PANJABI TODAY                              

 

 

Waheguru Ji Ka Khalsa -Waheguru Ji Ki Fateh - Welcome to www.panjabitoday.com.promote your music send to www.panjabifm.com- will promote free. For more information please contact us. info@panjabitoday.com

     Site Links

Welcome to Our Website

 

Ǿñ· çÅ ÜòÅì Õ¹¾Õó Áå¶ ×¶Ô±§ çÅ ÜòÅì ÚéÅ ç¶ Õ¶ ÁÃñÆ Ã¹ÁÅñ é±§ ñÆÔ 寺 ñÅÇÔÁÅ ÜÅ ÇðÔÅ þ

                                                         ÇÕðêÅñ ÇçØ, ìÇá§âÅÍ î¯ì: @IHEED-H@GIG

         ìÆìÆ Ã¹Çð§çð Õ½ð ÇéÔÅñ çÅ ê¾åð ǧâÆÁÅ Áò¶ÁðéËÃ ç¶ Á×¾Ãå Á§Õ ÓÚ Ûêä Çê¾Û¯º Çþֻ ç¶ ÇÂ¾Õ òð× ÓÚ ÇÂÔ ìÇÔà ھñ êÂÆ ÇÕ, ÕÆ Ãê¯ÕÃîËé ç¶ Ã§êÅçÕ Ã: ܯÇ×§çð ÇÃ§Ø Çê¾Ûñ¶ é½ ×¹ð± ÃÅÇÔìÅé é±§ î§éç¶ Ôé Ü» éÔÆºÍ C@ Á×¾Ãå é±§ ìÇá§âÅ ÇòÖ¶ ¶Õà ն ìÅðÕ Üæ¶ì§çÆ çÆ Ô¯ÂÆ îÆÇà§× ç½ðÅé òÆ íÅÂÆ ùÖÜÆåêÅñ ÇÃ§Ø í¹¾Ú¯ î§âÆ é¶ ÇÂÔ ÃòÅñ ê¹¾Û ÇñÁÅ å» êzì§èÕ» òñ¯º À¹Ã é±§ ç¾ÇÃÁÅ Ç×ÁÅ ÇÕ Ã: ÇÂÕòÅÕ ÇÃ§Ø ê¾àÆ çÅ ñ¶Ö ÇÂ¾Õ òËìÃÅÂÆà 寺 êó· Õ¶ ò¶Ö¯Í À¹Ã é¶ Ãê¾ôàÆÕðé ç¶ Çç¾åÅ þÍ Ã¹ÖÜÆåêÅñ ÇÃ§Ø òñ¯º ÇÂÔ ÕÇÔä Òå¶ ÇÕ Ãê¾ôàÆÕðé ÇÂÕòÅÕ ÇÃ§Ø ê¾àÆ éÔÆº ìñÇÕ Ü¯Ç×§çð ÇÃ§Ø õ¹ç ÁÅêä¶ ÁõìÅð ÓÚ ç¶äÍ À¹Ã Ã å» À¹é·» é±§ ÇÕÔÅ Ç×ÁÅ ÇÕ F Ãå§ìð é±§ Ú§âÆ×ó· ÇòÖ¶ îÆÇà§× Ô¯ ðÔÆ þ, À¹Ã Ã À¹é·» 寺 ÜòÅì îÆÇà§× Çò¾Ú ÁÅ Õ¶ ñËäÍ F Ãå§ìð çÆ îÆÇà§× ÓÚ À¹é·» é¶ Ü¯ ÜòÅì Çç¾åÅ, À¹Ô å» H Ãå§ìð çÆ Ãê¯ÕÃîËé ÁõìÅð ç¶ ê¿é» é§: G Óå¶ ñ¾×Æ î¹¾Ö õìð ÓÚ êÅáÕ» é¶ êó· ÔÆ ÇñÁÅ Ô¯äÅ þÍ Ô¯ ÃÕçÅ þ ÇÕ îÆÇà§× Çò¾Ú ìËᶠ¶Õà ն ìÅðÕ Üæ¶ì§çÆ ç¶ î˺ìð Áå¶ Ãê¯ÕÃîËé ç¶ êzçÃÕ» çÆ åþñÆ Ô¯ ×ÂÆ Ô¯ò¶ êð Ø¾à 寺 ؾà î¶ðÆ åþñÆ å» éÔÆº, ÇÂà ñÂÆ ç¯ Ôðø» ÓÚ ÜòÅì î§×ä ñÂÆ î˺ ÇÂ¾Õ ñ¶Ö ÇñÇÖÁÅ, ÇÜÔóÅ Ã¾Ú çÆ êàÅðÆ ÓÚ ç¯ ÇÕôå» ÓÚ AB å¶ AC Ãå§ìð é±§ çêÅçÕÆ ÕÅñî ÓÚ ÛÇêÁÅÍ ÇÂÔ ñ¶Ö ÇÃ¾Ö òÆÕñÆ AH-BD Ãå§ìð Á§Õ ÓÚ òÆ Ûê ü¾ÇÕÁÅ þ Áå¶ ÇÃ§Ø ÃíÅ ÕËé¶âÅ, ê¿ÜÅì à±â¶ ÇéÀ±Ü ÁÅÇç òËì ÃÅÂÆà Óå¶ òÆ êË ü¾ÕÅ þÍ ÇÂà À¹êz§å ÇÂ¾Õ ñ¶Ö Ãå§ìð Áå¶ åÆÃðÅ ñ¶Ö ç¯ ÇÕôå» ÓÚ AI-B@ Ãå§ìð Á§Õ ÓÚ òÆ Ã§êÅçÕÆ ÕÅñî ÓÚ Ûê ü¾Õ¶ Ôé Áå¶ ÕÂÆ Ô¯ð òËìÃÅÂÆà Òå¶ òÆ êó·¶ ÜÅ ÃÕç¶ ÔéÍ ÇÂåéÅ ÇñÖä 寺 À¹êz§å î˺ ÃîÞçÅ ÃÆ ÇÕ ÃîÞä òÅñ¶ ÇÂåé¶ Õ¹ éÅñ ÃîÞ ÜÅä×¶ Áå¶ ÇÜé·» éÔÆº ÃîÞäÅ, À¹é·» ñÂÆ Ô¯ð Õ¹Þ òÆ ÇñÇÖÁÅ ÜÅò¶, À¹é·» Óå¶ Õ¯ÂÆ ÁÃð éÔÆº Ô¯äÅÍ î¶ðÅ ÇÂÔ òÆÚÅð ÃÔÆ Çþè Ô¯ÇÂÁÅ Ü篺 ÇÂÕòÅÕ ÇÃ§Ø ê¾àÆ òñ¯º Çç¾å¶ ×¶ Ãê¾ôàÆÕðé òÅñÅ ñ¶Ö î˺ www.punjabtodaynews.com Óå¶ Á¾Ü î¹ó êó· ÇñÁÅÍ Õ¹Þ Ô¯ð òËìÃÅÂÆà» Ö¯ñ· Õ¶ ò¶ÖÆÁ» å» ÇÂÔ ñ¶Ö êÇÔñ» òÆ ÕÂÆ òËì ÃÅÂÆà» Óå¶ êÅÇÂÁÅ ÜÅ ü¾ÕÅ ÃÆ, Çܾ毺 ÃîÞ ÁÅÂÆ ÇÕ ÇÂÔ À¹ÔÆ ñ¶Ö þ, ÇÜà Ãì§èÆ ÇÕÔÅ ÜÅ ÇðÔÅ ÃÆ ÇÕ Ã: ê¾àÆ é¶ Ãê¾ôàÆÕðé ç¶ Çç¾åÅ þ, ÇÜà 寺 Ãí çÆ åþñÆ Ô¯ ÜÅäÆ ÚÅÔÆçÆ þÍ ÇÂà ñÂÆ À¹Ã ñ¶Ö é±§ ÇèÁÅé éÅñ êÇó·ÁÅÍ

         î˺ Ã: ÇÂÕòÅÕ ÇÃ§Ø ê¾àÆ çÅ Ççñ¯º ÃÇåÕÅð ÕðçÅ Ô» ÇÕÀ¹ºÇÕ À¹é·» ç¶ ÕÂÆ ñ¶Ö êó·Æç¶ Ôé, ÇÜà 寺 ÃîÞ ÁÅÀ¹ºçÆ þ ÇÕ À¹é·» ç¶ îé Çò¾Ú î¶ð¶ ò»× ÇÃ¾ÖÆ ñÂÆ åóê þ Áå¶ À¹Ô èðî Çò¾Ú çÅÖñ ԯ¶ ìzÅÔîäòÅç, êÅÖ¿âòÅç, â¶ðÅòÅç Áå¶ ê¹ÜÅðÆòÅç 寺 ÇÃ¾Ö Õ½î é±§ ÇéÜÅå ÇçòÅÀ¹äÅ ÚÅÔ¹§ç¶ Ôé Áå¶ ÇÂö Ã¯Ú é±§ ñË Õ¶ À¹Ô Ãê¯ÕÃîËé é±§ ´»åÆÕÅðÆ ÁõìÅð ÃîÞ Õ¶ ÇÂÃ ç¶ Õ¾àó ÃîðæÕ ìä¶ ÔéÍ êð Áëïà ԯÇÂÁÅ ÇÕ À¹é·» Ǿñ· çÅ ÜòÅì Õ¹¾Õó Áå¶ ×¶Ô±§ çÅ ÜòÅì ÚéÅ ç¶ Õ¶ ÁÃñÆ ÃòÅñ é±§ ñÆÔ 寺 ñÅÔ¹ä çÆ Õ¯Çôô ÕÆåÆ þÍ ÁÃñÆ ÃòÅñ þ ÇÕ ÕÆ Ã: ܯÇ×§çð ÇÃ§Ø çÆ Ã¯Ú ÇÂÔ þ ÇÕ ìÅì¶ éÅéÕ é¶ ÁÅêä¶ Ô¾æÆº ÇÕö é±§ ×¹ð×¾çÆ Çç¾åÆ ÔÆ éÔÆº ÇÕÀ¹ºÇÕ À¹Ô ç¶ÔèÅðÆ ×¹ð±â§î· ÚñÅÀ¹äÅ ÔÆ éÔÆº ÃÆ ÚÅÔ¹§ç¶Í ܶ ×¾çÆ éÔÆº Çç¾åÆ å» ÁÃÆº À¹é·» 寺 Çê¾Û¯º ԯ¶ I ×¹ð± ÃÅÇÔìÅé é±§ ÕÆ éÅî ç¶ÂÆÂ¶Í À¹é·» é±§ ×¹ð± î§éÆÂ¶ Ü» é»? ܶ ×¹ð± î§éç¶ ÔÆ éÔÆº å» À¹é·» Çò¾Ú¯º ê¿Ü ×¹ð±Á» çÆ À¹ÚÅðÆ Ô¯ÂÆ ìÅäÆ ÁÅê ÔÆ ð¾ç Ô¯ ×ÂÆ, ×¹ð± ×§zæ ÃÅÇÔì òÆ ð¾ç Ô¯ Ç×ÁÅ ÇÕÀ¹ºÇÕ Ü¶ ê¿Üò¶º ×¹ð± ԯ¶ ÔÆ éÔÆº å» ÇÂÃ çÆ Ã§êÅçé» ÇÕÃ é¶ ÕÆåÆ? ܶ çÃò¶º ×¹ð± ԯ¶ ÔÆ éÔÆº å» õÅñÃÅ ÇÕÃ é¶ ÃÅÇÜÁÅ å¶ ×ð± ×§zæ ÃÅÇÔì ÜÆ é±§ ×¹ð± î§éä çÅ Ô¹Õî ÇÕÃ é¶ ÕÆåÅ? Ã: ÇÂÕòÅÕ ÇÃ§Ø ê¾àÆ é¶ ÇÂÔ éÔÆº ò¶ÇÖÁÅ ÇÕ ÇÂÔ ÃòÅñÕðåÅ Õ½ä Ôé, ÇÂà ñÂÆ À¹Ã é¶ ò¶ðò¶ éÅñ ç¾ÃäÅ ô¹ð± ÕÆåÅÍ ÇÂÔ ò¶ðòÅ ÇñÖä 寺 êÇÔñ» Ã: ê¾àÆ é±§ ÇÂÔ êåÅ Ô¯äÅ ÚÅÔÆçÅ ÃÆ ÇÕ ÇÂé·» ùèÅðòÅçÆ Õ§î» é±§ ò¶Ö Õ¶ ÔÆ å» Á¾Ü ç¶ ÃòÅñÕðåÅ À¹Ã ç¶ Õ¾àó ÃîðæÕ ðÔ¶ ÃéÍ êð À¹é·» Õ¾àó ÃîðæÕ» òñ¯º ô§Õ¶ ÇéÇòðå Õðé ñÂÆ ê¹¾Û¶ ×¶ ÃòÅñ» éÅñ  À¹Ô Á§èÇòÃòÅÃÆ, Ãê¯ÕÃîËé Çòð¯èÆ Ü» ÁÅð.ÁËÃ.ÁËÃ. ç¶ ÖðÆç¶ ԯ¶ ÇÕò¶º ìä ×¶? À¹é·» ÇñÇÖÁÅ ÒÒÜ篺 òÆ Õç¶ å¾å ×¹ðîÇå 寺 êzäŶ ÇòçòÅé»/ì¹èÆÜÆòÆÁ»/ñ¶ÖÕ»/×¹ðîÇå ֝ܯÁ» é¶ ÇÃ¾Ö èðî ç¶ ÇÕö òÆ Áññ Ü» ÇÃè»å» 寺 ìzÅÔîäòÅçÆ ×ñìÅ À¹åÅð Õ¶ ×¹ð± éÅéÕ ÃÅÇÔì ÜÆ ç¶ Ã¾Ú çÆ ð½ôéÆ é±§ ñ¯Õ» ÃÅÔîä¶ ð¾ÇÖÁÅ þ å» ê¹ðÅåé Ã 寺 À¹Ã ÕðîÕ»â Ü» Á§èÇòÃòÅô» é±§ î§éç¶ Ô¯Â¶ Çþֻ ç¶ îé é±§ á¶Ã Üð±ð òÜçÆ þ êð ×Ô¹ éÅñ Çéðê¾Ö Ô¯ Õ¶ ×¹ðìÅäÆ çÆ ð½ôéÆ Çò¾Ú ò¶ÇÖÁÅ ÜÅò¶ å» Ãí Õ¹Þ áÆÕ êzåÆå Ô¹§çÅ ÜÅêçÅ þ å» îé Á§çð ÜÅÇ×zåÆ ÁÅ Ü»çÆ þÍ ðÔÆ ×¾ñ ìÆìÆ Ã¹Çð§çð Õ½ð ÜÆ çÆ å» À¹é·» é¶ Ãí 寺 ò¾âÅ ÇÂñÜÅî ÇÂÔÆ ñ×ÅÇÂÁÅ þ ÇÕ Ãê¯ÕÃîËé ç¶ Ã§êÅçÕ ×¹ð± éÅéÕ ÃÅÇÔì 寺 Çìé» ìÅÕÆ é½ ×¹ð±Á» çÆ Ô¯ºç é±§ éÔÆº î§éçÅ êð ÇÂÔ ÇÂñÜÅî ìÆìÆ ÜÆ çÅ ÇéÜÆ þ ÇÕÀ¹ºÇÕ À¹é·» çÅ ÕÇÔäÅ þ ÇÕ Ü¯Ç×§çð ÇÃ§Ø é¶ î¶ð¶ éÅñ Ô¯ÂÆ ×¾ñìÅå ç½ðÅé î§ÇéÁÅ þÍÓÓ Áëïà þ ÇÕ Ã: ÇÂÕòÅÕ ÇÃ§Ø ê¾àÆ é¶ ìÆìÆ Ã¹Çð§çð Õ½ð ÇéÔÅñ ç¶ ÇÂñÜÅî é±§ ܯÇ×§çð ÇÃ§Ø éÅñ Ô¯ÂÆ ×¾ñìÅå ç½ðÅé î§ÇéÁÅ ç¾Ã Õ¶ ÇÂ¾Õ ÇéÜÆ ÇÂñÜÅî ìäÅ Çç¾åÅÍ ÔÅñ» ÇÕ ìÆìÆ Ã¹Çð§çð Õ½ð ÇéÔÅñ é¶ ÃÅø ñø÷» Çò¾Ú ÇñÇÖÁÅ þ ÇÕ Ã: ܯÇ×§çð ÇÃ§Ø é¶ ÇÂÔ ôìç âÅ. ÔðÇܧçð ÇÃ§Ø Ççñׯð çÆ îÅåÅ ç¶ í¯× ÃîÅ×î ÓÚ AG îÂÆ é±§ î¯ÔÅñÆ ç¶ ×¹ðç¹ÁÅð¶ Çò¾Ú ÕÔ¶ ÃéÍ Ã: ê¾àÆ çÅ ÇÂÔ ÕÇÔäÅ òÆ ÃÚÅÂÆ 寺 ç±ð þ ÇÕ À¹Ã Ã ÃîÅ×î ÓÚ Ô¯ð òÆ ÇòçòÅé þÜä ìËá¶ Ãé, À¹é·» é¶ ÇÂÔ î¹¾çÅ ÇÕÀ¹º éÔÆº À¹áÅÇÂÁÅ, ÇÂà ñÂÆ ÇÃðø ìÆìÆ ÇéÔÅñ òñ¯º ÇÂåðÅÜ Õðé ÓÚ ÇÕå¶ å» Õ¹Þ õðÅìÆ þÍ Ã: ê¾àÆ é±§ ôÅÇÂç ÇÂÔ êåÅ éÔÆº Ü» ÜÅäì¹¾Þ Õ¶ Á¾Ö¯º êð¯Ö¶ Õð ðÔ¶ Ôé ÇÕ À¹æ¶ ÔÅÜð ÇòçòÅé» Çò¾Ú¯º ÔÆ ìÅÁç Çò¾Ú ؾà 寺 ؾà A@ ÇòÁÕåÆÁ» é¶ îåÅ êÅà ÕðÕ¶ Ã: ܯÇ×§çð ÇÃ§Ø é¹±§ Ãê¾ôàÆÕðé ç¶ä ñÂÆ ÇÕÔÅ ÃÆ Áå¶ À¹Ã îå¶ Óå¶ çÃåÖå Õðé òÅñ¶ Á¾Ü òÆ ìÔ¹å¶ Ã: ܯÇ×§çð ÇÃ§Ø ç¶ ÃîðæÕ Ôé Áå¶ ÇÂ¾Õ ç¯ Çê¾Ûñ¶ Ã ÓÚ ðÔ¶ ÃéÍ ÇÜà Ã: ê¾àÆ ç¶ ñ¶Ö 寺 Ãí çÆ åþñÆ Ô¯ ×ÂÆ ç¾ÇÃÁÅ ÜÅ ÇðÔÅ þ, À¹Ã Çò¾Ú å» ÁÃñÆ ÃòÅñ» é±§ À¹Ã é¶ Û¯ÇÔÁÅ å¾Õ éÔÆº, À¹é·» ÇÕÔÅ ÇÕ ÇÂà çÅ ÃÔÆ ÜòÅì å» Ã: ܯÇ×§çð ÇÃ§Ø ÔÆ ç¶ ÃÕç¶ Ôé Áå¶ Ü¯Ç×§çð ÇÃ§Ø çÅ ÜòÅì òÆ À¹é·» éÅñ ÔÆ C@ Á×¾Ãå ç¶ ÁõìÅð çÅ ÔòÅñ¶ ÓÚ ç¶ Çç¾åÅ þ ÇÕ Ã: ܯÇ×§çð ÇÃ§Ø é¶ òÅç ÇòòÅç ÓÚ êË Õ¶ Ãî» ìðìÅç Õðé çÆ æ» ÃÅðÅ Õ¹Þ ÁÅÀ¹ä òÅñ¶ Ã Óå¶ Û¾â Çç¾åÅ, ܯ ÇÕ ÃÔÆ ÜòÅì ÃÆÍ ÕÆ ê¿æ çÆ Ô¯ºç éÅñ Ãì§èå ÇÂà קíÆð î¹¾ç¶ çÅ ÜòÅì ç¶ä 寺 î¹éÕð Ô¯ ÜÅäÅ ÃÔÆ ÜòÅì ÇÕÔÅ ÜÅ ÃÕçÅ þ?

         þðÅéÆ çÆ ×¾ñ ÇÂÔ þ ÇÕ Ã: ê¾àÆ é¶ ÇÂÔ ×§íÆð î¹¾çÅ ê¿æ ç¶ ÃÅÔîä¶ ÇñÁÅÀ¹ä òÅÇñÁ» é±§ ÖðÆç¶ ԯ¶ ê¾åðÕÅð» éÅñ å¹ñéÅ ç¶ä çÅ ïåé ÕÆåÅ þ, ÇÜÔó¶ êËö ç¶ ñÅñÚ éÅñ ÇÕö Ô¯ð éò¶º ÁõìÅð éÅñ ܹó ×¶ Ãé Áå¶ Çëð ×ñåÆ çÅ ÁÇÔÃÅà ÕðÕ¶ Ãê¯ÕÃîËé àð¾Ãà éÅñ òÅÇêà ÁŠܹó¶ ÃéÍ Ã: ê¾àÆ Ãê¾ôà Õðé ÇÕ ×¹ð± Á§×ç ç¶ò ÜÆ é±§ ×¹ð×¾çÆ ç¶ä ç¶ ô§Õ¶ Öó·¶ Õðé Ãì§èÆ ÃòÅñ ê¹¾Ûä òÅÇñÁ» Çò¾Ú ÇÕÔó¶ ÇòÕ¶ ԯ¶ ê¾åðÕÅð ÔéÍ À¹é·» é±§ êåÅ Ô¯äÅ ÚÅÔÆçÅ þ ÇÕ À¹Ã¶ ÇòÁÕåÆ Ü» ê¾åðÕÅð é±§ ÖðÆçä çÆ Õ¯Çôô Ô¹§çÆ þ, ÇÜÃ ç¶ ÇòÕ ÜÅä çÆ À¹îÆç Ô¯ò¶Í ؾà 寺 ؾà îËé±§ å» ÇÕö é¶ Á¾Ü å¾Õ ÖðÆçä çÆ Õ¯Çôô éÔÆº ÕÆåÆ Áå¶ éÅ ÔÆ Ã: ê¾àÆ é±§ Á¾Ü ÇÂÔ í¹ñ¶ÖÅ Ô¯äÅ ÚÅÔÆçÅ þ ÇÕ î˺ Ô¹ä ÇòÕ Ç×ÁÅ Ô»Í Ü¶ ÁËÃÅ í¹ñ¶ÖÅ þ å» À¹Ô î¶ðÆ ò¾è ì¯ñÆ ç¶ Õ¶ ÖðÆçä çÆ ÇÔ§îå ÕðÕ¶ ò¶ÖäÍ î˺ ÔÅñÆ åÆÕ ÇÃ¾è¶ å½ð Óå¶ Õ¯ÂÆ ç¯ô éÔÆº ñŶ ÇÕ Ã: ܯÇ×§çð ÇÃ§Ø ÁÅð.ÁËÃ.ÁËÃ. çжܧà þ êð Ã: ê¾àÆ òñ¯º Çç¾åÆ ×ÂÆ çñÆñ òÆ ÇòÚÅðéï¯× þÍ À¹é·» ÇñÇÖÁÅ þ : ÒÒÕÆ çÃî ×§zæ çÅ Çòð¯è ÕðéÅ ÁÅð.ÁËÃ.ÁËÃ. çÅ Õ§î þ? ÕÆ ÁÕÅñ åÖå ÃÅÇÔì Óå¶ Ô¯ ðÔÆÁ» îéîÅéÆÁ» çÅ Çòð¯è ÕðéÅ ÁÅð.ÁËÃ.ÁËÃ. çÅ Õ§î þ? ÇÂé·» çñÆñ» 寺 ñ×çÅ þ ÇÕ Ã: ÇÂÕòÅÕ ÇÃ§Ø ê¾àÆ çÆ çñÆñ» ÁÅð.ÁËÃ.ÁËÃ. çÆ ç±ð ÇçzôàÆ Á¾×¶ ÇÕ§éÆÁ» ì½äÆÁ» ÔéÍ Ü¶ ÇÂåéÆ ÜñçÆ ÁÅð.ÁËÃ.ÁËÃ. ç¶ Â¶Ü§à» çÆ êÛÅä Ô¯ ÜÅò¶ å» ÁÅð.ÁËÃ.ÁËÃ. ÇÃ¾Ö Õ½î ñÂÆ Õ¯ÂÆ õåðÅ ÔÆ éÔÆºÍ õåðÅ ÔÆ ÇÂÔ þ ÇÕ ÁÅð.ÁËÃ.ÁËÃ. ÁËö ã§× éÅñ Õ§î Õð ðÔÆ þ ÇÕ ÁÃÆº Ã¯Ú òÆ éÔÆº ÃÕç¶Í ÇÂÔ ÃîÞä ñÂÆ ÁÅð.ÁËÃ.ÁËÃ. çÆÁ» ¦ì¶ Ã çÆÁ» éÆåÆÁ» çÅ ÁÇèÁËé ÕðéÅ êò¶×ÅÍ î¹Ö å½ð Óå¶ ÁÅð.ÁËÃ.ÁËÃ. ÕÆ ÚÅÔ¹§çÆ þ : A. Çþֻ é±§ ×¹ð± ×§zæ ÃÅÇÔì ÜÆ éÅñ¯º å¯óéÅÍ ÇÃ¾Ö èðî ÓÚ ìzÅÔîäÆ ÕîðÕ»â, î±ðåÆ ê±ÜÅ, ì¹¾å ê±ÜÅ ÁÅÇç ô¹ð± ÕðòÅ Õ¶ î¹ó ÇÔ§ç± èðî ÓÚ ôÅîñ ÕðéÅ,  B. ×¹ð± ׯÇì§ç ÇÃ§Ø òñ¯º õÅñÃÅ ÃÅÜä çÆ ØàéÅ é±§ ÇÃðø ÇÔ§ç± èðî çÆ ð¾ÇÖÁÅ Õðé ñÂÆ ë½Ü ç¾ÃäÅ, ÇÜÃ çÆ ÇÂà Ã Õ¯ÂÆ ñ¯ó éÔÆº ðÔÆÍ C. Çþֻ çÆ ê¿Ü ÕÕÅðÆ ÇéÁÅðÆ Ô¯ºç Öåî ÕðÕ¶ ÇÔ§ç±Á» Çò¾Ú ôÅîñ ÕðéÅÍ D. ÇÃ¾Ö Ü¶ Çê¾Ûñ¶ I ×¹ð± ÃÅÇÔìÅé é±§ Û¾â ç¶ä å» ×¹ð± éÅéÕ é±§ Çòôé±§ çÅ BEò» ÁòåÅð î§éä ñÂÆ ÇåÁÅð Ô¯ ÜÅäÅÍ

         êÇÔñ¶ é§: çÅ àÆÚÅ ÁÅð.ÁËÃ.ÁËÃ., çå ìÅÇìÁ» Áå¶ ÃÅð¶ ÇÃÁÅÃåçÅé» ðÅÔÆº ê±ðÅ Õð ðÔÆ þÍ Ã: ÇÂÕòÅÕ ÇÃ§Ø ê¾àÆ Áå¶ î¶ð¶¶ Ãî¶å Ô¯ð ìÔ¹å ÃÅð¶ ÇþÖ, ÇÜÔó¶ ÁÅêä¶ ÁÅê é±§ å¾å ×¹ðîÇå é±§ êzäŶ ԯ¶ ç¾Ã ðÔ¶ Ôé, À¹Ô ÁÅð.ÁËÃ.ÁËÃ.

çÆÁ» ÚÅñ» 寺 ùڶå Ãé Áå¶ À¹é·» çÆÁ» ÚÅñ» é±§ Ãøñ Ô¯ä ÓÚ ð¯óÅ ìäç¶ ÃéÍ ÁËö å¾å ×¹ðîÇå òÅñ¶ ×¹ðÇÃ¾Ö Ãê¯ÕÃîËé é±§ ÇÂ¾Õ ´»åÆÕÅðÆ ÁõìÅð î§é Õ¶ À¹Ã ç¶ Õ¾àó ÃîðæÕ ìä ×Â¶Í Ô¹ä å¾å ×¹ðîÇå é±§ êzäŶ ԯ¶ ÇÃ¾Ö ÁÖòÅÀ¹ä òÅÇñÁ» ñÂÆ ò¶Öä çÅ î½ÕÅ þ ÇÕ ÁÅð.ÁËÃ.ÁËÃ. ç¶ ìÅÕÆ ðÇÔ§ç¶ àÆÚ¶ ÇÕå¶ Ãê¯ÕÃîËé å» ê±ð¶ éÔÆº Õð ÇðÔÅÍ Ã: ê¾àÆ ÃÅÇÔì ç¾Ãä ÇÕ ÁÅð.ÁËÃ.ÁËÃ. ç¶ àÆÚ¶ î¹åÅÇìÕ ÕÆ Ã: ܯÇ×§çð ÇÃ§Ø I ×¹ð± ÃÅÇÔìÅé, ×¹ð± ×§zæ ÃÅÇÔì Áå¶ Ö¿â¶ ìÅà¶ ç¶ êÅÔ¹ñ é±§ ð¾ç éÔÆº Õð ÇðÔÅ? î˺ î§é ÃÕçÅ Ô» ÇÕ Ã: ܯÇ×§çð ÇÃ§Ø ÁÅð.ÁËÃ.ÁËÃ. ç¶ Â¶Ü§à éÔÆº ìä ÃÕç¶ êð ÇÂÔ å» ç¾Ãä ÇÕ Çìé» Õ¹Þ êzÅêå ÕÆÇåÁ» ÔÆ ò§×Åð ÓÚ ÔÆ ÁÅð.ÁËÃ.ÁËÃ. çÆÁ» ǾÛÅò» ê±ðÆÁ» ÇÕÀ¹º Õð ÇðÔÅ þ?

         ܶ Ã: ÇÂÕòÅÕ ÇÃ§Ø ê¾àÆ é±§ ÇÂÔ ô¾Õ Ô¯ò¶ ÇÕ Ã: ܯÇ×§çð ÇÃ§Ø é¶ ìÅì¶ éÅéÕ òñ¯º Á¾×¶ ×¹ð± Á§×ç ç¶ò ÜÆ é±§ ×¹ð×¾çÆ ç¶ä çÆ ×¾ñ éÔÆº ÕÆåÆ å» À¹Ô Á¾Ü BB Ãå§ìð @I ç¶ ÔÆ ÒìÔ¹ð§×Æ ð¯÷ÅéÅ Ãê¯ÕÃîËéÓ ç¶ Á§Õ ç¶ êÇÔñ¶ ÔÆ ê¿é¶ Óå¶ Ã: ×¹ðìÖô ÇÃ§Ø çÅ ñ¶Ö ÒÒôìç ×¹ð± Ü¹× ÚÅð¶ ÁÀ¹è±ÓÓ êó· Õ¶ ò¶Öä å» À¹é·» é¶ ÇÂà Çò¾Ú Õ¯ÂÆ ô¾Õ éÔÆº ðÇÔä Çç¾åÅÍ Ã: ×¹ðìÖô ÇÃ§Ø é¶ ÁÅêäÆ ×¾ñ é±§ ÃÔÆ Çþè Õðé ñÂÆ ×¹ð± ×§zæ ÃÅÇÔì ÓÚ¯º Õ¯ÂÆ òÆ å¹Õ éÔÆº Çç¾åÆ, ÇÃðø ê¿é» é§: ç¾Ã¶ Ôé Áå¶ Ôð æ» òÅð òÅð ÇÂÔ ÔÆ ÇñÇÖÁÅ þ ìÅì¶ éÅéÕ é¶ ÇÕÔÅ, ìÅì¶ éÅéÕ é¶ ÇÕÔÅ Áå¶ ÇÂ¾Õ òÆ æ» åÆÃð¶ Ú½æ¶ Áå¶ ê¿Üò¶º Ü» Ô¯ð ÇÕö ×¹ð± ÃÅÇÔì çÅ éÅî å¾Õ éÔÆº ÇñÁÅ Áå¶ ÁÖÆð ÇþàÅ Õ¾ã Çç¾åÅ ÇÕ ÁéÔç Ãìç, ÁéÅÔç ìÅäÆ ÁéÅçÆ Ô¯ä ÕÅðé ìÅì¶ éÅéÕ é¶ ÇÕå¶ òÆ ìÅäÆ Á§çð ÁÅêä¶ ÁÅê é±§ ×¹ð± éÔÆº ÕÔÅÇÂÁÅ, éÅ Õ¯ÂÆ ×¾çÆ ÔÆ ÚñÅÂÆÍ ×¾çÆ åç ÚñÅÀ¹ºç¶ ܶ ôìç ÁÇìéÅÃÆ éÅ Ô¹§çÅÍ Ãìç Ôî¶ô» Ô¯ä ÃçÕÅ Õç¶ òÆ ôìç ×¹ð± çÆ ×¾çÆ ÖÅñÆ éÔÆº Ô¯ ÃÕçÆÍ ìÅì¶ éÅéÕ é¶ ÁÅêä¶ ìÚé òÆ Á§× 1286 Óå¶ Á§ÇÕå Ôé ÇÕ ×¾çÆ ç¶ä òÅñ¶ ìÅòñ¶ (Õîñ¶) Áå¶ ×¾çÆ ñËä òÅñ¶ Çéðñ¾Ü (ì¶ôðî) ÒÕ¹ñÔ Çç§ç¶ ìÅòñ¶, ñËç¶ òâ¶ ÇéñÜ¨Ó ôìç ×¹ð± çÆ ×¾çÆ Óå¶ éÅÃòÅé îé¹¾Ö éÔÆº ìËá ÃÕçÅÍ

         ñ¶Ö Çò¾Ú ç¾Ã¶ ×¹ð± ×§zæ ÃÅÇÔì ç¶ ê¿é¶ Õ¾ã Õ¶ êÅá ÕðÕ¶ ò¶ÇÖÁÅ Ç×ÁÅ å» ò¶ÇÖÁÅ ÇÕ ç¾Ã¶ ×¶ ìÔ¹Ç×äåÆ ê¿ÇéÁ» Óå¶ ìÅì¶ éÅéÕ çÆ ìÅäÆ ÔÆ çð÷ éÔÆº ÃÆÍ ò¶ðòÅ ÇÂà åð·» þ : ê¿é» é§: 589 (òâÔ§Ã ÕÆ òÅð î: 4, Ãñ¯Õ î: 3 Õ¶), ê¿é» é§: 441 (ÁÅÃÅ î: 3 Û§å), ê¿é» é§: 393 (ðÅ× ÁÅÃÅ î: 5), ê§é» é§: 759 (Ã±ÔÆ î: 4, 5, ÁôàêçÆÁ»), Á§Õ 1226 (ÃÅð× î: 5), Á§Õ 898 (ðÅîÕñÆ î: 5)Í ÒÔÇðî§çð ÇÂÔ ÃðÆð þ, Ç×ÁÅé ðåé êz×à ԯǨ å¹Õ ÇñÖ Õ¶ Á§Õ 1386, 1107 Áå¶ 953 çÅ ÔòÅñÅ Çç¾åÅÍ êð êÅá ÕðÕ¶ ò¶Öä 寺 êåÅ ñ¾×Å ÇÕ  Á§Õ 1346 (êzíÅåÆ î: 3), 1107 (å¹ÖÅðÆ î: 1 ìÅðÔ îÅÔÅ), 953 (ðÅîÕñÆ çÆ òÅð î: 3)Í Ü篺 ÇÕ ÇÂé·» ê¿ÇéÁ» Òå¶ ÇÃðø 1346 Óå¶ ÔÆ ÇÂÔ ê±ðÆ å¹Õ çð÷ þ, ìÅÕÆ ç¯ ç¾Ã¶ ×¶ ê¿ÇéÁ» Òå¶ ÇÂÔ ê±ðÆÁ» å¹Õ» ÔÆ çð÷ éÔÆº Ôé, ÇÃðø ÔÇðî§çÇð Ü» ÔÇðî§çð¹ ôìç ÔÆ ÇñÖ¶ ÔéÍ Á§Õ 117 (îÅÞ î: 3), Á§Õ 1250 (ÃÅð× ÕÆ òÅð î: 3, Ãñ¯Õ îÔñ¶ 3 Áå¶ 4 ç¶ Ôé êð î: 1 çÅ Õ¯ÂÆ Ãñ¯Õ çð÷ éÔÆº), Á§Õ 1038 (òÅð îñÅð ÕÆ î: 1), Á§Õ 635 (ïðá î: 1), Á§Õ 1024 (îÅð± ïñÔ¶ î: 1), Á§Õ 429 (ÁÅÃÅ î: 3 ÁÃàêçÆÁ»), Á§Õ 908 (ðÅîÕñÆ î: 1 Áå¶ 3 ÁÃàêçÆÁ»), Á§Õ 311 (×À¹óÆ ÕÆ òÅð î: 4, Ãñ¯Õ î: 3 Áå¶ 4 Õ¶, 1 çÅ Õ¯ÂÆ Ãñ¯Õ éÔÆº), Á§Õ 664 (èéÅÃðÆ î: 3), Á§Õ 938 (ÇÃè ׯÃà), Á§Õ 646 (ïðá çÆ òÅð î: 4, î: 1 çÅ Õ¯ÂÆ Ãñ¯Õ çð÷ éÔÆº)

         ÃÅé¹§± ÇÂÔ ÇÂåðÅ÷ éÔÆº ÇÕ åÆÃð¶, Ú½æ¶, ê¿Üò¶º êÅåôÅÔ çÆ ìÅäÆ çÆ òð寺 ÇÕÀ¹º ÕÆåÆ ×ÂÆ þ, ÇÕÀ¹ºÇÕ ÁÃÆº å» çû ÔÆ ×¹ð±Á» é±§ ÇÂ¾Õ Ü¯å î§éç¶ Ô»Í ÇÂà ñÂÆ ÇÂåðÅ÷ å» ÇÂÔ þ ÇÕ Ü¶ À¹Ô ÇÂé·» ×¹ð±Á» é±§ ×¹ð± ÔÆ éÔÆº î§éç¶ å» À¹é·» çÆ ìÅäÆ çÅ ÔòÅñÅ ÇÕÀ¹º Çç¾åÅ þ Áå¶ Ü¶ ÔòÅñÅ Çç¾åÅ þ å» À¹é·» ç¶ éÅî ÇñÖä 寺 ÇÞÞÕ ÇÕÀ¹º þ? ܶ éÅî éÔÆº ÇñÖ¶ å» Ø¾à 寺 ؾà åÆÜÅ, Ú½æÅ, ê¿Üò» Ãð±ê Ü» éÅéÕ ÜÅîÅ ÔÆ ÇñÖ Çç§ç¶Í ܶÕð ÇÂé·» ÃÅð¶ ×¹ð±Á» é±§ ð¾ç Õðç¶ Ôé å» À¹Ô ÇÕÔóÆ ìÅäÆ çÅ êÅá Õðé çÆ ÃÅé±§ ÃñÅÔ ç¶ ðÔ¶ Ôé, ÇÜà éÅñ ×¹ð± çÆ Ç´êÅ éÅñ ÃÅâ¶ ×¹¾Ã¶, Ç×ñ¶ å¶ í¹ñ¶Ö¶ ÁÅêä¶ ÁÅê ÔÆ ç±ð Ô¯ ÜÅä×¶? 

vwzf bfdl, Cotf bfdl-inSdr GuigafxvI

         pµjfb dy muwK mµqrI pRkfÈ isµG bfdl bfry kuJ DfrnfvF afm qOr 'qy pRcwlq hn ik AunHF sfhmxy akflI dl dy vrkr jF ahudydfr ikµnf vI lVI-bihsI jfx, Aus smyN Auh ‘KfmoÈI' Dfrn kr lYNdy hn aqy cuwp-cfp bYTy sfrf ‘rOlf-rwpf' aqy ‘qfhny-imhxy' suxdy rihµdy hn. AunHF afpxI sihnÈIlqf aqy KfmoÈI df pwlf kdy vI iZwlf nhIN hox idwqf. afpxy aijhy hor guxF kfrn hI sRI bfdl aOKy qoN aOKy smyN ivwcoN vI bVI sOK nfl bfhr inkl jFdy hn.

         AunHF dy nyVly sfQI dwsdy hn ik qYÈ ivwc afAux jF afpxy iksy mfqihq nUµ ruwKf bolx df qF svfl hI pYdf nhIN huµdf. ijvyN-ijvyyN-ijvyN Auh bËurg hoeI jf rhy hn, iqvyN-iqvyN AunHF ivwc sihxÈIlqf vI vDI jFdI hY. AunHF nUµ Auwc aPsrF df siqkfr krn dI aihmIaq df vI cµgI qrHF pqf hY. pwg-dfVHI vfly nUµ ‘srdfr sfihb', sihjDfrI nUµ ‘bfAU jI' aqy afpxy qoN Aumr ivwc bhuq Coty nUµ ‘kfkf jI' kihµdy idn ivwc AunHF nUµ bVI vfrI dyiKaf-suixaf jFdf hY.

         ipCly idnIN keI idnF dy sµgq-drÈnF dy pRogrfm dOrfn afpxy iewk jfxUµ (sInIar aiDkfrI) nfl sµgq-drÈn dyKidaF ieho gwlF BlI-BFqI dyKx ivwc afeIaF. izptI kimÈnr nUµ ‘zI sI sfhb' aqy iËlf puls muKI nUµ ‘aYs aYs pI sfhb' aqy Aus qoN hyTly aiDkfrI nUµ ‘zI aYs pI sfhb' afK ky afpxy kol swd rhy sn. AunHF dI ieh gwl vI iksy qoN guwJI jF lukI-CupI nhIN hY ik Auh jldI kIiqaF afpxy ‘idl df Byq' iksy nUµ nhIN idµdy aqy kIqy jfx vfly iksy vI aihm PYsly nUµ vI ikµnf-ikµnf icr pihlF afpxy mn ivwc GV ky rwK lYNdy hn.

         kI suKbIr isµG bfdl ny afpxy ipqf dy Auprokq guxF nUµ apxf ilaf hY? ieh iblkul swc hY ik isafsq dy ipV ivwc lMbf smF siQr rihx leI ‘Coty bfdl' nUµ ‘vwzy bfdl' dI pYV 'c pYV rwKxI hI pvygI aqy afpxI kfrj-ÈYlI ivwc nvInqf aqy ivlwKxqf vI pYdf krnI hovygI, jo iPlhfl idKfeI nhIN dy rhI. pµjfbI BfÈf dy muwdy 'qy ‘Coty bfdl' nUµ koeI aijhI gwl nhIN ahuV rhI, ijs dy krn nfl Auh smuwcy buwDIjIvI vrg ivwcoN vfh-vfh Kwt sky. Aus nUµ ies pfsy vI pihl-kdmI kr lYxI cfhIdI hY, ikAuNik srkfry-drbfry pµjfbI lfgU krn vflI nIqI Auwqy aml ajy hoieaf nhIN hY, kyvl aKbfrI KbrF qwk hI sImq ho ky rih geI hY ieh skIm.

         bhuq sfry iËilaF aqy ksibaF ivwc ‘Coty bfdl' vloN QfpVy gey nOjvfn akflI vrkrF aqy ahudydfrF dI kfrj-ÈYlI 'qy svflIaf-inÈfn lwgx dIaF KbrF pRkfÈq vI ho rhIaF hn aqy lokF dI Ëubfn 'qy vI cVH geIaF hn. ies mOky suKbIr bfdl nUµ AunHF dI klfs lfAux dI sKq loV hY. ieh gwl vI suwt pfAux vflI nhIN hY ik puls aqy afm pRÈfsn vI Xuvf akflI vrkrF dI joÈ BrI kfrjÈYlI qoN aµdroN-aµdr KPf aqy Auqyijq hY. kuJ smF pihlF luiDafxf ivwc vfprI qihsIldfr bYnIpfl dI mfr-kutfeI vflI Gtnf ny pUry pµjfb dy lokF ivwc XUQ vrkrF pRqI inrfÈf Br idwqI sI. akflI dl XUQ dy nvyN vrkrF aqy ahudydfrF ƒ QfpVf idµidaF suKbIr bfdl nUµ AunHF df akflI ipCokV aqy pfrtI pRqI AunHF dy vzyiraF dI GflI geI Gflxf vwl vI ËrUr JfqI mfrnI cfhIdI hY. Kuwzy lfeIn lfey hoey tksflI afgUaF nUµ jy suKbIr isµG bfdl hux bfhr kwZ ilafey qF ieh kµm sfrQk igixaf jfeygf.

         ‘vwzy  bfdl sfihb' dy BfÈxI Èbd bVy npy-quly aqy ÈuwD huµdy hn, pr jykr ghu nfl suxIey qF ‘Coty bfdl' ‘dIaF' dI QF ‘dI' boldy hn aqy afpxy BfÈx ivwc afm qOr 'qy ‘afh' aqy ‘aih' Èbd vI bhuq vrqdy hn. afpxy BfÈfeI pwK vwl ‘Coty bfdl' nUµ iDafn dI aihm loV hY. ies vyly pUry pµjfb dIaF nËrF suKbIr bfdl dI kfrjÈYlI 'qy itkIaF hoeIaF hn. lok Aus pfsoN bhuq nvIaF afsF aqy inroeIaF AumµgF dI AuzIk kr rhy hn ik Auh afrQk qOr 'qy zgmgf rhy pµjfb nUµ nvIaF lIhF 'qy ivksq krn leI kI krn jf irhf hY? ‘vwzy bfdl' dI pYV ivwc rwKI pYV Coty bfdl leI bhuq lfhy vflI iswD ho skdI hY.

 

poKrx-2 pRmfxU pRIKx df swc sfhmxy ilafAuxf ËrUrI

hrIȵkr ivafs

         kI sRI atl ibhfrI vfjpfeI qy AunHF dy surwiKaf slfhkfr ibRjyÈ imÈr ny poKrx dy pRmfxU DmfikaF ivwc dyÈ dI jnqf nUµ guµmrfh kIqf? kI Bfrq dI prmfxU qfkq nUµ nrm nhIN bxfieaf? qwQ iehI sµkyq idµdy hn. 1998 dy prmfxU tYst dy Pyl hox dy sbUq sn, pr ibRjyÈ imÈr ny AunHF ƒ axgOilaF qy pRIKx sPl hox df JUTf pRcfr hox idwqf, mqlb vfjpfeI 'qy ibRjyÈ imÈr ny JUTy isafsI Pqvy nfl pRmfxU pRIiKx dI vfh-vfh luwtI. vfjpfeI-ibRjyÈ dy JUT ƒ iswD krn df kµm zfktr klfm ny kIqf.

         Bfrq srkfr dI srvAuwc pRmfxU sµsQf dy iewk nhIN, sgoN iqµn sfbkf muKIaF ny poKrx-2 dy Èrmnfk kvr-awp dI jFc dI mµg kIqI hY. afm afr sRIinvfsn, pI ky aXµgr aqy ey aYn pRsfd iqµnoN pRmfxU kimÈn dy sfbkf cyarmYn hn. ienHF ny srkfr qoN pRmfxU pRIKx dI aslIaq dI jFc krn dI mµg kIqI hY. ienHF dI mµg 1998 dy tYst nUµ lY ky AudoN dy zI afr zI E ivwc pRmfxU pRojYkt dy inrdyÈk sµQfnm dy nvyN Kulfsy qoN bfad afeI hY. sµQfnm ny 26 agsq nUµ ikhf sI ik pRmfxU pRIKx Enf asrdfr nhIN sI, ijµnf vfjpfeI srkfr ny dfavf kIqf sI. 17 sqµbr nUµ AunHF ny nvyN qwQ dwsy. AunHF muqfbk prIKx df asr 26 iklo tn sI, mqlb dfavy nfloN awDf. ieh jfx ky hYrfnI hovygI ik asPlqf dy aµkiVaF 'qy crcf leI ibRjyÈ imÈr ny ivigafnIaF dI mIitµg swdI. Ausy ivwc aslIaq 'qy prdf pfAux df PYslf hoieaf.

         jy ieh gwl shI hY qF dyÈ dIaF surwiKaf iqafrIaF pRqI vfjpfeI aqy ibRjyÈ imÈr df ieh sbUq hY. ies df mqlb hY ik Bfrq dy ‘vfr hYwz' mqlb jµg dy hiQafr Eny qfkqvr nhIN hn, ijµny dwsy jFdy hn. poKrx dy tYst 'qy ‘rfa' eyjµsI dy ey afr sI ivµg dy KuPIaf sYNtr ny vI irport idwqI sI. Aus dy nqIjy zI afr zI E nfl myl KFdy hn.

         ibRjyÈ imÈr ny akqUbr 1998 ivwc mIitµg swdI. ieh mIitµg pRmfxU aYnrjI ivBfg, zI afr zI E dy numfieµidaF qy iqµnF POjF dy muKIaF dI sI. aµkiVaF, qwQF 'qy gOr kridaF jFc jF dubfrf tYst dI bjfey ibRjyÈ imÈr ny ËubfnI vot nfl PYslf krvfieaf ik zI afr E dI jFc glq hY aqy zI ey eI TIk hY, jd ik mËydfr gwl ieh hY ik zI ey eI df numfieµdf mIitµg 'c sI hI nhIN.

 

do eyjµsIaF dI iewko ijhI rfey

         ibRjyÈ imÈr ny 1998 ivwc ivigafnIaF dI mIitµg swdx dI gwl mµnI hY. sµQfnm anusfr zI afr E zI E dI aslI issimk rIizµg aqy bI ey afr sI vloN imwQI geI vYilAU 'qy ieh mIitµg rwKI geI sI. tYst sPl sn, ies 'qy ibRjyÈ imÈr nUµ koeI Èwk nhIN hY. AunHF muqfbk zf[ klfm ny poKrx tYst ryNj qoN Pon kr ky tYst dy nqIjy dwsy. zfktr klfm ny tYst ƒ 45 iklo tn XIlz df dwisaf sI. ibRjyÈ imÈr ny pihlF vI zfktr klfm df hvflf dy ky tYst nUµ kfmXfb dwisaf, pr qwQ ieh hY ik rwiKaf ivBfg dy zI afr zI E ivwc pRojYkt dy muKI sµQfnm sn. zf[ klfm Kud prmfxU ivigafnI nhIN hn, ies leI aslIaq ivwc poKrx tYst df jo ieµcfrj sI, Aus dI gwl shI mµnI jfvy jF zf[ klfm dI?

         ‘myl tUzy' ivwc CpI irport anusfr cIn dy prmfxU pRIKxF dI Kbr leI sfzI KuPIaf eyjµsI ‘rfa' dI ey afr sI df iewk sYwt-awp amrIkf dI mdd nfl krnfl ivwc hY, ijwQy amrIkf qoN ilaFdy afDuink Xµqr lwgy hoey hn. ies sYNtr ny poKrx tYst dI XIlz dI aslIaq dI irport bxf ky pRDfn mµqrI dPqr nUµ ByjI sI aqy rfa qy zI afr zI E dovF dy iswty iewko ijhy sn, qF hI ibRjyÈ imÈr ny mIitµg swdI qy Aus ivwc afpxy vloN zINg mfrI ik poKrx tYst kfmXfb hoieaf.

         ibRjyÈ imÈr ny aijhf ikAuN kIqf hovygf? ies dy do kfrn hn-tYst dI asPlqf dI Kbr PYldI qF vfjpfeI srkfr ƒ isafsI nuksfn huµdf qy dUjy tYst dI loV pYNdI hY. AudoN qwk amrIkf afid df dbfa vI bx cuwkf sI qy dUjy pfsy pfiksqfn vI tYst kr ky afpxI qfkq Ëfhr kr cuwkf sI. kul imlf ky sµQfnm ny jo aslIaq dwsI hY, Auh isKrly ahuidaF 'qy bYTy ivakqIaF vloN dyÈ dI surwiKaf nfl iKlvfV dI khfxI hY. AunHF dI gwl nUµ dmdfr mµn ky pRmfxU kimÈn dy iqµn sfbkf cyarmYnF ny jFc dI mµg kIqI. kI aijhf nhIN hoxf cfhIdf? jnqf ƒ aslIaq df pqf lwgxf cfhIdf hY. vfjpfeI, ibRjyÈ imÈr qy zf[ klfm ny jo kIqf, Auh sfhmxy afAuxf cfhIdf hY.

 

srhwdI KbrF nfl pYdf hoieaf Brm

         iksy nUµ vI kuJ smJ nhIN af irhf ik Bfrq dI srhwd 'qy afKr ho kI irhf hY? mIzIaf ivwc lgfqfr cIn dI GuspYT dIaF KbrF hn. ieh vI Kbr afeI hY ik ies 'qy crcf leI kOmI surwiKaf slfhkfr aYm ky nfrfiexn ny srkfr dy srvAuwc rxnIqk aPsrF dy cfeInf stwzI gruwp dI mIitµg swdI, pr Auh mIitµg vI nhIN hoeI. ies dy do kfrn dwsy gey. iewk qF ieh ik Kbr lIk hox kr ky nfrfiexn nfrfË hn. ieh pqf lgfieaf jf irhf hY ik Kbr lIk ikvyN hoeI qy dUjI crcf ieh hY ik nfrfiexn ny mIitµg swdI hI nhIN sI qF Aus dy rwd hox df svfl ikwQy AuTdf hY, pr kI GuspYT dIaF KbrF drimafn mIitµg ËrUrI nhIN? iesy ivwc Bfrq srkfr df vfr-vfr ieh kihxf ajIb hY ik rfeI df phfV bx irhf hY, GuspYT vrgI koeI gwl nhIN?

         jy cIn gVbV nhIN kr irhf qF KbrF ikAuN af rhIaF hn? PfrUk abduwlf qoN lY ky lwdfK-aruxfcl qwk 'c aijhIaF KbrF dI grfAUNz irporitµg ikAuN ho rhI hY? iehI nhIN, ies hPqy pfiksqfn dI srhwd vloN vI GuspYTIaF dy qfk ivwc bYTy hox dI Kbr afeI. rwiKaf mµqrfilaF dy sUqrF anusfr lgBg 300 awqvfdI kµtrol lfeIn nyVy GuspYT dI qfk ivwc bYT hoey hn. Ëfhr hY ik Bfrq srkfr dy srhwdI pRbµD ivwc ikqy nf ikqy nf ikqy gVbV hY.

         iewk pfsy cIn dI GuspYT qy dUjy pfsy GuspYT dI qfk ivwc bYTy pfiksqfnI awqvfdIaF dIaF KbrF nfl afm jnqf ivwc kI sµdyÈ jf irhf hovygf, ies df aµdfËf mnmohn srkfr ƒ Èfied hI hovy. cIn dI GuspYT dIaF KbrF 'qy prdf pfAux dIaF srkfr dIaF koiÈÈF df mksd iksy nUµ smJ nhIN af irhf qy hux isafsI qOr 'qy vI ieh mfmlf qUl PV irhf hY. mulfiem isµG ny pfrlImYNt df ivÈÈ iejlfs swdx dI mµg kIqI hY qy jYlilqf ny ikhf hY ik iewk nrm srkfr dI bjfey asIN iewk mËbUq srkfr cfhuµdy hF, nhIN qF Bfrq iewk aijhf dyÈ bx jfvygf, ijs 'qy jo jdoN cfhygf, hmlf kr dyvygf.

 

kfÈ! BfrqI mµqrI QrUr ny BfrqI siBaqf nUµ smiJaf huµdf

-aYm jy akbr

         ÈÈI QrUr iewk aijhy BfrqI sn, jo ipCly idnIN jYpur dI bjfey lfiebyrIaf ivwc iËafdf surwiKaq sn ikAuNik lfiebyrIaf ivwc aijhf koeI afdmI nhIN sI, jo AunHF qoN mµqrI ahudy qoN asqIPy dI mµg krdf. AunHF dy hI pfrtI sihXogI rfjsQfn dy muwK mµqrI aÈok gihloq ny AunHF qoN asqIPf mµg ilaf. AunHF df kihxf sI ik QrUr leI byhqr bdl iehI hY ik Auh afpxf ahudf Cwz dyx.

         mYnUµ ies qoN pihlF koeI aijhf mOkf cyqy nhIN afAuNdf, jdoN iksy sUby dy muwK mµqrI ny afpxI hI pfrtI dy iksy kyNdrI mµqrI qoN ies qrHF asqIPf mµigaf hovy. ieh vI iewk sµXog hY ik pihlI vfr hI koeI isafsqdfn afpxI glq hfsohIxI itwpxI kfrn ies qrHF ivvfd ivwc iGiraf hovy. AuNj qF ÈÈI QrUr huxy-huxy ijs crcf ivwc afey, Aus bfry sfry jfxdy hn iPr vI lokF ƒ Xfd krvfAux leI Aus kFz df QoVHf-bhuq ieQy iËkr krnf ËrUrI hY.

         ipCly idnIN aKbfr ivwc irport afeI sI ik ÈÈI QrUr jdoN idwlI ivwc afpxy leI iewk lgËrI mµqrI pwDr dy mkfn dI AuzIk kr rhy sn, qF Auh srkfrI rYst hfAUs ivwc rihx dI bjfey iewk PfeIv stfr hotl ivwc rih rhy sn. AuhI iekwly nhIN, sgoN AunHF dy sInIar ivdyÈ mµqrI aYs aYm ikRÈnf vI iewk horo PfeIv stfr hotl dy mihµgy ‘sUeIt' ivwc rih ky afpxy leI srkfrI koTI imlx dI AuzIk kr rhy sn.

         ivwq mµqrI sRI pRxb muKrjI ny ienHF dovF mµqrIaF ƒ jnqk qOr 'qy ikhf ik aijhy smyN 'qy jdoN sfrf dyÈ soky dy sµkt df sfhmxf kr irhf hY, AunHF nUµ afpxy inwjI suwK leI aijhI ÈfhKrcI nhIN krnI cfhIdI.

         ieh vI BfrqI isafsq dy ieiqhfs ivwc pihlf mOkf sI, jdoN iksy ivwq mµqrI ny ivdyÈ mµqrI nUµ ikhf hovy ik Auh hotl dy ieµny mihµgy kmry ivwc ikAuN rih rhy hn aqy Aus nUµ qurµq KflI kr ky afm mµqrIaF vFg rihx. ies 'qy aYs aYm ikRÈnf Aus hotl ƒ Cwz ky krnftk Bvn ivwc cly gey qy iesy qrHF QrUr nUµ vI hotl Cwzxf ipaf.

         ÈÈI QrUr, jo afpxf drjf iksy sYlIibRtI qoN Gwt nhIN smJdy, vloN afpxy pRȵskF ƒ vYwbsfeIt 'qy afpxy jIvn dI hr gwl dwsI geI hY. ienHIN idnIN Gwt KrcI aqy sfdgI dy mµqr qoN sfzy nyqf pRBfvq hn. idno-idn eyarlfeInË ivwc awpr sItF dI mµg Gwt geI hY ikAuNik mµqrIaF qy hornF isafsqdfnF ƒ ikhf igaf hY ik Auh hux iekfnmI klfs 'c sPr krn, ijwQy afm lok bYTdy hn.

         QrUr nUµ AunHF dI vYwbsfeIt 'qy iksy ny puwiCaf ik kI Auh aglI vfr kyrlf df sPr ‘kYtl klfs' ivwc krngy? qF QrUr ny ies 'qy hfsohIxI itwpxI kridaF ikhf ik Auh ‘kYtl klfs' ivwc afpxIaF pivwqr gAUaF nfl afpxf sfQ drsfAux leI sPr kr skdy hn. Bfrq iewk aijhf dyÈ hY, jo pivwqr gAUaF df dyÈ hY. aijhI siQqI ivwc QrUr dI itwpxI df isafsqdfnF qy jnqf vjoN jo arQ kwiZaf igaf, Auh sfDfrn hI sI.

         QrUr ny bIqy vIrvfr-Èuwkrvfr dI rfq nUµ afpxy mobfeIl Pon 'qy afpxI itwpxI leI muafPI mµgI, pr AudoN qwk qF qIr kmfn 'coN inkl cuwkf sI qy AunHF leI hflq nfËuk bx cuwkI sI.

 

QrUr BfrqI jnqf ƒ smJ nhIN sky

         dyiKaf jfvy qF lwgdf hY ik QrUr ajy qwk BfrqI jnqf nUµ smJ nhIN sky hn. Auh keI virHaF qoN inAUXfrk ivwc rihµdy rhy hn, ijQy gkAU nUµ pivwqr nhIN mµinaf jFdf qy nf hI AuQy Bfrq vrgy hflfq hn. ies qoN ielfvf Auh sµXukq rfÈtr ivwc motI qnKfh lYx vfly nOkrÈfh rhy hn. AunHF nUµ Èfied ies gwl df pqf nhIN lwg sikaf ik lokqµqr ivwc ies gwl dI mhwqqf nhIN huµdI ik qusIN kI kih rhy ho, sgoN ieh huµdI hY ik dUijaF ny kI suixaf qy smiJaf.

         ies qoN ielfvf Auh Bfrq dIaF KyqrI BfÈfvF dI KfsIaq nUµ nhIN smJ sky. jo lok lMmy smyN qwk ivdyÈF ivwc rihµdy hn, AunHF nUµ aijhIaF smwisafvF df sfhmxf krnf hI pYNdf hY. QrUr ny afpxy ies kFz 'qy itwpxI kIqI hY ik AunHF nUµ dwisaf igaf ik AunHF vloN aµgryËI ivwc kIqI geI itwpxI nUµ milaflm BfÈf ivwc cµgf nhIN smiJaf igaf. jy QrUr milaflm BfÈf nUµ cµgI qrHF jfxdy huµdy qF Èfied ieh gwl vI cµgI qrHF smJ jFdy ik AunHF dI itwpxI nUµ lY ky ikho ijhI pRqIikRaf ho rhI hY.

         hux QrUr df ieh vI kihxf hY ik Auh ieh nhIN smJ sky ik lok AunHF dI ies hfsohIxI itwpxI nUµ ikvyN lYxgy? QrUr nUµ AunHF lokF nUµ aijhf mOkf nhIN dyxf cfhIdf sI, jo aijhI iksy gwl nUµ qoV-mroV ky AunHF nUµ inÈfnf bxfAux dI qfk ivwc rihµdy hn. aijhf nhIN hY ik AunHF dI mËfkIaf itwpxI nUµ iksy ny ivgfV ky pyÈ kIqf hY.

         hryk smfj dy afpo-afpxy pYmfny huµdy hn qy AunHF bfry ieh vI nhIN ikhf jf skdf ik Auh cµgy hn jF bury. BfrqI smfj dI afpxI sµvydnÈIlqf hY, ijs ivwc iksy vI gwl nS Tys phuµcfAux vflI mµinaf jf skdf hY, jo BfrqI pYmfinaF dy Ault hovy, cfhy Aus gwl nUµ kihx vfly df AudyÈ iksy nUµ Tys phuµcfAuxf nf vI hovy.

         ho skdf hY ik gihloq aµgryËI ivwc QrUr vrgy ivdvfn nf hox, pr Auh Aus BfrqI mfniskqf dI lkÈmx ryKf nUµ cµgI qrHF jfxdy hn, jo pfr nhIN kIqI jfxI cfhIdI. qusIN Bfrq df Èfsnqµqr Bfrq ƒ smJy ibnF nhIN clf skdy. iehI kfrn hY ik kFgrs ny QrUr dI itwpxI nfloN Kud nUµ vwK kr ilaf, ikAuNik kFgrs jfxdI hY ik ieh itwpxI BfrqI swiBaqf aqy jnqf dI soc dy Ault hY.

         ies qoN ielfvf ieh gwl vI smJxI cfhIdI hY ik BfrqI kmrÈIal hvfeI syvfvF ivwc iekfnmI klfs ivwc iksfn jF mËdUr sPr nhIN krdy. Bfrq ivwc isrP 2 PIsdI lok hI jhfËF ivwc sPr krdy hn. hvfeI sPr qwk ajy dyÈ dy mwD vrg dI phuµc nhIN bx skI hY, ies leI BfrqI smfj ivwc QrUr vrgIaF itwpxIaF iksy dI vI gwdI ihlf skdIaF hn.

 

iB®Ètfcfr dI dldl ivwc Pisaf hoieaf Bfrq-bljIq isSG nfBf

         ipwCy ijhy pRDfn mµqrI zfktr mnmohn isµG ny iB®Ètfcfr ivruwD jµg CyVn df swdf idwqf sI. AunHF ny kyNdrI jFc eyjµsI sI bI afeI aqy rfjF dIaF iB®Ètfcfr-ivroDI eyjµsIaF dy aiDkfrIaF dI kfnPrµs ivwc bolidaF ikhf sI ik iB®Ètfcfr dy mfmly ivwc vwzIaF mwCIaF nUµ nwQ pfAux dI loV hY. hux zfktr sfihb hI jfxn ik AunHF vloN ikhf vwzIaF mwCIaF df mqlb bUtf isµG, mfieafvqI, jfrj PrnFzyË, vsuµDrf rfjy, pRkfÈ isµG bfdl, suKbIr isµG bfdl, amirµdr isµG, bIbI BwTl, Em prkfÈ cOtflf, mulfiem isµG Xfdv, lflU Xfdv jF iÈwbU soryn sI jF kuJ hor! ieh sfry hI Auwc kotI dy nyqf hn aqy sB Aupr hI iB®Ètfcfr dy kys cwl rhy hn. Auwqr pRdyÈ dI muwK mµqrI mfieafvqI ny 2003 ivwc afpxI ienkm tYks irtrn ivwc jfiedfd dy vyrvy ivwc Aus kol iewk kroV ruipaf hox df hvflf idwqf sI aqy 2007 ivwc kyvl 4 sflF dy vkPy bfad ieh jfiedfd vwD ky 52 kroV ruipaF qwk phuµc geI.

         jykr dyÈ ivwc PYly iB®Ètfcfr dI gwl krnI hovy qF smJ ivwc hI nhIN afAuNdf ik gwl ikQoN ÈurU kIqI jfvy. BfrqIaF dy KUn ivwc iB®Ètfcfr rc-imc igaf hY. lokF dI soc ieh bx geI hY ik jykr pYsy dy ky vI kµm huµdf hY qF Blf mnfAuxf cfhIdf hY. ipwCy ijhy iewk idn mYN sYr kr irhf sF. myry awgy awgy do mfstr afps ivwc afpxI bdlI sµbµDI gwlF kr rhy sn. AunHF dI gwlbfq qoN ieh aµdfËf lwg irhf sI ik Auh bdlI krvf ky Gr dy nyVy afAuxf cfhuSdy hn aqy ies kµm leI vwzI rkm vI dyx nUµ iqafr hn, pr AunHF nUµ koeI aYsf ivÈvfs vflf ivakqI nhIN sI iml irhf, ijs nUµ Auh ieh pYsy dy skx. afKrkfr AunHF ivwcoN iewk kihµdf hY ik ‘‘ijvyN kfr jF motr-sfeIkl df vDIaf nSbr lYx leI bolI lwgdI hY, Ausy qrHF pµjfb srkfr ƒ ÈihrF aqy ipµzF dy skUlF ivwc bdlIaF qy inXukqIaF leI vwK-vwK rytF ivwc bolI lgfAuxI cfhIdI hY.'' dUsrf boilaf, ‘‘hF, gwl qF qyrI TIk hY, bdlI leI pYsy hr koeI idµdf hI hY, pr ies qrHF krn nfl kµm ivwc pfrdrÈqf vDygI aqy pµjfb srkfr nUµ afmdn df iewk vDIaf ËrIaf iml jfvygf.''

         Bfrq ivwc iB®Ètfcfr ny vwzy pwDr 'qy pYr psfr ley hn. dyÈ dy kyNdrI mµqrIaF qoN lY ky lok sBf mYNbr, ivDfn sBf mYNbr, adflqF dy jwj, afeI ey aYs aPsr aqy dPqrF ivwc bYTy klrk qwk hr koeI PfeIl ƒ awgy qorn leI kuJ nf kuJ Bfldf hY. sfzy isafsqdfn pYisaF dy Ëor 'qy afrfm nfl KrIdy aqy vycy jf skdy hn. lok sBf mYNbr sµsd ivwc pRÈn puwCx dy pYsy lYNdy hn. ies qoN ielfvf kuJ isafsqdfn qF kbUqrbfËI dy Dµdy ivwc vI pey hoey hn. vI afeI pI pfsportF dI mdd nfl ieh iB®Èt isafsqdfn lokF dIaF ËnfnIaF aqy bwicaF nUµ nfjfieË qOr 'qy bfhrly dyÈF qwk phuµcfAux df Dµdf krdy rµgy hwQIN PVy vI gey hn.

      ijwnfh dy muwdy Auwqy bI jy pI ivwcoN kwZy isafsqdfn jsvµq isµG ny azvfnI Aupr doÈ lgfieaf hY ik 2008 ivwc prmfxU smJOqy 'qy sµsd ivwc bihs dOrfn notF dIaF dwbIaF lihrfAux ipwCy azvfnI df hwQ sI. AunHF ikhf ik ieh bVy duwK dI gwl hY ik sfzy kol iewk aijhf nyqf hY, ijs ny pRDfn mµqrI bxn dI lflsf ivwc dyÈ dI mfx-mirafdf nUµ qfr-qfr kIqf aqy sµsd ivwc notF nUµ lihrfAux df zrfmf ricaf. dyÈ df pRDfn mµqrI bxn df cfhvfn ivakqI jykr ies qrHF dI iGnfAuxI hrkq kr skdf hY qF Aus dy mµqrIaF qoN kI afs rwKI jf skdI hY?

         ipwCy ijhy luiDafxy qoN ivjIlYNs vfilaF ny iewk qihsIldfr ƒ irÈvq lYNdy rµgy hwQIN PiVaf sI. Aus ny hfeI kort ivwc ieh svIkfr kIqf ik Auh roËfnf irÈvq dy rUp ivwc 17[50 lwK rupey iekwTy krdf hY. Aus ny Kulfsf kIqf ik ies df 25 ihwsf Auh afpxy stfP mYNbrF ivwc vµzdf hY, jdoN ik 2 lwK rupey izptI kimÈnr, 70 hËfr rupey aisstYNt izptI kimÈnr aqy 50 hËfr rupey aYs zI aYm nUµ idµdf hY. jykr 17[50 lwK ruipaF ivwc ienHF sfrIaF vµzIaF df ihsfb lgfieaf, mqlb ik 17[50 lwK df 25, 4[20 lwK 2 lwK-70,000, 50,000 qF ieh 7[40 lwK rupey bxdf hY, bfkI dy 10[10 lwK rupey ikwQy jFdy sn? ies df ihsfb ajy Aus ny dyxf sI, pr ies kys sµbµDI hor jfxkfrI bfhr afAux hI nhIN idwqI geI. kI qusIN socdy ho ik pµjfb srkfr dy krqy-Drqy ies qoN axjfx sn jF ivjIlYNs ivBfg vloN acfnk Cfpf mfr ky irÈvq lYNdy qihsIldfr ƒ PVnf koeI vwzI pRfpqI sI, qF qusIN glq ho. ieh kfrvfeI ies kr ky kIqI geI lwgdI hY, qF jo bfkI ÈihrF dy qihsIldfrF nUµ kµn ho jfx ik jykr bxdf ihwsf Aupr nf phuµcfieaf igaf qF AunHF df hÈr vI iesy qrHF df hovygf.

         iewk sfl pihlF Bfrq dI sB qoN vwzI kµipAUtr sfPtvyar kµpnI siqam ivwc bVf vwzf Gutflf sfhmxy afieaf sI. kµpnI afpxy ipCly sflF dI kmfeI nUµ keI guxF vDf ky idKfAuNdI rhI, ijs kr ky Aus dy ÈyarF df ryt kfPI vwD igaf. ies qrHF dIaF kµpnIaF dI hr sfl afizt huµdI hY. ieh sfrf Gplf afizt tImF dy hwQoN ikvyN inkldf irhf, ieh ivcfrn df ivÈf hY. asl ivwc afizt tImF ivwc mOjUd ivakqI pUrI qrHF iB®Èt huµdy hn. jykr AunHF nUµ kuJ pYsy iml jfx qF Auh irkfrz dI Prolf-PrflI krn dI Kycl hI nhIN krdy. hr ivBfg, BfvyN Auh kyNdr df hovy jF rfj df, Aus dI sfl ivwc iewk vfr afizt ËrUr huµdI hY, pr afizt vfly irÈvq imlx 'qy ivBfgF dy irkfrz nUµ shI krfr dy jFdy hn. kr aqy afbkfrI ivBfg ivwc mOjUd krmcfrIaF df vI iehI hfl hY. iehnF ny dukfnF nfl sflfnf cµdf bµinHaf huµdf hY. ies bfry rfj srkfr vI axjfx nhIN qy ivjIlYNs ivBfg vI nhIN, pr iksy ny kI lYxf, ikAuNik irÈvq dy pYisaF nfl AunHF dIaF afpxIaF jybF qF Br hI rhIaF hn, srkfrI afmdn GtdI hY qF GtI jfvy.

         kyNdrI mµqrI kipl iswbl ijµnIaF mrËI iswiKaf nIqIaF bxfeI jfx, pr ijµnf icr dyÈ ivwc KuwlHIaF jfalI XUnIvristIaF, ieµjInIairµg kfljF aqy mYnyjmYNt kfljF nUµ bµd nhIN kIqf jFdf, Enf icr qwk iswiKaf ivwc suDfr dI koeI afs nhIN rwKI jf skdI. ipwCy ijhy tYknIkl iswiKaf dI rfÈtrI sµsQf dy cyarmYn iewk ieµjInIairµg kflj nUµ mfnqf dyx leI irÈvq lYNdy PVy gey sn. nvyN KuwlHy bhuqy ieµjInIairµg aqy mYzIkl kflj ËrUrI muwZlIaF shUlqF qo vI AuUxy huµdy hn. ienHF kfljF ivwc pVHfAux vfly amly dI vI kmI huµdI hY. ividafrQIaF dy pRYktIkl leI loVINdIaF lYbfrtrIaF nhIN huµdIaF. dUjy ÈbdF ivwc jykr ienHF nUµ pYsy lY ky izgrIaF vµzx vflIaF sµsQfvF ikhf jfvy qF ies ivwc kuJ vI glq nhIN hovygf. aKbfrF ivwc afm qOr 'qy ienHF jfalI XUnIvristIaF dy ieÈiqhfr afAuNdy rihµdy hn, jo ividafrQIaF dIaF i˵dgIaF nfl KyzdIaF hn. ienHF iswiKaf sµsQfvF ivwc Ps ky ividafrQI afpxf smF aqy pYsf dovyN hI brbfd krdy hn. afpxf kors pUrf krn qoN bfad jdoN ieh ividafrQI bfhr inkldy hn qF iehnF dy hwQ nmoÈI hI pYNdI hY. ieh afpxy afp nUµ Twigaf mihsUs krdy hn aqy afpxy Duµdly BivwK kfrn afqm-hwiqaf vI kr lYNdy hn jF glq kµmF ivwc pY jFdy hn. ies qrHF dIaF iswiKaf sµsQfvF, jo pYsy lY ky Gr bYTy ividafrQIaF nUµ izgrIaF vµzdIaF hn, nUµ bµd krvfAux leI srkfr koeI kdm nhIN cuwk rhI.

         Bfrq nUµ dunIaf dy sB qoN vwD iB®Èt dyÈF dI sUcI ivwc Èfml kIqf jFdf hY. sivs bYNkF ivwc sB qoN vwD pYsf BfrqI lokF df jmHF hY. iewk aµdfËy anusfr sivs bYNkF ivwc BfrqIaF  dy 75,000 arb rupey jmHF hn. ies ivwc iËafdfqr pYsf BfrqI isafsqdfnF qy DnfZF df hI hY. jykr ieh pYsf vfps lY aFdf jfvy qF iewk kroV prvfrF nUµ grIbI ryKf qoN Aupr cuwk ky mwD-vrgI prvfrF ivwc Èfml kIqf jf skdf hY. jykr Bfrq ivwc iksy qrHF iB®Ètfcfr nUµ nwQ pf leI jfvy qF rfj srkfrF dI tYksF dy rUp ivwc iekwTI kIqI jFdI afmdn ivwc iqµn guxF aqy kyNdr srkfr dI afmdn ivwc duwgxf vfDf ho skdf hY. ies nfl afm nfgirk dI jyb ƒ iËafdf Prk nhIN pvygf, pr Aus ƒ imlx vflIaF shUlqF ivwc vwzy pwDr 'qy suDfr afvygf.

         ies sfrI ivcfr-crcf qoN ieh gwl sfhmxy afAuNdI hY ik Bfrq dy isafsqdfn aqy Auwc aiDkfrI iB®Ètfcfr dI dldl ivwc Psy hoey hn aqy dyÈ dy ivkfs ivwc vwzf roVf bx rhy hn. jykr Bfrq iB®Ètfcfr dI lfhnq qoN Cutkfrf pf lvy qF ies dy ivkfs ivwc keI guxF suDfr af skdf hY.

         kfÈ! Bfrq iB®Ètfcfr qoN mukq dyÈ bx jfvy.

 

bµd nhIN ho rhy aOrqF 'qy aiqafcfr-aYs aYl ivrdI

         aOrqF dI dÈf suDfrn aqy aiqafcfrF qoN Cutkfrf idvfAux leI sµn 2005 ivwc kyNdr srkfr ny GrylU ihµsf rokU kfnUµn pfs kIqf. ies qoN pihlF smyN‑smyN srkfrF ny ihµdU mYirj aYkt-1955, dfj mnfhI kfƒn-1961, guËfry sµbµDI kfnUµn, ivafh aqy qlfk sµbµDI kfnUµn, afeI pI sI, sI afr pI sI, aYNtI zfAUrI aYkt 1994, BrUx hwiqaf rokU kfƒn afid bxfey, prµqU ies dy bfvjUd 70 PIsdI aOrqF GrylU ihµsf dIaF iÈkfr hn.

         iewk irport anusfr ihµdusqfn ivwc 54 imµt ivwc iewk aOrq nfl blfqkfr, 42 imµt ivwc iewk aOrq dI dfj kfrn mOq, 43 imµt ivwc iewk aOrq df agvf kys, 26 imµt ivwc iewk aOrq nfl CyVKfnI, Bfv hryk 7 imµt ivwc aOrq iKlfP koeI nf koeI jurm huµdf hY.

         Bfrq srkfr dI irport anusfr hr roË 12 nfbflg bwcIaF jbr ijnfh dIaF iÈkfr ho rhIaF hn, ijnHF ivwc do sfl qoN CotIaF bwcIaF vI Èfml hn. iDafn rhy ieh isrP AunHF kysF dI gwl hY, ijhVy kys irport ho rhy hn. asl igxqI jfxn leI 70 nfl Ërb idwqI jf skdI hY ikAuNik hr 69 ivwcoN isrP iewk hI ijsmfnI ÈoÈx df kys irport kIqf jf irhf hY.

         tftf ieµstIicAUt afP soÈl sfieµisË ny 600 bwcIaF Auwqy Koj kr ky ijhVy aµkVy dwsy hn, Auh ies qrHF hn. ienHF bwcIaF ivwcoN 70 pRqIÈq bcpn ivwc ijsmfnI ÈoÈx df iÈkfr bx cuwkIaF sn aqy iewk df vI kys irport nhIN sI hoieaf. ienHF ivwcoN 71 df ÈoÈx AunHF dy afpxy twbr dy bµidaF ny hI kIqf sI qy kuJ ku df dosqF ny. do pRqIÈq bwcIaF df blfqkfr AudoN hoieaf, jdoN AunHF ny hfly 2 sfl dI Aumr vI pUrI nhIN sI kIqI. nO qoN bfrF sfl dI Aumr ivwc 28 aqy 13 qoN 16 sfl dI Aumr ivwc 35 bwcIaF ies Ëulm df iÈkfr bxIaF.

         aYNtI zfAUrI aYkt lfgU hox dy bfvjUd sbr sµqoK vfly prvfrF nUµ Cwz ky bfkI GrF ivwc ivafh dy CyqI ipwCoN hI nv-ivafhI muitafr Aupr ËulmF dI dfsqfn ÈurU ho jFdI hY. kdy iksy idn iqAuhfr dy nF 'qy, kdy ÈUÈk dy nF 'qy shury dfj mµgdy hn. duKI mfpy afpxy ivwq anusfr ieh PrmfieÈF pUrIaF krn dI koiÈÈ krdy hn, pr iewk idn aijhf vI afAuNdf hY, jd mfpy dyx qoN asmrwQf Ëfhr krdy hn. ies qoN bfad lVkI Aupr hor Ëulm ÈurU ho jFdf hY. iPr iewk idn sfV ky, gl Guwt ky, ËihrIlI cIË dy ky mfr idµdy hn jF iPr hr roË dy ËulmF qoN qµg afeI muitafr afp vI jfn dy idµdI hY. hr sfl 50,000 qoN vwD aOrqF dfj dI blI cVHdIaF hn.

         dfj sµbµDI lwKF kys adflqF ivwc cldy hn. lVkIaF aqy mfpy adflqF ivwc ruldy hn. lVkIaF dI i˵dgI qbfh ho rhI hY. adflqF kys lMby kr ky AunHF dy duwKF ivwc hor vfDf krdIaF hn. lVkI dy 20 sfl qwk pflx poÈx qy Auprokq sB Kwjl-KuafrI aqy duwK pIVf nUµ dyKdy hoey lok ieQy puwj gey hn ik lVkI nUµ rihx hI nf idAu. nf hovy bFs aqy nf vwjdy bµsrI! ies qrHF dfj hI BrUx hwiqaf leI muwK kfrn hY.

         BrUx hwiqaf, dyÈ aqy Kfs kr ky pµjfb leI srfp bx cuwkI hY. Bfrq dI afbfdI ivwc 1991 qoN 2001 qwk 21[34 PIsdI vfDf hoieaf, pr ies smyN pYdf hox vflIaF lVkIaF dI igxqI bhuq iËafdf GtI hY. ivÈv ishq sµgTn dI iewk irport anusfr ipCly ZfeI dhfikaF ivwc Bfrq ivwcoN lwKF lVkIaF BrUx hwiqaf jF jnm smyN mOq dI blI cVHf idwqIaF geIaF hn. iewk irport anusfr dyÈ aµdr ies vyly 1[20 kroV jnm lYNdIaF lVkIaF 'coN 15 lwK qoN vwD iewk sfl dy aµdr-aµdr hI mr jFdIaF hn. 8 lwK 50 hËfr lVkIaF pµj sfl qwk dI Aumr hI msF pUrI krdIaF hn. Èfh irport muqfbk Bfrq ivwc 1966 'c 39 lwK, 1976 ivwc 65 lwK, 1991 ivwc 50 lwK aqy nImf irport anusfr 1994 ivwc 67 lwK grBpfq hoey. rijstrfr jnrl ny mµinaf ik 1993-94 ivwc 3 kroV 60 lwK axjµmIaF lVkIaF dI hwiqaf hoeI hY.

         pµjfb ivwc mOjUdf aµkiVaF muqfbk 1000 lVikaF ipwCy lVkIaF dI igxqI 876 rih geI hY. Cy sfl qoN Gwt Aumr dy bwicaF ivwc 1000 muµizaF ipwCy lVkIaF isrP 793 hI bcdIaF hn, jd ik XUrp ivwc hflfq ies dy iblkul Ault hn. AuQy hËfr aOrqF ipwCy afdmI 960 hn. amrIkf aqy jfpfn ivwc afdmIaF dI igxqI 880 hY. pµjfb dy iewk aPsr anurfg agrvfl dI ilKI pusqk muqfbk hr sfl iewk lwK lVkIaF nUµ grB ivwc hI mfr idwqf jFdf hY.

         dyÈ ivwc lwKF dI igxqI ivwc aOrqF aqy kuVIaF rotI Kfqr vysvfvF bx ky ijsm vycx leI byvws hn. aFDrf pRdyÈ dy eylurU ivwc vysvfpuxy leI kuVIaF vyc idwqy jfx dI gwl rfj sBf ivwc vI AuTI hY. ieh kuVIaF, aOrqF 16-30 sfl dI Aumr dIaF sn qy 3000-5000 rupey ivwc ivkIaF. ienHF ivwcoN iewk kuVI ny dwisaf, ‘‘afpxy ipµz mYN 14 Gµty pwQr qoVdI sF qy mYnUµ 14 rupey hI imldy sn. ies ingUxI rkm nfl mYN twbr dI mdd ikvyN krdI?'' vpfrk ilMgk ÈoÈx dIaF iÈkfr aOrqF ivwcoN 30 PIsdI 18 sfl dI Aumr qoN Qwly hn. 40 PIsdI 10 sfl qoN CotIaF sn, jd Auh ies Dµdy ivwc ilaFdIaF geIaF.

         hr vrHy koeI 2,50,000 kfmy sYlfnI eyÈIaf afAuNdy hn. ienHF ivwcoN bflVIaF df ÈoÈx krn vfilaF ivwcoN 8 sflF ivwc isrP 240 hI PVy gey hn. klkwqy dy muwK vysvf ielfky sonfgfcI ivwc 5,000 aOrqF, kuVIaF dy 370 awzy hn. ieQy koeI 20,000 gfhk roË afAuNdf hY. klkwqy ivwc hr mhIny 100-150 bwcIaF guafc jFdIaF hn qy AunHF qoN jbrI Dµdf krfieaf jFdf hY. hr sfl koeI 75,000 kuVIaF dyh Dµdy ivwc nvIaF afAuNdIaF hn.

         Bfrq ivwc vysvfvF dy bwicaF dI igxqI 50 lwK hY. hYdrfbfd dI iewk gYr-srkfrI sµsQf ‘avyar' ny 27 awzy dyKy, 11 iËilaF ivwc Zfby, hotl afid QfvF 'qy ieh pfieaf ik 5 qoN 11 sfl dI Aumr dy bwicaF ivwc vysvfvF df pµjvF ihwsf hY. 3/4 pwtIdrj jfqF qy pCVIaF jfqF 'coN hn. 77 anpVH hn. 25 DoKy nfl vfkPF qy irÈqydfrF vloN idwqy Dµdy ivwc afeIaF. 18 purfxy aµD-ivÈvfsF kfrn afeIaF.

         kyrl ivcly qircnfpwlI ivwc 300 axivafhIaF mfvF vws rhIaF hn, ijhVIaF 1970 ivwc nslI ihµsf dIaF iÈkfr bxIaF aqy puls krmIaF dy hwQoN bypwq ho ky nmoÈI BrI i˵dgI guËfr rhIaF hn. ies nrk ivwcoN pl ky inkly bwcy ijs mfnisk pIVf ƒ jrdy hoey vwzy huµdy hn, kI AunHF dI i˵dgI ivwc koeI Jfq mfrygf?

         hirafxf dIaF jfqI Kfp pµcfieqF afpxy ainaFpUrn aqy sµivDfn ivroDI inrixaF kr ky afm aKbfrF qy tI vI cYnlF dIaF surKIaF ivwc rihµdIaF hn. ienHF pµcfieqF dy Ëulm df sB qoN vwD iÈkfr ivafhy joVy aqy Kfs qOr 'qy aOrqF huµdIaF hn. jfq, goq aqy ielfky dy afDfr 'qy ieh pµcfieqF iksy vI smyN, iksy dy vI ivafh nUµ nkfrn df hukm suxf idµdIaF hn.

 

iksfnI, krËf muafPI qy sIËn df sokfjgmohn isµG pitaflf

         pµjfb dy iksfnF ƒ ies sfl pCyqI aqy Gwt bfrÈ hox kfrn sfAuxI dIaF PslF dy lfgq KricaF ivwc hoey aQfh vfDy df boJ cuwkxf ipaf hY. ies lfgq Krcy dI pUrqI krnf kyNdr srkfr df PrË bxdf hY, pr kyNdrI KyqI mµqrflf ies ƒ axgOilaf kr irhf hY. ies nukqy ƒ sokf pIVq Gyry ivwc nhIN ilaFdf jf irhf, jdoN ik hkIkq ieh hY ik kuJ idn pihlF hI pRkfÈq hoey aµkiVaF muqfbk bfrÈ ivwc iProËpur iËly aµdr 89 PIsdI, aµimRqsr sfihb aµdr 75 PIsdI aqy PiqhgVH sfihb aµdr 72 PIsdI kmI drj kIqI geI hY. bfkI pµjfb dy iËilaF dI vI hflq aijhI hI hY, pr pµjfb df ielfkf kyNdr dI 50 PIsdI vflI Èrq pUrI nhIN krdf. kfrn isrP ieh hY ik KyqI Kyqr aµdr pµjfb df iksfn qknIk aqy srmfey dI aQfh vrqoN krdf hY ijs kfrn isµjfeI dy Auprfly kr lYNdf hY.

         kyNdrI aµn BµzfrI dI pUrqI leI pµjfb ivwc isµjfeI dy jµgI pwDr 'qy kIqy AuprfilaF sdkf pfxI idnoN‑idn zUµGf ho irhf hY. ies kfrn iksfnF ƒ zUµGy bor krvfAuxy pY rhy hn aqy vwzIaF ibjlI dIaF votrF KrIdxIaF pY rhIaF hn aqy pµjfb ibjlI borz qoN mihµgy Bfa 'qy kunYkÈn aqy itAUbvYlF dIaF pfvrF ivwc vfDy krvfAuxy pY rhy hn. jwg Ëfihr hY ik ieh pfxI df Gor sµkt iek kudrqI kropI hY, pr ieh kudrqI kropI jF iPr mµzIkrn dI ivvsQf isrP Jony aqy kxk dI KrId sbµDI hox kr ky aqy kyNdrI aµn Bµzfr dI axsrdI loV sdkf ieh pfxI dy sµkt df vrqfrf idnoN idn vD ky Kqry dI hflq ivwc phuµc igaf hY. ies ivwc ies sfl hor vfDf hoieaf hY aqy nuksfn dI pUrqI pµjfb df iksfn BfrI afriQk boJ Jwl ky kr irhf hY.

         moty aµdfËy muqfbk ies vfrI Jony Auqy 200 rupey pRqI kuieµtl aqy nrmy/kpfh Auqy 250 rupey pRqI kuieµtl ipCly sfl nfloN iËafdf Krc hoieaf hY. pµjfb dI iksfnI pihlF hI krËfeI hY, Aus ƒ krËy dI jkV ivwc hor Ps jfx qoN bcfAux leI aqy kuJ lfhyvµd Bfa dyx leI Jony dI vwD qoN vwD shfiek kImq ivwc 500 rupey df vfDf aqy nrmy/kpfh dI kImq ivwc 1000 rupey pRqI kuieµtl vfDf krnf cfhIdf hY. Jony dI kImq ivwc isrP 50 rupey vfDf kr ky pµjfb dy iksfnF nfl mKOl kIqf igaf hY. pµjfb df iksfn hr hIlf‑vsIlf vrq ky mihµgy Bfa df zIËl PUk ky PslF dy Auqpfdn ivwc koeI Kfs kmI nhIN afAux dyvygf aqy kyNdrI aµn Bµzfr ivwc ipCly sfl dy nyVy qyVy df hI ihwsf ËrUr pfvygf.

         ies Audm bdly qF pµjfb dI iksfnI ƒ lfhyvµd Bfa dyx dy nfl‑nfl dyÈ dI srkfr ƒ Aus df DµnvfdI hoxf cfhIdf hY.

         afm lokF ƒ mihµgfeI dI mfr qoN bcfAuxf kyNdr srkfr dI i˵myvfrI hY. afm lokfeI ƒ sbiszI dy ky ËrUrI vsqF jnqk vµz pRxflI rfhIN muhweIaf krvfeIaF jfxIaF cfhIdIaF hn. pµjfb dI iksfnI ƒ qF byÈwk PslF dIaF vwD qoN vwD shfiek kImqF ivwc bxdf vwzf vfDf krn dI bjfey bxdf bons jF pRqI eykV 4000 rupey muafvËf idwqf jfvy. Gwto‑Gwt 4000 rupey pRqI eykV muafvËy qoN ibnF ds eykV qoN Gwt mflkI vfly iksfn kol krËy dy mwkVjfl ivwc hor burI qrHF Psx qoN ielfvf hor koeI rsqf nhIN rhygf. ies qbky ivwc pµjfb dI iksfnI df 70 PIsdI ihwsf afAuNdf hY.

      kyNdrI srkfr AuprlI qy vwzy sroqF vflI hY. Aus ƒ sUbf srkfrF nfl isafsI lukxmIcI nhIN KyzxI chIdI. kyNdrI KyqI mµqrI dy ibafn afey hn ik asIN qF zIËl dI kImq Auqy sbiszI aqy soky leI rfhq dyx leI iqafr hF, pr pihlF sUbf srkfrF 50 PIsdI ihwsf pfAux. ieh isafsI Kyz bµd hoxI cfhIdI hY, pr sUbf srkfr ƒ vI afpxI bxdI i˵myvfrI inBfAuxI cfhIdI hY. afpxy sUby dy iksfnF leI muwK mµqrI vwloN kyNdr srkfr qoN rfhq dI mµg krnf muwK mµqrI df hwk hY. afpxy pwDr 'qy vI isrP icµqf Bry ibafnF qoN awgy jf ky Tos Auprfly iksfnF leI krnf awj smyN dI loV hY. imsfl vjoN iksfnF ƒ KyqI leI ibjlI motrF dI pfvr ivwc pRqI hfrs pfvr 1200 rupey qoN kIqf 3800 rupey df vfDf hr hflq ivwc vfps ilaf jfxf cfhIdf hY. awj pµjfb dy iksfn df bcfa rfhq qoN ibnF iblkul nhIN.

      kyNdrI srkfr vwloN Bfrq dI smuwcI iksfnI ƒ jo 71000 kroV rupey df krËf muafPI df pYkj idwqf igaf sI. pRfpq aµkiVaF anusfr ajy qwk pµjfb dy iksfnF ƒ isrP 1100 kroV imilaf. XfnIik kul pYkj df 2 PIsdI qoN vI Gwt, jdoN ik pµjfb df iksfn hr sfl kyNdrI aµn Bµzfr ivwc 50 PIsdI qoN vI vwD ihwsf pfAuNdf hY. pµjfb dI KyqI kudrq dI bjfey pUrI nhIN qF vwzI pwDr 'qy srmfieaf, qknIk aqy iksfnF dy afpxy Audm 'qy inrBr hY. ijs kr ky pµjfb dI iksfnI ny pYdfvfr krn ivwc vwzIaF pRfpqIaF kIqIaF hn. afm iksfn ieh srmfieaf ivafj 'qy lYNdf hY. ieh srmfieaf afriQk pwKoN byhwd ipwCy rhy iksfn qIhry, afriQk pwKoN Gwt ipwCVy iksfn dUhry aqy afm iksfn iekihry ivafj 'qy cuwkdf hY. ivafj dy Auprokq mwkVjfl ivwc burI qrHF pµjfb df iksfn Pisaf hoieaf hY. Auh isrP PslI krËf hI qy iqµn iqµn QfvF qoN lYNdf hY, ieh hn afVHqIaf, kmrÈIal aqy sihkfrI ivwqI sµsQfvF.

      Auprokq mwkVjfl dy cwkrivAU ƒ hr hIly cwldf rwKx leI afpxI kmfeI df vwzf ihwsf ivafj dy rUp ivwc Auprokq iqµnF sroqF ƒ idµdf hY. ieh krËf cwkr ikqy vI tuwtdf nhIN lwgdf, qF pµjfb dy iksfn kol ËmIn vycx qoN ibnF hor koeI rsqf nhIN rihµdf, pr Auh ËmIn vycx dI bjfey KudkuÈI dy rfh pYNdf hY. Auprokq cwkrivAU dy mwkVjfl ƒ smJy ibnF ieh pqf nhIN lwgdf ik ‘KuÈhfl pµjfb' df ‘KuÈhfl iksfn' KudkuÈI ikAuN krdf hY. Auprokq srmfey dy cwkr ƒ hr hIly cwldf rwKx leI ikqoN vI izPfltr nf hox dI koiÈÈ pµjfb df iksfn afpxf munfPf vwzI pwDr 'qy Gtf ky srmfey dI loV pUrI krdf hY, pr kyNdr srkfr df krËf muafPI pYkj isrP qy isrP izPfltrF leI hY. ies krËf muafPI df Gyrf qrksµgq krnf cfhIdf hY. kyNdr qy sUbf srkfrF ƒ iksfnI leI cfr PIsdI sflfnf ivafj dr Auwqy nvyN krËy muhweIaf krny cfhIdy hn.

      kyNdr srkfr vwloN ivdµrBf dy ÈfhUkfrI krËy qoN pIVq iksfnF leI tfsk Pors bxfAux dy PYsly df svfgq krnf bxdf hY. pµjfb dI krËfeI iksfnI leI ivwqI sµsQfvF dy krËy sbµDI isrP nf‑mfqr krnf aqy afVHqIaF/ÈfhUkfrF dy krËy leI kuJ vI nf krnf inKyDI df hI sbwb bxdf hY. iksfnF dI mµg ieh bxdI hY ik afVHqIey afpxy mwkVjfl ivwc pµjfb dy iksfnF ƒ lgfqfr Psf rhy hn, so pµjfb aµdr afVHqIaF/ÈfhUkfrf pRbµD Kqm hoxf cfhIdf hY. iksfnF ƒ AunHF dIaF PslF dI adfiegI KrId eyjµsIaF iswDI krn. iksfnF leI krËy df ieµqËfm srkfrI bYNk jF sihkfrI ivwqI sµsQfvF krn.

      ies sfl soky dI mfr pY jfx nfl ieh mslf hor vI ËrUrI bx igaf hY. pµjfb dI iksfnI dI krËy dy mwkVjfl vfly cwkrivAU ƒ smJxf aqy ies df hwl krnf POrI aqy aiq ËrUrI hY ikAuNik pµjfb dy krËy qoN pIVq iksfn awj cOrfhy 'qy hY. ieh srkfrF dy rvweIey Auqy inrBr krdf hY pµjfb dI iksfn iks pfsy moVf kwtygI.

     

igligq ƒ ‘KudmuKiqafrI' dyx ipwCy pfiksqfn dI Kqrnfk cfl-bI ky cµm

         pfiksqfn vloN muµbeI 'qy awqvfdI hmlf krn dy sfiËÈkfrIaF 'qy mukwdmf clfAux qoN tflmtol krn qoN ielfvf jµmU-kÈmIr nfl sµbµDq qfËf GtnfvF ny pfiksqfnI ÈfskF dI rukI hoeI Bfrq-pfik vfrqf (ijs ivwc kÈmIr df mfmlf vI Èfml hY) nUµ muV ÈurU krn pRqI bdnIaq bynkfb kr idwqI hY. pfiksqfn ny amrIkf dI sihmqI nfl hI Bfrq 'qy muV gwlbfq ÈurU krn leI dbfa pfieaf sI.

         ienHF GtnfvF ivwc asl kµtrol lfeIn dy pfroN Bfrq ivwc GuspYT ivwc vfDf (jo XkIn qOr 'qy afeI aYs afeI dI imlIBugq nfl hI ho rhI hY) aqy ies dI vjHf kr ky jµmU-kÈmIr ivwc awqvfdI GtnfvF ivwc vfDf hoieaf hY. ipCly kuJ sflF ivwc ienHF GtnfvF qy GuspYT ivwc kfPI kmI vI afeI sI.

         dUjI Gtnf igligq-bliqsqfn nUµ aiDkfr sµpµn bxf ky KudmuKiqafrI dyx df pfiksqfn srkfr vloN jfrI kIqf igaf hukm hY. pfiksqfnI ÈfskF vloN muµbeI 'qy hoey awqvfdI hmly bfry dohrI bolI bolxf qF hux bIqy dI gwl bx geI hY. pihlF AunHF ny ieh dfavf kIqf sI ik hmlfvr awqvfdI, ijnHF ivwc ijAuNdf PiVaf igaf ksfb vI Èfml hY, pfiksqfnI nhIN hn. pfik srkfr ny ieQoN qwk dfavf kIqf sI ik ksfb df nF nf qF srkfrI irkfrz ivwc drj hY aqy nf hI votr sUcI aqy rfÈn kfrz holzrF dI sUcI ivwc. jdoN pfiksqfnI mIzIaf ny Aus dy mF bfp dI ieµtrivAU pRkfiÈq kIqI, ijs ivwc AunHF ny mµinaf sI ik ksfb AunHF AunHF df hI bytf hY qF aiDkfrIaF ny Aus dy Gr dy bfhr puls qfienfq kr idwqI qF ik koeI vI AunHF nUµ iml nf sky.

         Bfrq vloN pwky sbUq pyÈ kIqy jfx 'qy ivÈvivafpI dbfa qooN bfad hI pfiksqfn ny mµinaf sI ik muµbeI 'qy hmlf krn vfly awqvfdI Aus dy hI nfgirk sn.

         hux pfiksqfn ies gwl qoN ienkfr kr irhf hY, byÈwk hI hOlI sur ivwc ik BfrqI Kyqr ivwc GuspYT ipwCy Aus df koeI hwQ hY. Aus dI dlIl hY ik jdoN Kud AunHF df afpxf dyÈ awqvfd df iÈkfr bixaf hoieaf hY qF Auh iks qrHF awqvfd nUµ hwlfÈyrI dy skdf hY? jy hux pfiksqfn dohrI bolI nhIN bol irhf qF Aus dIaF gwlF qoN iehI afvfË inkldI hY ik pfiksqfnI POj, Kfs kr ky afeI aYs afeI kmËor hY qy Aus ivwc dyÈ dIaF srhwdF dI rKvflIkrn qwk dI smrwQf nhIN hY. ieh gwl pfiksqfnI ÈfskF vloN vfr-vfr duhrfeIaF jfx vflIaF ienHF gwlF dy Ault hI hY ik AunHF dI POj ieµnI qfkqvr hY ik Auh iksy vI cuxOqI df mukfblf kr skdI hY.

         BfrqI surwiKaf blF vloN iËafdfqr GuspYT dy XqnF nUµ nfkfm kIqf jf irhf hY aqy ieh doÈ hY ik srhwd pfroN hox vflI GuspYT pfiksqfnI POj dI shfieqf nfl ho rhI hY ikAuNik aijhIaF KbrF hn ik Auh GuspYTIaF nUµ GuspYT krn ivwc shfieqf dyx leI ‘kvirµg Pfier' krdI hY. kÈmIr qy Bfrq dy hornF ihwisaF ivwc awqvfdIaF dI GuspYT ivwc vfDf pfiksqfn dy sfbkf rfÈtrpqI muÈwrP vloN kIqy gey ies vfady dI spwÈt qOr 'qy AulMGxf hY ik AunHF dy dyÈ dI DrqI dI vrqoN krn dI iejfËq dUjy dyÈF 'qy hmly krn leI nhIN idwqI jfvygI.

         ies gwl ivwc do rfvF nhIN hn ik Bfrq-pfik sµbµDF nUµ afm vrgy bxfAux, kÈmIr smwisaf df hwl krn aqy dovF dyÈF drimafn ÈFqI qy KuÈhflI leI smuwcI vfrqf nUµ muV ÈurU krnf ËrUrI hY, pr ies dy leI ËrUrI hY ik pfiksqfn awqvfdIaF nUµ afpxI DrqI dI vrqoN Bfrq ivruwD nf krn dyvy. amrIkf vI pfiksqfn 'qy afpxy pUry pRBfv df iesqymfl nhIN kr irhf, jd ik ies smyN pfiksqfn 'qy ies gwl leI BfrI dbfa pY irhf hY ik Auh muµbeI 'qy hmlf krn vfly sfiËÈkfrIaF ivruwD mukwdmf clfvy.

 

igligq-bliqsqfn

         igligq-bliqsqfn nUµ  aiDkfr aqy KudmuKiqafrI dy afdyÈ dyx df asr nf isrP kÈmIr dy muwdy 'qy pvygf, sgoN sUby dy vwKvfdIaF dy stYNz aqy sUby dy BivwK 'qy vI pvygf qy Aus dy ivafpk iswty sfhmxy afAuxgy. ies dy iswitaF df iËkr krn qoN pihlF sUby dy ies ihwsy, ijs bfry bhuqy lokF nUµ jfxkfrI nhIN hY, nfl sbµDq kuJ qwQF df iËkr kr rhy hF-

         ieh pihlF axvµzy jµmU-kÈmIr df hI ihwsf sI, jo 1947 qoN pfiksqfn vloN kbËy ivwc ley gey kÈmIr ivwc hY. ieh ielfkf aPgfinsqfn, cIn aqy Bfrq dI srhwd dy nyVy hY. pfiksqfn ny ies nUµ vwKrf hI pRÈfsink Kyqr bxf ky ies df nF ‘nfrdrn eyrIaf' rwiKaf hoieaf hY. ies nUµ koeI isafsI aqy sµivDfnk drjf hfsl nhIN hY. ieQoN dy lokF nUµ pfiksqfn srkfr ny nf qF koeI lokqµqirk aiDkfr idwqy hoey hn aqy nf hI AunHF nUµ inaF dI pRfpqI df aiDkfr hfsl hY qy nf hI iksy qrHF dI ÈihrI afËfdI imlI hoeI hY.

         aqIq ivwc ies ielfky ivwc lok-roh AuBrdf irhf hY. hux nvyN hukm nfl ies df nF ‘nfrdrn eyrIaf' qoN bdl ky igligq-bliqsqfn rwK idwqf igaf hY. ies qrHF ieQy hux iewk nfmËd ivDfn sBf hovygI, jo ik afpxf muwK mµqrI cuxygI. Aus dy 6 mµqrI qy 2 slfhkfr hoxgy. AuQoN dy gvrnr dI inXukqI rfÈtrpqI pfiksqfn dy pRDfn mµqrI dI slfh nfl krngy. ies df afpxf lok syvf kimÈn, muwK cox kimÈnr aqy afzItr jnrl hovygf.

 

Bfrq vloN ivroD

         Bfrq srkfr ny pfiksqfn dy ies ‘aYNpfvrmYNt afrzr' df sKq ivroD kIqf hY. Bfrq dI dlIl hY ik sfrf jµmU-kÈmIr 1947 dy rlyvF sihmqI pwqr anusfr Bfrq df atuwt aµg hY, ijs df igligq-bliqsqfn iewk ihwsf hn qy ijs 'qy pfiksqfn ny nfjfieË kbËf kIqf hoieaf hY. pfiksqfn vloN jfrI kIqy gey ies hukm df iewk aihm iswtf ieh inkilaf hY ik ies ny jµmU-kÈmIr sUby dI pihlF vflI siQqI dy srUp ƒ bdl idwqf hY.

         hux ieh koeI rfË nhIN rih igaf ik pfik srkfr afKr igligq-bliqsqfn nUµ kÈmIr nfloN awz kr ky pfiksqfn ivwc imlfAuxf cfhuµdI hY. Bfrq dy ivroD dI gwl afpxI jgHf hY hI, pr pfiksqfn srkfr dy Auprokq afdyÈ ny kÈmIrI vwKvfdIaF dy afËfdI sµmyln aµdoln dy pYrF hyToN ËmIn iKskf idwqI hY. AunHF nUµ hux ies muwdy 'qy afpxI nIqI qy BivwKI kfrvfeI dI rxnIqI nUµ spwÈt krnf pvygf. jy Auh ies mfmly ivwc iZwlmwT vflf jF cuwp rihx vflf rvweIaf apxfAuNdy hn qF kÈmIrI jnqf ivwc AunHF dI BrosyXogqf Kqm hovygI qy kÈmIrI AunHF ƒ afpxI afËfdI dI mµg nfl ivÈvfsGfq krn vfly smJxgy.

         ies qoN ielfvf ies nfl eykIikRq jµmU-kÈmIr sUby dy AunHF dy stYNz nUµ Tys lwgygI, Kfs kr ky Aus siQqI ivwc AunHF dI hflq hor vI guµJldfr hovygI, jdoN mkbUËf kÈmIr dy nyqf ieh kihxgy (aqy hmyÈf ieh kihµdy rhy hn) ik igligq-bliqsqfn kfnUµnI aqy sµivDfnk qOr 'qy jµmU-kÈmIr df aµg hn)

         pI zI pI igligq-bliqsqfn sµbµDI hukm nUµ afpxy sYlP rUl dy stYNz dI mµg dI gUµj dy rUp ivwc smJ skdI hY, pr ies siQqI ivwc jµmU-kÈmIr ƒ iewk iekfeI vjoN mµnx dy AunHF dy stYNz df kI hovygf ikAuNik pfik srkfr df Auprokq hukm jµmU-kÈmIr dI eykIikRq iekfeI dI Bfvnf nUµ nkfrdf hY.

         pfiksqfn, jo kÈmIr muwdy dy hwl leI ies ƒ smuwcI vfrqf 'c Èfml krn leI Ëor pf irhf hY, ny ies nUµ igligq-bliqsqfn afrzr dy ËrIey hor vI guµJldfr bxf idwqf hY. ies dy kfrn kÈmIr smwisaf dy hwl ivwc hor vI dyrI hovygI.

 

 

 

BfrqI adflqF qoN iensfP 'c dyrI ikAuN?-bI aYs QOr

         purfxy simaF ivwc iensfP leI ikµny hI rfjy-mhfrfjy pRiswD hoey hn, ijnHF df nfAuN lokIN hux vI siqkfr nfl lYNdy hn, ijvyN smrft ivkrmidwiqaf aqy bfdÈfh jhFgIr. koeI vI duiKafrf rfjmihl dy bfhr tµgI GµtI KVkf ky iensfP leI Pirafd kr skdf sI. iewk purKI rfj huµdf sI. rfjy dy mUµhoN inkilaf iewk-iewk Èbd kfnUµn huµdf sI. Aus qoN Aupr koeI adflq nhIN sI. cfrfjoeI leI koeI QF nhIN sI. afm duiKafrf zrdf sI ik rfjf qF rfjf hY ikqy Aus nUµ Aultf nf tµg dyvy ies kr ky koeI tfvF hI isr nUµ kwPx bµnH ky jFdf sI.

         simaF df aµqr hY. awj Bfrq ivwc lokqµqr hY. lokqµqr dy iqµn muwK cflk huµdy hn-ivDfnpflkf, kfrjpflkf aqy inaFpflkf. ienHF iqµny cflkF df kfrj Kyqr vwK-vwK hY, pr afpo ivwc juiVq hn. ienHF 'coN jy iewk ibmfr ho jfey qF lokqµqr ibmfr ho jFdf hY. lokIN  ies dy bdlfAU leI kfhly pY jFdy hn. ienHF iqµnF 'cooN inaFpfilkf aijhI invyklI pRxflI hY ik hr mËlUm leI aKIrlI Zfrs hY. jy ieh pRxflI vI iZwlI-mwTI ho jfey qF lokF df aKIrI shfrf vI smJo tuwt jFdf hY.

         awj sfzy dyÈ ivwc inaF pRxflI dI dÈf vI cµgI nhIN hY. ivDfn-pfilkf aqy kfrjpfilkf dI kfrj ÈYlI df duÈ-pRBfv inaFpfilkf 'qy pY igaf hY. iB®Ètfcfr aqy hor qruwtIaF df ies ivwc vI vfsf ho igaf hY. adflq dy rvfieqI ‘qrfË' ivwc pfskU pY irhf hY. adflqF ivwc kysF df inptfrf hox ivwc sflF sfl lwg jFdy hn. ikµny hI sfiel qF iensfP nUµ AuzIkdy hI agly pfr ho jFdy hn. iewk irport anusfr ies sfl 31 mfrc qwk suprIm kort ivwc 50,163  kys ivcfrXog bkfieaf pey sn. ievyN hI dyÈ dIaF hfeI kortF ivwc kuwl imlf ky 39,55,224 kys aqy iËlf adflqF aqy aDIn adflqF ivwc 2,67,52,197 kys bkfieaf sn. kuwl imlf ky 3 kroV qoN Aupr igxqI bxdI hY. kI mnodÈf hoeygI sfielF dI, ijhVy afs lfeI bYTy hn iensfP dI.

         kihµdy hn, rwb ibmfrI qy mukwdmf duÈmx ƒ vI nf dyvy. ienHF kysF dy inptfry df dyrI kfrn Ëfhrf qOr 'qy ieh hY ik adflqF ivwc jwjF dI Gft hY. ies smyN suprIm kort 'c jwjF dI mnËUrÈudf nPrI 31 hY, pr hn 24 Bfv 7 jwjF dI Gft hY. ievyN hI dyÈ dIaF hfeI kortF  ivwc mnËUrÈudf 886 'coN 234 asfmIaF KflI peIaF hn. loar kortF ivwc 16,721 ivwcoN 2,998 asfmIaF KflI hn. ikµnf ku vfDU Bfr sih skdy hn mOjUdf jwj. mxF mUµhIN kysF nUµ inptfAux leI Auprfly ho rhy hn. syvf mukq jwjF rfhIN lok adflqF QfeIN-QfeIN lgf ky aqy mOky 'qy hI sulfh-sPfeI krvf ky vI. ipwCy ijhy idwlI hfeI kort ny aµdfËf lfieaf sI ik jwjF dI mOjUdf igxqI anusfr AunHF kol bkfieaf kysF nUµ inptfAux leI 464 sfl lwg jfxgy. jy Auwqr-pRdyÈ hfeI kort vwl dyKIey ijwqy 9,35,425 kys bkfieaf hn qF AunHF leI iek imlYnIam Bfv iewk hËfr sfl df smF lwg jfeygf. iensfP KuxoN AuzIkdIaF sfielF dIaF 14-15 puÈqF lMG jfxgIaF.

         adflqF 'c iensfP ivwc dyrI dy ikµny hI kfrn hn. iewk kfrn vDdI afbfdI qF hY hI. dUjy lokF ivwc afpxy hwkF leI bhuq jfgRqI af geI hY. koeI iksy nfl aOK-sOK inBfAux nUµ iqafr nhIN. Jwt kort cilaf jFdf hY. pµcfieqF ivwc vI DVybfËI hox kr ky JgVy dI sulfh-sPfeI dI gwl hY eI nhIN. pihloN vFg nhIN ik ipµz dy vwizaF ny ivwc pY ky vDdI gwl sµBfl leI. hux qF vwzy hI iDr bx ky Aupwdr KVf krn ivwc rucI rwKdy hn. Coty pwDr dI isafsI KihbfËI mukwdimaF df kfrn bxdI hY. ËmInF dIaF kImqF asmfnI cVH geIaF hn. ËmInF Aupr nfjfieË kbËy aqy KrId-vyc ivwc DoKfDVIaF dy mukwdmy bhuq vwD gey hn. ËmInF dIaF vDIaF kImqF nfl lokF kol pYsf bhuq af igaf hY. AunHF bhuiqaF nUµ pYsf TIk kmfeI QF lfAux df bl qy vwl hY, nhIN Aupwdr krdy hn aqy mukwdmybfËIaF huµdIaF hn.

         sFJy twbrF df isstm lgBg Kqm hI ho igaf hY. jfiedfd df btvfrf sky Brf-BYxF ivwc mukwdmy df kfrn bxdf hY. ijAuN-ijAuN pVHfeI-ilKfeI vD rhI hY, afAuxI cfhIdI sI mukwdimaF ivwc kmI, sgoN vfDf ho irhf hY. piVHaf-iliKaf smJdf hY ik Auh adflq ivwc jfx dy Xog hY. pihloN lokIN adflq jfx qoN hI JkI jFdy sI. adflq cVHnf ap-Ègn qy hyTI mµnI jFdI sI. aOK-sOK shfr lYNdy, sbr kr lYNdy sI. ievyN hI AudXog aqy vpfr Kyqr ivwc vI inwq TwgIaF-TorIaF, pYsy dy pfsfr nfl bhuq ho geIaF hn. inwq bYNk Prfz, byiemfnIaF dIaF vfrdfqF ho rhIaF hn.

         ipCly sfl hYdrfbfd dI sµsfr pRiswD sfPtvyar kµpnI dy mflk rfmfilMgf rfjU ny 7000 kroV rupey df Prfz afpy kbUl kr ky lokF nUµ ckirwq kr idwqf. hux mukwdmf cwl irhf hY. ieh vrqfrf Coty vpfr ivwc qF hY hI, vwzy pwDr 'qy vI bhuq hY. dyÈ dy sB qoN vwzy AudXogpqI do sky BrfvF, ijnHF dI igxqI dunIaf dy pihly 10 amIrF ivwc huµdI hY, Auh afpo ivwc vpfr sµbµDI iBV rhy hn aqy kys suprIm kort qwk igaf hY. ieh mukyÈ aµbfnI aqy ainl aµbfnI hn.

         bhuqy kys qF srkfr dy iKlfP hn, ikAuNik bfbU afpxI i˵myvfrI lYNdy nhIN. rUl-buwk dy ‘kfmy', ‘Pul stfp' dy shfry nFh-muKI rucI AunHF df Kfsf hY. vwzf aiDkfrI qih qwk jfx dI koiÈÈ nhIN krdf. ‘bfbU' dI noitµg 'qy GuwgI mfr ky PfeIl df inptfrf ho jFdf hY. sµbµDq suaflI iDr aKIr kort ivwc jFdI hY, ijwQy vkIl PfeIlF 'coN hI shfeI nukqy kwZ ky kys df hI inptfrf krvf lYNdy hn. ieh imhnq vkIl sfiel aqy jwj Auwqy suwt idwqI jFdI hY. jy srkfrI aiDkfrI nUµ aijhyy kys adflqF ivwc nf jfx dyxgy. aµgryËI srkfr smyN dI ‘bfbU' ÈYlI nhIN bdlI, jdoN dysI afdmI ƒ dbf ky rwKx dI nIqI sI. PfeIl afeI, ProilaF bfbU nUµ juafb iml skdf hovy, kwiZaF kys inptfrf ho jFdf hY. ikµny kys qF srkfrI krmcfrI vloN hI afpxI hI srkfr ivruwD dfier huµdy hn, qrwkIaF, ienkrImYNtF afid dy ieh vI ‘bfbU' dy nFh-pwKI vqIry df nqIjf huµdy hn.

         kort kysF df CyqI inptfrf nf hox df kfrn inaF pRxflI ivwc hI phuµicaf iB®Ètfcfr smiJaf jf irhf hY, ijs vrqfry ny afm afdmI qF kI srkfr nUµ vI bycYn kr idwqf hY, ijhVf lokF ivwc glq rucIaF pYdf krdf hY aqy lokqµqr leI Kqry df sµkyq vI hY. hfeI kort dy jwj dI sµivDfnk qOr 'qy ieµnI Aucqf hY ik suprIm kort dy cIP jsits dI afigaf ibnF jwj Aupr kys vI rijstr nhIN ho skdf aqy doÈ afpxy leI qF lok sBf ivwc jfxf pYNdf hY, ijs nUµ iempIcmYNt ikhf jFdf hY, pr awj‑kwlH aijhy kys vI pbilk sfhmxy af rhy hn, ijwQy kortF dI p®iqBf nUµ Jtky lwg rhy hn.

         lokF df ivÈvfs kortF 'qy kI bxygf? idwlI hfeI kort dy iewk sfbkf jwj ivruwD zI zI ey dI ËmIn sµbµDI PYsly ivwc kys cwl irhf hY. iewk sfbkf cIP jsits (suprIm kort) Aupr afpxy GridaF dy vpfr nUµ vDfAux ihwq byËfbqgI dy ielËfmF (ijhVy iswD nhIN ho sky) dI bVI crcf rhI. ies smyN Auwqr pRdyÈ dy 34 jwjF ivruwD gfËIafbfd dI kort ivwc mulfËmF dy pRfvIzYNt Pµz Prfz kys dI jwj ivruwD 32 lwK rupey dI kuvrqoN ivwc doÈ afropx kys cwl irhf hY. ipwCy ijhy pµjfb, hirafxf hfeI kort dI kiQq irÈvq dy mfmly ny hYrfn kr idwqf sI. irÈvq dy pYsy Byjx vflf kiQq doÈI keI mhIny jylH ivwc irhf. pqf nhIN lwgdf aslIaq kI hY. ieh qF kuJ kysF df vyrvf hY, ajy hor vI hoxgy.

         sfl 1993 qwk ivDfnpflkf aqy kfrjpflkf jwjF dIaF bdlIaF aqy inXukqIaF ivwc asr aµdfË sn, pr hux aijhf nhIN. hor qF hor adflqF dy jwjF ny hor sfry srkfrI aiDkfrIaF vFg afpxI jfiedfd dy vyrvy dyx qoN vI ienkfr krI rwiKaf ik ieh jwjF nUµ puwCxf AunHF dI adflqI pRiqBf nUµ invfAux vflI gwl hY. sfry Coty vwzy srkfrI aiDkfrIaF nUµ hr sfl afpxI jfiedfd df vyrvf dyxf huµdf hY. jwjF dy ies stYNz dI bhuq crcf hoeI. mIzIaf ny inwgr rol ies crcf ivwc adf kIqf. aKIr iewk jnihq ptIÈn 'qy hfeI kort ny PYslf idwqf ik ieh jwj dI mrËI 'qy inrBr hY. ies nfl hfeI kortF dy ikµny hI jwjF ny jfiedfd dy vyrvy dy idwqy hn aqy ieh pRikiraf cwl rhI hY. lokIN Èwk dI ingfh nfl dyKx lwg pey sn ik ho skdf hY jwjF kol ieµnI jfiedfd hovy, jo Auh dwsxf nf cfhuµdy hox. pihl pµjfb, hirafxf hfeI kort dy do jwjF ny kIqI, Pyr qorf qur ipaf.

         mihsUs kIqf jFdf hY ik adflqF ivwc aglIaF 'qy aglIaF qrIKF ikAuN peI jFdIaF hn. adflqF kihµdIaF hn stfP dI Gft qy kµm vDyry hY. lokIN Èwk krdy hn ik asl ivwc vkIl dy shI sµbµDF dI AuzIk huµdI hY. Pyr kortF ivwc CuwtIaF bhuq huµdIaF hn. vkIl CotI ijhI aOkV qoN hVqfl kr idµdy hn. adflqF df kµm Twp ho jFdf hY. vwzI gwl kfrjpflkf adflqF nUµ loVINdf sihXog nhIN idµdI, ijs kfrn kys ltkdy rihµdy hn. koeI bµnHx nhIN ik PlF qfrIK qwk kys df PYslf hoxf hI hY.

 

Bfjpf hux afpxf kfieaf-klp kry-KuÈvµq isµG

         lwKF hornF lokF vFg mYN vI tI vI 'qy afr aYs aYs dy muKI mohn Bfgvq dI pRYs kfnPrµs dyKI. Bfjpf afr aYs aYs dI aOlfd hY. ieh mUDy-mUµh izwg peI qy idÈf-inrdyÈ leI aijhy ivakqI vwl qwk rhI hY, jo Aus dI nINh rwKx vfilaF 'coN hovy. Bfgvq ny Kud iksy gwl df vfadf nhIN kIqf. iksy vI ipqf vFg AunHF ny afpxy lVdy-JgVdy bwicaF nUµ ikhf ik AunHF ƒ ivwc ilaFdy bgYr afpxy mqByd sulJf lE. iPr AunHF ny afpxI rfey pRgt kIqI ik hux smF af igaf hY ik Bfjpf bËurg nyqfvF nUµ syvf-mukq kr dyvy aqy nOjvfnF nUµ awgy ilafvy.

         AunHF ny iksy df nF nhIN ilaf, pr ieh spwÈt sI ik AunHF df mqlb kI hY. AunHF dI gwl ivwc vËn hY. ieh agly idn ies gwl nfl iswDf ho igaf ik pfrtI dy iËafdfqr Auwc nyqf AunHF df afÈIrvfd lYx vfsqy AunHF nUµ imlx gey, ijnHF ivwc azvfnI, rfjnfQ isµG, suÈmf svrfj, arux jyqlI aqy vYNkeIaf nfiezU Èfml sn.

         ieh smiJaf jf skdf hY ik Auh ivakqI, ijs nUµ XkInI qOr 'qy gwdI qoN lfhux leI ikhf jf skdf hY, azvfnI hoxgy. AunHF nUµ AudoN isafsq Cwz dyxI cfhIdI sI, jdoN AunHF df isqfrf bulMdI 'qy sI, pr hux AunHF leI iËafdf awQrU nhIN vhfey jfxgy aqy aijhf hovy vI ikAuN nf. kI AunHF ny kdy bfbrI msijd nUµ Zih-ZyrI kIqy jfx ivwc afpxI BUimkf 'qy aPsos Ëfhr kIqf? jy AunHF ny aPsos kIqf huµdf ijvyN ik AunHF df dfavf hY, qF iPr AunHF ny muafPI ikAuN nhIN mµgI? kI AunHF nUµ gujrfq ivwc musilm-ivroDI kfiraF 'qy duwK hY? jy aijhf hY qF iPr AunHF ny nirµdr modI nUµ brKfsq hox qoN ikAuN bcfieaf, jd ik pRDfn mµqrI sRI vfjpfeI aijhf krnf cfhuµdy sn?

         kI ieh sµBv hY ik gRih mµqrI huµdy hoey AunHF nUµ jsvµq isµG dy kµDfr imÈn dI jfxkfrI nhIN sI, ijs ivc lgBg 150 BfrqIaF bdly iqµn awqvfdIaF nUµ Cwizaf igaf sI? AunHF dy ies ibafn 'c Ërf ijµnI vI swcfeI nhIN hY ik AunHF nUµ jsvµq isµG dy imÈn bfry Aus dy pUrf hox qwk kuJ vI pqf nhIN sI.

         Bfjpf dy qyËI nfl pqn dy ivÈlyÈx ivwc iewk aihm Buwl afr aYs aYs dI BUimkf ƒ lY ky kIqI jFdI rhI hY. Bfjpf ny afr aYs aYs dy isDfqF nUµ apxfieaf hY. ieslfm-PobIaF Aus df pRyrk qwq irhf hY, ijvyN ik Aus dy kwtV swjy-pwKI sµgTnF iÈv sYnf, bjrµg dl qy rfm sYnf df irhf hY. vwD qoN vwD igxqI ivwc lok hux AunHF dy ies isDFq 'qy nhIN cwldy. ienHF dlF dI mYNbriÈp Gwt geI hY.

         mohn Bfgvq dy ies kQn ik afr aYs aYs ivwc muslmfnF smyq Gwt‑igxqI BfeIcfiraF dy lokF nUµ Èfml kIqf jfxf cfhIdf hY, nUµ svIkfr krn leI bhuq ihµmq cfhIdI hY. jdoN qwk Auh azvfnI aqy rfjnfQ isµG dI QF iksy hor ƒ ilafAux df PYslf lYx, AunHF nUµ AunHF gwlF bfry gµBIrqf nfl socxf cfhIdf hY, ijnHF kfrn ienHF sfry dlF qoN lokF df Brosf Gitaf hY aqy ieh socxf cfhIdf hY ik ieh dl afpxy AudyÈ dI pRfpqI leI iks qrHF ihµsf df shfrf lYx leI iqafr ho jFdy hn.

         mYnUµ azvfnI dy lFBy hox qy kOmI isafsq qoN AunHF dy alop ho jfx df koeI aPsos nhIN hY. AunHF ny hkIkI lokqµqr dI AusfrI ivwc sfzIaF koiÈÈF nUµ BfrI nuksfn phuµcfieaf hY. AunHF ny mnmohn isµG nUµ ‘inkµmf' qwk ikhf. hux hoieaf ieh ik mnmohn isµG qF hfly vI kµm kr rhy hn, jd ik azvfnI dy purfxy sfQIaF ny AunHF bfry iksy kµm jogf nf hox df aYlfn kr idwqf hY. ies 'qy hfsf vI afAuNdf hY qy roxf vI, ijvyN ik asIN huxy-huxy dyiKaf hY.

 

ikrpf kr ky pfTk mdd krn

         kuJ smyN qoN mYN ies gwloN hYrfn sI ik sfzIaF iËafdfqr kOmI CuwtIaF nfl aµk juVy huµdy hn ijvyN ik bsµq pµcmI hY. ieh pµj kI hY? iesy qrHF jnm aÈtmI. kI hY awTvF idn jF rfm nOmI, Bfv ik nOvF idn?

         mYN bhuq sfry ivdvfnF qy pRoPYsrF koloN puwiCaf, pr koeI jvfb nhIN imilaf. mYN ‘jIvn zfierI' dy pRkfÈkF nUµ iliKaf ijnHF kol gurmuKI, ihµdI, AurdU qy pµjfbI ivwc sfry iqAuhfrF dIaF qrIkF hn. Auh mYnUµ dwsx ik qrIk ieQoN lYNdy hn aqy gµZmUl kI hY, ijs ivwc AunHF dy ÈurU hox aqy Kqm hox df iËkr huµdf hY. koeI pfTk mYnUµ dwsygf? ies gwl nUµ lY ky mYnUµ nINd nhIN afAuNdI.

 

BfrqI nrk

         iewk ivakqI mrn ipwCoN nrk 'c igaf. AuQy Aus nUµ hr dyÈ df vwKrf nrk imilaf. Auh jrmnF dy nrk ivwc igaf aqy puwiCaf, ‘‘eyQy Auh kI krdy hn?'' Aus nUµ dwisaf igaf, ‘‘pihlF Auh quhfnUµ iewk Gµty qwk ikwlF vfly ibsqry 'qy iltfAuNdy hn. Auprµq jrmn ÈYqfn afAuNdf hY aqy sfrf idn quhfnUµ mfrdf-kuwtdf hY.''

         Aus ivakqI nUµ ieh psµd nf afieaf, ies leI Auh awgy viDaf aqy amrIkn nrk, rÈIan nrk qy bhuq sfry hornF dyÈF dy nrkF 'c igaf. Aus ny dyiKaf ik sfry Gwt jF vwD jrmnF dy nrk vrgy hI hn. iPr Auh BfrqI nrk ivwc afieaf aqy dyiKaf ik Aus ivwc jfx leI lokF dIaF lMmIaF lfeInF lwgIaF hoeIaF hn. hYrfn ho ky Aus ny puwiCaf ik ‘‘Auh eyQy kI krdy hn?'' Aus nUµ dwisaf igaf, ‘‘pihlF Auh quhfnUµ iewk Gµty qwk ielYkit®k cyar 'qy ibTfAuNdy hn, iPr iewk Gµty qwk ikwlF vfly ibsqry 'qy iltfAuNdy hn. ies qoN bfad BfrqI ÈYqfn afAuNdf hY qy sfrf idn quhfnUµ kuwtdf-mfrdf hY.'' Aus ivakqI ny hYrfnI nfl puwiCaf, ‘‘pr ieh qF sfry nrkF vrgf hY. qd iPr eyQy aµdr jfx leI eyny sfry lok ieµqËfr ikAuN kr rhy hn?''

         Aus nUµ juafb imilaf, ‘‘ikAuNik eyQoN dy rwK-rKfa eynf Krfb hY ik ielYkit®k cyar kµm nhIN krdI, iksy ny ibsqry dIaF sfrIaF ikwlF corI kr leIaF hn aqy BfrqI ÈYqfn iewk sfbkf srkfrI krmcfrI hY. Auh afAuNdf hY, hfËrI lgfAuNdf qy iPr kµtIn 'c clf jFdf hY.''

 

kI BfrqI mµqrIaF dI ‘bwcq' aslIaq hY jF isrP idKfvf

-pUnm afeI kOiÈÈ

         isafsI idwlI ivwc awj‑kwlH ikPfieq Èbd kfPI pRcwlq ho igaf hY. sfzy nyqf buJy mn nfl ies Èbd df arQ smJx dI koiÈs kr rhy hn aqy Èfno ÈOkq nUµ Cwz ky ies nS kbUl kr rhy hn ikAuNik Auh afm afdmI nUµ ijs gwl df AupdyÈ idµdy hn, Aus nUµ afpxy afcrx 'c Zflx dy afdI nhIN hn. AunHF leI iqafg jn-sµprk bxfAux df cµgf sfDn hY, pr ies nUµ aml ivwc ilafAuxf muÈkl hY.

         ies sB dI cµgI ÈurUafq AudoN hoeI, jdoN mIzIaf ivwc ieh Kbr afeI ik do kyNdrI mµqrI aYs aYm ikRÈnf aqy ÈÈI QrUr iqµn mhIinaF qoN PfeIv stfr hotl dy aflIÈfn ‘isAUts' ivwc rih rhy hn, ijs 'qy srkfr nUµ BfrI Krc AuTfAuxf pY irhf hY qy kFgrs pRDfn sonIaf gFDI ny AunHF nUµ PfeIv stfr hotl ivwc nf rihx leI mjbUr kIqf, Kfs kr ky ies qwQ dy mwdynËr ik sonIaf ny afpxI qnKfh 'coN 20 PIsdI sokf rfhq leI dfn dyx qy srkfr nUµ vI hdfieq idwqI ik mµqrI GrylU AuzfxF ivwc Pst klfs dI bjfey iekfnmI klfs aqy ivdyÈ Xfqrf leI ibËnYws klfs ivwc sPr krn, koeI vI goÈtI PfeIv stfr hotl ivwc nf kIqI jfvy, GrylU aqy ivdyÈI dOiraF, ieÈiqhfrF ivwc 10 PIsdI ktOqI kIqI jfvy.

         ienHF AupfvF ƒ lY ky KUb hµgfmf hoieaf. kyNdrI mµqrI mµzl dI iewk bYTk ivwc mµqrIaF ny srkfr dy ies PYsly 'qy keI svfl AuTfey. iksy ny iÈkfieq kIqI ik ‘ByzF-bwkrIaF' dI ÈryxI ivwc sPr krn nfl AunHF dI pRfeIvysI nhIN rhygI qF iksy ny ikhf ik Auh ieµny moty hn ik iekfnmI klfs dI sIt 'qy nhIN bYT skdy qy iksy ny afpxy lMmy kwd df bhfnf bxfieaf, pr motf qy lMmf afm afdmI iks qrHF iekfnmI klfs ivwc sPr krdf hovygf?

         kuJ lokF ny ikhf ik kuJ mµqrI ivÈyÈ jhfËF rfhIN sPr krdy hn qF kuJ ny puwiCaf ik kI hornF dyÈF qoN afey vPd dI myËbfnI PfeIv stfr hotlF ivwc kIqI jf skdI hY?

         pr afKr ivwc sfry mµn gey. sµsdI kfrj mµqrI ny sµsdI vPd df imsr qy XUnfn df sdBfvnf dOrf rwd kr idwqf. ivwq mµqrI ny ssqI eyarlfeIn ivwc iekfnmI klfs ivwc sPr kIqf qy iewk hor sµsd mYNbr ny ikhf ik Auh kfrgo jhfË rfhIN vI sPr krn leI iqafr hn, pr kI aijhf hovygf?

         svfl AuTdf hY ik kI kFgrs ny mhfqmf gFDI dy ‘sfdf jIvn Auwc ivcfr' vfly isDFq nUµ muV apxf ilaf hY aqy nihrU dy smfjvfd pRym nUµ nvyN AuqÈfh nfl gly lgfieaf hY. awj 60 dy dhfky dI jIvn ÈYlI apxfAuxI muÈkl hY, jdoN do vfr kfrjvfhk pRDfn mµqrI rhy gulËfrI lflf nSdf ikrfey dy mkfn ivwc rwb ƒ ipafry ho gey sn qF gujrfq ivwc jnqf pfrtI dI srkfr dy muwK mµqrI bfbUBfeI dysfeI ny sfdgI Biraf jIvn ibqfieaf sI.

         sfdgI 'c XkIn krn vfly bfbUBfeI dysfeI iksy hor Èihr ivwc mIitµg nUµ sµboDn krn leI bws stYNz qwk pYdl jFdy sn aqy srkfrI bws ivwc sPr krdy sn qy AunHF kol aijhf QYlf huµdf sI, ijvyN Auh sbËI mµzI sbËI lYx jf rhy hox qy Auh hmyÈf Kwdr df kuVqf-pjfmf pihndy sn. Auh kdy vI PfeIv stfr hotlF ivwc nhIN Tihry.

         kI aYs aYm ikRÈnf qy ÈÈI QrUr ies ÈRyxI ivwc afAuNdy hn. ikhf jf skdf hY ik dovF nUµ PfeIv stfr hotlF ivwc rukx jF afpxy leI aflIÈfn bµgly bxfAux df hwk hY. jy ikRÈnf afpxI jIvn ÈYlI dy muqfbk qy QrUr ijm dI Gft qy pRfeIvysI kfrn PfeIv stfr hotlF 'c ruk rhy sn qF ies ivwc glq kI hY? ieh vwKrI gwl hY ik hotlF 'c kOPI ÈOp pRfeIvyt nhIN huµdy qy iksy vI srkfrI rYst hfAUs ivwc ijm nhIN huµdf. nfl hI ieh vI ikhf jf skdf hY ik Auh afpxf pYsf Krc kr rhy sn qy afm afdmI 'qy koeI boJ nhIN pf rhy sn. iPr srkfr nUµ ies 'qy ieqrfË kI sI?

 

rfhul gFDI dI Dfrnf

         iPr dUjy pfsy gFDI pirvfr dy AuqrfiDkfrI rfhul gFDI hn, ijnHF df mµnxf hY ik ‘‘rfjnyqf dy rUp ivwc ikPfieq krnf quhfzf PrË hY. mYN nhIN mµndf ik rfjnyqf dy jIvn ivwc aijhf dOr afAuNdf hY ik kdoN mYnUµ ikPfieq vrqxI cfhIdI hY qy kdoN nhIN? mYN afm qOr 'qy ikPfieq vrqdf hF.''

         jy ikPfieq dI ÈurUafq nyqf Kud qoN krn qF kI Auh nvIN idwlI ivwc sYvn stfr bµgilaF 'c rihµdy? jdoN vI ienHF bµgilaF ivwc koeI nfvF nyqf afAuNdf hY qF ienHF bµgilaF dI nvyN isirAuN murµmq krvfeI jFdI hY. kI AunHF nUµ tYks dyx vfilaF vFg afDuink apfrtmYNt ivwc nhIN rihxf cfhIdf? jF ienHF hYrItyj jfiedfdF nfl CyVKfnI krn dI bjfey aflIÈfn Pfrm hfAUsF ivwc ikrfey 'qy rihxf cfhIdf hY? jF ienHF hYrItyj jfiedfdF nfl CyVKfnI krn dI bjfey aflIÈfn Pfrm hfAUsF ivwc ikrfey 'qy rihxf cfhIdf hY? ies nfl srkfr df kuJ pYsf bcygf.

         kI sfzy nyqfvF ny afpxI Èfn bxfAux 'c kdy pRfeIvyt pbilk drimafn Prk kIqf? jdoN sfdgI isafsI pytYNt bx jfvygI qF sfzy nyqf lok-syvk ikvyN rihxgy? svfl AuwTdf hY ik sfzy nyqfvF nUµ kfPI iËafdf qnKfh, vwK-vwK Bwqy aqy muPq Xfqrf dIaF shUlqF ikAuN idwqIaF jfx? ahudf Cwzx 'qy pYnÈn ikAuN idwqI jfvy? iksy vI jn-syvf leI afriQk muafvËy dI loV nhIN pYNdI.

         kuJ lokF df kihxf hY ik isafsq DfrnfvF nfl juVI hoeI hY qy nfmjd jnqk ahuidaF nfl pRqIkfqmkqf qy idKfvf juiVaf huµdf hY. hux ivakqI nUµ cfhy ÈfhI jIvn nfl ipafr hovy jF ies df Krcf kuJ hfsl krn leI iksy AudXogpqI vloN sihx kIqf igaf hovy, ieh gwl mhwqvpUrn nhIN huµdI.

         jdoN qwk afdmI duwD df Doqf idKfeI idµdf hY, AudoN qwk sB sfP hY. awj hflq aijhI bx geI hY ik bhuq Gwt nyqf hYrItyj bµgilaF nUµ AunHF dy mUl rUp ivwc rwKxf cfhuµdy hn. ies qoN ielfvf nyqf dy vwkfr muqfbk Aus nUµ PrnIcr, ey sI, PirwË, soPf, bYwz qoN lY ky 10 rupey qwk vflf blb vI muhweIaf krvfieaf jFdf hY qy ies df sfrf Krcf afm afdmI dy isr pYNdf hY.

 

swqfDfrIaF dy ivÈyÈ aiDkfr

         iehI nhIN, swqf ivwc rihx 'qy vwkfr qy jIvn ÈYlI mhwqvpUrn bx jFdI hY. bfkI Bfrq ibjlI dI kmI df sfhmxf krdf hY, pr nyqfvF leI ies dI kmI nhIN hY. Auh jfxdy hn ik afpxIaF suwK-shUlqF, 24 Gµty ibjlI, 6 eyar kµzIÈnrF, lwKF rupey dy ibwl afid df pRbµD ikvyN kIqf jfvy. lok jfx ZwTy KUh ivwc, swqfDfrIaF dIaF suwK shUlqF pUrIaF hoxIaF cfhIdIaF hn. iPr kI kIqf jfvy?

         kuJ nyqfvF df kihxf hY ik AunHF nUµ AunHF dy ahudy muqfbk irhfieÈ cfhIdI hY. ivdyÈ mµqrI ƒ hI lY lE. AunHF df kihxf hY ik AunHF nUµ iewk sijaf hoieaf Gr cfhIdf hY ikAuNik AunHF nUµ hornF dyÈF dy ivdyÈ mµqrI imlx afAuNdy hn. svfl AuTdf hY ik ies nfl KËfny 'qy ikµnf boJ pYNdf hY? kI ieh cµgf nhIN hovygf ik pRDfn mµqrI jF lok sBf spIkr vFg hryk mµqrI dI irhfieÈ qYa hovy qy Auh rfjF dIaF srkfrI iemfrqF ivwc rukx ikAuNik AunHF df inrmfx iesy AudyÈ leI kIqf igaf huµdf hY.

         spwÈt hY ik jy Bfrq nUµ BivwK ivwc mhfn ÈkqI bxfAuxf hY qF sfnUµ pRqIkfqmkqf qoN prHy kdm cuwkxy pYxgy? ‘pfvr ieµzIaf' aqy aslI Bfrq drimafn kfPI vwzf pVfa hY. ‘pfvr ieµzIaf' Èfno-ÈOkq dI kmI leI cIkdf-iclfAuNdf hY qF aslI Bfrq buµdylKµz vrgy BuwKmrI dI siQqI ivwc rihµdf hY, ijwQy lok afpxf krËf cukfAux leI afpxIaF pqnIaF nUµ vyc rhy hn.

         aslI Bfrq ivwc 5 sfl qoN Gwt Aumr dy 21 PIsdI bwcy BuwKmrI kfrn mOq dy mUµh cly jFdy hn aqy 70 PIsdI aslI Bfrq aiqaµq grIbI ivwc rih irhf hY. kI sfzy nyqfvF nUµ pqf hY ik awj vI dyÈ ivwc 12 lwK sPfeI mulfËm isr 'qy gµdgI ZoNdy hn?

         Bfrq dI q®fsdI ieh hY ik iqafg, ikPfieq aqy sfdgI aijhy AudyÈ kQn bx gey hn, ijnHF nfl sfzy nyqf Dn, rotI, kwpVf qy mkfn dy sbËbfg idKf ky anpVH jnqf nUµ luBfAuNdy hn. srkfr nUµ isrP soky jF vwDdy mflI Gfty kfrn PËUl KrcI nUµ rokx leI kdm nhIN cuwkxy cfhIdy. PËUl KrcI pwky qOr 'qy bµd hoxI cfhIdI hY.

         hux dyKxf ieh hY ik sfzy nyqf pfKµz qoN prHy vI kuJ krdy hn jF afpxy ÈfhI TfT-bfT nUµ jfrI rwK ky ikPfieq qy sfdgI nUµ isrP pRqIkfqmk rUp ivwc apxfAuNdy hn?

  

rfjsQfn dy iswKF vloN vI vwKrI kmytI dI mµg-ȵgfrf isµG Buwlr

         ijs gwl df KdÈf sI, AuhIE kuJ hoieaf. ÈRomxI akflI dl, ÈRomxI gurduafrf pRbµDk kmytI aqy pµjfb srkfr pUrI vfh lf rhI hY ik hirafxy kdy iswKF vloN ijhVI vwKrI iswK gurduafrf pRbµDk kmytI dI mµg ipCly kuJ sflF qoN kIqI jf rhI hY, Aus ƒ iksy sUrq ivwc vI hoNd ivwc nf afAux idwqf jfvy. ies ipwCy qrk ieh kµm krdf sI ik jy awj hirafxy dy iswKF nUµ vwKrI gurduafrf pRbµDk kmytI iml jFdI hY qF kwlH nUµ kuJ hor AunHF sUibaF dy iswK vI vwKrI kmytI dI mµg krn lwg jfxgy, ijwQy iswKF dI cµgI coKI vsoN rihµdI hY.

         hux ÈRomxI kmytI sfhmxy hirafxy dy nfl-nfl rfjsQfn dy iswKF vloN vI vwKrI kmytI mµg ley jfx df qOKlf KVf ho igaf hY. iPlhfl ies qrHF dy aµkVy qF AuplbD nhIN hn ik rfjsQfn ivwc ikµny ku iswK vwsdy hn, pr hfl dI GVI AuQoN dy iswKF ny ÈRomxI kmytI aqy hirafxy ivwc vwKrI iswK gurduafrf pRbµDk kmytI dI qrË 'qy vwKrI kmytI mµg leI hY. XkInn ies mµg ny ÈRomxI kmytI qy ÈRomxI akflI dl leI vwzI icµqf pYdf kr idwqI hY. ieh mµg rfjsQfn dy iswKF vloN pihlI vfr kIqI geI hY, pr ieh Eny icr qwk pUrI nhIN ho skdI, ijµny icr qwk sUby dI srkfr iswKF bfry TIk Zµg nfl nhIN socdI. ibnF Èwk, iswKF ny ieh mµg AuTf leI hY, pr ijµny icr qwk Auh kFgrs srkfr nUµ Brosy ivwc nhIN lYNdy, Eny icr qwk ies mµg df pUrf ho skxf asµBv hY. AuNj rfjsQfn dI iksy vI pfrtI ny AuQoN dy iswKF ƒ iksy qrHF df ivÈvfs vI nhIN idwqf.

         ies sµbµD ivwc hirafxy dy iswKF dI mµg dI gwl qF smJ afAuNdI hY, ikAuNik do hËfr cfr dIaF hirafxf ivDfn sBf coxF smyN kFgrs ny hI iswKF nUµ ieh Brosf idwqf sI ik Aus dI srkfr bx jfx dI sUrq ivwc ivDfn sBf dy pihly sYÈn ivwc hI vwKrI kmytI df ibwl pyÈ kr idwqf jfvygf. hirafxy dI kFgrs pfrtI ny BfvyN iswKF nUµ ieh Brosf qF dy idwqf sI, pr ieh kµm eynf sOKf nhIN sI. ies ibwl nUµ keI pVfvF ivwcoN lMG ky jfxf pYxf hY. hflFik aPsos dI gwl ieh hY ik hirafxy dI kFgrs srkfr dy sfZy cfr sfl lMG jfx dy bfvjUd vwKrI kmytI leI ibl nhIN pyÈ kIqf jf sikaf, cfhy sUby dy muwK mµqrI ny iswKF nUµ iewk vfrI iPr ieh lfrf lfieaf sI ik Auh srkfr dy rihµdy CyaF mhIinaF dy ivwc ivwc vwKrI kmytI sµbµDI ibwl pyÈ kr ky ies nUµ pfs krvf lYxgy aqy ieAuN sUby ivwc vwKrI kmytI hoNd ivwc af jfvygI, pr muwK mµqrI Buipµdr isµG huwzf ny smyN qoN pihlF hI coxF krvfAux df PYslf lY ilaf. ivDfn sBf hux Bµg ho geI hY qy cox kimÈn ny cox qrIkF df aYlfn vI kr idwqf hY.

         hirafxy dy iswKF ny qF vwKrI kmytI dI mµg ies kr ky kIqI sI, ikAuNik ieQy iswK prvfrF dy bwicaF nUµ mYzIkl aqy qknIkI pVHfeI dIaF Auh shUlqF nhIN imldIaF, ijhVIaF pµjfb ivwc rihµdy iswK prvfrF dy bwicaF nUµ imldIaF hn. cyqy rhy ik ÈRomxI gurduafrf pRbµDk kmytI vloN pµjfb ivwc keI mYzIkl aqy ieµjInIairµg sµsQfvF clfeIaF jFdIaF hn, ijwQy pihl dy afDfr 'qy iswK pirvfrF dy bwicaF nUµ dfKl kIqf jFdf hY, pr ies qrHF dI koeI sµsQf hirafxy ivwc nhIN hY. ies dy ros vjoN hI hirafxy dy iswKF ny vwKrI kmytI df bIVf cuwikaf sI aqy ies leI AunHF ny iewk aYzhfk kmytI vI bxf leI hY.

         pr svfl ijwQoN qwk rfjsQfn dy iswKF df hY, AunHF df ÈRomxI gurduafrf pRbµDk kmytI nfl koeI iswDf sµbµD nhIN hY, ikAuNik ÈRomxI kmytI dy ijhVy mYNbr cuxy jFdy hn, Auh isrP pµjfb, hirafxf, ihmfcl pRdyÈ, jµmU-kÈmIr aqy cµzIgVH qoN hn. ÈRomxI kmytI df koeI vI nuumfieµdf rfjsQfn dy iksy vI ihwsy qoN nhIN cuixaf jFdf. ieh gwl vwKrI hY ik kmytI vloN ijhVy kuJ mYNbr nfmËd kIqy jFdy hn, AunHF ivwc kdI rfjsQfn qoN iksy nUµ mYNbr lY ilaf jfvy. rfjsQfn dy kuJ ihwisaF ivwc iswKF dI igxqI coKI hY. vfhI-KyqI krn vfly vwzI igxqI ivwc iËmINdfr hn aqy kfrobfrI iswK vI. iesy qrHF kuJ iswK nOkrI pyÈf vI hn. Ëfhr hI hY ik ijwQy vI cfr iswK prvfr hoxgy, AuQy hI gurduafrf sfihb ËrUr hovygf. kuJ ieiqhfsk gurduafry hn aqy kuJ dUjy. ienHF gurduafiraF ivwc lwKF-hËfrF dy ihsfb cVHfvf cVHdf hY. ies cVHfvy nfl gurduafrf sfihb dI sFB-sµBfl aqy ies vloN jy koeI skUl, kflj clfieaf jFdf hY.

         iPlhfl ies qrHF dy aµkVy vI AuplbD nhIN hn ik rfjsQfn ivwc ikµny ku ieiqhfsk gurduafry hn, pr ho skdf hY ik ieho ijhIaF kuJ pRbµDk kmytIaF dy muKIaF ny hI iml bYT ky ieh soicaf hovy ik rfjsQfn ivwc vwKrI iswK gurduafrf pRbµDk kmytI bxf ky iewk qF sfry gurduafry ies nfl joV idwqy jfx aqy dUjf rfjsQfn ivwc vwsdy iswK prvfrF dy bwicaF leI mYzIkl aqy ieµjInIairµg kflj ivwc AucyrI pVHfeI leI rfh KoilHaf jfvy. Aus dI koeI irport qF Ëfhr nhIN hoeI, pr hux jy vwKrI kmytI dI gwl cwlI hY qF XkInn iksy nf iksy pVfa 'qy ieh ivÈf ivcfr-crcf ivwc ËrUr afieaf hovygf.

         iewk gwl bVI spwÈt hY ik iksy sUby ivwc vI vwKrI iswK gurduafrf pRbµDk kmytI Eny icr qwk nhIN bxygI, ijµny icr qwk iewk qF lok sBf ivwc afl ieµzIaf iswK gurduafrf aYkt ivwc soD nhIN kIqI jFdI. rfjsQfn dy iswK jy vwKrI kmytI cfhuµdy hn qF AunHF nUµ pihlF gurduafrf aYkt ivwc soD krvfAux leI Xqn krny pYxgy. ies Auprµq AunHF nUµ sUby dI srkfr nUµ Brosy ivwc lYxf pvygf, ikAuNik gurduafrf aYkt ivwc soD hox ipwCoN iPr vwKrI kmytI vflf ibwl ivDfn sBf ivwc pyÈ kIqf jfvygf. Aus Auwqy bkfiedf bihs hovygI. AuNj ies qoN pihlF muwdf ieh vI hY ik kI rfjsQfn dy iswKF ƒ vwKrI kmytI cfhIdI vI hY jF nhIN. ho skdf hY ik srkfr afpxI qrPoN koeI aijhI kmytI bxf dyvy, ijhVI ieh pqf lfvy ik iswK ieh kmytI cfhuµdy hn, jF nhIN. hirafxy ivwc vI ies qrHF hoieaf sI. muwK mµqrI cODrI Buipµdr isµG huwzf ny KyqI mµqrI sRI hrmoihµdr isµG cwTf dI agvfeI hyTF iewk aijhI kmytI bxfeI sI, ijs ny ieh suJfa idwqf sI ik hirafxy dy bhuqy iswK vwKrI kmytI dy hwk ivwc hn. pihlF srkfr ny ieh kµm kfPI icr qwk ltkfeI rwiKaf, pr hux cUµik hirafxf ivDfn sBf coxF isr 'qy hn qF cODrI huwzf ny iewk vfrI iPr sUby dy iswKF nUµ muV ieh lfrf lf idwqf hY ik Auh vwKrI kmytI bxvf dyxgy.

         ieh kmytI kdoN bxdI hY, ieh qF bfad dI gwl hY, pr iesy dOrfn rfjsQfn dy iswKF ny vwKrI kmytI dI mµg rwK idwqI hY. ies mµg ny Kqrf shy df nhI, phy df kr idwqf hY. awj jy rfjsQfn dy iswKF ny vwKrI kmytI mµgI hY qF kwlH mwD pRdyÈ, mhfrfÈtr vrgy hornF sUibaF dy iswK vI vwKrI kmytI mµg skdy hn. ienHF sUibaF ivwc iswK kfPI igxqI ivwc rihµdy hn. AuNj iewk gwl spwÈt hY ik jy ÈRomxI gurduafrf pRbµDk kmytI ÈurU qoN hI hirafxy dy iswK prvfrF dy bwicaF leI vI mYzIkl aqy ieµjInIairµg dI pVHfeI dIaF shUlqF vwl loVINdf iDafn dyNdI qF Èfied ieh smwisaf hI KVI nf huµdI. iesy qrHF hirafxy dy igafrF kmytI mYNbrF ivwcoN ijhVy mYNbr vwKrI kmytI dy hwk ivwc hn, AunHF ivwcoN kuJ iewk nUµ ÈRomxI kmytI dI kfrjkfrnI ivwc lY lYNdI. ies nfl vI siQqI suDr skdI sI. qd vI ÈRomxI kmytI hux zfZI icµqq hY ik jy hirafxy dI vwKrI kmytI bx geI qF AuQoN dy gurduafiraF ivwc ijhVf cµgf-coKf cVHfvf cVHdf hY, Auh aµimRqsr afAuxf bµd ho jfvygf.

 

rfjnIqI dIaF iqµn swcfeIaF, iqµn rUp-jsvµq isµG ‘ajIq'

         ‘swc df sfhmxf' krnf ikqnf muÈkl hY? ies gwl df jvfb, iewk inwjI tI vI cYnl 'qy pRsfrq ho rhy iewk sIrIal ‘swc kf sfmnf' dy sµbµD ivwc dyÈ dy vwK-vwK KyqrF ivwc cl rhI crcf nUµ gµBIrqf nfl GoiKaF hI iml skdf hY. ieh sIrIal ikqny GrF nUµ AujfVn qy pirvfrF ivwc Èwk dy bIj, bIj ky qbfhI vwl Dwkx df kfrn bx irhf hY, ies df ihsfb ikqfb hI kdI lwg sky. jo lokIN pYsy dy lflc ivwc Coty prdy 'qy afpxy jIvn dy lMmy smyN qoN CupfeI cly af rhy swc qoN prdf cuwkx dI ‘dlyrI' ivKf rhy hn, jfxy-axjfxy AunHF dy pirvfrF ivwc qF qryVF pY hI rhIaF hn, nfl hI iesy swc dy shfry keI hor pirvfrF ivwc vI Èwk qy aivÈvfs dIaF dIvfrF KVIaF ho rhIaF hn. pqI-pqnI iewk dUjy nUµ Èwk dIaF nËrf nfl vyKx lwgy hn, bwcy afpxy mfqf-ipqf dy afcrx 'qy suaflIaf inÈfn lfAux lwg pey hn.

         ienHF idnF ivwc hI iewk Kbr afeI ik afpxy pqI dy bhuq hI mjbUr krn 'qy pqnI ny Aus dy sfhmxy ieh swc pRgt kr idwqf ik Aus dy dovF bwicaF ivwcoN iewk Aus df nhIN hY. kuJ smyN bfad hI Aus ny Gr af ky afpxy pqI nUµ gl ivwc Pfhf pfeI Cwq dy nfl ltikaf vyiKaf. ienHF idnF ivwc hI mYtro ivwc sPr kridaF do muitafrF nUµ iewk dUjy qoN ieh puwCidaF suixaf ik kI Aus nUµ ieh ivÈvfs hY ik ijs ƒ Auh afpxf ipAu smJdI clI af rhI hY, Auh hI Aus df ipAu hY?

 

dUsrI swcfeI df sfhmxf

         dUjy pfsy iewk swcfeI dy pRgtfvy ny BfrqI jnqf pfrtI ivwc BVQU pf idwqf hoieaf hY. bIqy idnIN BfrqI jnqf pfrtI dy iewk bfnI afgU jsvµq isµG dy pRgt kIqy gey iewk swc ny Bfjpf dIaF cUlF qwk ihlf ky rwK idwqIaF hoeIaF hn. hYrfnI dI gwl qF ieh hY ik ijs Bfjpf dy afgUaF ny pfrtI dy sfbkf pRDfn qy sfbkf Aup-pRDfn mµqrI lfl ikRÈn azvfnI vloN pfiksqfn dy bfnI mµny jFdy, ijnfh dy kIqy gey guxgfn aqy Aus nUµ Drm-inrpwK krfr idwqy jfx dy Jtky nUµ QoVHI ijhI hlcl dy nfl hI sih ilaf sI, Auh pfrtI dy bfnI qy bIqy qIh virHaF qoN vPfdfr cly af rhy afgU jsvµq isµG vloN dyÈ dI vµz nfl sµbµDq swcfeI Aujfgr kridaF, dyÈ dI vµz leI ijnfh nUµ doÈ-mukq krn dI jo dlyrI ivKfeI hY, Aus dy iewk Coty ijhy Jtky nUµ ikvyN sih nhIN sky?

         ijnHF bËurgF ny dyÈ dI vµz dy ËKmF nUµ ipµzy 'qy hµZfieaf hY, AunHF ivwcoN sµsfr ivwc ivcr rhy bËurg dwsdy hn ik jsvµq isµG ny dyÈ dI vµz dy sµbµD ivwc ijnfh, srdfr ptyl aqy Aus smyN dy hor kFgrsI nyqfvF vloN inBfeI geI BUimkf bfry jo kuJ ibafn kIqf hY, Auh swcfeI dy bhuq hI nyVy hY. AunHF df kihxf hY ik kFgrsI nyqf dyÈ dy hfkm bxn leI ieqny Auqfvly hoey pey sn, ik Auh srkfr ivwc afpxI kOm dI snmfnq pRqIinDqf aqy Aus dy ihqF dI surwiKaqf dI gfrµtI dI mµg kr rhy hn, ijnfh nUµ sµquÈt kr ky afpxy nfl joVI rwKx aqy dyÈ dI eykqf nUµ bxfeI rwKx dI Bfvnf nUµ muwK rwK ky Aus dy nfl gwl krnf qF dUr irhf, Aus dI gwl suxn qwk leI vI iqafr nhIN sI hoey. ienHF bËurgF dy anusfr, jy Aus smyN dy kFgsI nyqf ijnfh dy nfl gwl krn leI iqafr ho jFdy qy afËfd Bfrq ivwc muslmfnF nUµ swqf ivwc munfsb pRqIinDqf dyx aqy AunHF dy ihwq surwiKaq rwKx df Aus nUµ Brosf duaf ky sµquÈt kr lYNdy qF dyÈ dI vµz dy duKFq nUµ tfilaf jf skdf sI.

         kI ieh vI swcfeI hY? ieh bËurg hor dwsdy hn ik Aus smyN dy kFgrsI nyqf dyÈ dI swqf nUµ kyvl afpxy hI hwQF ivwc kyNdirq krI rwKx dI lflsf ivwc ieqny iËafdfgRsq ho gey sn ik AunHF ny dyÈ dI afËfdI qoN qurµq bfad, AunHF iswKF nUµ, Ërfiem pyÈf krfr dy ky dyÈ qy mnuwKqf dy duÈmx sQfpq kr BfrqI-smfj qoN alwg-Qlwg kr dyx dI sfiËÈ rcx ivwc koeI iJjk nhIN sI ivKfeI, ijnHF ny nf kyvl dyÈ dI afËfdI dy sµGrÈ ivwc sB qoN vwD kurbfnIaF kIqIaF sn, sgoN afpxI iksmq Bfrq nfl Ëon dy kIqy gey PYsly dy leI vI AunHF ƒ sB qoN vwD kImq cukfAuxI peI sI.

         ienHF bËurgF anusfr dyÈ nUµ eykqf dy sUqr ivwc prox leI irafsqF nUµ Bfrq ivwc Èfml krn df ishrf srdfr ptyl dy isr bµinHaf jFdf hY, jd ik ienHF irafsqF dy srbrfh iksy vI kImq 'qy afpxIaF irafsqF nUµ Bfrq ivwc Èfml krn leI iqafr nhIN sI ho rhy, ikAuNik srdfr ptyl AunHF dIaF ȵkfvF dUr nhIN sI kr pf rhy. ies pwKoN srdfr ptyl hI nhIN, sgoN pµzq nihrU qwk vI inrfÈ ho cuwky sn. Aus smyN pitaflf dy mhfrfjf Buipµdr isµG ny awgy af ky AunHF dI mdd kIqI. sB qoN pihlF AunHF afp afpxI irafsq nUµ BfrqI sµG ivwc Èfml krn df aYlfn kIqf. iPr AunHF dUjy rfijaF nUµ BfrqI sµG ivwc Èfml hox leI pRyiraf. Aus qoN bfad hI hor rfjy afpxIaF irafsqF BfrqI sµG ivwc Èfml krn leI iqafr hoey. hYdrfbfd qy jUnfgVH irafsqF dy nvfbF ny qF pfiksqfn nfl afpxf BivwK joVn df aYlfn kr idwqf. ienHF irafsqF dIaF POjF pfsoN hiQafr suwt ky, ienHF dy nvfbF nUµ Bfrq ivwc Èfml hox 'qy mjbUr krn ivwc iswK POjI tukVIaF dI muwK BUimkf rhI sI.

         iÈkvf hY ik kuJ iswK afgU vI kOm nUµ shI agvfeI dyx ivwc sPl nhIN ho sky. AunHF ny pµjfbI BfÈf dy afDfr 'qy pµjfb dy punrgTn dI mµg qF kIqI, pr AunHF ny ies mµg dI pUrqI leI jo sµGrÈ kIqf, Aus ivwc AunHF ny pµjfb dy ihµdUaF nUµ Brosy ivwc lY ky, afpxy sµGrÈ ivwc Èfml krn dI loV nhIN smJI. ijs df nqIjf Auh hoieaf ik AunHF ivwc ieh sunyhf cilaf igaf ik iswK pµjfbI sUby dy nF qy Ausy qrHF Kfilsqfn kfiem krnf cfhuµdy hn, ijvyN muslmfnF ny pfiksqfn kfiem kIqf hY. PlsrUp pµjfbI sUby dI mµg df iqwKf ivroD hoieaf. iesy df nqIjf sI ik Aus pµjfb ivwc, jo gurF dy nF 'qy ijAUNdf sI qy ijQy sdf hI ipafr qy afpsI sFJ dy gIq gUµjdy sn, vYr qy nPrq dy bIj bIjy jfx lwgy. guaFZI, guaFZI nUµ Èwk dIaF nËrF dy nfl vyKx lwgf. ies qoN awgy Auh kuJ nf kih sky. AunHF df glf Br afieaf qy Auh ieqnf hor afK ky cuwp kr gey ik ies qoN bfad jo kuJ hoieaf awj dI pIVHI jfxdI hY.

 

aµq ivwc

         awj pµjfb aDUrf hY, keI pµjfbI boldy ielfky Aus qoN bfhr hn. cµzIgVH, jo ivÈyÈ rUp ivwc pµjfb dI rfjDfnI vjoN Ausfiraf igaf sI, Aus df ihwsf nhIN bx sikaf hY. akflI afgU, jdoN vI coxF afAuNdIaF hn, pµjfbI boldy ielfikaF qy cµzIgVH dI mµg krnf ÈurU kr idµdy hn. coxF qoN bfad ienHF mµgF nUµ iPr TSzy bsqy ivwc pf ky aglIaF coxF qwk leI sFB ky rwK lYNdy hn. aijhf Auh ikAuN krdy hn? ies df jvfb qF Auh hI dy skdy hn.

 

ieh hY BfrqI jnqf pfrtI df anuÈfsn

-rxjIq lihrf

         lok sBf dIaF do-do coxF hfrn qoN bfad BfrqI jnqf pfrtI dI siQqI ijs hfl nUµ phuµcI peI hY, Auh iksy qoN CupI nhIN. ies hflq qoN Cutkfrf pfAux leI ‘sµG dy njUmIaF' vloN suJfa ‘AupfvF' nfl koeI bµnH suwb krn leI Bfjpf dy isKrly afgUaF dI 19 qoN 21 agsq qwk iÈmlf ivKy hoeI ‘icµqn bYTk' icµqf qy mfqm dy mfhOl ivwc zuwbI rhI. icµqn bYTk qoN pihlF Bfjpf dy afgUaF vloN ikhf jf irhf sI ik ies bYTk ivwcoN 15vIN lok sBf dIaF coxF ivwc hoeI hfr dy kfrnF nUµ GoKdI bfl afpty dI irport 'qy ivcfr-crcf kIqI jfvygI. hfr dy kfrnF qoN sbk iswKy jfxgy aqy BivwK leI pfrtI nvIN idÈf qYa krygI. kuJ idn pihlF vfprIaF GtnfvF ny ‘icµqn bYTk' dI sfrI mhwqqf dI pwtImys kr ky rwK idwqI qy isvfey icµqf 'c mwQf ptkx dy, bYTk 'coN hor kuJ vI sfhmxy nf afieaf. aijhI hflq ivwc ihmfilaf dIaF vfdIaF dI TSZk vI Bfjpf afgUaF dy mwQy dIaF qrylIaF nf sukf skI. mIzIaf dy kYmiraF dy bfvjUd Bfjpf pRDfn rfjnfQ isµG nUµ pihly hI idn dy sfhmxy afAux leI mjbUr pY igaf.

         mIzIaf dy sfhmxy pfrtI pRDfn rfjnfQ isµG pfrtI dy iewk sInIar afgU jsvµq isµG nUµ pfrtI ivwcoN qwt-Pwt kwZx df aYlfn krn leI afieaf sI. jsvµq isµG vI Bfjpf dy AunHF isKrly afgUaF ivwcoN iewk sI. Auh iÈmly phuµc vI cuwikaf sI, pr pfrtI pRDfn ny Aus nUµ mIitµg ivwc afAux qoN pihlF hI rok idwqf sI. ieh jsvµq isµG hI sI ijs ny icµqn bYTk qoN do idn pihlF afpxI cricq ikqfb ‘ijnfh, dyÈ vµz aqy afËfdI' dI GuµZ cukfeI kr ky icµqn bYTk df ruK bdl idwqf sI. jsvµq isµG dI ies kfrvfeI ny aqy ies qoN kuJ idn pihlF rfjsQfn dI sfbkf muwK mµqrI vsuµDrf rfjy isµDIaf ny pfrtI pRDfn nfl iswDf mwQf lf ky dws idwqf sI ik Bfjpf dy aµdrUnI klyÈ dI hflq sOKy kIqy sµBlx vflI nhIN.

         BfvyN Bfjpf pRDfn rfjnfQ isµG ny jsvµq isµG nUµ pfrtI ivwcoN kwZx df aYlfn kr ky ieh sµkyq dyx df Xqn kIqf hY ik pfrtI afpxI ivcfrDfrf aqy anuÈfsn pRqI iZwl nhIN vrqygI, pr ieh gwl jwg jfxdf hY ik Bfjpf aµdr ivcfrDfrf qy anuÈsfn nF dI koeI cIË nhIN rih geI hY. asl ivwc BfrqI jnqf pfrtI afpxy hI buxy mwkV jfl ivwc AulJ ky rih geI hY aqy ies hflq ivwcoN inklx leI Aus nUµ koeI rfh idKfeI nf idµdf hox kr ky Auh awkIN plfhIN hwQ mfr rhI hY. BfvyN Bfjpf aµdr ho rhI qfËf cwk-Qwl df kfrn ijnfh bfry jsvµq isµG vloN ilKI ivvfdgRsq ikqfb hI idKfeI idµdI hY, pr asl ivwc ies dIaF jVHF ies qoN ikqy vDyry zUµGIaF hn. hF, jsvµq isµG df mfmlf afpxI ‘kor ivcfrDfrf' bfry dUhry mfpdµzF nUµ nSgf krdf hY. iewk pfsy ijnfh dI qfrIP bdly jsvµq isµG nUµ, ibnF Aus dI ikqfb pVHy pfrtI 'coN cwldf kIqf igaf hY, dUjy pfsy 2005 ivwc ijwnfh dI mËfr 'qy jf ky ijnfh nUµ Drm inrpwK kihx vflf aYl ky azvfnI jsvµq isµG nUµ pfrtI 'coN kwZx vfilaF dI kqfr ivwc vI KVf idKfeI idµdf hY aqy ‘kor ivcfrDfrf' qy hmly df doÈI hox dy bfvjUd 2009 dIaF coxF ivwc pfrtI vloN pRDfn mµqrI dy AumIdvfr vjoN pyÈ kIqf igaf sI.

         ivcfrDfrf dy mfmly ivwc BfrqI jnqf pfrtI iewk ajIb ijhy ivroDBfs df iÈkfr hY qy nyVy BivwK ivwc ieh hwl hox vflf vI idKfeI nhIN idµdf. Bfjpf dI ivcfrDfrf ‘ihµdU siBafcfrk rfÈtrvfd' dI iPrkU-PfÈI ivcfrDfrf hY, ijs dy ihµdU rfÈtr dy supny ivwc Dfrimk Gwt igxqIaF qy Drm-inrpwK kdrF-kImqF 'qy lokF leI koeI QF nhIN hovygI. Dfrf 370 df Kfqmf, kfmn isvl koz aqy rfm cµdr dI AusfrI vrgy muwdy Aus dI iesy ivcfrDfrf dy cwlidaF dyÈ dI kyNdrI swqf afpxy blbUqy 'qy hfsl nhIN kr skdI. ies mksd leI Aus nUµ lfËmI hI hornF BfeIvflF nfl sFJf morcf bxfAuxf hovygf aqy sFJ leI BfeIvfl Aus nUµ inrfpurf ihµdUqvI idwK dy shfry imlx vfly nhIN. iesy leI Bfjpf ƒ afpxI ivcfrDfrf 'qy prdf pfAux leI iksy nf iksy ‘muKOty' dI ËrUrq pYNdI hY. ieho Auh ivroDfBfs hY ijhVf Bfjpf df muV-muV ‘ijnfh dy ijµn' nfl mwQf lgvfAuNdf hY. iesy ivroDfBfs dy cwlidaF ijnfh bfry itwpxIaF kr ky kdI azvfnI ‘Klnfiek' bx jFdf hY qy kdy ‘loh purÈ' dy rUp ivwc ‘nfiek' bx jFdf hY. kdy kwtV ihµdUqvI ivcfrDfrf Bfjpf nUµ do sItF qoN iswDy hI 88 sItF 'qy phuµcf idµdI hY aqy kdy iekwiTaF hI lok sBf dIaF coxF ivwc do-do vfr pfrtI df ibsqrf gol krvf idµdI hY.

         AuNj ieh pihlI vfr nhIN jdoN Bfjpf aijhy ivroDfBfs aqy aµdrUnI ‘gRih XuwD' ivwc AulJI hY. Bfjpf ÈurU qoN hI afpxy afp nUµ ‘ivcfrDfrf aqy kyzr afDfrq' vwKrI pfrtI dy qOr 'qy pyÈ krdI rhI hY. pfrtI dI aijhI ‘vwKrI idwK' Enf icr qF bxI rhI ijµnf icr ieh swqf dy gilafiraF 'c nhIN phuµcI sI. jdoN iewk vfr swqf ies dy hwQ lwg geI qy ies dy afgUaF ny ‘swqf 'qy bYTx' dIaF brkqF vyK leIaF qF Aus dI ‘vwKrI pfrtI' hox dy dfaivaF dI pol KuwlH geI. swqf dI lflsf, mfieaf nUµ jwPy, Gply qy ahuidaF leI mfrf-mfrI df ‘kFgrsI siBafcfr' Aupr qoN lY ky Qwly qwk pfrtI afgUaF dy isr cVH bolx lwg ipaf, AudoN qoN lY ky hux qwk Èfied hI koeI mOkf afieaf hovygf jdoN Bfjpf dy gRih XuwD ivwc kdy ‘sIË Pfier' hoieaf hovy. Bfjpf Aupr aijhy doÈ isrP Bfjpf dy isafsI ivroDIaF vloN hI nhIN lfey jf rhy, sgoN afr aYs aYs pRmuwK mohn Bfgvq vloN Bfjpf nUµ ‘nvIN pIVHI' nUµ awgy ilafAux dI slfh idµidaF ikhf igaf hY ik swqf qy ahuidaF dI lflsf 'c Bfjpf afgU sµG pirvfr dy mUl eyjµzy nUµ dr iknfr kr rhy hn.

         vYsy qF 2004 dIaF lok sBf coxF ivwc hfr jfx ny hI Bfjpf dI ivcfrDfrf qy anuÈfsnbwD pfrtI hox dI klfeI KolHx 'c koeI ksr nhIN sI CwzI, pr 2009 dIaF coxF ivwc hoeI hfr ny qF pfrtI dy sfh hI sUq ley. pfrzI lIzriÈp df bicaf-Kuicaf roab-dfb qy anuÈfsnI dbkf vI jFdf irhf. lok sBf coxF aµdr ies pfrtI nUµ EnI hornF pfrtIaF nfl jµg nhIN lVnI peI ijµnI ies nUµ Kud afpxy aµdr lVnI peI. kdy arux jyqlI ruwisaf, kdy kilafx isµG ny kilafx kIqf, kdy ÈyKfvq sfihb ‘BYroN' bx bYTf qy kdy modI ‘pRDfn mµqrI df AumIdvfr' bx igaf. coxF dOrfn Bfjpf dy aµdr hoeI gqkybfËI qoN ieµj jfpdf sI ijvyN Bfjpf ƒ pihlF hI ‘burf idKfeI' dy igaf hovy. lok sBf coxF ivwc hfr qoN bfad inrfÈf qy byvsI dy  aflm ivwc iewk dUjy dIaF topIaF AuCflx dy aml ny rukxf qF hY nhIN sI, iqwKf hI hoxf sI qy Auh ho vI irhf hY qy afpxy nËfry vI idKf irhf hY. sµktF dI ies ‘pRyq Cfieaf' qoN mukqI leI Bfjpf nUµ koeI sµkt-mocn nhIN iml irhf.

 

 

ieh hY lok syvf?-rfijµdr pfl Èrmf

         ‘rfj nhIN syvf' dI Bfvnf df pRgtfvf mIzIaf rfhIN mOjUdf pµjfb srkfr vloN afm kIqf jFdf hY. swcmuwc ÈlfGfXog hY. kFgrs dI ipClI kYptn amirµdr isµG dI srkfr vyly qoN srkfr ieÈiqhfrbfËI 'qy loVoN vwD Ëor dyx lwgI hY. pqf nhIN srkfrF nUµ ieh BulyKf hY ik pRcfr 'qy Ëor dyx nfl sr skdf hY. ieh ruJfn TIk nhIN. jnqf aslIaq ƒ pCfxdI hY qy keI vfr bhuqI ieÈiqhfrbfËI iKwJ jF AudfsInqf hI pYdf krdI hY. cµgy kIqy hoey kµm afpy mUµhoN boldy hn. ienHF nUµ pRcfrn dI loV nhIN huµdI.

         sfrIaF pfrtIafF hI jnqk syvk khfAuxf cfhuµdIaF hn. ienHF dy Coty vwzy nyqf BfÈx krn vyly lokF leI iPkr df pUrf idKfvf krdy hn. AuNj XQfrQ pwKoN kµm hor hI huµdf hY. iewk pfrtI dy aYm pI ny bYNk mYnyjr dy cpyV jVH idwqI. ieh Èfied kFgrs pfrtI df XoDf sI. bIbI mfieafvqI dy jnm idn mnfAux leI mµigaf hoieaf Pµz nf dy skx kfrn iewk ieµjInIar dI jfn clI geI. ibhfr ivwc iewk mYijstryt keI vrHy pihlF mfiraf igaf sI. sB isafsI XoiDaF dy kfry hI hn ieh.

         pµjfb ivwc luiDafxy qihsIldfr nfl jo kuJ kIqf igaf sB jfxdy hn. aµimRqsr ivwc iewk ieµjInIar kuwt Diraf ikAuNik Auh ibjlI corI rokdf sI. sInIar mµqrI mnorµjn kflIaf dI byiewËqI afdmpur qoN akflI ivDfiek kr igaf. kuJ idn hoey pRo[ swBrvfl dI hwiqaf krn vfly doÈI (Bfjpf df XUQ ibRgyz) brI ho gey hn ikAuNik kys kmËor bxfieaf sI jF bx igaf sI. mwD pRdyÈ ivwc Bfjpf df rfj ijAuN sI qy hux vI hY. bycfrf pRo[ swBrvfl ividafrQI coxF dy Gcoly kfrn jfn guaf bYTf qy mulËm brI ho gey hn. ieho ijhf hfl bµgfl ivwc sI pI aYm dy kyzr vfly krdy hn.

         pµjfb ivwc kfPI hwd qwk ies GtIaf dfdfigrI qoN bicaf hoieaf hY. XU pI, ibhfr ies pwKoN bdnfm sn. coxF vI sfzy ÈFqI nfl huµdIaF sn, pr aYqkIN iËlf pRIÈd qy pµcfieq coxF vyly kµm Krfb hoieaf hY. ies vD rhI gµdgI qoN bcx dI loV hY. jy awj akflI-Bfjpf dI srkfr hY qy kwlH nUµ kFgrs dI af jfxI hY. dovF iDrF nUµ ies pRqI ÈrIkybfËI qoN vI AuTx dI loV hY. ÈrIkf jF mukfblf nIqIaF qy pRfpqIaF Aupr afDfrq hoxf cfhIdf hY nf ik do pirvfrF dI KihbfËI sdkf. lok syvf qF hI ho skdI hY.

         hux vflI syvf jo vyly kuvyly swqfDfrI pfrtIaF dy XoDy krdy hn ieh sµµbµDq pfrtIaF leI hI Gfty df sOdf iswD hoeygf. lok rfie Ault hoxI lfËmI hY. hr smfj ivwc bhuigxqI ÈrIP bµdy huµdy hn, pr Auh bcdy qy zrdy vI huµdy hn. hF, aµdrKfqy ËrUr mfVI gwl 'qy iKwJdy hn. votF vyly ÈrIP lok sfrI ksr pUrI kr idµdy hn. ies leI swqfDfrI pfrtIaF dy XoiDaF nUµ ihsfb-ikqfb nfl cwlxf cfhIdf hY.

 

  õðÆÁ» õðÆÁ»

ÞÅó± ñË Õ¶ ÃëÅÂÆ Õðé Ã ÇÂÔ ÇèÁÅé ð¾Öä çÆ ñ¯ó þ ÇÕ ÃÅâÆÁ» ÕÆîåÆ òÃå±Á» òÆ Õ¹ó¶ ÕðÕà ç¶ éÅñ ÔÆ ìÅÔð éŠù¾à Çç¾åÆÁ» ÜÅä

ÇÕðêÅñ ÇçØ, ìÇá§âÅÍ

          ×¹ð± éÅéÕ ÃÅÇÔì é¶ ÇÂ¾Õ îÔÅé å¶ Çéò¶ÕñÅ ëñÃëÅ ç¶ Õ¶ ¦ì¶ Ã 寺 èÅðÇîÕ, ÃîÅÇÜÕ, ÁÅðÇæÕ Áå¶ ðÅÜéÆåÕ ö¹ñÅîÆ Ô¶á ÜÆÀ¹ ðÔÆ îé¹¾ÖåÅ é±§ éòƺ ÜÆòé ÜÅÚ ÇÃÖÅ Õ¶ Ôð åð·» çÆ ö¹ñÅîÆ å¯º î¹Õå ÕðòÅÇÂÁÅ Áå¶ ÇþèÅ ÁÕÅñ ê¹ðÖ éÅñ ܯÇóÁÅÍ À¹é·» ÁÅêäÅ ×¹ð± ÇÕö ÇòÁÕåÆ é±§ î§éä çÆ æ» ÒôìçÓ é±§ î§ÇéÁÅ, ÇÜà çÅ ÔòÅñÅ Çþè ׯÃÇà ìÅäÆ Çò¾Ú çð÷ ÒÃìç¹ ×¹ð±, ùðÇå è¹Çé Ú¶ñÅÓ (ê¿é» 943) ÓÚ çð÷ þÍ ×¹ð± ÃÅÇÔì é±§ ÇÂÔ íñÆ í»å êåÅ ÃÆ ÇÕ íÅðå ÓÚ Ü¹×» ܹ׻åð» 寺 ìä¶ Ã§ÃÕÅð» ÕÅðé ÁÅî îé¹¾Ö ÇÜé·» çÆ îÅéÇÃÕåÅ Çò¾Ú ìzzÔîä é±§ ×¹ð± î§éä çÆ èÅðéÅ Øð ü¾ÕÆ ÃÆ, À¹Ô ÇÂåé¶ æ¯ó·¶ Ã ÓÚ ç¶ÔèÅðÆ ×¹ð± 寺 î¹ÕåÆ êzÅêå ÕðÕ¶ ÇþèÅ ôìç Ü» ÁÕÅñ ê¹ðÖ éÅñ éÔÆº ܹó ÃÕç¶Í ôìç ×¹ð± çÆ êzêÕåÅ ñÂÆ ¦ì¶ Ã çÆ Üð±ðå ÃÆ, êð êzîÅåîÅ ç¶ ìäŶ ԯ¶ Çéïî» Áé¹ÃÅð Ǿկ ÃðÆð ÇÂåéÅ ¦ìÅ Ãî» éÔÆº ðÇÔ ÃÕçÅ, ÇÂà ñÂÆ ôìç ×¹ð± ç¶ ëñÃë¶ é±§ ê±ðÆ åð·» Ççzó ÕðòÅÀ¹ä Áå¶ ñÅ×± ÕðòÅÀ¹ä ñÂÆ êzÚÅð é±§ Üæ¶ì§çÕ ã§× éÅñ ÚñÅÀ¹ä ñÂÆ A@ ÜÅî¶ èÅðé ÕÆå¶Í ÇÂÔ çà ÜÅî¶ ç¶ÔèÅðÆ êz§êðÅ ñÅ×± Õðé ñÂÆ éÔÆº ÃÆ ìñÇÕ ÃÅÇðÁ» é±§ ôìç ×¹ð± çÅ êzÚÅð ÔÆ ÕÆåÅ Áå¶ ÇÕö é¶ òÆ ×¹ð± ÇòÁÕåÆ é¶ ÁÅêäÆ ç¶Ô é±§ Õ¯ÂÆ îÔÅéåÅ ç¶ä çÆ æ» ÇÂà 鱧 ÇìéÃéÔÅð ÔÆ ç¾ÇÃÁÅÍ ÁÖÆð BCI ÃÅñ ç¶ ¦ì¶ Ã Çê¾Û¯º Ü篺 ×¹ð± ׯÇì§ç ÇÃ§Ø é¶ îÇÔÃ±Ã ÕÆåÅ ÇÕ Ô¹ä Çþֻ é±§ ÇÕö ç¶Ô ×¹ð± çÆ î¹æÅÜÆ éÔÆº ðÔÆ Áå¶ À¹Ô ôìç 寺 Á×òÅÂÆ ñË ÃÕç¶ Ôé å» ×¹ð± ×§zæ ÃÅÇÔì ÜÆ é±§ ×¹ÇðÁÅÂÆ ç¶ Õ¶ Çþֻ é±§ Ô¹Õî ç¶ ×¶ ÒÒÃí ÇþÖé ÕÀ¹ Ô¹Õî þ, ×¹ð± îÅéÆú ×§zæÍÓÓ ×¹ð± ÃÅÇÔì ç¶ Ü¯åÆ ÃîÅÀ¹ä 寺 ìÅÁç åÕðÆìé ÇÂ¾Õ ÃçÆ å¾Õ ôìç 寺 Á×òÅÂÆ ñË Õ¶ ÖÅñÃÅ ê¿æ é¶ ÃÅìå Õð Çç¾åÅ ÃÆ ÇÕ À¹é·» é±§ ÇÕö ç¶ÔèÅðÆ ×¹ð± çÆ î¹æÅÜÆ éÔÆº ðÔÆÍ ÇÂö ç½ðÅé Ççػ Óå¶ Á§å» çÅ ÃðÕÅðÆ ÷ìð Ô¯ä ç¶ ÕÅðé À¹é·» é±§ Øð ØÅà Û¾â Õ¶ ܧ×ñ», ì¶ÇñÁ» ÓÚ ðÇÔäÅ ÇêÁÅ, ÇÜà ç½ðÅé ×¹ð± ×§zæ ÃÅÇÔì ÜÆ çÆ Ã¶òŠçíÅñ ÕðÕ¶ ÇÜ¾æ¶ À¹çÅÃÆ Áå¶ Çéðîñ¶ îå ç¶ Ã§å» é¶ ÇÂ¾Õ ôñÅØÅï¯× Õ§î ÕÆåÅ, À¹æ¶ À¹é·» ìzÅÔîäÆ ÕðîÕ»â òÆ ×¹ð± Øð» Çò¾Ú êzÚñå Õð Çç¾å¶Í îÔÅðÅÜÅ ðäÜÆå ÇÃ§Ø ç¶ ðÅÜ ç½ðÅé Õ¹Þ Ã¹èÅð Ô¯ä çÆ æ» Ô¯ð òÆ Çò×Åó ô¹ð± Ô¯ Ç×ÁÅ, ÇÕÀ¹ºÇÕ À¹Ã Ã ç½ðÅé ìÔ¹å ÃÅð¶ ìzÅÔîä Á§Çîzå ÛÕ Õ¶ ×§zæÆÁ» ç¶ ð±ê Çò¾Ú ×¹ðç¹ÁÅÇðÁ» Çò¾Ú عÃêËá Õð ×¶, ÇÜé·» é¶ ×¹ð± ×§zæ ÃÅÇÔì ÜÆ 寺 ÇÃè»åÕ Ã¶è ñËä çÆ æ» ÇÂÃ ç¶ ÁÖ¿â êÅá, çêà êÅá, ÃêåÅÔ êÅá, ÇÂÕ½åðÆÁ» ð±êÆ ÕðîÕ»â ô¹ð± ÕðÕ¶ ÇÂà 鹧± ÕîÅÂÆ çÅ ÃÅèé ìäÅ ÇñÁÅÍ ×¹ðîÇå Çòð¯èÆ ê¹ÃåÕ» ÇÜò¶º ÇÕ ìÇÚ¾åð éÅàÕ (ÁÖ½åÆ çÃî ×§zæ), ×¹ðÇìñÅà êÅ: Û¶òƺ ÁÅÇç çÅ êzÚÅð å¶÷ Õð Çç¾åÅÍ ÕðîÕ»âÆ Áå¶ ×¹ðîÇå Çòð¯èÆ êzÚÅð é±§ ì¶ô¾Õ ÇÃ§Ø ÃíÅ ñÇÔð Áå¶ ×¹ðç¹ÁÅðŠùèÅð ñÇÔð» ç½ðÅé Õ¹Þ î¯óÅ ÇêÁÅ êz§å± ç¶ô çÆ Á÷ÅçÆ Çê¾Û¯º ÁÕÅñÆÁ» é±§ ðÅÜ çÅ ÚÃÕÅ êË ÜÅä ÕÅðé ÇÂÃ é¶ î¹ó å¶ÜÆ ëó ñÂÆÍ ìÅçñ çñ çÆ íÅÜêÅ éÅñ ×áܯó Ô¯ä ÕðÕ¶ å» ÁÅð.ÁËÃ.ÁËÃ. ÁÇÃ¾è¶ ð±ê Çò¾Ú ÁÕÅñ åÖå Ãî¶å ×¹ðç¹ÁÅÇðÁ» Òå¶ ÕÅì÷ Ô¯ ×ÂÆ Áå¶ ×¹ð± éÅéÕ ç¶ ëñÃë¶ é±§ ÇÂ¾Õ åð·» Çåñ»ÜñÆ ÔÆ ç¶ Çç¾åÆ ×ÂÆÍ ÇÂà Ã ùèÅð ñÇÔð ô¹ð± Õðé çÆ ÁÇå ñ¯ó ÃÆÍ ÇîôéðÆ ÕÅñÜ» é¶ Õ¹Þ Ã¹èÅð çÅ Õ¹Þ Õ§î ÕÆåÅ êð ÃÆîå ÃÅèé» ÕÅðé» ÇÂé·» çÆ êzÚñå î¹ÇÔ§î Õ¹Þ èÆîÆ ÃÆÍ ççìð B@@E ÓÚ ð¯÷ÅéÅ Ãê¯ÕÃîËé Ô¯ºç Çò¾Ú ÁÅÇÂÁÅÍ êÇÔñ» ÇÃ¾Ö îÆâÆÂ¶ çÆ ê±ðÆ åð·» ÁäÔ¯ºç ÕÅðé Ãê¯ÕÃîËé ÇÂ¾Õ ÇÂéÕñÅì çÆ åð·» ÜÅÇêÁÅÍ ×¹ðç¹ÁÅÇðÁ» ÓÚ Çç鯺 Ççé òè ðÔ¶ êÅÖ¿âòÅç å¶ Õðîջ⻠鱧 ìÅÔð Õ¾ã Õ¶ ùèÅð ÇñÁÅÀ¹ä ñÂÆ Ü±Þ ðÔ¶ ÃÅâ¶ òð×¶ Áé¶Õ» ÇþÖ, Ãê¯ÕÃîËé éÅñ ܹó ×¶, ÇÜà çÅ ÕÅøñÅ Çç鯺 Ççé òèçÅ ò¶Ö Õ¶ îé é±§ Ö¹ôÆ Ô¯ ðÔÆ ÃÆÍ Ãê¯ÕÃîËé é¶ òÆ éÅÔðÅ Çç¾åÅ ÇÕ À¹Ô èðî Áå¶ ×¹ðç¹ÁÅÇðÁ» ÓÚ Ø¹ÃêËá Õð ü¾ÇÕÁÅ Õ±óÅ ÕðÕà Ô±§Þ Õ¶ ìÅÔð ù¾à ç¶ò¶×Å å¶ ÇÂÃ çÆ æ» Çéð¯ñ éÅéÕ òÆÚÅðèÅðÅ é±§ ñÅ×± Õð Çç¾åÅ ÜÅò¶×ÅÍ ôÅÇÂç ìÔ¹å À¹åôÅÔ ÕÅðé Ü» ÇÕö Ô¯ð Û¹ê¶ Ô¯Â¶ ÕÅðé» ÕðÕ¶ Ã: ܯÇ×§çð ÇÃ§Ø Ã§êÅçÕ Ãê¯ÕÃîËé é¶ ÁËÃÅ ÞÅó± ëó ÇñÁÅ þ ÇÕ À¹Ô Õ±ó¶ ÕðÕà ç¶ éÅñ éÅñ ×¹ð± ×§zæ ÃÅÇÔì Áå¶ ×¹ð±Á» é±§ ÔÆ Ô±§Þ Õ¶ ìÅÔð Õ¾ãä çÅ ÁëïÃéÅÕ ðÅÔ ëó ü¾Õ¶ ÔéÍ ×¹ð± éÅéÕ òñ¯º Á¾×¯º ÇÕö ÇòÁÕåÆ é±§ ×¾çÆ éÅ ç¶ä çÆ ×¾ñ ÕðÕ¶ À¹Ô ÇÂÔÆ ç¾Ãä çÅ ïåé å» Õð ðÔ¶ Ôé ÇÕ Çê¾Ûñ¶ é½ ×¹ð± ԯ¶ ÔÆ éÔÆº Ãé, Üç ԯ¶ ÔÆ éÔÆº å» ê¿Üò¶º ×¹ð± òñ¯º ×¹ð± ×§zæ ÃÅÇÔì

çÆ Ã§êÅçé» Áå¶ çÃò¶º ×¹ð± òñ¯º ×¹ð± ×§zæ é±§ ×¾çÆ ç¶ä çÆ ×¾ñ å» ÁÅêä¶ ÁÅê ÔÆ Öåî Ô¯ ×ÂÆÍ ÇÂÔ ÇÕÔÅ ÜÅ ÃÕçÅ þ ÇÕ À¹é·» ç¶ ÕÇÔä çÅ íÅò ÇÂÔ éÔÆº ÃÆ, À¹Ô Õ¹Þ Ô¯ð ÕÇÔäÅ ÚÅÔ¹§ç¶ Ãé êð î±§Ô ÓÚ¯º ùíÅÇòÕ ÇéÕñ¶ ôìç» é±§ ×ñå Áðæ Çç¾å¶ ÜÅ ðÔ¶ ÔéÍ Ü¶ ÁËÃÅ Ô¹§çÅ å» ÜÅ×ð±Õ Çþֻ òñ¯º ÇÂà çÅ Ãê¾ôàÆÕðé î§×¶ ÜÅä çÆ ×¾ñ îÆâÆÂ¶ ÓÚ ÁÅÀ¹ä À¹êz§å  À¹Ô ÁÅêäÆ ×¾ñ é±§ Ú§×Æ åð·» ÁÅêä¶ Ã§êÅçÕÆ ðÅÔÆº Ãê¾ôà Õð ÃÕç¶ Ãé êð ÜòÅì ç¶ä 寺 Õ¯ðÆ é»Ô Õðé 寺 òÆ Á¾×¶ ¦Ø Õ¶ À¹é·» òñ¯º ô¯zîäÆ Õî¶àÆ çÆÁ» Ú¯ä» ñÂÆ þçÆÁ» îÆÇà§×» ç¶ éÅî Òå¶ Ç÷ñ·Å þâ Õ¹ÁÅðàð» Óå¶ ÁÅêä¶ êzÚÅðÕ í¶Ü Õ¶ ÇÂÔ ç¾Ãä çÅ ïåé ÕÆåÅ ÜÅ ÇðÔÅ þ ÇÕ ìÅì¶ éÅéÕ çÅ ×¹ð± ÒôìçÓ ÃÆ å» ÇÂà çÅ íÅò ôìç å» ÁÅÇç 寺 ÔÆ ×¹ð± þ, À¹Ã ôìç ×¹ð± ç¶ ñó ÔÆ Çþֻ é¹±§ ñÅÇÂÁÅÍ ìÅì¶ éÅéÕ é¶ ÁÅêäÆ ìÅäÆ ÓÚ ÇÕèð¶ òÆ éÔÆº ÇÕÔÅ ÇÕ À¹Ô ×¹ð± ÔéÍ ÇÂà ñÂÆ Üç ÒôìçÓ Ôî¶ô» ñÂÆ ÔÆ ×¹ð± þ, å¶ ôìç ×¹ð± çÆ ×¾çÆ ÕçÆ ÖÅñÆ ÔÆ éÔÆº Ô¯ÂÆ å» Á¾×¶ ÇÕö é±§ Õ¯ÂÆ ×¾çÆ ç¶ä çÅ å» Ã¹ÁÅñ ÔÆ êËçÅ éÔÆº Ô¹§çÅÍ Ô¹ä ÇÂà 鱧 ÁÇ×ÁÅéåÅ ÇÕÔÅ ÜÅò¶ Ü» Õ¯ÂÆ ÃÅÇÜô, ÇÂÔ êåÅ ÕðéÅ, ÇÃ¾Ö ÇòçòÅé» çÅ Õ§î þÍ êð ÁËÃÆ çñÆñ ç¶ä òÅñ¶ é±§ Çþֻ òñ¯º ÇÂÔ Ã¹ÁÅñ ê¹¾ÛäÅ å» ÜÅÇÂÜ ÔÆ þ,  ÇÕ áÆÕ þ ÇéîðåÅ ç¶ ê¹§Ü ìÅì¶ éÅéÕ é¶ ÁÅêä¶ ÁÅê é±§ ×¹ð± å» éÔÆº ÇÕÔÅ êð À¹é·» ÁÅêä¶ ÁÅê é±§ éÆÚ, ×òÅð, ìÀ¹ðÅ, ìÀ¹ðÅéÅ, Ç´î ܧå, î¹×è å» ÇÕÔÅ ÔÆ þÍ êó·¯ ÒéÅéÕ¹ éÆÚ¹ Õþ òÆÚÅð¨Ó ÒíÇÂÁÅ çÆòÅéÅ ÃÅÔ ÕÅ, éÅéÕ¹ ìÀ¹ðÅéÅÓ ÁÅÇç Áé¶Õ» ôìçÍ Ü¶ ÇÃðø ÇñÖ¶ Óå¶ ÔÆ ñÕÆð çÅ ëÕÆð ìäéÅ þ å» ÕÆ ÁÃÆº éÆÚ, ×òÅð, î±ðÖ, î¹×è, Ç´î ܧå ÁÅÇç Ãìç» éÅñ éÅéÕ é±§ çì¯èé ÕðÆÂ¶? î˺ ÁÇÜÔ¶ ÇòçòÅé» é±§ ÇéîðåÅ ÃÇÔå ì¶éåÆ ÕðçÅ Ô» ÇÕ Ü¶ ÇÕèð¶ ×¹ð± éÅéÕ ÃÅÇÔì ÁÅêä¶ ÁÅê é±§ ×¹ð± Ü» êzîÅåîÅ ÇñÖ Ü»ç¶ å» ôÅÇÂç À¹é·» ç¶ ÁÅêä¶ ÔÆ òñ¯º ç¾Ã¶ ÇÃè»å» ç¶ À¹ñà ÜÅä ÕðÕ¶ ÇÂà 鱧 ÁÔ§ÕÅð çÆ ÇéôÅéÆ î§éç¶ Ô¯Â¶ ÇÃ¾Ö À¹é·» é±§ ×¹ð± î§éç¶ ÔÆ éÅÍ ÇÕzôé é¶ å» ×ÆåÅ Çò¾Ú ÇñÇÖÁÅ þ ÇÕ ÒÒî˺ ÔÆ ìzÔî Ô», î˺ ÔÆ Õðé ÕÅðé êzîÅåîÅ Ô»Ó å» ÕÆ ÁÃÆº À¹Ã é±§ ìzÔî Ü» êzîÅåîÅ î§é ðÔ¶ Ô» Ü» Ã: ܯÇ×§çð ÇÃ§Ø Ãî¶å À¹é·» ç¶ éÅñ î¯ã¶ éÅñ î¯ãŠܯó Õ¶ Õ§î Õð ðÔ¶ Ô¯ð ÇòçòÅé î§é ðÔ¶ Ôé? ÕÆ ìÅì¶ éÅéÕ é±§ ñ»í¶ ð¾Ö Õ¶ ÇþèÅ ôìç é±§ ÔÆ ×¹ð± î§éä òÅñ¶ ç¾Ã ÃÕç¶ Ôé ÇÕ ìÅì¶ éÅéÕ å¯º êÇÔñ» êzîÅåîÅ òÆ ÃÆ, À¹é·» çÅ Ô¹Õî ð±êÆ ôìç òÆ ÃÆ êð ôìç ×¹ð± çÅ ëñÃëÅ À¹é·» 寺 êÇÔñ» ÇÕÀ¹º éÔÆº ñÅ×± Ô¯ÇÂÁÅÍ ÃÅé±§ Ãðì ÇòÁÅêÕ êzîÅåîÅ å¶ À¹Ã çÅ Ô¹Õî ð±êÆ ôìç çÆ Ã¯ÞÆ ÇÕÃ é¶ ÕðòÅÂÆ? ÇÜÃ é¶ ÇÂÔ ÃÅðÆ Ã¯ÞÆ ÕðòÅÂÆ, À¹é·» é±§ íÅðåÆ êz§êðÅ Áé¹ÃÅð ÃÅé±§ ×¹ð± ÕÇÔä 寺 ÇÞÞÕ ÇÕà ׾ñ çÆ þ? ôìç ×¹ð± ç¶ ÇÃè»å é±§ ñÅ×± ÕðòÅÀ¹ä ñÂÆ ܶ À¹é·» ÁÅêäÆ ôìç ×¹ð± ܯå çà Ãð±ê» é±§ ×¹ð± ÕÇÔä ÓÚ ÇÕÔóÆ ôðî îÇÔñà Թ§çÆ þ? À¹é·» é¶ ç¶ÔèÅðÆ ×¹ð ê¿zêðÅ ÁËô¯ ÇÂôðå Õðé ñÂÆ éÔÆº ÚñÅÂÆ, ÇÜò¶º Á¾Ü ç¶ ç¶ÔèÅðÆ Â¶Áð Õ§âÆôéâ ÁÅñÆôÅé Õ¯áÆÁ», îÇÔ§×ÆÁ» ǧê¯ðàâ ÕÅð» ÓÚ Þ±à¶ ñËä Áå¶ âðÅÂÆ ëð±à ÛÕ Õ¶ ôðèÅñ±Á» çÆ ÕîÅÂÆ Óå¶ ÁËô Õð ðÔ¶ ÔéÍ çà Ãð±ê» Çò¾Ú ÇòÚð Õ¶ À¹é·» ÁÅêä¶ ÁîñÆ ÜÆòé ðÅÔÆº ç¾Ã Çç¾åÅ ÇÕ ôìç ×¹ð± çÆ Á×òÅÂÆ ÓÚ ×¹ð± éÅéÕ ìÅìð é±§ ÜÅìð ÕÇÔ ÃÕç¶ Ôé, ×¹ð± Á§×ç ç¶ò ÜÆ ÇÔ§îÅï± é±§ ò§×Åð ÃÕç¶ Ôé ÇÕ ëÕÆðÅ Óå¶ Ç´êÅé À¹áÅÀ¹ä òÅñ¶ çÆ Ç´êÅé ܧ׶ îËçÅé ÓÚ ÇÕ¾æ¶ ×ÂÆ ÃÆ? ×¹ð± ÁîðçÅÃ ÜÆ ÁÕìð é±§ Çîñä 寺 êÇÔñ» ê¿×å ÓÚ ¦×ð ÛÕä çÆ ôðå ñÅ ÃÕç¶ Ôé, ×¹ð± ðÅîçÅÃ ÜÆ ×¹ð± çÅ ô¹ÕðÅéÅ Õðç¶ Ô¯Â¶ ÕÇÔ ÃÕç¶ Ôé, ÒÒÔî ð¹ñå¶ Çëðå¶ Õ¯ÂÆ ìÅå é ê±ÛåÅ, ×¹ð ÃÇå×¹ð çÇ× ÕÆð¶ Ôî æÅ궨ÓÓ ê¿Üò¶º ×¹ð± ÁðÜé ç¶ò ÜÆ ôìç ç¶ ÃÔÅð¶ å¾åÆ åòÆ Óå¶ ìËá Õ¶ òÆ å¶ðÅ ÕÆÁÅ îÆáÅ ñÅ×Ë, ÕÇÔ ÃÕç¶ ÔéÍ ×¹ð± ÔðׯÇì§ç ÃÅÇÔì ÜÆ îÆðÆ êÆðÆ çÆÁ» ç¯ Ç´êÅé» èÅðé ÕðÕ¶ ÜÅñî éÅñ Ü±Þ ÃÕç¶ ÔéÍ ×¹ð± ÔððÅÇ ÃÅÇÔì ÜÆ ×¹ðìÅäÆ çÆ ÇÂÕ å¹Õ ìçñä Óå¶ ÔÆ ê¹¾åð î¯Ô ÇåÁÅ× Õ¶ À¹Ã é¹±§ Ôî¶ôÅ ñÂÆ î¾æ¶ éÅ ñ¾×ä çÅ Ô¹Õî ç¶ ÃÕç¶ ÔéÍ ìzÅÔîä» òñ¯º ò¶ç ùäé Óå¶ Õ§é» ÓÚ ÇþÕÅ ãÅñ Õ¶ êÅÀ¹ä Áå¶ êÅá Õðé Óå¶ ÜÆí Õ¾àä ç¶ ÃÖå Ô¹Õî ç¶ Õ¶ ÃçÆÁ» 寺 ×±§×¶ ìÇÔð¶ ìäŶ ô±çð» ÓÚ¯º ۾ܱ ÇÞÀ±ð ç¶ ÇÃð Óå¶ ÛóÆ ð¾Ö Õ¶ ׯåÅ ç¶ Áðæ ÕðòÅ ÃÕç¶ Ôé, ×¹ð± å¶× ìÔÅçð ÜÆ ç±Ãð¶ èðî òÅÇñÁ» çÆ òÆ èÅðÇîÕ Á÷ÅçÆ ñÂÆ ÃÆÃ Õ¹ðìÅé Õð ÃÕç¶ Ôé, ×¹ð± ׯÇì§ç ÇÃ§Ø ÜÆ ܧ׶ îËçÅéÓÚ ç¹ôîä» é±¹§ òÆ Çî¾åð ÃîÞä çÅ À¹êç¶ô ç¶ ÃÕç¶ Ôé Áå¶ èðî çÆ õÅåð ÚÅð¶ ÃÅÇÔìÜÅç¶ òÅð Õ¶ òÅÇÔ×¹ð± çÅ ô¹ÕðÅé» Õðç¶ Ô¯Â¶ ÁÅêä¶ Çþֻ òñ ÇÂôÅðÅ ÕðÕ¶ ÕÇÔ ÃÕç¶ Ôé ÒÒÇÂé ê¹åðé Õ¶ ÃÆÃ êð òÅð çÆÂ¶ ùå ÚÅðÍ ÚÅð î±Â¶ å» ÇÕÁÅ íÇÂÁÅ ÜÆòå ÕÂÆ Ô÷ÅðÍÓÓ Üç ×¹ð± éÅéÕ ÃÅÇÔì çÅ ÇîÇæÁÅ Ô¯ÇÂÁÅ àÆÚÅ ê±ðÅ Ô¯ Ç×ÁÅ ÇÕ Ô¹ä ÇþÖ, ôìç 寺 ÇÃ¾èÆ Á×òÅÂÆ ñË ÃÕç¶ Ôé å» À¹é·» ×¹ð± ×§zæ ÃÅÇÔì ÜÆ é¹§± ×¹ÇðÁÅÂÆ ýºê Õ¶ ÃçÅ ñÂÆ ç¶ÔèÅðÆ ×¹ð± ê¿zêðÅ çÅ í¯× êÅ Çç¾åÅ Áå¶ ÇÃ¾Ö õÅñÃÅ ê¿æ é±§ ×¹ð± ×§zæ çÆ åÅÇìÁÅ ðÇÔä çÅ Ô¹Õî ÕÆåÅ, ÇÜÔóÅ ÇÕ ê¿æ Ô¹ä å¾Õ ÇéíÅÁ ÇðÔÅ þÍ Ü¶ ìÅì¶ éÅéÕ é¶ ÁÅêäÆ Ççì ÇçzôàÆ Ã¯Ú Áé¹ÃÅð A@ ×¹ð ÇòÁÕåÆÁ» ÓÚ ÇòÚð Õ¶ ÁîñÆ ÜÆòé çÆÁ» À¹çÅÔðä» éÅ ÕÅÇÂî ÕÆåÆÁ» Ô¹§çÆÁ» å» À¹é·» çÅ ÇÃè»å òÆ À¹Ã¶ åð·» ð¹ñ ÜÅäÅ ÃÆ, ÇÜò¶º ÇÕ À¹é·» 寺 êÇÔñ» í×å» çÅ ð¹ñ Ç×ÁÅ ÃÆÍ ÇÂÔ ìÅì¶ éÅéÕ çÆ ï¯ÜéÅì§ç Áå¶ Üæ¶ì§çÕ ã§× éÅñ ç¾Ã ÜÅÇîÁ» ÓÚ ÇòÚÅð Õ¶, ÕÆå¶ êzÚÅð çÅ ÔÆ ÇþàÅ þ ÇÕ ÁÅêäÅ Áå¶ í×å» ç¶ ð¹ñ ðÔ¶ ëñÃë¶ é±§ ûí Õ¶ ÃÅâ¶ å¾Õ êÔ¹§ÚÅÇÂÁÅ þÍ Ü¶ ×¹ð± éÅéÕ é¶ ÁÅêä¶ Ô¾æÆº ×¹ÇðÁÅÂÆ ×¹ð± Á§×ç ç¶ò ÜÆ é±§ éÅ Çç¾åÆ Ô¹§çÆ å» Á¾Ü À¹Ã Óå¶ ìÅìÅ ôzÆ Ú§ç ç¶ À¹çÅÃÆ îå é¶ Õì÷Å Õð ñËäÅ ÃÆ Áå¶ À¹é·» ðÅÔÆº ÇÃ¾Ö Õ篺 ç¶ ÇÔ§ç± èðî çÅ ÇÔ¾ÃÅ ìä Ú¾¹Õ¶ Ô¹§ç¶Í ÇÂÔ ÕÇÔäÅ ÇÕ ×¹ð± ×§zæ ÃÅÇÔì ÜÆ çÆ ìÅäÆ ÓÚ ÇÕèð¶ òÆ À¹é·» é¶ ÁÅêä¶ ÁÅê é±§ ×¹ð± éÔÆº ÇÕÔÅ Áå¶ Ã¾å¶ ìñò§å çÆ òÅð, ìÅìŠù§çð ÜÆ çÆ ìÅäÆ ðÅîÕñÆ Ãç Áå¶ í¾à» òñ¯º ÇÃðø Ö¹ÃÅîç ÕÅðé ÔÆ À¹é·» é±§ ×¹ð± òܯº çì¯èé ÕÆåÅ þ, ÇÕåéÆ ÔÅÃ¯ÔÆäÆ çñÆñ þÍ ÇÜé·» çÆ ìÅäÆ ×¹ð± ÁðÜé êÅåôÅÔ é¶ ×¹ð± ×§zæ ÃÅÇÔì ÜÆ ÓÚ çð÷ Õð Çç¾åÆ, ÕÆ ÇÂÔ ÇòçòÅé À¹é·» 寺 ÇÜÁÅçÅ ÇÃÁÅä¶ ìä Õ¶ ç¶ÔèÅðÆ ×¹ð±â§î· çÆ Çòð¯èåÅ ç¶ éÅî Óå¶ ÁÅêä¶ ñÅÃÅéÆ ×¹ð±Á» é±§ ÔÆ ×¹ð± éÅ ÕÇÔä çÆ ÇÔÕÅîå Õðé 寺 ×¹ð¶÷ ÕðéÍ ÇÜ¾æ¶ ×¹ðç¹ÁÅÇðÁ» ÓÚ¯º Ô¯ð Õ±ó ÕìÅó Ô±§Þ Õ¶ ìÅÔð Õ¾ãä çÆ ÃÖå Üð±ðå þ, À¹æ¶ ÇêÀ¹-çÅç¶ çÅ À¹Ô õÜÅéÅ, ÇÜà Ãì§èÆ ×¹ð± ÁðÜé ÃÅÇÔì ÜÆ é¶ ë¹ðîÅé ÕÆåÅ þ, ÒêÆÀ¹± çÅç¶ ÕÅ Ö¯Çñ ÇâáÅ ÖÜÅéŨ åÅ î¶ðË îÇé íÇÂÁÅ ÇéèÅéŨ1¨ ðåé ñÅñ ÜÅ ÕÅ ÕÛ± é ¨ íð¶ í§âÅð ÁÖ±à Áå¯ñ¨2¨ÓÓ (ê¿é» 186) é±§ òÆ Ô±§Þ Õ¶ ìÅÔð Õ¾ãä òÅñÅ ÞÅó± ì¶Ô¾ç õåðéÅÕ þÍ

ieµJ Bfrq ivwc ‘mihlf ÈkqIkrn' ikvyN hovygf?

-dyvI cyrIan

         iewk dyÈ jo aOrqF dy ÈkqIkrn df supnf dyKdf hY, Auh hirafxf qy rfjsQfn 'c hoeIaF GtnfvF kfrn duKI qy inrfÈ hI ho skdf hY. kyNdr qy rfj srkfrF afey idn dyÈ 'c bwcIaF dI pVHfeI dy psfr dIaF gwlF krdIaF rihµdIaF hn qy srkfrF vloN ies bfry keI XojnfvF dy aYlfn vI kIqy jFdy hn. asIN aksr ies bfry kuJ nf kuJ suxdy hI rihµdy hF.

         bwcIaF dI shfieqf dy nF 'qy keI aYn jI EË vI sfhmxy afey hn. iswiKaf mµqrfly 'c aijhy ivÈyÈ ieµcfrj aiDkfrI hn, jo bwcIaF dI iswiKaf dy psfr dy mfmilaF nUµ vyKdy hn. ieQoN qwk ik Auh aijhy afriQk pYkyjF df vI aYlfn krdy hn ijnHF nfl bwcIaF nUµ iswiKaf pRfpqI leI ivafpk sfDn muhweIaf ho skdy hn. jy klpnfÈIl aqy eImfndfrI nfl kµm kIqf jfvy qF sfzy qOr 'c ivafpk qbdIlI af skdI hY.

 

         sfzy ieQy kOmI mhilf kimÈn vI hY qy hor vI aijhy keI sµgTn hn ijnHF dy muKI sµsd mYNbr hn, pr aml 'c dyiKaf jfvy qF ienHF BfrI PµzF vfly sµgTnF qy adfiraF df kI Pfiedf?

         ieµJ lwgdf hY ik srkfr, sfzy rfjnyqfvF aqy aYn jI EË ny afpxy nYiqk PrËF qoN muUµh moV ilaf hY qy AunHF dIaF nËrF PrIdfbfd dy iewk skUl 'c CotIaF bwcIaF nfl hoey vqIry 'qy nhIN peIaF, ijQoN dI kOmI mihlf kimÈn dI cyarprsn igrjf ivafs rihx vflI hY, Aus jYpur 'c iewk skUl dy ipRµsIpl ny iewk bwcI nfl blfqkfr kIqf.

         do idnF 'c vfprIaF ienHF do GtnfvF nUµ mIzIaf jnqf sfhmxy ilafieaf hY, jd ik roËfnf hox vflIaF aijhIaF sYNkVy GtnfvF sfhmxy hI nhIN afAuNdIaF. sfzy ihµdU Drm ivwc bwcIaF nUµ ieµnIaF pUjnIk mµinaf jFdf hY ik nvrfqiraF ivwc ienHF hI bwcIaF dI ‘kµjkF' vjoN pUjf kIqI jFdI hY. jdoN qwk ienHF ‘kµjkF' dI pUjf nhIN kIqI jFdI AudoN qwk sfzy vRq aqy pUjf ƒ Pldfiek nhIN mµinaf jFdf.

         duwK dI gwl ieh hY ik PrIdfbfd qy jYpur 'c hoeIaF dovyN GtnfvF ividak adfiraF ivwc hI hoeIaF hn. ijwQy aiDafpk nUµ gurU df drjf idwqf jFdf hY. awj dy aijhy aiDafpkF leI gurU vrgy mhfn Èbd dI vrqoN krn 'c vI mYƒ iJjk mihsUs huµdI hY, jo ik Auprokq iGnfAuxy kfry krdy hn. aijhy doÈIaF nUµ qF sKq qoN sKq sËf idwqI jfxI cfhIdI hY.

         sfzy aYn jI EË aqy srkfr vloN bxfey smfj BlfeI slfhkfr borz, cfeIlz soÈl vYlPyar aYsosIeyÈn df kI Pfiedf, jo aijhy iGnfAuxy mfmilaF vloN awKF mIcI rwKdy hn. kI ieh isrP srkfrI Dn aqy shUlqF df iesqymfl krn leI hI hn? afKr igrjf ivafs, suÈmf svrfj qy rfjsQfn dI sfbkf mwuK mµqrI vsuµDrf rfjy Auprokq GtnfvF pRqI ivroD p®gtfAuNidaF sfhmxy ikAuN nhIN afeIaF. asIN aksr afpxIaF mihlf nyqfvF ƒ tI vI 'qy afpxIaF DIaF-BYxF dy ihq ivwc kµm krn dy vwzy‑vwzy vfady kridaF dyKdy hF.

         ienHF vfaidaF dy afDfr 'qy hI Auh afpxy leI qy afpxIaF pfrtIaF leI votF mµgdIaF hn, pr hirafxf qy rfjsQfn ivwc vfprIaF ienHF GtnfvF ny spwÈt kr idwqf hY ik sfzIaF mihlf nyqfvF vloN idwqy jfx vfly Brosy vI KoKly hI huµdy hn. aOrqF qy bwcIaF dI BlfeI leI bxfey gey sµgTn amlI qOr 'qy iksy vI qrHF lfhyvµd iswD nhIN ho rhy.

         hirafxf ivwc iewk kuVI afpxI grIbI kfrn skUl dI PIs nhIN dy skI qF ies df mqlb ieh qF nhIN Aus nUµ inrvsqr hox df sËf dy idwqI jfvy. Aus nUµ sB dy sfhmxy ieh sËf idwqI geI. iPr vI iksy nUµ Èrm nhIN afeI. hirafxf dI kFgrs srkfr bwcIaF dy ihwq ivwc kIqy gey afpxy kµmF df iZµzorf ipwt rhI hY, pr sUby ivwc PrIdfbfd skUl ivwc hoeI Gtnf pRqI vI Aus nUµ sKq rvweIaf apnfAuxf cfhIdf hY. jy ies Gtnf qoN bfad sUby df koeI sInIar rfjnyqf Kud skUl ivwc jFdf qy mfmly dI puwCigwC krdf qF ieh iewk imsfl huµdI qy hornF lokF ivwc vI zr pYdf huµdf ik aijhI krqUq krn 'qy AunHF nUµ ies df KimafËf Bugqxf pY skdf hY. aijhf hox nfl BivwK ivwc aijhIaF GtnfvF nhIN hoxgIaF.

         afiKr kOx AunHF bwcIaF dy apmfn aqy mfnisk pIVf df jvfb dyvygf. ienHF GtnfvF dI mfnisk pIVf AunHF nUµ sfrI Aumr aµdro-aµdr KFdI rhygI. afpxy pirvfrk mYNbrF dI hmdrdI aqy ipafr vI AunHF nUµ ienHF apmfnjnk plF dI Xfd nhIN Buwlx dyvygf. AunHF dy  aiDafpkF ny ienHF bwcIaF dI bcpn dI mfsUmIaq nUµ Koh ilaf.

         kI ieh bwcIaF hux afm vrgf jIvn jIa skxgIaF? aijhy axmnuwKI aprfDF dy doÈI aqy rfkÈsI suBfa vfly ivakqIaF nUµ sKq qoN sKq sËf idwqI jfxI cfhIdI hY. sfzIaF mihlf nyqfvF dy Auwc ahuidaF 'qy bYTx df kI Pfiedf, jy Auh aijhIaF GtnfvF ivruwD kuJ kr hI nhIN skdIaF? sfzIaF mihlf BlfeI qy bfl BlfeI sµsQfvF df vI kI Pfiedf? kI ienHF dI aijhy mfmilaF ivwc kuJ krn dI jvfbdyhI nhIN hoxI cfhIdI?

 

 kFgrs Bfrq-pfik btvfry dI i˵myvfrI dlyrI nfl lvy

-seId nkvI

         hryk BfrqI cfhy Auh ihµdU hovy jF muslmfn, 1937 qoN 1947 qwk dIaF isafsI GtnfvF, jdoN Bfrq (aqy pfiksqfn) nUµ afËfdI imlI aqy dyÈ df btvfrf hoieaf, bfry jfxdf hY qy lok ies gwl nUµ hOlI-hOlI mµndy rhy hn ik pµizq nihrU qy srdfr ptyl vrgy kFgrsI nyqf dyÈ dy btvfry dI Xojnf pRqI sihmqI dyx vfilaF 'coN sn, pr smyN dy nfl-nfl ieh gwl lok Kfs kr ky musilm BfeIcfry dy, Buwl gey. 1964 'c afpxI mOq qwk pµizq nihrU BfrqI muslmfnF dy ivvfd rihq nyqf rhy.

         BfrqI muslmfnF dy pµizq nihrU pRqI ies Brosy df lfB kFgrs nUµ imilaf, pr ihµdUqv dI gwl krn vfilaF vloN kFgrs 'qy musilm quÈtIkrn df doÈ lgfey jfx nfl kFgrsI lIzriÈp 'c ies pRqI icµqf dI Bfvnf pYdf hoeI. ies qoN ielfvf hor keI kfrnF kr ky vI pfrtI dy pRBfv ivwc igrfvt afeI. mYnUµ sRI ivwTl gfzigwl, jo pRmuwK Drm inrpwK kFgrsIaF 'coN mµny jFdy sn, nfl 80 dy dhfky ivwc hoeI afpxI lMmI gwlbfq cyqy hY. AudoN AunHF ny ihµdUaF 'c pYdf ho rhI ies Bfvnf 'qy icµqf pRgtfeI sI ik ‘muslmfnF df quÈtIkrn kIqf jf irhf hY.''

         AudoN mYN AunHF nUµ puwiCaf sI, ‘‘kI qusIN iewk vI aijhI imsfl dy skdy ho, ijs qoN ieh pqf lwgy ik muslmfnF df quÈtIkrn kIqf igaf hY?'' AunHF ikhf, ‘‘ieh gwl mhwqvpUrn nhIN hY. icµqf dI gwl qF ihµdUaF ivwc pYdf ho rhI Dfrnf hY ik muslmfnF df quÈtIkrn kIqf jf irhf hY.''

         asl ivwc ies Dfrnf nUµ kfPI Ëor-Èor nfl aqy XojnfbwD Zµg nfl ies qrHF PYlfieaf igaf ik goiebls (ihtlr df sUcnf mµqrI) vI Èfied ies 'qy Èrmfa jFdf. ibnF Èwk kFgrs vI afpxy aµdrly iPrkU qwqF qoN mukq nhIN sI. AunHF ny vI ies Dfrnf nUµ awgy vDfAux ivwc afpxf Xogdfn pfieaf. ienHF qwqF dy pRBfv hyT af ky hI sv[ rfjIv gFDI ny muslmfnF nUµ KuÈ krn leI Èfhbfno mfmly df shfrf ilaf aqy aXuwiDaf ivwc rfm mµdr df ijµdrf KwulHvf ky ihµdUaF nUµ KuÈ kIqf.

         ies kdm nfl mµdr-msijd ivvfd nUµ Èih imlI qy iswty vjoN 6 dsµbr nUµ bfbrI msijd zyg idwqI geI. ieh Bfrq ivwc afËfdI qoN bfad iPrkfpRsqI df sB qoN vwD kflf dOr sI, ijs dI smfpqI Èfied gujrfq ivwc 2002 'c hoey dµigaF qoN bfad hoeI.

         1992 ivwc srkfrI dUrdrÈn kyNdr qoN ielfvf hor koeI inAUË cYnl nhIN sI. AudoN mIzIaf ivwc KbrF dy pRsfrx leI ieµzIaf tUzy gruwp ny iewk vIizE mYgËIn ‘inAUË trYk' dI ÈurUafq kIqI sI qy inAUË trYk vloN bfbrI msijd zygy jfx qooN bfad df idwqf igaf vyrvf awKF KolHx vflf hY. bfbrI msijd zygy jfx qoN bfad jo pihlf id®È ies ivwc idKfieaf igaf sI, Aus ivwc kuJ aOrqF nUµ iewk Gyrf bxf ky ieh gfAuNdy idKfieaf igaf sI: ‘ab Xy Jµzf lihrfeygf sfry pfiksqfn py'.

         agly id®È ivwc iewk nOjvfn ƒ isr 'qy Bgvf pwtI bµnHI idKfieaf sI, jo hwQ ivwc iq®ÈUl PV ky nfary lgf irhf sI-‘ab bm igrygf pfiksqfn py'. Aus qoN bfad iewk svfmI jI idKfey gey, jo afpxI qyË afvfË ivwc kih rhy sn-‘aBI hm ny lfhOr jfnf hY, rfvlipµzI jfnf hY.' Aus qoN bfad kYmrf bfl Tfkry 'qy kyNdirq hoieaf qy AunHF nUµ bFh AuqFh kr ky ieh kihµdy idKfieaf igaf ik-‘muslmfn pfiksqfn cly jfx.' ies sfry kFz ivwc ikqy vI rfm aqy bfbr df iËkr nhIN sI.

         ijnHIN idnIN btvfrf hoieaf sI, AunHF idnF df ieiqhfs vI iksy qoN luikaf nhIN. btvfry df doÈ aµgryËF ijwnfh aqy kFgrsI nyqfvF 'qy miVHaf jf skdf hY. pµizq nihrU nUµ vI doÈI Tihrfieaf jf skdf hY. afiKr AunHF ny hI qF kFgrs kfrjkfrnI dI bYTk ivwc btvfry dI qjvIË rwKI sI. iPrkU qwq kFgrs dI kmËorI nUµ jfxdy hn. Auh ieh gwl vI jfxdy hn ik kFgrs iksy vI hflq ivwc jnqk qOr 'qy ieh nhIN mµnygI ik Aus dy iewk mhfn nyqf ny dyÈ dy btvfry dI mµg kbUl kIqI sI. kFgrs dI ies kmËorI df lfB iPrkU qfkqF AuTfAuNdIafF rhIaF hn. aijhI siQqI ivwc kI kIqf jf skdf hY? kI kFgrs ivwc koeI aijhf ivakqI (ÈKsIaq) hY, jo dlyrI nfl hyT iliKaf ieh ibafn dy sky-

         ‘‘Bfrq dI vµz leI muslmfnF nUµ doÈI TihrfAuxf TIk nhIN hY. AudoN pYdf hoey kfrnF kr ky BfrqI ieiqhfs dy Aus hlcl Bry dOr 'c vwK-vwK luky svfrQIaF, ijnHF ivwc kFgrs vI Èfml sI, sdkf dyÈ df btvfrf hoieaf sI.''

         ieh soc afm kFgrsI vrkrF qwk vI phuµcxI cfhIdI hY, Aus qoN bfad iPrkfpRsqI leI Bfrq ivwc koeI ‘AupjfAU ËmIn' nhIN bcygI. jdoN qwk kFgrs vloN koeI spwÈtIkrn nhIN afAuNdf, AudoN qwk jsvµq isµG dI ikqfb nfl hI hlcl mcfeI jFdI rhygI.

 

pfrtI df anuÈfsn bnfm rfjnIqk gulfmI

‑zf[ ipRQIpfl isµG sohI

         ipCly idnIN iÈmly ivKy jdoN BfrqI jnqf pfrtI ‘icµqn bYTk' kr rhI sI qF AusI vkq pfrtI ny afpxy 30 sfl purfxy Gfg isafsqdfn jsvµq isµG nUµ pfrtI 'coN kwZ idwqf. jsvµq isµG koeI afm ivakqI nhIN sI Auh Bfrq dy ivwq, rwiKaf aqy ivdyÈ mµqrI rih cuwky hn. Auh pµzq jvfhr lfl nihrU dI qrHF AunHF bhuq Gwt isafsqdfnF ivwcoN hn jo rfjnIqk ruJyivaF dy bfvjUd cµgy msilaF 'qy klm GsfeI krdy hn. lyK jF ikqfbF ilKdy hn. aijhI hI hoxI kuJ arsF pihlF ntvr isµG dI hoeI sI jdoN kFgrs pfrtI ny AunHF ƒ pfrtI 'coN Kfrj kr idwqf sI. AunHF dy kfrn BfvyN kuJ vwKry sn.

         aijhf Bfrq dIaF qkrIbn sfrIaF hI rfjnIqk pfrtIaF ivwc huµdf hY. hr pfrtI dI afpxI iewk lfeIn jF isDFq huµdy hn, jo vI pfrtI mYNbr Aus lfeIn jF nIqI qoN vwKrf ivcfr rwKdf hY aqy Aus ƒ jnqk qOr 'qy afpxy ibafnF rfhIN, jF lyKF jF ikqfbF afid rfhIN nÈr krdf hY qF pfrtI bOsF nUµ Auh hËm nhIN huµdf. BfvyN Auh mYNbr ieh vI kih dyvy ik ieh Aus dy ‘inwjI ivcfr' hn, pfrtI dy ivcfrF nfl ies df koeI sbµD nhIN. ies dy bfvjUd Aus Aupr kfrvfeI ho jFdI hY aqy Aus nUµ pfrtI 'coN bfhr df rsqf ivKf idwqf jFdf hY.

         ieh bhuq hYrfnI dI gwl hY ik Audfr lokqµqr ivwc rfjnIqk pfrtIaF sfmµqvfdI, PfÈIvfdI aqy qfnfÈfhI rvweIaf apxf rhIaF hn. dunIaf dy ivksq lokqµqrI dyÈF ivwc rfjnIqk pfrtIaF dy mYNbrF dI qrHF gulfm nhIN hn. amrIkf ivwc irpblIkn aqy zYmokRyitk pfrtI dy mYNbr aksr hI afpxI hI pfrtI duafrf pyÈ kIqy miqaF ivruwD ivDfnpfilkf ivwc afvfË AuTfAuNdy hn. ieQoN qwk ik afpxI vot vI mqy dy ivruwD pf idµdy hn. Auh afpxy ivcfr aKbfrF afid ivwc vI pfrtI nIqI dy ivruwD nÈr kr idµdy hn, pr rfjnIqk pfrtI dI lIzriÈp AunHF nUµ pfrtI ivwcoN nhIN kwZdI aqy nf hI koeI kfrvfeI krdI hY. ieµglYNz, PrFs, sivwtËrlYNz afid dyÈF ivwc vI pfrtI mYNbr rfjnIqk qOr 'qy gulfm nhIN hn.

         lokqµqrI pRxflI ivwc hr iksy nUµ ivakqIgq suqµqrqf huµdI hY. Auh afpxy ivcfr pRgt kr skdf hY aqy afpxI vwKrI rfie rwK skdf hY. sfrIaF rsmI rfjnIqk sµsQfvF jF sµrcnfvF ijvyN ivDfnpfilkf, kfrjpfilkf afid ivwc ies qrHF hI huµdf hY aqy iPr loVINdy bhumq nfl PYsly ley jFdy hn. rfjnIqk pfrtIaF vI iewk gYr-rsmI rfjnIqk ZFcf hI huµdIaF hn aqy ienHF dI hoNd vI kyvl lokqµqrI inËfmF ivwc hI huµdI hY iPr vI ieh lokqµqrI rIqIaF aqy inXmF dI pflxf ikAuN nhIN krdIaF?

         BfrqI rfjnIqk pfrtIaF dI qrfsdI iehI hY ik ieh dunIaf dy sB qoN vwzy lokqµqr ivwc sB qoN vwzf gYr-lokqµqrI sµgTn hY. rfjnIqk pfrtIaF dy rUp pUrI qrHF sfmµqvfdI hn. sB pfrtIaF Aupr kuJ Kfs ivakqIaF jF pirvfrF df kbËf hY. Qwly vfly pwDr qwk pfrtI df sµgTn qF hY, pr Aus df srUp nfmËdgIaF 'qy afDfrq hY nf ik coxF Aupr. kyNdrI lIzriÈp jF afgU pRFqk awgy iËilaF aqy blfkF dI lIzriÈp ƒ nfmËd krdI hY. blfk simqI, iËlf pRIÈd, ivDfn sBf aqy lok sBf qy rfj sBf afid dIaF coxF leI mYNbrF jF pfrtI pRqIinDF dI cox Auprly af ky afpxI mrËI anusfr hI krdy hn. pwCmI ivksq lokqµqrF dI qrHF Qwly vfly sµbµDq pfrtI vrkrF dI ieh itkt dyx ivwc koeI puwC nhIN huµdI.

         iehI siQqI pfrtI lIzrF ivruwD anuÈfsnI kfrvfeI krn smyN huµdI hY. anuÈfsn kfrvfeI krn smyN ieh iDafn rwiKaf jFdf hY ik ijs nUµ pfrtI ivwcoN kwiZaf jFdf hY Auh ikµnf ku ÈkqIÈflI hY. jy sµbµDq mYNbr pfrtI ivwc sQfpq lIzrF dI cODr nUµ cuxOqI dyx dI siQqI ivwc hY qF Aus ivruwD qurµq sKq kfrvfeI kIqI jFdI hY Bfv Aus nUµ pfrtI 'coN Kfrj kr idwqf jFdf hY. keI vfr qF lokF dIaF awKF pUµJx vflI koeI pVqflIaf kmytI jF kfrn dwso noits afid vI jfrI nhIN kIqf jFdf ijvyN hux jsvµq isµG dy kys ivwc hoieaf hY. ies df arQ hY ik BfrqI rfjnIqk pfrtIaF Aupr Kfs lok, pirvfr afpxf eykfiDkfr bxfeI rwKx dI lflsf rwKdy hn. ieh rfjnIqk suafrQ hY. TIk  hY ivakqI muwZly rUp ivwc ÈkqI aqy swqf df BwuKf hY aqy ies nUµ pRfpq krn aqy iPr bxfeI rwKx leI hr glq jF shI qrIkf apxfAuNdf hY. sdIaF qoN rfjy-mhfrfjy ieµj hI krdy afey hn. AunHF dI swqf leI sµBfvI Kqrf bx skdf sI, Aus nUµ Aus smyN Kqm krvf idµdy hn.

         pr hux sfmµqvfdI Xuwg nhIN hY aqy nf hI hux rfijaF df Xuwg hY. hux suqµqr lokqµqrI Bfvnf df Xuwg hY. ieQy sB kuJ lok-iewCf anusfr huµdf hY. ies ivwc hr ivakqI nUµ afpxI rfie pRgt krn qy Aus df pRcfr krn df aiDkfr hY bÈrqy ik Auh lokF dI jfn df Kqrf nf bxy.

         jy ies Xuwg ivwc vI rfjnIqk pfrtIaF afpxy mYNbrF nUµ gulfm rwKdIaF hn qF lokqµqr leI ieh bhuq Èrm vflI gwl hY. ijnHF rfjnIqk pfrtIaF ny lokF dI afËfdI leI sµGrÈ kIqy awj Auh hI afpxy mYNbrF dI afËfd soc nUµ dbfa rhIaF hn. awj dy Xuwg ivwc pfrtI mYNbrF nUµ Dwky nfl pfrtIaF nfl bwJ ky rwKxf iksy rfjnIqk gulfmI qoN Gwt nhIN . ivDfn sBfvF ivwc voitµg smyN pfrtI ivwp (hukm) jfrI krnf iblkul vI jfieË nhIN. hr mYNbr, ivDfiek nUµ afpxI rfie dyx df pUrf hwk hoxf cfhIdf hY.

         Gwto‑Gwt hr pfrtI mYNbr afpxy ‘inwjI' ivcfr qF rwK hI skdf hovy. TIk hY sµgTq rUp ivwc pfrtI afpxI sFJI rfie bxf ky cwl skdI hY. anuÈfsn dy nF hyT pfrtI vrkrF aqy ahudydfrF nUµ mUµh 'qy cypI lfAux leI mjbUr nf hoxf pey, ieh hI lokqµqr dI Bfvnf hY. TIk hY ÈkqI jF swqf dI lflsf aDIn bhuqy mYNbr pfrtI bOsF dI hF 'c hF imlf idµdy hn, pr ies rfjnIqk mjbUrI df lfB lIzriÈp nUµ nhIN AuØTfAuxf cfhIdf. agFhvDU aqy ivkisq lokqµqrF ny pfrtI mYNbrF nUµ kfPI inwjI KuwlH idwqI hoeI hY. Èfied ies kr ky hI AuwQy bfkI rfjnIqk sµsQfvF dI qrHF rfjnIqk pfrtIaF df sµgTn vI ivksq ho irhf hY. ieh vDyry lok-pwKI ho irhf hY aqy ies ivwcoN pirvfrk jF kuJ ivakqIaF df glbf jF eykfiDkfr Kqm ho ky lokqµqrI srUp sfhmxy af irhf hY. awj BfrqI rfjnIqk pfrtIaF nUµ vI vDyry Audfr aqy lokqµqrI ichrf-muhrf apxfAuxf cfhIdf hY.

 

musilm smfj qy mdrwsy-AupiDafn cµdr kocr

         mlyÈIaf dy pRDfn mµqrI ny kuJ sfl pihlF ikhf sI musilm smfj kmËor aqy pCiVaf hY. ‘arb mnuwKI ivkfs irport 2002 ivwc vI aijhy hI qwQ pyÈ kIqy gey hn. KfVI dyÈF ivwc qF qyl df aQfh pYsf hY, pr dUjy musilm jgq ivwc lokF dI afriQk hflq kmËor hY. aPrIkf dy muslmfn dyÈF dI hflq bhuq mfVI hY. pfiksqfn vI lgfqfr pCVdf jf irhf hY. ies dyÈ ivwc aOrqF dI sfKrqf isrP 25[4 PIsdI hY.

         iewk aiDaYn ivwc ikhf igaf hY ik musilm jgq ivwc iqµn cIËF bhuq Gwt hn-lokqµqr, afËfdI aqy aOrqF dy aiDkfr. keI musilm dyÈF ivwc aOrqF 'qy keI qrHF dIaF bµdÈF lfeIaF jFdIaF hn jo ik siBaf smfj ivwc iksy qrHF vI Auicq nhIN khIaF jf skdIaF. kwtVpµQI qfkqF hfvI ho jfx 'qy afpxy keI axmnuwKI Pqvy suxfAuNdIaF hn.

         ieslfm 'c qflIm nUµ bhuq mhwqv idwqf igaf hY. Aus anusfr iswiKaf ijwQy ikqy vI imldI hovy pRfpq krnI cfhIdI hY. mdrwisaF dI sQfpnf iesy pivwqr Bfvnf nfl kIqI geI sI, pr hux iËafdfqr mdrwsy kwtVqf dy gVH gey hn. musilm smfj 'c agFhvDU soc dy DfrnI lokF df vI kihxf hY ik mdrwsf pRxflI 'c suDfr krnf bhuq ËrUrI hY qF ik ies nUµ shI lIhF 'qy pfieaf jf sky.

         anykF dyÈF Kfs kr ky pfiksqfn, Bfrq, nypfl qy bµglfdyÈ ivwc mdrwisaF ivwc isiKaf idwqI jFdI hY. pfiksqfn ienHF df kyNdr hY. ienHF leI iËafdf pYsf BfrI qyl BµzfrF vfly musilm dyÈF qoN afAuNdf hY. iewk anumfn anusfr Bfrq 'c 1976 ivwc 1500 mdrwsy sn. hux ienHF dI igxqI krIb 38 hËfr hY. srhwdI KyqrF ivwc ieh qyËI nfl PYly hn. keI mdrwisaF dy vwzI igxqI ividafrQI alkfiedf ijhy afqµkvfdI sµgTn dy jfl ivwc Psy hoey hn. aijhy mdrwisaF leI pYsf AunHF sroqF qoN hI afAuNdf hY ijwQoN afqµkvfd qy jyhfd leI af irhf hY.

         Bfrq dIaF surwiKaf eyjµsIaF srkfr nUµ ieh icqfvnI dy rhIaF hn, pr srkfr gµBIr ho ky mdrwsf pRxflI qihq idwqI jf rhI iswiKaf ivwc suDfr krn aqy ies 'qy sKq ingrfnI rwKx dy kdm nhIN AuTf rhI. mdrwisaF leI af rhy pYsy dI brIkI nfl jFc kIqI jfxI cfhIdI hY. ienHF ivwc suDfr krn leI afpxI qrPoN ivwqI mdd afid dyx dy sµbµD ivwc vI srkfr ƒ koeI Tos nIqI bxfAuxI cfhIdI hY.

         jy iewCf hovy qF mdrwisaF ivwc avwÈ suDfr kIqf jf skdf hY. ies dI iewk imsfl krnftk dy dfrul-Aul Emr mdrwsy dI leI jf skdI hY. 2002 ivwc sQfpq kIqf igaf ieh mdrwsf afpxy ividafrQIaF nUµ ihµdUaF, eIsfeIaF qy iswKF dy Dfrimk gRµQF dI iswiKaf vI idµdf hY. nfl hI aµgryËI, jn sµcfr, ivigafn, ivakqIgq ivkfs, sUcnf qknIk dI pVHfeI krfAuNdf hY. ieh kµm tIpU sulqfn azvFs stwzI aqy irsrc sYNtr krvf irhf hY.

 

ÃðÃÅ â¶ð¶ ç¶ êzì§èÕ ô¯zîäÆ Õî¶àÆ Óå¶ Õì÷Å Õðé ñÂÆ ê¾ì» íÅð ԯ¶

d ê¿æÕ ÃðÕÅð é¶ ê¿Ú êzèÅéÆ ç¶ ÁÅ×±Á» ù ëó· Õ¶ ðÅÔ ê¾èðÅ ÕÆåÅ

d â¶ð¶ ì§ç ÕðòÅÀ¹ä ñÂÆ Õ¯ÂÆ Ô¹ÕîéÅîÅ ÜÅðÆ éÔÆº Ô¯ÇÂÁÅ : î¾Õó

 

×¹ðöòÕ ÇÃ§Ø è½ñÅ: î¹¾Ö ÕÇîôéð ×¹ðç¹ÁÅðÅ Ú¯ä» é¶ ÇÜæ¶ Á×ñ¶ Úó·ç¶ ÃÅñ Ô¯ä òÅñÆÁ» ô¯zîäÆ ×¹ðç¹ÁÅðÅ êzì§èÕ Õî¶àÆ çÆÁ» Ú¯ä» ìÅð¶ Ãð×ðîÆÁ» å¶÷ Õð Çç¾åÆÁ» Ôé, À¹æ¶ ê¿æ Çòð¯èÆ åÅÕå» é¶ òÆ ÇÂÔé» Ú¯ä» ÇòÚ ÃzÆ Á§ÇîzåÃð Áå¶ Ô¯ð ×¹ðç¹ÁÅÇðÁ» ç¶ êzì§è ÇòÚ ÕÅì÷ Ô¯ä ñÂÆ ïåé ô¹ð± Õð Çç¾å¶ ÔéÍ ò¾Ö-ò¾Ö æÅò» 寺 Çîñ ðÔÆÁ» ÁÇå ×¹êå Çðê¯ðà» Áé¹ÃÅð ÃðÃÅ â¶ðÅ ç¶ ÁÅ×± òÆ ô¯zîäÆ ×¹ðç¹ÁÅðÅ êzì§èÕ Õî¶àÆ Óå¶ Õì÷Å Õðé ñÂÆ îÆÇà§×» Õð ðÔ¶ ÔéÍ ÇÂÔ ÕéïÁ» òÆ Çîñ ðÔÆÁ» Ôé ÇÕ ÁÅÖÆ Ü»çÆ ê§æÕ ÃðÕÅð òÆ ÃðÃÅ â¶ð¶ ç¶ êzì§èÕ» éÅñ ÇÂÔé» Ú¯ä» ÇòÚ ÃÆà» çÅ ç¶ä ñËä Õðé ÇòÚ Ü¯ó å¯ó Õð ðÔÆ þÍ íÅò¶º ê¿ÜÅì ç¶ î¹¾Ö î§åðÆ é¶ ÇÂÔé» õìð» çÅ Ö¿âé òÆ ÕÆåÅ þÍ

         ÃðÃÅ ÃÅè ò¾ñ¯º ×¹ð± ׯÇì§ç ÇÃ§Ø ÇÜÔÆ ê¹ÃÅÕ êÇÔé Õ¶ êÔ¹ñ ÇåÁÅð Õðé òÅñÆ ØàéŠ寺 ìÅÁç ê¿ÜÅì ÇòÚ ÇÂà â¶ð¶ òÅÇñÁ» ù ÁÕÅñÆ ÃðÕÅð çÆ Õð¯êÆ çÅ ÇôÕÅð ÇÂà ñÂÆ Ô¯äÅ ÇêÁÅ ÃÆ ÇÕÀ¹ºÇÕ ÇêÛñÆÁ» ÇòèÅé ÃíÅ Ú¯ä» ÇòÚ ÃðÃÅ ÃÅè ò¾ñ¯º Õ»×ðà êÅðàÆ ç¶ Ô¾Õ ÇòÚ Ö¹¾ñ· Õ¶ îçç ÕÆåÆ ÃÆ ÇÜà éÅñ ÁÕÅñÆ çñ ç¶ îÅñòÅ Ö¶åð ÇòÚ¯º êËð 깾ච×¶ Ãé, êð Çëð òÆ î½Ü±çÅ ÃðÕÅð îÅÞ¶ çÆÁ» ÃÆà» ç¶ ÃÔÅð¶ ÁÅêäÆ ÃðÕÅð ìäÅÀ¹ä ÇòÚ Ãëñ ðÔÆ ÃÆÍ îÅñò¶ ÇòÚ¯º Ô¯ÂÆ ÁÅêäÆ ÔÅð çÅ ìçñÅ êz¶îÆÁ» 寺 ñËä çÅ À¹Ã ù À¹Ã Ã î½ÕÅ Çîñ Ç×ÁÅ Üç â¶ðÅ î¹ÖÆ Óå¶ ÒÖ¿â¶ çÆ êÔ¹ñÓ ÇåÁÅð Õðé òÅñÅ éÅàÕ ðÚ Õ¶ Áå¶ ×¹ð± ׯÇì§ç ÇÃ§Ø ÇÜÔÆ ê¹ÃÅÕ êÇÔé Õ¶ ÁÖ½åÆ ÒÜÅî-¶-ǧÃÅÓ ÁÅêä¶ ôðèÅñ±Á» ù ÇêÁÅÇÂÁÅÍ ÇÂà åð·» Õðé éÅñ ê¿ÜÅì Áå¶ ç¶ô Çòç¶ô ÇòÚ ò¾Ãç¶ Çþֻ ÇòÚ ×¹¾Ã¶ çÆ ñÇÔð Öó·Æ Ô¯ ×ÂÆÍ ÁÕÅñÆ ÃðÕÅð é¶ ÇÂà îÅîñ¶ ù Ô¯ð å±ñ ç¶ä ñÂÆ ð¯ñ ÁçÅ å» ÕÆåÅ ÔÆ Ãׯº ÁÕÅñ åõå 寺 ÇÂà Ãì§èÆ ÕÂÆ Ô¹ÕîéÅî¶ ÃðÃÅ î¹ÖÆ Áå¶ ôðèÅñ±Á» ÇÖñÅø ÜÅðÆ ÕðòÅ Çç¾å¶Í ÇêÛñÆÁ» ÇòèÅé ÃíÅ Ú¯ä» ÇòÚ Ô¯ÂÆ ÔÅð çÅ ìçñÅ ñËä 寺 ìÅÁç ÃðÃÅ â¶ð¶ ç¶ ôðèÅñ±Á» ù òÆ ìÅçñôÅÔÆ ê˺åó¶  çÅ Ú§×Å ÁÇÔÃÅà ԯ ü¾ÕÅ þÍ

         ÔÅñ ÔÆ ÇòÚ Ô¯ÂÆÁ» Ç÷îéÆ Ú¯ä» Ã ÁÕÅñÆ çñ Áå¶ ÃðÃÅ â¶ðÅ êzì§èÕ» çÆ Ö¹ç×ðÜÆ ñ¯ó» ù ÇèÁÅé ÇòÚ ð¾Ö Õ¶ ÇêÛñÆ ÕÆåÆ Óå¶ Çî¾àÆ êÅÀ¹ä 寺 ìÅÁç ÃðÃÅ â¶ð¶ òÅÇñÁ» ù î÷ì±ðÆ ò¾Ã Çëð ÁÕÅñÆ çñ çÆ îçç ÕðéÆ êÂÆ ÃÆÍ íð¯ÃÅ Õðéï¯× ñåð» Áé¹ÃÅð ÇÂà Ã ê¿ÜÅì ÇòÚ â¶ð¶ ò¾ñ¯º Ú¾ñ ðÔÆÁ» éÅî ÚðÚÅò» Çê¾Û¶ ÁÕÅñÆ ÃðÕÅð Áå¶ â¶ðÅ êzì§è ÇòÚÅñ¶ Ô¯ÇÂÁÅ ÃîÞ½åÅ ÔÆ ð§× ÇçÖÅ ÇðÔÅ þÍ À¹Õå òÃÆÇñÁ» Áé¹ÃÅð â¶ðÅ êzì§èÕ ÁÅêäÆÁ» Ãð×ðîÆÁ» Ô¹ä Á×ÅîÆ ×¹ðç¹ÁÅðÅ Ú¯ä ÇòÚ ò¯à» ìäÅÀ¹ä ñÂÆ ô¹ð± Õð ü¾Õ¶ Ôé, ÇÂà îÕÃç ñÂÆ À¹Ôé» ìñÅÕ ê¾èð ç¶ ÁÅêä¶ Ã±ÔÆÁŠöòÅçÅð» ù ÔçÅÇÂå» òÆ ÜÅðÆ Õð Çç¾åÆÁ» ×ÂÆÁ» ç¾ÃÆÁ» ÜÅ ðÔÆÁ» ÔéÍ

          ê¿ÜÅì, ÔÇðÁÅäÅ, ÇÔîÅÚñ êzç¶ô Áå¶ Ú§âÆ×ó· çÆÁ» Õ¹¾ñ AB@ ÃÆà» å¯º AG@ î˺ìð ×¹ðç¹ÁÅðÅ êzì§è ñÂÆ üä¶ ÜÅä¶ ÔéÍ Ú¯ä êzÇÕÇðÁÅ ô¹ð± Ô¯ ü¾ÕÆ þÍ ô¯zîäÆ ×¹ðç¹ÁÅðÅ êzì§èÕ Õî¶àÆ ñÂÆ ò¯àð ìäé ñÂÆ ÇÜÔó¶ ëÅðî ×¹ðç¹ÁÅðÅ Ú¯ä ç¶ ÕÇîôéð ÃÕ¾åð Áå¶ ÚÆë ÕÇîôéð é¶ ÛêòŶ Ôé, À¹Ô ëÅðî ò¾è 寺 ò¾è Ç×äåÆ ÇòÚ íðé ñÂÆ ÃðÃÅ â¶ð¶ ç¶ êzì§èÕ» é¶ ÁÅêäÆ ê±ðÆ ÇåÁÅðÆ Õð ñÂÆ Ô¯ÂÆ þÍ ÇÂÔé» ëÅðî» ÇòÚ î¹¾Ö ê¿Ü ôðå» Ôé, Ãí ÔÆ ôðå» ÁÇÜÔÆÁ» Ôé ÇÜé·» ù ÕÅùéÆ å½ð Óå¶ ê±ðÅ Õðé ñÂÆ â¶ðÅ êzì§èÕ» ù Õ¯ÂÆ î¹ôÕñ ê¶ô éÔÆº ÁÅò¶×ÆÍ

          Ã±åð» Áé¹ÃÅð â¶ðÅ êzì§èÕ ìéÅî ÁÕÅñÆ ÃðÕÅð ÃîÞ½å¶ Áé¹ÃÅð ÃðÃÅ â¶ð¶ éÅñ é§×¶ èó à¾Õð ñË ðÔÆ Òê§Ú êzèÅéÆÓ ç¶ î¹ÖÆ íÅÂÆ çñÜÆå ÇÃ§Ø Çì¾à± Áå¶ À¹Ãç¶ ÃÅæÆÁ» ù î½Ü±çÅ ÃðÕÅð é¶ êÇÔñ» ÔÆ ÕÅùé ÇÃÕ§÷¶ ÇòÚ ëÃÅ Õ¶ â¶ðÅ êzì§èÕ» ñÂÆ ðÅÔ ê¾èðÅ Õðé çÅ ïåé ÕÆåÅ þÍ ÇÂÔ ÃîÞ½åÅ À¹Ã Ã Ô¯ð òÆ Ãê¾ôà ð±ê êz×à Ô¯ Ç×ÁÅ Üç ô¯zîäÆ ×¹ðç¹ÁÅðÅ êzì§èÕ Õî¶àÆ ç¶ êzèÅé ÁòåÅð ÇÃ§Ø î¾Õó é¶ Õ¹Þ Ççé êÇÔñ» êzËà Õñ¾ì Ú§âÆ×ó· ÇòÚ Ãê¾ôà ÇìÁÅé Çç¾åÅ ÇÕ ÒÒÃzÆ ÁÕÅñ åõå ÃÅÇÔì 寺 ÇÃðø â¶ðÅ ÃðÃÅ ç¶ ìÅÂÆÕÅà çÆ ×¾ñ ÕÆåÆ ×ÂÆ þ, êð ÇÕå¶ òÆ ÷ìðÆ å½ð Óå¶ À¹Ôé» ç¶ â¶ð¶ ì§ç ÕðòÅÀ¹ä çÆ ×¾ñ éÔÆº ÕÆåÆ ×ÂÆÓÓ (êó·¯ ÃøÅ H Óå¶) ô¯zîäÆ Õî¶àÆ ç¶ êzèÅé ç¶ ÇÂà ÇìÁÅé çÅ ÇþèÅ íÅò þ ÇÕ ê¿ÜÅì ÇòÚñ¶ ÃÅð¶ â¶ð¶ ÚÅñ± Õðé ñÂÆ ÃðÃÅ êz¶îÆÁ» ù Ö¹¾ñ·Æ Û¹¾àÆ Çç¾åÆ ÜÅ ü¾ÕÆ þ, êz§å± ÔÅñ çÆ ØóÆ Ãðö â¶ð¶ ÜÅäÅ Õ¹Þ Ã ñÂÆ ì§ç þÍ

         Çþֻ ù ÃîÞ ñËäÅ ÚÅÔÆçÅ þ ÇÕ Õ½îÆ îÅîÇñÁ» ÇòÚ ðòÅÇÂåÆ ñÆâðÇôê ù ×ñ¯º ñÅÔ¹ä 寺 Çìé» Ô¹ä Ô¯ð Õ¯ÂÆ ÚÅðÅ éÔÆº ðÇÔ Ç×ÁÅÍ ÇÂà ñÂÆ Ô¹ä Çëð éòƺ ÇÃ§Ø ÃíÅ ñÇÔð çÆ å¹ð§å ñ¯ó þÍ

                                                                                        

õðÆÁ» õðÆÁ»

ìzÅÔîäòÅç Çòð¹¾è ñóé çÅ Þ§âÅìðçÅð õ¹ç ìzÅÔîäòÅç çÅ Ô¯ÇÂÁÅ ÇôÕÅð!

ÕÇÔ§çÅ î¶ð¶ Ãà¶àà çÅ Õ¯ÂÆ ì§çÅ ÁÅÇÂÁÅ åÅ ÜòÅì ç¶ò»×Å,

Ú±Ô¶, Çì¾ñÆÁ» å¶ ÕÅò», ÇÚóÆÁ» çÆ Õ»-Õ», ÚÆº-ÚÆº çÅ ÜòÅì éÔÆº Çç§çÅ

                                            ÇÕðêÅñ ÇçØ, ìÇá§âÅÍ

 

         íÅðå Çò¾Ú ìzÅÔîäòÅç ÇÂ¾Õ ÁËÃÆ Áîðò¶ñ þ, ÇÜÔóÆ ÇÜà òÆ èðî Ü» ëñÃë¶ Óå¶ êË ÜÅò¶, À¹Ã é±§ Üó¯º Ã¹ÕÅ Çç§çÆ þÍ Ôð ÇÃ¾Ö íñÆí»å ÜÅäçÅ þ ÇÕ ÇÂà Ã ìzÅÔîäòÅç é¶ ÇÃ¾Ö èðî Óå¶ ê±ðÆ åð·» Ô¾ñÅ ì¯ÇñÁÅ þ, ÇÂö ÕÅðé Á¾Ü ܯ òÆ ÇÃ¾Ö ñ¶ÖÕ Õ¹Þ ÇñÖçÅ þ, Ü» êzÚÅðÕ ì¯ñçÅ þ, À¹Ã Çò¾Ú ìzÅÔîäòÅç å¶ ÁÅð.ÁËÃ.ÁËÃ. 寺 ùڶå Õðé òÅñ¶ ôìç Ôð ÔÅñå òðå¶ Ü»ç¶ ÔéÍ ÇÂé·» ôìç» çÆ òð寺 ÇÂåéÆ òè ü¾ÕÆ þ ÇÕ Ôð îé¹¾Ö ÁÅêä¶ Çòð¯èÆ é±§ ìzÅÔîäòÅçÆ ÁÅð.ÁËÃ.ÁËÃ. çжܧà ç¾Ã ÇðÔÅ þÍ ÇÂà ñÂÆ ÇÂåéÅ ð¯ñ ØÚ¯ñÅ êË ü¾ÕÅ þ ÇÕ ÃîÞ ÔÆ éÔÆº ÁÅÀ¹ºçÆ ÇÕ Õ½ä ÁÃñÆ ÇÃ¾Ö þ Áå¶ Õ½ä ÁÅð.ÁËÃ.ÁËÃ. çжܧà Ü» ìzÅÔîäòÅçÆ þÍ ÇÂé·» ôìç» çÆ Ãí 寺 ò¾è òð寺 Ãê¯ÕÃîËé ç¶ Ã: ܯÇ×§çð ÇÃ§Ø ÜÆ Õð ðÔ¶ ÔéÍ ÇÜåéÅ ÇÚð ìzÅÔîäòÅç çÆ êzÆíÅÃÅ ÃîÞ éÔÆº ÁÅÀ¹ºçÆ, À¹åéÆ ç¶ð ÇÃ¾ÖÆ Áå¶ ìzÅÔîäòÅç çÅ ÇéÖ¶óÅ ÕðéÅ î¹ôÕñ þÍ  awgy pVHn leI

 

awlfmf iekbfl qy ÈyK abduwlf vI ijwnfh vFg buJfrq sn

-gopfl swcr

         ijwnfh df ijµn BfrqI isafsq ivwc iPr srgrm ho igaf hY. dyÈ dI sB qo vwzI ivroDI pfrtI Bfjpf ies qoN burI qrHF pRBfvq ho rhI hY. ies dy keI nyqf ijwnfh dI soc sµbµDI afpf-ivroDI sur kwZ rhy hn. koeI AunHF ƒ Drm inrpwK kih irhf hY qF koeI 1947 ivwc Bfrq dI iPrkU vµz leI i˵myvfr dws irhf hY, pr aslIaq ieh hY ik keI nyqf smyN smyN 'qy afpxI shUlq muqfbk soc bdldy rhy hn.

         Auh afpf-ivroDI gwlF krdy  hn. AunHF dI kfrjÈYlI nUµ iewk sfDfrn afdmI leI smJxf sOKf nhIN sI. byÈwk Auh Auwcy ahuidaF qwk phuµcy, pr AunHF df jIvn iewk buJfrq hI bixaf irhf. AunHF dI mOq qoN bfad vI AunF dy jIvn dI buJfrq sulJ nhIN skI. aijhy vwzy nyqfvF ivwc muhµmd alI ijwnfh, ÈyK muhµmd abduwlf qy kuJ hor vI sn ijnHF ƒ keI kfrnF kr ky mhfnqf vI pRfpq hoeI.

         ieh iewk swc hY ik ijwnfh kFgrsI sn, pr pµizq nihrU qy kuJ hor vwzy kFgrsI nyqfvF nfl ÈKsIaq qy glby nUµ lY ky AunHF df tkrfa hoieaf. hµkfr ny AunHF dI soc nUµ bdilaf, ijs df ibRitÈ ÈfskF ny pUrf lfB AuTfieaf qy Auh ijwnfh nUµ Bfrq dI iPrkU vµz leI vrqoN ivwc ilafey. ieh vµz ikµnI iBafnk aqy duKdfeI sI, ies df aµdfËf ijwnfh nUµ Drm inrpwK kihx vfly byÈwk nf lgf skx, pr ijnHF kroVF lokF ƒ ies btvfry dI pIV JwlxI peI, Auh Aus nUµ lMmy smyN qwk nhI Bulf skxgy. ies btvfry dI pIVf df pRBfv jµmU-kÈmIr 'qy vI sB qoN iËafdf idKfeI idµdf hY.

         do rfÈtrF dy isDFq aqy Bfrq dy btvfry leI ijwnfh nUµ byÈwk hI i˵myvfr Tihrfieaf jFdf hY, pr ieiqhfs df iewk swc ieh vI hY ik kvI awlfmf iekbfl ny dsµbr 1930 ivwc ielfhfbfd ivwc afXoijq kul ihµd musilm lIg dy iejlfs dI pRDfngI kridaF do rfÈtrF dy isDFq df nËrIaf pyÈ kIqf sI qy iewk qrHF nfl Bfrq dy iPrkU btvfry dI soc df nINh pwQr rwiKaf sI. ‘mjHb nhIN isKfqf afps myN vYr rKnf' vrgf kOmI gfn ilKx vfly iekbfl ƒ bhuq sfry nyqf awj vI Drm‑inrpwK kihµdy hn, ijwnfh dI qF gwl vwKrI hY.

 

ÈyK abduwlf

         ÈyK abduwlf AunHF vwzy nyqfvF 'coN iewk sn, ijnHF df isafsI jIvn afpf-ivroDI nËrIey nfl Biraf irhf. AunHF ny afpxf isafsI jIvn kÈmIrI muslmfnF dI pIVf ƒ lY ky ÈurU kIqf qy 1931 ivwc rhwsmeI hflqF ivwc musilm kfnPrµs sµgTn bxfieaf qy mhfrfjf hrI isµG dI srkfr ivruwD keI aµdolnF dI agvfeI kIqI. AunHF ny dyÈ aµdr keI musilm sµgTnF nfl qflmyl vDfieaf, pr ijwnfh dI musilm lIg qoN keI kfrnF kr ky dUrI bxfeI rwKI.

         31 dsµbr 1929 ƒ kul ihµd kFgrs ny lfhOr ivwc afpxy sµmyln dOrfn Bfrq dI pUrI afËfdI df mqf pfs kIqf qy mfrc 1930 qoN ibRitÈ rfj ivruwD asihXog aµdoln df aYlfn kIqf qF aµgryË hfkmF ny keI sfiËÈF ÈurU kIqIaF, ijnHF ivwc keI lokF vloN ieh mµg vI sfhmxy afeI ik do rfÈtrF dy isDFq qihq muslmfnF df iewk vwKrf dyÈ bxfieaf jfxf cfhIdf hY. iesy dOrfn kFgrs dy vwzy nyqfvF ivwc hµkfr qy glby dIaF gwlF sfhmxy afeIaF.

         ijwnfh ny muslmfnF leI vwKrf rfÈtr bxfAux dI mµg krn vfilaF dI kmfn sµBfl leI qy AunHF df sYkUlrvfd iewk qrHF nfl dPn ho igaf. mhfqmf gFDI ny kFgrs dI agvfeI kridaF dyÈ dy keI vwzy musilm nyqfvF ƒ afpxy nfl joiVaf, ijnHF ivwc ÈyK abduwlf vI Èfml sn.

         ijwnfh, iekbfl qy ÈyK abduwlf dI Drm inrpwKqf nUµ lY ky svfl KVy krnf iewk anoKI gwl lwgdI hY. Auh byÈwk hI mhfn ÈKsIaq dy mflk sn, pr AunHF dI soc iksy iewk nËrIey df pRqIk nhIN mµnI jf skdI, pr Bfjpf vrgy sµgTn dy nyqfvF vloN ienHF vwzy lokF dy jIvn nUµ iewk ivÈf bxf ky afps ivwc KihbVnf iewk vwzI buJfrq lwgdI hY.

         BfrqI jnsµG aqy iPr Bfjpf bxfAux vfilaF dI afpxI vwKrI soc sI. Auh sfry Bfrq ƒ iewk rfÈtr mµndy sn. AunHF df kihxf sI ik iPrkfpRsqI iksy dyÈ dy inrmfx df aiDkfr nhIN bx skdI qy nf hI iPrkU soc dy qihq iksy ihwsy jF iksy iPrky nUµ ivÈyÈ aiDkfr idwqy jfxy cfhIdy hn.

         ieh soc awj vI EnI hI sfrQk lwgdI hY, ijµnI kwlH sI, pr jo lok ies qoN ht ky ieDr-EDr dIaF gwlF kr rhy hn, Auh afpxy mUl isDFqF ƒ Bulf rhy hn.

 

 

mihµgfeI df Bfrq ivwc axsuliJaf mslf

-zf[ surjIq brfV

         mihµgfeI bhuq hI gµBIr muwdf hY. mihµgfeI ivrft rUp Dfrn kr cuwkI hY. jnqf pryÈfn hY, hr pfsy hfhfkfr hY. ieh muwdf ivroDI pfrtIaF dy lok sBf ivwc vI cuwikaf hY, pr Auh sdn ivwc hI aijhf kr skdIaF hn, sdn qoN bfhr jnqk lfmbµdI krn pRqI suihrd nhIN. jykr sfry ivroDI dl sdn dy aµdr aqy bfhr ies muwdy ƒ lY ky srkfr ivruwD sµGrÈ krn qF kfPI hwd qwk sPlqf iml skdI hY.

         hYrfnIjnk pwK ieh hY ik Qok sUck aµk nPI 1[58 hY aqy Kpqkfr sUck aµk 10 PIsdI qoN vDyry dr nfl vwD irhf hY. ieh asPlqf qy asmfnqf hI BfrqI arQivvsQf dy zUµGy ZFcfgq nuks nUµ pRgtfAuNdI hY. gYr-ËrUrI vsqF dy Auqpfdk (Kpqkfr) nPI vfly sUck aµk df lfB AuTf rhy hn. Qok sUck aµk ivwc KfD Kurfk aqy ËrUrI Kpq dIaF vsqF df ihwsf koeI 20 PIsdI hI hY, pRµqU ieh bhuq mihµgIaF hn aqy ienHF dIaF kImqF ivwc inrµqr vfDf ho irhf hY.

         ipCly kuJ smyN qoN mudrf sPIqI dI dr Gt ky iewk PIsdI qoN vI hyTF clI geI hY. hux ieh Gwt ky 1[58 PIsdI dy afs‑pfs hY. mudrf sPIqI dr (jF mihµgfeI dr) Qok sUck aµk Aupr afDfrq huµdI hY. vsqUaF dIaF Qok kImqF dy joV dI aOsq nfl mihµgfeI dr mfpI jFdI hY. sUck aµk ivwc hr vsqU nUµ Èfml kIqf jFdf hY. srkfrI aµkiVaF muqfbk byÈwk mudrf sPIqI dI dr kµtrol ivwc idKfeI jf rhI hY, prµqU vfsqivk siQqI ies dy Ault hY. afm afdmI nUµ afpxIaF roËmwrf dIaF ËrUrqF nUµ pUrf krn leI iks hwd qwk smJOqf krnf pY irhf hY, ieh ienHF aµkiVaF 'coN nËr nhIN af irhf. ies nUµ smJx leI mudrf sPIqI dy aµkiVaF dI gihrfeI nfl prK-pVqfl ËrUrI hY.

         ies sfl dy ÈurU ivwc ies vrg dI mihµgfeI dr 10[85 PIsdI sI. Pl, sbËIaF, kxk, cfvl, dflF, Kµz aqy hor ËUrrI vsqUaF dIaF kImqF 2007 qoN bfad 20 qoN 60 PIsdI vDIaF hn, pr kuwl ËrUrI vsqF dIaF kImqF ivwc aOsq 50 PIsdI vfDf ho cuwkf hY. jnvrI 2009 qoN bfad ËrUrI vsqF dIaF kImqF ivwc inrµqr vfDy nfl mudrf sPIqI dr 11[64 PIsdI ho geI sI, jo ik ipCly 10 sflF ivwc ieh dr sB qoN AuwcI sI, pr ies smyN dOrfn kuwl vsqUaF 'qy afDfrq mudrf sPIqI dr 1[95 PIsdI sI. ienHF dovF vrgF dI prK-pVcol bfad mihµgfeI dI XQfrQk qsvIr smJ ivwc afAuxI kiTn nhIN. dUsry ÈbdF ivwc afm afdmI nUµ ienHF idnF ivwc mihµgfeI dI ijs ivrft siQqI nfl sfhmxf krnf pY irhf hY, Aus ƒ ÈbdF ivwc aFikaf nhIN jf skdf. srkfr sfnUµ inrµqr guµmrfh kr rhI hY ik mihµgfeI dr pUrI qrHF kfbU ivwc hY, jd ik ipCly ds sflF ivwc hr ËrUrI vsq (ijs ƒ afm afdmI vrqdf hY) dI kImq duwgxI ho cuwkI hY. asµgiTq Kyqr ivwc kµm krn vfly imhnqkÈF, ikrqIaF dI siQqI bhuq bdqr ho cuwkI hY. ienHF nUµ do zµg pyt Br rotI nhIN iml rhI. injI aqy asµgiTq Kyqr ivwc imhnqkÈF, ikrqIaF aqy mulfËmF nUµ AunHF dI ikrq dy brfbr vyqn jF imhnqfnf nhIN idwqf jFdf.

         bhuq sfrIaF inwq vrqoN dIaF vsqF (cfhpwqI, cfvl, kxk, Kµz afid) df Auqpfdn cµgf hox dy bfvjUd ssqIaF nhIN iml rhIaF. vpfrI, ËKIrybfË aqy swtybfË ‘Kuwly bfËfr dI ivvsQf' kfrn afpxI mrËI nfl kImqF vDfeI jf rhy hn. kuJ mµg vI vDI hovygI, pr iPr vI mihµgfeI vDx df kfrn swtybfËI, ËKIrybfËI qy vpfrI hn. afriQk mfihrF df mwq hY ik agly virHaF (2011-2012) qwk sfnUµ kxk aqy cfvl (srkfrI nIqIaF kfrn) afXfq krn leI mjbUr hoxf pY skdf hY. ieµnf hI nhIN, sµXukq rfÈtr dy KfD aqy KyqI sµgTn dy iewk aiDaYn ivwc vI ieh mµinaf igaf hY ik 2020 qwk Bfrq ƒ afpxI afbfdI df pyt Brn leI lgBg 36 kroV tn KfD-aµn dI ËrUrq pvygI. ipCly vrHy (2008) dyÈ ivwc lgBg 21 kroV tn KfD-aµn df Auqpfdn hoieaf sI. kI sfzI srkfr ies cuxOqI df sfhmxf krn leI iqafr hY? ies vfr (2009) Gwt mOnsUn-bfrÈ kfrn vI Auqpfdn (KfD-aµn) Gtx df zr hY. ies leI KyqI Kyqr ƒ bcfAux leI vwzy rfhq pYkyj dyxy cfhIdy hn. sfzy dyÈ dI 68 PIsdI afbfdI iswDy jF aiswDy KyqI Aupr hI afDfrq hY. iksfnF nUµ rfhq pYkyj aijhy Zµg nfl idwqf jfvy, ijs nfl inwkI aqy sImFq iksfnI nUµ lfB iml sky. ibnF Èwk srkfr ikrsfnI ƒ sbiszIaF idµdI hY, prµqU AunHF sbiszIaF df lfB AuprlI mwD ÈryxI aqy amIr ÈRyxI ƒ vDyry imldf hY.

         mihµgfeI dy nF 'qy srkfr ny afpxI kfrjpfilkf, inaFpfilkf, ivDfn pfilkf, lok pRqIinDIaF afid dy vyqn -BwiqaF ivwc keI guxF vfDf kr idwqf, pr dUjy pfsy 50 PIsdI AunHF lokF nUµ srkfr ny kI idwqf hY, jo grIbI kfrn BuwKmrI df iÈkfr hn? mihµgfeI dI dr BfvyN iKskdI-iKskdI hyTly pwDr qwk af geI hY, ies dy bfvjUd inwq vrqoN vflIaF lgBg 17 vsqF dIaF kImqF vDdIaF-vDdIaF asmfnI jf lwgIaF hn. lgËrI vsqF amIr vrg hI vrqdf hY qy ieho ssqIaF hn. so, aijhI mihµgfeI drd Gtx df grIb AupBogqf nUµ kI lfB hY?

         cIn iewk aijhf dys hY, jo afXfq kr ky vI KfD vsqF (ËrUrI) dIaF kImqF siQr rwKdf hY. ies dy Ault sfzy dyÈ df bfbf afdm hI inrflf hY, ijwQy dyÈ df AudXoigk Auqpfdn dI ivkfs dr Gwt ky iqµn pRqIÈq hI rih geI hY. Auqpfdn mihµgy hox kfrn inrXfq ivwc kmI aqy afXfq ivwc vfDf ho irhf hY, ijs kfrn ivdyÈI vpfrk Gftf vDdf hI jf irhf hY. dyÈ isr krËf cVH irhf hY.

         iksfnF nUµ PslF df shI muwl nhIN imldf, pRµqU jd Ausy ijxs dIaF vsqUaF bfËfr ivwc ivkdIaF hn, qF AunHF dy Bfa kfPI Auwcy huµdy hn. imsfl dy qOr 'qy dflF dy Bfa ley jf skdy hn. dflF dy Bfa iksfnF nUµ 1000 rupey qoN 1700 rupey pRqI kuieµtl imly sn, pr hux dflF dIaF kImqF 60 rupey qoN 90 rupey pRqI iklogrfm hn. dflF dIaF kImqF ikvyN qy ikAuN vDIaF? kIhny vDfeIaF? PlF, sbËIaF, KfD-qylF, cfhpwqI, grm msfly, Kµz afid vsqF dIaF kImqF df hfl dflF vrgf hI hY, pr iksfnF nUµ AunHF dIaF PslF dy lfgq-Krcy aqy imhnq df muwl nhIN pYNdf, iswty vjoN iksfn krËfeI ho rhy hn. grIb jnqf ips rhI hY. ies dy Ault Pfiedf vpfrI aqy swtybfË lY jFdy hn. 2009 ivwc iewk jUn qoN 30 jUn qwk 1564144[96 kroV rupey df vfadf vpfr hoieaf hY, jd ik 2007 ivwc ieh vpfr 221888[00 kroV rupey sI. ieh vpfr swtybfËI 'qy afDfrq hY. ies vpfr 'coN munfPf qd kmfieaf jf skdf hY, jykr ËrUrI vsqF dIaF kImqF lgfqfr vDfeIaF jfx. aijhf huµdf jf irhf hY qy ho irhf hY. so, aijhI siQqI qoN spwÈt huµdf hY ik ieh srkfr dI BUimkf kI hY?

 

  psInyN vFg nuwcVdf pMjfb pfTkF dI jubFnIN

bI[aYWs[ iZwloN aYzvokyt

 

            ipCly do idn qoN duicWqI ivwc sF ik hQlf lyK iliKaf jfvy jF nf.ikqy ieh myry pihly lyK df duhrf hI nf bxky rih jfvy.Pyr iKafl afieaf ik pfTkF leI qF aksr ilKdy rihMdy hF sLihrI qy pRvfsI lyKkF nfl vI ieh sFJf kIqf jfvy ik psInyN vFg nuwcV rhy pMjfb vfsI ikMJ BuwbF mfrky roNdy hn. AuNj qF mYnUM lokF qoN iml rhy huMGfry qoN bVI dyr pihlF hI pqf cwl igaf sI ik pMjfbI pfTkF dI Gft nhIN. lyKk hI lokF dI mfnsk  pwDr aqy AunHF dI loNV qoN vwKry ivisLaF qy ilK rhy hn.ijs bolI dy 50% pyNzU bwcy dsvIN pfs nhIN krdy, Auh bolI Kqm ikvyN ho skdI hY?awDpVH afdmIN PfrsI ikvyN bolygf? AunHF qF mF qoN iswKI jubFn hI bolxI hY. ieho ijhy msly,muZlIaF shUlqF leI sihk rhy pMjfb dy sfZy bfrF hjfr ipMzF dI smwisaf nhIN hn. asIN ijnHF ivisLaF jF KqiraF bfryy ilK rhy hF Auh isrP lyKk qy buwDI jIvI KFdy pINdy sLihrI/pRvfsI vrg dI idlcspI df hI hY. iesy leI pMjfbI dI ikqfb hjfr do hjfr hI CpdI hY. asIN hI iewk dUjy df iliKaf pVHdy hF aqy afpxI KusLI leI hI ilKdy hF. ZfeI iqMn kroV  lokF dI ies ivwc nF qF koeI idlcspI hY qy nf hI Auh koeI idlcspI lYxI cfhuMdy hn.hux kMm dI gwl vwl afAuMdy hF. awgy pVHn leI

 

ihµdU kvI qoN ilKvfieaf sI ijnfh ny pfiksqfn df kOmI qrfnf-juipµdrjIq isµG, afÈUqoÈ Èrmf

aY srËmIN-ey-pfik Ëwry qyry hYN afj isqfroN sy qbnk!

rOÈn Xy kihkÈF sy khIN afj qyrI Kfk!!

         mqlb ik ‘‘aY myry mulk pfiksqfn dI pivwqr DrqI qyrf kx-kxk isqfiraF vFg cmk irhf hY aqy qyrI imwtI dI DUV vI bfrÈF dy mOsm ivwc cmkdI sqrµgI pING vFg ilÈkF mfrdI hY.''

         ieh bol sn pfiksqfn dy pihly kOmI gIq dy ijhVf pfiksqfn dy bfnI muhµmd alI ijnfh ny iewk ihµdU kvI nUµ AucycI bynqI kr ky ilKvfieaf sI. hux jdoN sfbkf ivdyÈ mµqrI aqy Bfjpf dy sInIar afgU jsvµq isµG ny afpxI ikqfb ivwc pfiksqfn dy pihly pRDfn mµqrI muhµmd alI ijnfh nUµ Drm inrpwK krfr dy ky afpxy leI keI ivvfd shyV ley hn qF ies ivvfd qoN AuwTy keI svflF ivwc nf isrP jsvµq isµG AulJ gey hn, pr ijnfh bfry hux qwk ilKy gey ieiqhfs ivwc vI keI nvyN pµny juV gey hn.

         ieiqhfskfr aqy aflock ijnfh dI ÈKsIaq ƒ prq-dr-prq KolH aqy GoK rhy hn. dyÈ dI afËfdI qoN pihlF ijnHF lokF ny ijnfh nUµ dyiKaf aqy AunHF nfl kµm kIqf AunHF ƒ vI afpxI gwl kihx df mOkf iml igaf hY.

         ies ivvfd ny jµmU dy iewk pirvfr nUµ afpxI khfxI kihx df mOkf dy idwqf hY. ieh Auh pirvfr hY, jo ijnfh ƒ Drm inrpwK mµndf hY. hux qwk bhuq hI Gwt lok ies gwl qoN jfxU hn ik pfiksqfn df pihlf kOmI gIq ijnfh ny iewk BfrqI aqy Auh vI iewk ihµdU jgnnfQ afËfd qoN ilKvfieaf sI. 70 qoN vwD ikqfbF ilKx vfly ies ihµdU kvI dI 2004 ivwc acfnk mOq ho jfx nfl ies vloN ilKIaF kivqfvF ajy qwk Cp nhIN skIaF. jgnnfQ vloN pfiksqfn dy ilKy kOmI gIq aqy hor kivqfvF dy KrVy Aus dy jµmU rihµdy puwqr cµdr kumfr afËfd vloN ajy qwk sµBfl ky rwKy hoey hn. cµdr kumfr ny dwisaf ik Auh ienHF kivqfvF nUµ CpvfAux leI afpxI hYsIaq muqfbk pYsf Krcx leI iqafr hY, pr aPsos hY ik iksy vI ivakqI jF sµsQf ny ienHF nUµ CpvfAux leI pihl nhIN kIqI.

         cµdr kumfr ny dwisaf ik Aus dy ipqf jgnnfQ afËfd dwsdy sn ik AunHF ƒ Aus vyly bVI hYrfnI hoeI jdoN ryzIE lfhOr vloN AunHF nfl sµprk kr ky ieh dwisaf igaf ik ijnfh AunHF qoN pfiksqfn df rfÈtrI gIq ilKvfAuxf cfhuµdy hn. AunHF dwisaf ik kfiedy-afËm cfhuµdy ik kOmI gIq AurdU dI jfxkfrI rwKx vflf koeI ihµdU hI ilKy. AunHF dwisaf ik myry ipqf jfxdy sn ik ijnfh lokqµqr ivwc ivÈvfs rwKdy sn.

         Aus ny dwisaf, ‘‘myry ipqf ny pfiksqfn dy afËfdI idhfVy 14 agsq qoN do idn pihlF hI kOmI gIq ilK idwqf ijs nUµ ijnfh ny vI psµd kIqf. ieh kOmI gIq pihlI vfr pfiksqfn dI rfjDfnI krfcI qoN ryzIE rfhIN pRsfirq kIqf igaf. myry ipqf vloN iliKaf pfiksqfn df kOmI gIq iewk-awDf sfl cwldf irhf, pr ijnfh dI mOq qoN bfad pfiksqfn dy kOmI gIq nUµ pfiksqfnI kvI hfiPË jlMDrI ny muV iliKaf sI.''

         AunHF dwisaf, ‘‘jdoN Auwqr aqy pwCmI pµjfb dy lokF ivcfly qxfa viDaf qF myry ipqf dy dosqF ny AunHF nUµ Bfrq cly jfx dI slfh idwqI sI. sqµbr 1947 ivwc ipqf jI idwlI af vsy aqy iPr sRI ÈyK abduwlf dy kihx qy jµmU aqy kÈmIr ivwc rihx lwgy.''

         jgnnfQ vI kqIl iÈPfeI, joÈ mlIhfbfdI aqy hfiPË jlMDrI vFg hI Bfrq-pfik dosqI dy smrQk sn. Auh ihµdU-musilm eykqf dy mudeI aqy rfjnIqI qoN dUr rihx vfly ivakqI sn.

         afËfd afpxy cyiqaF 'coN bIqy smyN nUµ Xfd kridaF dwsdy sn, ‘‘jdoN agsq 1947 ivwc ‘mhF mihm' (ijvyN ik muhµmd alI ijnfh nUµ AunHF dy sfQI sµboDn krdy sn) ny smuwcy BfrqI Aup mhFdIp nUµ afpxy ivcfrF aqy qkrIrF nfl ihlf rwiKaf sI, mYN AudoN lfhOr ivwc iewk sfihqk prcy ivwc kµm krdf sF. myry sfry irÈqydfr lihµdy pµjfb df ielfkf Cwz ky ihµdosqfn rvfnf ho cuwky sn. ijs kfrn mYnUµ iekwilaF lfhOr ivwc rihxf bVf duwBr lwgdf sI, pr iPr vI mYN kuJ smF AuQy hI itky rihx df PYslf kIqf. 9 agsq 1947 dI svyr pfiksqfn dy pihly gvrnr jnrl muhµmd alI ijnfh dy dUq ny ryzIE pfiksqfn ivwc kµm krdy myry iewk imwqr rfhIN mYnUµ sunyhf Gwilaf sI. mYnUµ ikhf igaf sI ik kfiedy afËm pfiksqfn leI rfÈtrI gIq myry koloN ilKvfAuxf cfhuµdy hn, pr mYN AunHF nUµ ikhf ik cfr-pµj idnF ivwc Auwc pfey df kOmI gIq ilKxf sµBv nhIN hovygf, pr jdoN myry imwqrF nUµ pqf lwgf qF AunHF ijnfh sfihb vrgy vwzy lIzr dI bynqI nUµ mµn ky mYnUµ gIq ilKx leI Ëordfr apIl kIqI ijs 'qy mYN afpxI sihmqI dy idwqI.''

         jdoN afËfd sfihb ƒ ieh svfl kIqf jFdf sI ik ijnfh ny AunHF nUµ hI ikAuN cuixaf? qF Auh jvfb idµdy sn, ‘‘qusIN ies df jvfb jfnx leI ijnfh sfihb dy pfiksqfn dy gvrnr jnrl vjoN idwqy gey pihly BfÈx dy lPËF qy nËr mfro. AunHF ikhf sI ik pfiksqfn kyvl muslmfnF df mulk nhIN blik sfzy ihµdU Brf vI ieQy mfx siqkfr nfl rih skxgy ikAuNik Drm hr mnuwK df ivakqIgq mfmlf huµdf hY, pr Auh iewk nfgirk vjoN pfiksqfn nUµ pUrI qrHF smripq hoxgy.''

         sRI afËfd df kihxf sI ik bfad ivwc ieiqhfskfrF aqy KojkfrF ny ijnfh dy BfÈxF dy jo vI mqlb kwZy hox, pr AunHF df ieh pihlf BfÈx aqy anykF hor ivcfr-vtFdry ies gwl df pRqwK sbUq hn ik ijnfh pfiksqfn nUµ iewk Drm-inrpwK sbUq hn ik ijnfh pfiksqfn nUµ iewk Drm-inrpwK mulk vjoN vyKxf cfhuµdy sn. ijnfh vloN pfiksqfn df kOmI gIq ilKfAux leI iewk ihµdU kvI nUµ cuxnf vI AunHF dI Drm inrpwK soc df mudeI hY.

 

Bfrq srkfr df 100 idnF df eyjµzf awDf-aDUrf hI irhf-kilafxI ȵkr

         iewk srkfr jo afpxy kfrjkfl dy 5 vrHy pUry krn qoN bfad muV swqf ivwc afeI, Aus dy leI pihly 100 idnF nUµ koeI vwzf pYmfnf nhIN mµinaf jf skdf. kFgrs pfrtI ny coxF qoN pihlF hI ikhf sI ik jy Auh dubfrf swqf ivwc af geI qF Auh 100 idnF ivwc Plfxy-Plfxy kµm krygI.

         XU pI ey srkfr dy dUjy kfrjkfl dy 100 idn 30 agsq nUµ pUry ho gey hn. iesy qrHF Aus dy hnImUn dI imafd vI Kqm ho cuwkI hY. byÈwk srkfr dI kfrguËfrI bfry aiDkfrq jfxkfrI ajy sfhmxy afAuxI hY, pr mnmohn srkfr pRqI afm Dfrnf kI hY? kI Aus srkfr ny afpxy vloN idwqy gey BroisaF nUµ pUrf kIqf hY jF ienHF ivwc kuJ kmI rih geI hY? ies bfry afm Dfrnf iehI hY ik siQqI awDy Bry jF awDy KflI BFzy vrgI hY.

         lok sBf coxF qoN bfad jdoN mµqrI ny ahudf sµBfilaf sI qF AudoN srkfr pRqI lokF dy mn ivwc sdBfvnf sI qy srkfr vI ‘PIl guwz PYktr' mihsUs kr rhI sI. kFgrs vloN mËbUq ho ky AuBrn aqy vfr-vfr aiVwkf zfhux vfly Kwby-pwKIaF vrgy sihXogIaF dy nf rihx qoN bfad mOjUdf XU pI ey srkfr qoN lokF nUµ vwzIaF-vwzIaF AumIdF sn. srkfr sfhmxy ÈurU-ÈurU ivwc zI aYm ky leI mµqrI ahuidaF df pRbµD krn ivwc ËrUr kuJ smwisafvF afeIaF, pr srkfr dy gTn ivwc kuJ iËafdf pRyÈfnI nhIN afeI.

         mnmohn srkfr afpxy dUjy kfrjkfl ivwc jo krnf cfhuµdI sI Aus df Kfkf pµdrvIN lok sBf qy sFJy iejlfs ivwc 5 jUn ƒ rfÈtrpqI dy BfÈx ivwc pyÈ kIqf igaf sI. rfÈtrpqI ny afpxy BfÈx ivwc AunHF 24 kµmF df iËkr kIqf sI jo XU pI ey srkfr afpxy 100 idnF ivwc krn vflI sI. ienHF ivwc pulfV surwiKaf, iPrkU sdBfvnf aqy afriQk qrwkI Kfs kr ky KyqIbfVI dy Kyqr 'c Èfml sn.

         rfÈtrpqI sRImqI pRiqBf pfitl ny afpxy BfÈx ivwc roËgfr, iswiKaf, ishq, idhfqI buinafdI ZFcy, ÈihrI ivkfs afid nfl sµµbµDq mOjUdf PlYgiÈp pRogrfmF ƒ vI mËbUq krn dI gwl khI sI. ies dy nfl hI AunHF ny anfj surwiKaf qy pRiqBf ivkfs 'qy vI Ëor idwqf sI. ies qoN ielfvf mihlf irËrvyÈn ibwl nUµ CyqI pfs krvfAux aqy pµcfieqF qy sQfnk bfzIË 'c aOrqF leI 50 PIsdI sItF rfKvIaF krn leI sµivDfn ivwc soD krn dI gwl khI geI sI. smfj dy kmËor vrgF, Gwt‑igxqIaF, apfhjF qy bËurgF dI BlfeI leI vI kdm cuwkx dI gwl khI geI sI.

         rfÈtrpqI dy BfÈx ivwc pRÈfsink suDfr aqy keI hor mwudy vI AuTfey gey sn. jo hor aihm gwlF sn AunHF ivwc ivwqI pRbµD ivwc suDfr qy AUrjf surwiKaf vI Èfml sI.

         hux svfl AuTdf hY ik ienHF KfihÈI qjvIËF nUµ ikvyN aml ivwc ilaFdf jf irhf hY. ienHF ivwc iswiKaf dy aiDkfr ibwl aqy kOmI gRfmIx roËgfr gfrµtI Xojnf vrgy ibwlF 'qy aml kIqf jf irhf hY, pr mihlf irËrvyÈn ibwl afid nUµ ajy qwk nhIN ilaFdf jf sikaf.

         ËmIn aYkvfier sµbµDI ibwl nUµ bjt sYÈn dOrfn XU pI ey dI sihXogI iq®xmUl kFgrs dy ivroD dy bfvjUd tfl idwqf igaf qF jwjF dI jfiedfd dy aYlfn sµbµDI ibwl ƒ vI pfrlImYNt ivwc pyÈ nhIN kIqf jf sikaf. ies qrHF mOjUdf srkfr dIaF 100 idn dIaF pRfpqIaF awDf BFzf Biraf qy awDf KflI vrgIaF hn.

 

Kwby-pwKIaF dI soc

         ijvyN ik AumId sI, Kwby-pwKIaF ny XU pI ey srkfr dI 100 idnF dI kfrguËfrI dI iewk vwzI asPlqf vjoN aflocnf kIqI hY. Kfs kr ky AunHF ny vDdI mihµgfeI nUµ rok skx, ivdyÈ nIqI aqy pfrlImYNt ivwc nvyN kfnUµn bxfAux ivwc srkfr dI nfkfmI dI aflocnf kIqI hY. ieQoN qwk ik pfrlImYNt dy dovF sdnF ivwc pfs iswiKaf aiDkfr ibwl nUµ vI sKq aflocnf df iÈkfr hoxf ipaf hY. Bfjpf ny XU pI ey srkfr dI 100 idnF dI kfrguËfrI nUµ nFh-pwKI dwisaf hY.

 

sfrf doÈ srkfr df hI nhIN

         koeI vI srkfr 'qy pUrI qrHF doÈ nhIN mVH skdf ikAuNik keI gwlF srkfr dy kµtrol qoN bfhr hn, ijnHF dI vjHf kr ky Aus dy leI Auprokq XojnfvF nUµ lfgU kr skxf sµBv nhIN ho irhf. keI kYbint mµqrIaF Kfs kr ky KyqIbfVI, mnuwKI vsIilaF dy ivkfs, Gwt‑igxqI mfmilaF aqy idhfqI ivkfs ny afpxy 100 idnF df KfihÈI eyjµzf vI iqafr kIqf sI, pr ies ivwcoN ajy qwk awDf vI lfgU nhIN ho sikaf.

         kuJ mµqrfilaF dy kµmkfj 'qy iewk srsrI nËr mfrn nfl iewk gwl sfhmxy afAuNdI hY ik ivwq mµqrI pRxb muKrjI iewk cµgf bjt sfhmxy ilafey sn aqy AunHF ny iewk nvF pRqwK kr koz ilafAux dy afpxy vcn nUµ vI pUrf kIqf sI. ienHF ny smfj BlfeI dy Kyqr ivwc iËafdf bjt dI alftmYNt kIqI. kyNdrI idhfqI ivkfs mµqrfly ny rfj srkfrF nUµ iliKaf hY ik Auh afpo afpxy rfjF nUµ kOmI gRfmIx roËgfr gfrµtI Xojnf aqy pwCVy Kyqr dI gRFt Xojnf dy qihq hor nvIaF qjvIËF bxf ky Byjx.

         pr srkfr dIaF afriQk XojnfvF 'qy sB qoN vwzI swt mfnsUn dI asPlqf nfl lwgI hY, ijs dI vjHf kr ky 171 iËilaF ƒ sokf pIVq aYlfinaf igaf hY. sfAuxI dIaF PslF nUµ soky kfrn nuksfn puwjf hY. hux hfVHI dIaF PslF 'qy hI afs hY. KyqIbfVI mµqrflf hux soky nfl nijwTx 'c ruwJ igaf hY.

 

mihµgfeI ny mfiraf

         dUjf sB qoN vwzf Jtkf ËrUrI vsqF dIaF kImqF ivwc BfrI vfDy nfl lwgf. dflF, sbËIaF qy Kfx vfly qylF dy Bfa afsmfn nUµ CUh rhy hn. jy srkfr ny mihµgfeI 'qy kfbU pfAux dI koiÈÈ nf kIqI qF iqAuhfrF df sIËn isr 'qy hox kfrn srkfr nUµ BfrI lok roh df sfhmxf krnf pY skdf hY. srkfr nUµ iewk hor vwzI sIt svfeIn PlU nfl lwgI hY. ieh rog qyËI nfl dyÈ ivwc PYldf jf irhf hY. ishq mµqrflf kOmI ishq imÈn vwl iDafn dyx dI bjfey ies smyN svfeIn PlU nfl lVn ivwc hI afpxf sfrf Ëor lgf irhf hY. ishq mµqrflf ies rog kfrn jnqf ivwc PYlI dihÈq nUµ dUr krn ivwc nfkfm iswD ho irhf hY.

         ijQoN qwk ivdyÈ nIqI df svfl hY ies morcy 'qy vI srkfr nUµ kfPI guµJldfr siQqI df sfhmxf krnf pY irhf hY. aYs aYm ikRÈnf dI agvfeI vfly ivdyÈ mµqrfly nUµ BfrI aflocnfvF df sfhmxf krnf pY irhf hY. byÈwk hI ies ivwc aslI inÈfnf pRDfn mµqrI mnmohn isµG hI hn. sRI aYs aYm ikRÈnf ny ijvyN hI ivdyÈ mµqrI df ahudf sµBfilaf AunHF nUµ afstrylIaf ivwc BfrqI ividafrQIaF 'qy hmilaF dIaF GtnfvF dI smwisaf df sfhmxf krnf ipaf.

         ies qoN bfad afieaf pRDfn mµqrI mnmohn isµG aqy pfiksqfn dy pRDfn mµqrI iglfnI df Èrm al ÈyK (imsr) ivwc idwqf igaf sFJf ivvfdpUrn ibafn. ies 'qy sRI mnmohn isµG ƒ nf isrP ivroDI iDr dI aflocnf df inÈfnf bxnf ipaf sgoN afpxI pfrtI dI nfrfËgI vI JwlxI peI. ies sµµbµDI hoey nuksfn nUµ dUr krn ivwc ivdyÈ mµqrflf aqy pI aYm E pUrI qrHF asPl rhy.

         ijwQoN qwk gRih mµqrfly df svfl hY ies dy sfhmxy pihlI sB qoN vwzI cuxOqI ivafnf ivwc hoeI sµq rfmfnSd jI dI hwiqaf nfl pµjfb dI aÈFqI nfl nijwTx dI sI. hux ies dy sfhmxy dUjI vwzI cuxOqI aµdrUnI surwiKaf aqy nkslIaF nfl nijwTx dI hY. ÈihrI hvfbfËI mµqrfly bfry ijµnf Gwt ikhf jfvy Enf hI cµgf hY. eyar ieµzIaf dI hflq bhuq Ksqf hY. ÈihrI hvfbfËI mµqrI hux qyËI nfl ivgVy hflfq ƒ suDfrn dI koiÈÈ kr rhy hn. inwjI eyarlfeInË vI sµGrÈ dy rfh 'qy hn.

         ijwQoN qwk pYtrolIam mµqrfly df svfl hY Aus ny pYtrol dIaF kImqF ivwc vfDf nf kr ky iewk sµqulnkfrI kdm cuwikaf hY, pr hux Auh 2 aµbfnI BrfvF dy kfrporyt XuwD ivwc Ps igaf hY. ies mfmly ivwc srkfr nUµ BfrI pryÈfnI df sfhmxf krnf pY irhf hY. ijwQoN qwk isafsI morcy df svfl hY, kFgrs pfrtI leI kfPI KuÈ hox vflI gwl hY ikAuNik ivroDI iDr df mnobl ies smyN kfPI izwigaf hoieaf hY.

 

 amirµdr vloN pµjfb kFgrs dI pRDfngI hiQafAux dIaF cflF bykfr iswD hoxgIaF-pRo[ blbIr kOr kfhloN

         sRI rfhul gFDI dI agvfeI ivwc XUQ ibRgyz df dbdbf ieµzIan nYÈnl kFgrs pfrtI dy sµgTn qoN eynf vwD cuwkf hY ik pRDfn sonIaf gFDI smyq kFgrs hfeI kmFz koeI vI nIqIgq PYslf lYx qoN pihlF ies ibRgyz nUµ Brosy ivwc ËrUr lYNdI hY.

         sUbfeI pRDfnF, hor ahudydfrF, lok sBf aqy ivDfn sBf coxF smyN AumIdvfrF dI cox, muwK mµqrIaF jF ivroDI iDr hox 'qy ivroDI iDr dy nyqf dI cox afid sµbµDI PYsilaF ivwc ies ibRgyz nUµ Brosy ivwc ilaf jFdf hY.

         iesy kr ky hux ieh vyKx ƒ iml irhf hY ik kFgrs aµdr iqkVmbfË afgUaF vloN ahudy hiQafey nhIN jf rhy, blik ahudy dyx qoN pihlF isafsI afgUaF dI isafsI kmfeI ƒ priKaf jFdf hY, isafsI, ielfkfeI aqy jnqk smIkrnF nUµ mwdynËr rwiKaf jFdf hY.

         pµjfb pRdyÈ kFgrs kmytI dI pRDfngI 'qy kbËf krn leI ipCly lMby smyN qoN sfbkf muwK mµqrI kYptn amirµdr isµG Ëor-aËmfeI kr rhy hn, pr hfl dI GVI 31 dsµbr 2009 qwk kFgrs hfeI kmFz ny duafby dy sfAU aqy pRBfvÈflI dilq afgU mYNbr pfrlImYNt mihµdr isµG ky pI nUµ vrikµg pRDfn bxy rihx leI ikhf hY. kYptn amirµdr isµG pirvfr 'coN Aus dI imhnqI aqy lgfqfr jnqf nfl juVI rhI pqnI bIbI pRnIq kOr ƒ ivdyÈ rfj mµqrI df ahudf pRdfn kr ky numfieµdgI dy idwqI hY.

         drasl kYptn amirµdr isµG dI lIzriÈp nUµ keI pwKF qoN hfeI kmFz prK cuwkI hY. kFgrs pfrtI nUµ afpryÈn bilAU stfr vyly Cwz ky akflI dl ivwc jfx dy bfvjUd jdoN sµn 1997 ivwc Auh kFgrs ivwc vfps afey qF AunHF nUµ pfrtI ny pihlF pµjfb kFgrs kmytI dI pRDfngI sONpI aqy iPr sUby df muwK mµqrI bxfieaf, pr AunHF ny hmyÈf pfrtI nUµ mËbUq krn dI QF kFgrs dy pµjfb aqy kyNdr ivcly tksflI afgUaF ƒ nIvF idKfAux dI nIqI apxfeI, pRDfngI aqy muwK mµqrI dy ahudy nUµ iewk juµzlI rfhIN clfAux df Xqn kIqf, pµjfb aµdr ivkfs leI muwK aiVwkf ‘isafsI bdlfKorI' df iGnfAuxf siBafcfr pYdf kIqf.

         aµqrrfjI pfxIaF dI vµz sµbµDI smJOiqaF nUµ rwd krn smyq kuJ aihm muwidaF 'qy kYptn amirµdr isµG vloN muwK mµqrI huµidaF kFgrs pRDfn bIbI sonIaf gFDI mµqrI zf[ mnmohn isµG dI nf-PurmfnI bfry sB jfxU hn, ijs kr ky bIbI sonIaf gFDI aqy zf[ mnmohn isµG ny keI mhIny AunHF nUµ imlx qoN ienkfr kIqf.

         swqf-ÈkqI nfl niÈafey aqy rfjfÈfhI qOr-qrIikaF kr ky kYptn amirµdr isµG aksr kFgrs hfeI kmFz nfl sµbµDq sInIar afgUaF nUµ nkfrdy rhy. iewk kFgrsI afgU df vI mËf AuzfAuNdy rhy. aihm mOikaF 'qy keI-keI idn gfieb ho jFdy. ieQoN qwk ik 2007 dIaF ivDfn sBf coxF vyly vI keI idn gfieb hox kr ky kFgrsI vrkrF aqy afgUaF dy hOsly psq ho gey sn. AunHF dI aijhI gYr-i˵myvfrfnf afdq ny hfeI kmFz nUµ nfrfË krn 'c vwzI BUimkf inBfeI.

 

kFgrsI siBaqf dy Ault

         kYptn amirµdr isµG df rfjfÈfhI ruJfn kFgrs pfrtI dy lokÈfhI siBafcfr dy hmyÈf Ault irhf hY. sRImqI ieµdrf gFDI ny Bfrq 'coN rfjfÈfhI, jgIrdfrI aqy sfmµqvfdI siBafcfr Kqm krn aqy ienHF lokF nUµ lokÈfhI ivwc Èfml krn leI 1969 ivwc ‘ipRvIprs' pRQf Kqm kIqI sI. hux iPr aijhy ruJfn ƒ Kqm krn leI sRImqI sonIaf gFDI dI rihnumfeI hyT iksy vI kFgrsI ƒ ‘rfjf-mhfrfjf' nf khfAux bfry spwÈt hdfieqF jfrI kIqIaF geIaF hn, pr kYptn sfihb ienHF hdfieqF dI lgfqfr axdyKI kridaF afpxy-afp nUµ ‘rfjf jI' jF ‘mhfrfjf sfihb' khfAux ivwc PKr mihsUs kr rhy hn.

         jfgIrdfrF aqy sfmµqvfdIaF nfl lgfqfr rfbqf rwK rhy hn. AunHF dI rihx-sihx dI ÈYlI, bol-bfxI rfjfÈfhI vflI hY. ieµj Auh kFgrs dy lokÈfhI siBafcfr dy iblkul Ault kfrjÈYlI rwKdy hn.

         2007 dIaF ivDfn sBf coxF ivwc hfeI kmFz dI hmfieq dy bfvjUd Auh qfnfÈfhI agvfeI kr ky akflI-Bfjpf gTjoV qoN hfr gey. iPr AunHF ny hfeI kmFz dIaF hdfieqF nUµ axizwT kridaF ivroDI iDr df afgU bxn leI kFgrsI ivDfiekF qoN dsqKq krvf ley. hfeI kmFz ny nf isrP AunHF nUµ, blik dsqKq krn vfilaF nUµ vI KUb Jµibaf.

         afËfdI GulftIey pirvfr nfl sµbµDq, jylH ivwc jnmI sfbkf muwK mµqrI bIbI rfijµdr kOr BwTl nUµ nf isrP ivroDI iDr dI afgU, blik pfrtI dI pRDfn bxfieaf. bfad ivwc KfVkUvfd dy iÈkfr pirvfr nfl sµµbµDq dilq afgU sRI mihµdr isµG ky pI nUµ pRdyÈ kFgrs df pRDfn bxfieaf.

         kYptn sfihb jdoN muwK mµqrI sn qF 2004 dIaF lok sBf coxF ivwc kFgrs ƒ 13 'coN isrP 2 sItF hfsl ho skIaF, pr ies qoN AunHF ny koeI sbk nhIN iswiKaf, ilhfËf 2007 ivwc ivDfn sBf coxF ivwc muV kFgrs hfrI. hux 2009 dIaF lok sBf coxF ivwc kFgrs hfeI kmFz ny AunHF nUµ afpxI lIzriÈp dI guxvwqf ivKfAux leI ‘kYNpyn kmytI' dI cyarmYnI sONpI.

         AunHF vloN pµjfb dIaF 13 dIaF 13 sItF ijwqx dy dmgjy mfry gey. afpxI pqnI nUµ pitaflf qoN aqy puwqr rxieµdr isµG nUµ biTSzf sIt qoN KVf kIqf, pr kFgrs msF 8 sItF ijwq skI. biTSzf sIt qoN AunHF df puwqr muwK mµqrI sR[ pRkfÈ isµG bfdl dI nUµh bIbI hrismrq kOr qoN 1[20 lwK votF dy vwzy Prk nfl hfiraf.

         sµgrUr aqy afnSdpur sfihb sItF ijwqx df ishrf muwK qOr 'qy rfhul gFDI dI ‘nOjvfn ibRgyz' isr bwJdf hY. jykr bIbI sonIaf gFDI aqy zf[ mnmohn isµG pµjfb dy dOry nf krdy qF ieQy kFgrs dI siQqI hor vI mfVI huµdI. ies qoN ielfvf ÈRomxI akflI dl-Bfjpf gTjoV dy 4 dIaF 4 ivDfn sBf iËmnI coxF ivwc ijwq hfsl kIqI. mfJy aµdr pRqfp isµG bfjvf vloN lok sBf mYNbr bxn 'qy KflI hoeI sIt vI kFgrs qoN akflI dl ny Koh leI.

 

srIrk asmrwQf

         isafsI asPlqf df muwK kfrn kYptn sfihb dI srIrk asmrwQf vI hY. Auh Kud mµndy hn ik ÈUgr rog kr ky AunHF df iewk gurdf Krfb cwl irhf hY, ijs dy ielfj leI AunHF nUµ aksr lMzn (ieµglYNz) jfxf pYNdf hY. vrxnXog hY ik aµimRqsr ivwc iewk roz Èoa dOrfn Auh byhoÈ ho gey sn. pfiksqfnI pwqrkfrF arUsf aflm nfl AunHF dI nyVqf nUµ vI pµjfbI smfj TIk nhIN smJdf.

         pµjfb dy icµqk aqy cyqµn kFgrsI afgU qy vrkr smJdy hn ik aYsy hflfq ivwc jykr kFgrs hfeI kmfn kYptn amirµdr isµG dy hwQ pµjfb kFgrsI kmytI dI pRDfngI sONpygI qF ieh kdm pfrtI leI nuksfndyh iswD hovygf ikAuNik 2012 ivwc hox vflIaF pµjfb ivDfn sBf coxF smyN kFgrs nUµ bhuq hI qyË-qrfr nOjvfn afgU suKbIr isµG bfdl dI agvfeI hyT swqfDfrI akflI-Bfjpf gTjoV df mukfblf krnf peygf.

 

ijwnfh dI swqf hoV df iswtf hI qF sI pfiksqfn dI sQfpqI

-nirµdr isµG srIlf

         jsvµq isµG vloN ijwnfh aqy vµz bfry ilKI 660 siPaF dI ikqfb ipCly hPqy jfrI hoeI hY. pVH ky bVI mfXUsI hoeI. aKIr ivwc AunHF iliKaf, ‘‘mYN hfly qwk nhIN smJ sikaf ik 1947 ivwc ihµdusqfn dI vµz ikAuN hoeI? jF ieh ies qrIky nfl ikAuN kIqI geI.'' jy eynI ivÈfl Koj aqy sKq imhnq dy bfvjUd Auh muwdy dI qih qwk nhIN jf sky qF ies dI vjHf hY. ies df kfrn ieh hY ik AunHF vµz leI i˵myvfr sB qoN vwD mhwqvpUrn pihlU nUµ nËraµdfË kr idwqf. ieh pihlU sI brqfnvI rxnIqk ihq, ijnHF dI pUrqI leI pfiksqfn dI kfiemI ËrUrI sI. vµz bfry brqfnIaf dy isKrly Byq hux Aujfgr ho cuwky hn qy hux ienHF nUµ axizwT krn df koeI bhfnf nhIN bxdf. mYN Kud kuJ sfl pihlF ieh AuunHF nUµ idKfey sn. sfrI khfxI ienHF dsqfvyËF ivwc hI CupI hoeI hY.

         mwD-1945 ivwc lybr pfrtI brqfnIaf ivwc swqf ivwc af geI sI aqy Auh ihµdosqfn nUµ afËfdI qF dyxf cfhuµdI sI, pr Aus ƒ ieQy afpxf 60 sfl purfxf POjI itkfxf Kuwsx df zr vI sI ijwQoN aµgryË pUrbI mwD-pUrb smyq smuwcy Bfrq pRÈFq iKwqy nUµ kµtrol krdy sn. qyl dy KUhF nfl BrpUr swqf dy KUhF vjoN mÈhUr ies iKwqy dI jµg aqy amn dOrfn aihmIaq vD rhI sI aqy aµgryËF nUµ ieh zr sI ik jrmnI 'qy ijwq drj krn mgroN ijvyN stfiln dIaF KfhÈF vwD rhIaF sn, Auh dyr-svyr ies 'qy kbËf kr lvygf. ipClIaF do vwzIaF jµgF dOrfn brqfnIaf ny afpxy ihµdusqfnI awzy qoN ierfn qy ierfk ivwc POjF qfienfq kIqIaF aqy brqfnvI POjI jrnYl ihµdusqfn ivwc afpxy pYr jmf ky rwKx leI aVy hoey sn, pr brqfnIaf dy pRDfn mµqrI aYtlI nUµ pqf sI ik kFgrs pfrtI dI hkUmq qihq afËfd ihµdosqfn nf qF brqfnIaf ƒ POjI awzy dI afigaf dyvygf aqy nf hI jµg qoN bfad ÈurU hoeI nvIN hoV ivwc Auh sovIaq sµG iKlfP Aus df sfQ dyvygf. Pyr Auh krn qF kI krn?

         1945 dy aKIr ivwc ihµdosqfn dy vfiesrfie PIlz mfrÈl vyvl ny afpxI sYnf dI sµBfvI vfpsI df Kfkf pyÈ kIqf. kFgrs ny 1939 ivwc jµg smyN ieh kih ky aµgryËF df sfQ dyx qoN ienkfr kr idwqf ik brqfnIaf jµg qoN bfad ihµdusqfn nUµ afËfdI dyx df aYlfn kry. vyvl dy pUrv-vrqI lfrz ilnibQgoa ny ijwnfh nUµ pfiksqfn dI skIm lVfAux leI hwlfÈyrI idwqI sI aqy lMzn nUµ ieh sUcnf ByjI sI ik ijwnfh Aus dI jyb ivwc hY. vfiesrfie ny lµzn ƒ dwisaf sI, ‘‘Auh Gwt igxqI df pRqIinD hY aqy Gwt igxqI sfzI mdd nfl hI afpxf hwk lY skdI hY.''

         vyvl ny Pyr suJfa idwqf ik Auh Auwqr-pwCm ivwc vwKrf rfj kfiem krn dI ijwnfh dI mµg df iesqymfl krn-pwCm ivwc Aus dI sfrI mµg pUrI vI nhIN krnI, pr ierfn-aPgfinsqfn aqy sIikaFg dy nfl lwgdy ielfky qy krfcI bµdrgfh dyxI-aqy pfiksqfn rwiKaf dy mfmilaF 'qy Aus nfl sihXog krygf. jdoN lMzn ny vyvl qoN puwiCaf ik Auh pfiksqfn vwl jfx vfly ielfikaF bfry sfP-sfP dwsx qF 6 PrvrI 1945 nUµ AunHF afpxI ieiqhfsk qkrIr ivwc pfiksqfn dIaF srhwdF df nkÈf pyÈ kIqf, jo AudoN AunHF dy idmfg ivwc hI sI. aTfrF mhIinaF bfad rYwzkilP ny hU‑b‑hU AuhI srhwdF imwQIaF, jo vyvl ny suJfeIaF sn.

         ies leI pfiksqfn df mUµh mwQf ikho ijhf bxnf sI, Auh 1946 dy ÈurU ivwc hI qYa ho igaf aqy AudoN qoN lY ky 15 agsq qwk dy smyN dOrfn aYtlI, ikRps qy vyvl aqy bfad ivwc mfAUNtbYtn ijwnfh nUµ Coty pfiksqfn leI aqy kFgrs nUµ vµz svIkfr krn leI mnfAuNdy rhy hflFik aYtlI koTy cVH ky rOlf pfAuNdy rhy ik Auh ihµdusqfn dI aKµzqf brkrfr rwKx leI XqnÈIl hn. brqfnIaf dIaF gupq PfeIlF pVHn nfl AunHF dy sfry mnsUibaF dI shI smJ pYNdI hY. ieh imwQ hY ik ijwnfh ny pfiksqfn dI buinafd rwKI sI. amrIkI rfÈtrpqI rUËvYlt ny 1942 qoN bfad idwlI ivwc afpxf numfieµdf ibTf idwqf sI aqy amrIkI purflyKGrF ivwcoN AunHF dI Kqo-ikqfbq qoN vI kfPI jfxkfrI imldI hY.

         ikqfb ivwc lgfey gey kuJ anumfn vI glq hn. ieh mµn lYxf ik kYbint imÈn Xojnf dy iswty vjoN ihµdosqfn dI eykqf bxI rihxI sI, vI KuÈPihmI sI. ds sflF bfad iewk pfsy pµjfb, isµD aqy Auwqr pwCmI srhwdI sUby ƒ aqy dUjy pfsy bµgfl aqy asfm nUµ vwK hox df hwk sI. ies qrHF lIg 10 sflF bfad ikqy vwzf pfiksqfn iml jfxf sI aqy ies leI iPrkU lFbU BVkfAuxy sn aqy irafsqI rfjF df kI kIqf jfvy? AunHF ƒ vI vwK hox df hwk sI. ies leI sµBfvnf sI ik hYdrfbfd pfiksqfn nfl juV jFdf aqy ies dI iq®purf aqy mnIpur qwk phuµc krn ivwc mdd vI krdf. ies Xojnf ny ihµdusqfn nUµ toty‑toty kr dyxf sI aqy BfvyN nihrU ny keI glqIaF kIqIaF, pr ies Xojnf ƒ rwd kr ky AunHF shI kIqf sI.

         kFgrs dy sµGrÈ vyly keI BuwlF kIqIaF, pr gFDI jI ny vwK‑vwK aqy iËafdfqr anpVH lokF nUµ iekmuwT kIqf ijnHF qoN bgYr afËfdI sµBv nhIN sI.

         mYN jsvµq isµG nfl sihmq hF ik ijwnfh idloN kOmpRsq aqy Drm‑inrpwK sI aqy afpxI i˵dgI dy pihly 60 sfl Auh iehI irhf. ijwnfh ny swiqafgRih df ivroD kIqf aqy ies ƒ ieµqhfpsµd pRogrfm qy qbfhI df smfn krfr idwqf. moqI lfl nihrU nUµ zr sI ik ieh ËhIn ÈKs Aus dy puwqr jvfhr lfl ƒ cmkx nhIN dyvygf. ijwnfh ny 1938 ivwc muslmfnF leI vwKry hlikaF dI mµg Cwzx leI mnfAux df pRsqfv idwqf, jo ihµdU-musilm isafsI afqm-inrBrqf aqy eykqf dy rfh ivwc roVf bxdI sI aqy ies dy ievË ivwc kyNdrI asYNblI ivwc musilm numfieµdgI 27 PIsdI qoN vDf ky 33 PIsdI krn df suJfa idwqf, jo vwKry cox hlikaF dI alfmq dy mukfbly bhuq CotI irafieq sI, pr Aus ƒ durkfr ny afKrkfr kFgrs pfrtI 'coN kwZ idwqf igaf.

         zfktrF ny 1939 ivwc ijwnfh ƒ dws idwqf sI ik Aus nUµ qpidk dI gµBIr ibmfrI hY, ijwnfh hr mfmly ivwc pihl krn df ÈOkIn sI. ieiqhfs ivwc swqf aqy mÈhUrI leI asUlF dI blI dyx dIaF axigxq imsflF hn. ies leI Aus dy sfhmxy hux nhIN qF kdy vI nhIN df suafl sI. iswDI kfrvfeI ivwZ ky pfiksqfn bnfAux dI Aus Xojnf ajoky dihÈqvfd df agrdUq sI aqy muslmfnF nUµ ihµdUaF dy iKlfP jQybµd krnf sB kuJ swqf aqy vizafeI dI Kfqr apxfey hrby df ihwsf sI. pfiksqfn dI pRfpqI qoN bfad AunHF krfcI ivwc bolidaF Drm-inrpwKqf dI pYrvI kIqI, pr jdoN Aus dy pYrokfrF ny Aujr kIqf qF Auh qurµq mwukr gey.

         bµbeI ivwc ijwnfh afl Prm ivwc Aus nfl kµm krn vfly cfgl ny iewk vfr mYƒ dwisaf sI ik Auh isry df idafnqdfr sI, pr ieh q®fsdI hI sI ik afKr ivwc Auh ieh guaf bYTy aqy koeI vI ÈKs idafnqdfrI qoN bgYr mhfn nhIN bx skdf. ijwnfh ny ijvyN apmfn qy duwK shy, mYƒ vI Aus nfl hmdrdI hY, pr afpxI i˵dgI dy afKrI pVfa 'qy Aus ny bVf kuJ glq kIqf aqy lokF df nuksfn krvfieaf. isrP ies kr ky Aus nUµ mhfn mµnxf ik Aus ny qfkqvr kFgrs nfl mwQf lfieaf, inrHI byvkUPI hY. kI asIN ihtlr nUµ mhfn kih skdy hF ikAuNik Aus ny qfkvqr ieiqhfdIaF nfl mwQf lfieaf sI?

* lyKk PrFs aqy sivwtËrlYNz ivwc Bfrq dy sfbkf sPIr hn. ies qoN pihlF Auh lfrz mfAUNtbYNtn dy ey zI sI rhy sn. ienHF ‘id ÈYzo afP id gRyt gym: id antolz storI afP ieµzIaf'Ë pfrtIÈn' nF dI ikqfb ilKI sI.

 

 

ਜਿਨਾਹ ਜਾਂ ਨਹਿਰੂ: ਦੇਸ਼-ਵੰਡ ਲਈ ਜ਼ਿਮੇਵਾਰ ਕੌਣ ?-ਹਰਬੀਰ ਸਿੰਘ ਭੰਵਰ


ਭਾਰਤੀ ਜੰਤਾ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸੀਨੀਅਰ ਨੇਤਾ ਤੇ ਸਾਬਕਾ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰੀ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਇਕ ਨਵਾਂ ਵਿਵਾਦ ਛੇੜ ਦਿਤਾ ਹੈ ਕਿ 1947ਵਿਚ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਲਈ ਕਾਂਗਰਸੀ ਆਗੂ ਪੰਡਤ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਤੇ ਸਰਦਾਰ ਪਟੇਲ ਜ਼ਿਮੇਵਾਰ ਸਨ,ਮੁਹੰਮਦ ਅਲੀ ਜਿਨਾਹ ਇਕ ਮਹਾਨ ਭਾਰਤੀ ਸਨ।ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਹੀ ਪ੍ਰਮੁਖ ਲੀਡਰ ਤੇ ਲੋਕ ਸਭਾ ਵਿਚ ਵਿਰੋਧੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਨੇਤਾ ਲਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਡਵਾਨੀ ਜਦੋਂ 2005 ਵਿਚ ਪਾਕਿਸਤਾ ਗਏ ਤਾਂ ਉਨਹਾਂ ਨੈ ਜਿਨਾਹ ਨੂੰ ਇਕ “ਸੈਕੂਲਰ”ਲੀਡਰ ਕਰਾਰ ਦਿਤਾੲ ਸੀ,ਜਿਸ ਨਾਰਾਜ਼ ਹੋ ਕੇ ਆਰ.ਐਸ.ਐਸ. ਨੇ ਉਨਹਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਵਾਰੀ ਤਾਂ ਖੁਡੇ-ਲਾਈਨ ਲਗਾ ਦਿਤਾ ਸੀ।ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਲਿਖਣ ਕਾਰਨ ਸ੍ਰੀ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਪਾਰਟੀ ਚੋਂ ਕੱਢ ਦਿਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
awgy pVHn leI
 

 

ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ ਦੇਸ਼-ਵੰਡ ਦਾ ਵਿਰੋਧ-ਹਰਬੀਰ ਸਿੰਘ ਭੰਵਰ
 

ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਦਾ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦੁਖਾਂਤ ਹੈ।ਫਿਰਕੂ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਹੋਈ ਇਸ ਬੇਲੋੜੀ ਵੰਡ ਨੇ ਲਗਭਗ ਸਵਾ ਕਰੋੜ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣੇ ਜੱਦੀ ਪੁਸ਼ਤੀ ਘਰ, ਹਵੇਲੀਆਂ, ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਜਾਇਦਾਦਾਂ, ਕਾਰੋਬਾਰ ਆਦਿ ਛੱਡ ਕੇ ਖਾਲੀ ਹੱਥ ਉਜੜ ਕੇ ਦੋ ਟੋਟੇ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਲਕੀਰ ਦੇ ਇਸ ਪਾਰ ਆਉਣਾ ਪਿਆ ਜਾਂ ਉਸ ਪਾਰ ਜਾਣਾ ਪਿਆ । ਲਗਭਗ ਦਸ ਲੱਖ ਪੰਜਾਬੀ ਇਸ ਚੰਦਰੀ ਲਕੀਰ ਦੇ ਦੋਨੋ ਪਾਸੇ ਫਿਰਕੂ ਅੰਸਰਾਂ ਦੇ ਹੱਥੋ ਕੋਹ ਕੋਹ ਕੇ ਮਾਰੇ ਗਏ,ਮਾਵਾਂ, ਭੈਣਾਂ, ਧੀਆਂ ਦੀ ਬੇਪਤੀ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਅਪਣੀ ਇਜ਼ਤ ਬਚਾਉਂਦੀਆਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹੀ ਬੀਬੀਆਂ ਨੇ ਖੁਹਾਂ ਜਾਂ ਨਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਛਾਲਾਂ ਮਾਰ ਮਾਰ ਕੇ ਅਪਣੀ ਜਾਨ ਦੇ ਦਿਤੀ।ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹੀ ਬੱਚੇ ਯਤੀਮ ਹੋ ਗਏ, ਸੁਹਾਗਣਾਂ ਦੇ ਸੁਹਾਗ ਲੁਟੇ ਗਏ, ਬੁੱਢੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਡੰਗੋਰੀ ਟੁਟ ਗਈ।ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪਰਿਵਾਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾ ਤਬਾਹ ਹੋ ਗਏ। awgy pVHn leI


 

Advertising

 

 

 

 

 

 

 

 
 
©copyright 2007/2009 Panjabi Today                                                                                                                                                                                                            www.panjabitoday.com