾Ú ôÅçÆ ÕðòÅÀ¹ä çÆ ÖÅê ê¿ÚÅÇÂå» òñ¯º î½å çÆ Ã÷Å ç¶ Çç¾åÆ Ü»çÆ þ, À¹Ô ÁÇÜÔ¶ ÇØéÅÀ¹ä¶ ÕÅðéÅÇîÁ» Óå¶ ü¾ê ÇÕÀ¹º Ôé? ܶ Çéðê¾Ö Ô¯ Õ¶ Ã¯ÚÆÂ¶ å» èðî ç¶ éÅî Óå¶ ÇÜà ÃÅÇÔå é±§ îÅéåÅ Çç¾åÆ ÜÅ ðÔÆ þ, À¹Ã Áé¹ÃÅð ìzÔîÅ é±§ òÆ ÁÅêäÆ èÆ éÅñ ìñÅåÕÅð ÕðçÅ ÇòÖÅÇÂÁÅ Ç×ÁÅ þ, ǧçð ç¶òåÅ ÇðôÆÁ» çÆÁ» êåéÆÁ» éÅñ è¯Ö¶ éÅñ ìñÅåÕÅð ÕðçÅ ÇðÔÅ þ, ÇðôÆÁ» î¹éÆÁ» é±§ ÇÂ¾Õ îñÅÔ ñóÕÆ éÅñ ìñÅåÕÅð ÕðçÅ ÇçÖÅÇÂÁÅ Ç×ÁÅ þ, Ç´ôé Ô÷Åð» ׯêÆÁ» éÅñ Ç´ôé ñÆñÅò» ÕðçÅ ÇðÔÅ þ, ÇÜé·» Çò¾Ú À¹Ã ç¶ îÅî¶ çÆ èÆ òÆ ôÅîñ ÃÆÍ ÇÂà ê¾Ö¯º êÅÕ êÇò¾åð ÇÃ¾Ö èðî é±§ òÆ éÔÆº ìÖÇôÁÅ Ç×ÁÅÍ ÁÇÜÔÆÁ» ñ¾Úð Áå¶ ÕÅî À¹êÜÅÀ± ðÚéÅò» êó·é çÆ ð¹ÚÆ ð¾Öä òÅÇñÁ» é¶ ÇÕö ÃÅÇÜô ÁèÆé ×¹ð± ׯÇì§ç ÇÃ§Ø ÜÆ ç¶ éÅî Óå¶ òÆ ÁÖ½åÆ çÃî ×§zæ ðÚ Õ¶ À¹Ã Çò¾Ú ÇåzÁÅ ÚÇð¾åð òðׯÁ» ÁôñÆñ ðÚéÅò» çð÷ Õð Çç¾åÆÁ», ÇÜé·» Çò¾Ú ÕÂÆ êÇò¾åð Çðôå¶ òÆ åÅð åÅð Ô¹§ç¶ ÇòÖŶ ×¶ ÔéÍ Ã¹ÇäÁÅ Ç×ÁÅ þ ÇÕ ÇÂÃñÅî Áå¶ ÇÂÃÅÂÆ îå çÆÁ» èÅðÇîÕ ê¹ÃåÕ» Çò¾Ú òÆ ÁÇÜÔÆÁ» ÁôñÆñ ðÚéÅò» ÃÅîñ ÔéÍ Ã¯, ÁÇÜÔÆÁ» ðÚéÅò» 寺 ÁÅî ÇòÁÕåÆ ÇÂÔ ÃÇÔܶ ÔÆ Á§çÅ÷Å ñÅ ñ˺çÅ þ ÇÕ Ü¶Õð ÇðôÆ, î¹éÆ Áå¶ ÁòåÅð òÆ ÕÅî 寺 ìÚ éÔÆº ÃÕ¶ å» ÁÅî îé¹¾Ö ÇÕà åÅ ÇòÚÅðÅ þ å¶ ÇÂö ÁÅó Çò¾Ú À¹Ô ÇÂÔ Õ¹Õðî Õðé çÆ Ö¹¾ñ· ñË ñËºç¶ ÔéÍ Ã¯, ÇÜÔóÆÁ» ̤̾Åò» ÃîÅÜ Çò¾Ú Ô¯ ðÔ¶ ÇÂÃ ÇØzäå òðåÅð¶ Çòð¹¾è ñóéÅ ÚÅÔ¹§çÆÁ» Ôé, À¹é·» é±§ ÚÅÔÆçÅ þ ÇÕ À¹Ô ÁÅÚðä 寺 Ç×ð¶ ԯ¶ èÅðÇîÕ ÇñìÅà Զá ÇÕö òÆ êÅåð é±§ îÅéåÅ ç¶ä çÆ ìÜŶ, À¹Ã çÅ Ö¿âé Õðé å¶ ÁÇÜÔ¶ ÃÅÇÔå Óå¶ ê±ðé å½ð Óå¶ êÅì§çÆ ñÅÀ¹ä çÆ î§× ÕðéÍ

 

Advertising

   

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 
 
©copyright 2007/2009 Panjabi Today                                                                                                                                                                                                             www.panjabitoday.com