îÇÔñÅ ÇçòÃ
å¶ Çòô¶ô
ï ÇÕÀ°º î§çÅ
ÁÅÖÆÁË ÇÜå° Ü§îÇÔ ðÅÜÅé
ìÆìÆ ÔðêzÆå Õ½ð ê°µåðÆ ×¯Çì§çð ÇçØ
ÁµÜ ÃÅⶠç¶ô Á§çð îÅçÅ íð±ä
ÔµÇåÁÅòź ÕÅðé ñóÕÆÁź çÆ Øµà ðÔÆ Ç×äåÆ é±§ áµñ êÅÀ°ä ñÂÆ òµâ¶ òµâ¶ Áâ§ìð Ô¯ ðÔ¶
Ôé ¢ Õ¶ºçð ÃðÕÅðź,
ñìÅ ÃðÕÅðź, êzôÅôé, èÅðÇîÕ Üæ¶ì§çÆÁź, ÃîÅÇÜÕ Üæ¶ì§çÆÁź
ÁÅÇç î§é ñÀ° ÇÕ Ôð ÇÂµÕ ÔÆ îÅçÅ íð±ä ÔµÇåÁÅ çÅ Çòð¯è Õð ÇðÔÅ ÔË, êð Çëð òÆ
ñóÕÆÁź çÆ Ç×äåÆ Øµà ðÔÆ ÔË ¢ ÃÅⶠîðç êzèÅé ç¶ô ÇòµÚ ñóÕÆÁź 鱧 îÅðé çÆ ÇÂÔ
ÇìîÅðÆ Õ¯ÂÆ éòƺ êËçÅ éÔƺ Ô¯ÂÆ, ÇÂÔ åź î°µã 寺 ÔÆ ÚµñÆ ÁÅ ðÔÆ ÔË ¢ Áܯն Ã
ÇòµÚ ÇÂÃçÅ ÇÃðë ã§× ÔÆ ìçÇñÁÅ ÔË ¢ îÅçÅ íð±ä ÔµÇåÁÅ çÅ î°µÖ ÕÅðä ÇÂÃåðÆ çÆ éÅ
ìðÅìðÆ ÔÆ ÔË ¢ ÕÇÔä 鱧 åź íÅò¶º ÇÂÃåðÆ é±§ ìðÅìðåÅ çÅ ÔµÕ êzÅêå ÔË, êð ÁÃñÆÁå
ÇÂÃ ç¶ À°ñà ÔË, ÇÂÃåðÆ éÅñ åź Çµ毺 ç¶ ÕÔ¶ ÜÅºç¶ èÅðÇîÕ ðÇÔìðź é¶ òÆ Øµà éÔƺ
×°ÜÅðÆ ¢ îÔźíÅðå ç¶ éÅÇÂÕź é¶ ÁÅêäÆ êåéÆ çð¯êåź 鱧 ÁÅêäÆ òÃå± ÃîÞ Õ¶ ܱ¶
ÇòµÚ ÔÆ ÔÅð ÇçµåÅ ÃÆ, ÕÔ¶ ÜÅºç¶ ðÅî Ú§çð ÁòåÅð é¶ ÁÅêäÆ Øð òÅñÆ ÃÆåŠ鱧 ÁÅêä¶
Ø𯺠ÔÆ Õµã ÇçµåÅ ÃÆ, å°ñÃÆ ÜÆ ðîÅÇÂä ÇòµÚ ÇñÖç¶ Ôé ÇÕ ã¯ð, ñçð, êô± Á½ð éÅðÆ
ÚÅ𯺠åÅóé Õ¶ ÁÇèÕÅðÆ ¢ ÇÕö é¶ ÇÂÃåðÆ é±§ êËð çÆ Ü°µåÆ ÇÕÔÅ, ÇÕö é¶ éðÕ çÅ
çðòÅÜÅ ¢ ì¶ôµÕ ÃÅⶠÇÔ§ç± ÃîÅÜ ÇòµÚ ç¶òÆÁź çÆ ê±ÜÅ òÆ ÕÆåÆ ÜźçÆ ÔË, êð Ãí 寺
òµè ÇÂÃåðÆ çÅ ô¯ôä òÆ ÇÔ§ç± ÃîÅÜ ÇòµÚ ÔÆ Ô¯ÇÂÁÅ ÔË ¢ î°ÃÇñî ÃîÅÜ ÇòµÚ òÆ Á½ðåź
鱧 ìðÅìðåÅ çÅ ÔµÕ ÔÅÃñ éÔƺ ÔË, î°ÃÇñî Á½ðåź 鱧 òÆ êðç¶ (ì°ðÕ¶) ÇòµÚ ÔÆ ðÇÔä
çÅ ÁÇèÕÅð ÔË ¢ ÇÃµÖ îµå ç¶ î¯ãÆ ìÅì¶ éÅéÕ ÜÆ é¶ Á½ðåź ç¶ ÔµÕ ÇòµÚ ÁòÅÜ À°áÅÀ°ÇçÁź
ÇÕÔÅ ÃÆ í§Çâ ܧîÆÁË í§Çâ Çé§îÆÁË í§Çâ î§×ä òÆÁÔ° ¨ í§âÔ° Ô¯òË ç¯ÃåÆ í§âÔ° ÚñË
ðÅÔ° ¨ í§â° î°ÁÅ í§â° íÅñÆÁË í§Çâ Ô¯òË ì§èÅé ¨ ï ÇÕÀ°º î§çÅ ÁÅÖÆÁË ÇÜå° Ü§îÇÔ
ðÅÜÅé ¨............¨ (ê§éÅ é§: 473) ¨ êz¯: ÃÅÇÔì ÇÃ§Ø é¶ ÇÂà ôìç ç¶ Áðæ ÕðÇçÁź
ÇñÇÖÁÅ ÔË ÇÕ ÇÂÃåðÆ å¯º Üéî ñÂƺçÅ ÔË, ÇÂÃåðÆ ç¶ ê¶à ÇòµÚ ÔÆ êzÅäÆ çÅ ÃðÆð ìäçÅ
ÔË, ÇÂÃåðÆ ðÅÔƺ ÔÆ Õ°óîÅÂÆ å¶ ÇòÁÅÔ Ô°§çÅ ÔË, ÇÂÃåðÆ ðÅÔƺ ÔÆ Ô¯ð ñ¯Õź éÅñ Ãì§è
ìäçÅ ÔË, ÇÂÃåðÆ å¯º ÔÆ Ü×å çÆ À°åêåÆ çÅ ðÅÃåÅ ÚµñçÅ ÔË, ܶ ÇÂÃåðÆ îð ÜŶ åź
Ô¯ð ÇÂÃåðÆ çÆ íÅñ ÕðƺçÆ ÔË, ÇÂÃåðÆ å¯º ÔÆ Ô¯ðéź éÅñ Çðôå¶çÅðÆ ìäçÆ ÔË, ÇÜÃ
ÇÂÃåðÆ ÜÅåÆ å¯º ðÅܶ íÆ Ü§îç¶ Ôé À°Ã 鱧 î§çÅ ÁÅÖäÅ áÆÕ éÔƺ ÔË ¢ (ôzÆ ×°ð± ×z§æ
ÃÅÇÔì çðêä, ê¯æÆ åÆÜÆ ê§éÅ é§: 680) ¨ êð ÁܯÕÆ ÇÃµÖ îµå òÆ ìÅì¶ éÅéÕ ç¶ ôìçź
鱧 ðµà¶ ñÅÕ¶ êó·é åµÕ ÔÆ ÃÆÇîå ÔË, ÇÃèźåÕ ìðÅìðåÅ Á½ðåź 鱧 ÇÃµÖ îµå ÇòµÚ òÆ
éÔƺ Çîñ ðÔÆ ¢ ÇÜò¶ºÇÕ Ö§â¶ çÆ êÔ°ñ ÇåÁÅð Õðé Ã ÇÂÃåðÆ é±§ ê§Ü ÇêÁÅÇðÁź ÇòµÚ
ôÅÇîñ éÅ ÕðéÅ, Ôðî§çð ÃÅÇÔì ÇòÖ¶ ÇÃµÖ ìÆìÆÁź 鱧 ÕÆðåé éÅ Õðé ç¶äÅ, ×°ðç°ÁÅÇðÁź
ÇòµÚ ê°µåð êzÅêåÆ çÆÁź ÁðçÅÃź ÕðéÆÁź, ê°µåð ç¶ Üéî çÆ Ö°ôÆ ÇòµÚ ×°ð± ×z§æ
ÃÅÇÔì ÜÆ ç¶ êÅá ÕðòÅÀ°ä¶, Áé§ç ÕÅðÜź Ã ñóÕÆ çÅ êµñÅ ñóÕ¶ Ôµæ ëóÅÀ°äÅ, ñóÕÆ
鱧 ñóÕ¶ ç¶ Öµì¶ Ôµæ ìÔÅÀ°äÅ ÁÅÇç ðÃîź éÅ ìðÅìðÆ çÆÁź êðåµÖ À°çÔÅðäź Ôé ¢ ì¶ôµÕ
Õ°µÞ Ç×äåÆ çÆÁź Á½ðåź é¶ ÁÅêäÆ ï¯×åÅ ÃçÕÅ À°µÚ î°ÕÅî ÔÅÇÃñ ÕÆå¶ Ôé, êð îðç
êzèÅé ÃîÅÜ ÇÂÃåðÆ é±§ ÁÅêäÆ ×°ñÅî 寺 òµè Õ°µÞ òÆ éÔƺ ÃîÞçÅ ¢ ÃÅⶠÕñÅÕÅð òÆ Á½ðåź
çÆ ÇéðÅçðÆ Õðé ÇòµÚ Õ¯ÂÆ ÕÃð ìÅÕÆ éÔƺ Ûµâç¶, Õ¯ÂÆ ÕñÅÕÅð ×Å ÇðÔÅ Ô°§çÅ ÔË ÇÕ î°µã
ÕçÆî¯ Ô°§çÆÁź ð§éź ìçÕÅðź Üź ÕÆ Â¶ ð§éź çÅ ÇÂåìÅð, Õ¯ÂÆ ×Å ÇðÔÅ Ô°§çÅ ÔË
ÃóÕź å¶ Áµ× å°ðÆ ÜźçÆ Â¶ ¢ ÇÜà åð·Åº ÇÂÃåðÆ é±§ Áܯն ×ÅÇäÁź ÇòµÚ ê¶ô ÕÆåÅ ÜÅ
ÇðÔÅ ÔË À°Ã鱧 ðä Õ¶ åź ôËåÅé òÆ ôðîÅÀ°ä ñµ× êËºç¶ Ôé ¢ ò¶ôòÅê°ä¶ çÅ è§çÅ
ÕðçÆÁź Á½ðåź êåÅ éÔƺ ÇÕà îÜì±ðÆ ìµÃ éðÕ íðÆ Çܧç×Æ ÇÜÀ°ä ñÂÆ îÜì±ð Ô°§çÆÁź
Ôé, êð À°é·Åº ç¶ Áµâ¶ (ÇàÕÅä¶) Ô°§ç¶ Ôé ÇÜµæ¶ À°Ô Ççé ÕàÆ ÕðçÆÁź îðçź çÆ ÔòÃ
ê±ðÆ ÕðçÆÁź Ôé ¢ êð Áܯն ÕîÆä¶ ÕñÅÕÅðź é¶ åź Çڵචñà å¶ çÅ× êË ×¶, ×ñÆÁź
ç¶ ÇòµÚ ×ÅðÅ ÇÜÔ¶ ×Æå ×Å Õ¶ Á½ðåź 鱧 ×ñÆ ×ñÆ ÇëðçÆÁź ò¶ôòÅòź ç¶ ð±ê ÇòµÚ ê¶ô
ÕðÕ¶ ÁÅêäÆ éÆÚ Ã¯Ú çÅ êz×àÅòÅ ÕðÇçÁź Á½ðåź ç¶ ÇڵචêÇÔðÅò¶ 鱧 òÆ Õñ§ÇÕå ÕðÕ¶
ðµÖ ÇçµåÅ ÔË ¢ Çڵචյêó¶ ÃÅç×Æ çÅ êzåÆÕ Ô°§ç¶ Ôé, êð Üç Ô°ä Õ°óÆÁź Çڵචյêó¶
êÅ Õ¶ ÇÕö êÅö ÜÅä×ÆÁź Üź ÁÇÜÔ¶ ×ÅÇäÁź ç¶ Úñç¶ ìµÃź ÇòµÚ Ãëð Õðé×ÆÁź åź
À°é·Åº çÅ ÕÆ êzíÅò ÜŶ×Å ¢ Áܯն ÕñÅÕÅðź 鱧 Ôð¶Õ ñóÕÆ ìçÚñä Üź îÅô±Õ ÔÆ é÷ð
ÁÅÀ°ºçÆ ÔË, ܶ ǧé·Åº 鱧 Ôð ñóÕÆ ÇòµÚ¯º ÁÅêäÆ èÆ Üź íËä é÷ð ÁÅÀ°ºçÆ Ô¯ò¶ åź
ÇÂÔ ñóÕÆÁź 鱧 ÁêîÅÇéå Õðç¶ ÁÇÜÔ¶ ×Æå ôÅÇÂç éÅ ×ÅÀ°ä ¢ ÇÂÃåðÆ ÜÅåÆ çÆ æź æź
Ô¯ ðÔÆ ç°ðçôŠ鱧 ð¯Õä ñÂÆ Õ¯ÂÆ òÆ á¯Ã À°êðÅñÅ éÔƺ ÕÆåÅ ÜźçÅ ¢ ìµÃź, àðËÕàðź
å¶ Úµñç¶ ÁôñÆñ ×Åä¶ Çܧé·Åº ðÅÔƺ Á½ðåź 鱧 Áµå Çé§çä ï¯× Áå¶ ØàÆÁÅ ÇÕðçÅð
òÅñÆÁź ê¶ô ÕÆåÅ Ç×ÁÅ Ô°§çÅ ÔË ¢ îðç îé°µÖ Á§ç𯺠Öåî Ô¯ÂÆ ÇÂéÃÅéÆÁå ç¶ Ã±ÚÕ Ôé,
ÃÅâÆÁź ÃðÕÅðź, èÅðÇîÕ å¶ ÃîÅÇÜÕ Üæ¶ì§çÆÁź ܯ ÇÂÃåðÆ êzåÆ ÔîçðçÆ çÅ êz×àÅòÅ
ÕðçÆÁź Ôé, À°Ô ÇÂÃåðÆ çÆ ÇéðÅçðÆ Õðé òÅñ¶ ìµÃź ÇòµÚ éÜÅÇÂÜ å½ð å¶ Úµñç¶ ×§ç¶ ×ÅÇäÁź
鱧 òÆ ì§ç éÔƺ ÕðòÅ ÃÕç¶, ÕñÅÕÅðź Áå¶ ÕËöà Õ§êéÆÁź 鱧 ð¯ÕäÅ åź ç±ð çÆ ×µñ
ÔË ¢ ÇÃµÖ îµå ÔÆ ÇÂµÕ ÁËÃÆ îµå ÃÆ ÇÜÃ ç¶ ìÅéÆÁź é¶ Á½ðå ç¶ ÔµÕ ÇòµÚ ÁòÅÜ À°áÅÂÆ
ÃÆ ¢ Õç¶ ÇÃµÖ Ô°§ç¶ Ãé ܯ ܧ×ñ ì¶ÇñÁź ÇòµÚ ðÇÔ§ç¶ Ô¯Â¶ òÆ ç¶ÃÆ Çòç¶ôÆ ÜðòÅÇäÁź
寺 Á½ðåź À°å¶ ÕÆå¶ ÜÅºç¶ ÁµÇåÁÅÚÅðź Çòð°µè îËçÅé ÇòµÚ Çéåðç¶ Ô°§ç¶ Ãé, À°Ô
ÁÅêäÆÁź ÜÅéź 鱧 ܯÖî ÇòµÚ êÅ Õ¶ Á½ðåź À°êð Ü°ñî Õðé òÅñ¶ ÜÅñîź 鱧 ïè Õ¶
ì§çÆ ìäÅÂÆÁź Á½ðåź 鱧 ÜÅñîź ç¶ ê§ÇÜÁź ÇòµÚ¯º Û°âòÅ Õ¶ ÃÇåÕÅð ÃÇÔå À°é·Åº
鱧 Ø𯺠Øðƺ êÔ°§ÚÅ Õ¶ ÁÅÀ°ºç¶ Ãé ¢ êð Áܯն ÇõÖź "ܯ ÇÂÃåðÆ é±§ Áµå ØàÆÁÅ
ÚÇðµåðź ÇòµÚ ê¶ô Õðé òÅñÆ ÁôñÆñ ÕÇòåÅ (ÁÖ½åÆ çôî ×z§æ) 鱧 ×°ð± ×z§æ ÃÅÇÔì ÜÆ
ç¶ ìðÅìð ðµÖ Õ¶ ï ÇÕÀ°º î§çÅ ÁÅÖÆÁË ÇÜå° Ü§îÇÔ ðÅÜÅé çÅ Ô¯ÕÅ ç¶ä òÅñ¶ ìÅì¶ éÅéÕ
ÜÆ çÅ î±§Ô ÇÚóÅ ðÔ¶ Ôé" 寺 Á½ðåź êzåÆ èÆ íËä òÅñÆ ÃÅºÞ Üź ÇÃµÖ îµå ÇòµÚ Õç¶
Á½ðåź 鱧 ìðÅìðåÅ Çîñä çÆ ÁÅà ðµÖäÆ òÆ î±ðÖåŠ寺 òµè Õ°µÞ éÔƺ Ô¯ò¶×Å ¢ ÃÕ±ñź,
ÕÅñÜź ÇòµÚ ÜźçÆÁź Õ°óÆÁź 鱧 ÃóÕź Áå¶ ìµÃź ÇòµÚ ×ñå ÁéÃðź òµñ¯º ÕÆåÆ ÜźçÆ
Û¶ó ÛÅó çŠܯ ÃÅÔîäÅ ÕðéÅ ê˺çÅ ÔË À°Ô ÇÕö 寺 ñ°ÇÕÁÅ ÇÛÇêÁÅ éÔƺ ÔË, Õ°óÆÁź
ç¶ îÅÇêÁź 鱧 ǵÜåçÅð Ô°§ç¶ ԯ¶ òÆ ì¶×ËðåÆ Çܧç×Æ ÇÜÀ°äÆ ê˺çÆ ÔË, ÇܧéÅ ÇÚð
ñóÕÆÁź ÃÕ±ñ ÕÅñÜź Üź ÇÕö ÁÅêä¶ Ô¯ð Õ§î 寺 òÅÇêà Øð éÔƺ êÔ°§ÚçÆÁź, À°éÅ
ÇÚð îÅÇêÁź çÆ ÜÅé ëóÆ ðÇÔ§çÆ ÔË, ÁÅêäÆ èÆ é±§ êÅñ êñ¯Ã Õ¶ êóÅÀ°ä À°êð§å À°ÃçÅ
çÅé Õðé ñÂÆ òÆ èÆ òÅÇñÁź 鱧 ê°°µå òÅÇñÁź Áµ×¶ Çî§éåź ÕðéÆÁź ê˺çÆÁź Ôé,
ÁÅêäÆ èÆ ç¶ä ç¶ éÅñ éÅñ êµ°å òÅÇñÁź òµñ¯º ÕÆåÆ ÜźçÆ Ôð éÜÅÇÂÜ î§× òÆ ê±ðÆ ÕðéÆ
ê˺çÆ ÔË, ê°µå òÅÇñÁź çÆ Ôð î§× ê±ðÆ Õðé ç¶ ìÅòܱç òÆ ñóÕÆ ÁÅêä¶ ÃÔ°ð¶ Øð ì¶×ÅéÆ
ÔÆ ðÇÔ§çÆ ÔË ¢ Áܯն ì¶ÕÅð¶ Áå¶ éô¶óÆ ñóÇÕÁź ÇêµÛ¶ ñÅÂÆÁź ñóÕÆÁź 鱧 ÃÅðÆ Çܧç×Æ
ÔÆ Çåñ Çåñ êñ êñ îðéÅ ê˺çÅ ÔË, ÁÖÆð î½å ÔÆ À°é·Åº 鱧 éðÕ íðÆ Çܧç×Æ å¯º Û°àÕÅðÅ
ÇçòÅÀ°ºçÆ ÔË ¢ êð ç°µÖ çÆ ×µñ ÔË ÇÕ îðç Á½ðå 鱧 îðé òÆ éÔƺ Çç§çÅ Áå¶ ÇÜÀ°ä òÆ
éÔƺ Çç§çÅ, íÅò ÇÕ Á½ðå 鱧 ìðÅìðåÅ ç¶ ÔµÕ ç¶ä çÅ ð½ñÅ êÅÀ°ä òÅñÅ îðç êzèÅé ÃîÅÜ
éÅ åź Á½ðå 鱧 îðé çÅ ÔµÕ Çç§çÅ ÔË å¶ éÅ ÇÜÀ°ä çÅ ¢ îÅçÅ íð±ä ÔµÇåÁÅ ç¶ Çòð¯è
ÇòµÚ ÇñÖ¶ éÅÁð¶ Òܶ èÆÁź îÅð î°ÕÅÀ°×¶ åź ìÔ°Áź Çյ毺 ÇñÁÅÀ°×¶Ò êó· Õ¶ ÔËðÅéÆ
Ô°§çÆ ÔË ÇÕ îðç êzèÅé ÃîÅÜ ÁÅêä¶ ñÂÆ ìÔ±Áź (êåéÆÁź) çÆ Ô¯ ðÔÆ ØÅà ÕÅðé ÔÆ ÔÀ°
ÕñÅê Õð ÇðÔÅ ÔË ÇÕ ñóÇÕÁź ñÂÆ ñóÕÆÁź çÆ Ç×äåÆ Øµà ðÔÆ ÔË, À°ºÞ ÇÂÃçÆ ñóÕÆÁź
êzåÆ Õ¯ÂÆ ÔîçðçÆ éÔƺ ÔË ¢ ܶÕð ñóÕÆÁź çÆ Ç×äåÆ ñóÇÕÁź éÅñ¯º ç°µ×äÆ Ô¯ ÜÅò¶,
Çëð åź îÅçÅ íð±ä ÔµÇåÁÅ ÕðéÅ Õ¯ÂÆ ×°éÅÔ éÔƺ Ô¯ò¶×Å ? Üź Çëð ÇÂµÕ ñóÕ¶ 鱧 ç¯
ç¯ ìÔ±Áź ÇçµåÆÁź ÜÅ ÃÕçÆÁź Ôé ? Üź ÕÆ Ü¶ ñóÕÆÁź ìÔ±Áź ìéä 寺 ÇÂéÕÅð Õð
ç¶ä åź îÅçÅ íð±ä ÔµÇåÁÅ ÕÆåÆ ÜÅ ÃÕçÆ ÔË ? ÁµÜ òµâÆ êµèð å¶ ô¯ð êÅÇÂÁÅ ÜÅ ÇðÔÅ
ÔË ÇÕ ÇÂµÕ ÔÜÅð ñóÇÕÁź ç¶ ÇêµÛ¶ ñóÕÆÁź çÆ Ç×äåÆ Ãµå ý Üź Áµá ý ðÇÔ ×ÂÆ ÔË ¢
ÁµÜ ǧé·Åº îÅçÅ íð±äź (ñóÕÆÁź) ç¶ Ôîçðçź 鱧 Õ¯ÂÆ ê°µÛ¶ ÇÕ ÕÆ ÃÅⶠç¶ô ÖÅÃ
ÕðÕ¶ Áܯն ê§ÜÅì Á§çð ý êzåÆôå ñóÕ¶ ÇòÁÅÔ ç¶ ï¯× Ôé ? ÁµÜ ñóÕÆÁź çÆ Ç×äåÆ Øµà
Ô¯ä ç¶ ìÅòܱç òÆ ñóÕÆÁź òÅÇñÁź 鱧 òµâÆ êµèð å¶ íÅñ Õðé À°êð§å òÆ éÇôÁź 寺
ðÇÔå ñóÕ¶ éÔƺ Çîñç¶ ¢ ÁµÜ ñ×í× ê§ÜÅÔ êzåÆôå ñóÕ¶ éÇôÁź ç¶ ÁÅçÆ Ôé Çܧé·Åº
ÇòµÚ¯º åÆÔ êzåÆôå ñóÕ¶ åź ÇòÁÅÔ°ä ç¶ ï¯× òÆ éÔƺ Ôé ¢ ÇÂÃåðÆ é±§ ÁÖ½åÆ ìðÅìðåÅ
ç¶ä ç¶ éÅÁð¶ ñÅÀ°ä òÅñ¶ á¶Õ¶çÅð ܯ ÔÜÅð ñóÕÆ êËçÅ ÕðòÅÀ°äÆ ÚÅÔ°§ç¶ Ôé À°Ô Çå§é
ý ñóÕÆ òÅÃå¶ ÕÆ êzì§è Õðé׶ ? Üź ÕÆ Çå§é ý ñóÕÆ é±§ Çå§é ý éô¶óÆ ñóÇÕÁź çÆ
Ôòà ê±ðÆ Õðé Áå¶ À°é·Åº 寺 Õ°µà ÖÅ ÖÅ Õ¶ éðÕ íðÆ Çܧç×Æ ÇÜÀ°ä ñÂÆ Ûµâ ÇçµåÅ ÜÅò¶×Å
? îÅçÅ íð±äź ç¶ ÔîÅÇÂåÆÁź 鱧 ÜéîÆÁź Ô¯ÂÆÁź ñóÕÆÁź ç¶ ÇÜÀ°ä Áå¶ Ã°ðµÇÖÁÅ çÅ
êzì§è òÆ ÕðéÅ ÚÅÔÆçÅ ÔË ¢ ÇÂµæ¶ åź ܶ Õ¯ÂÆ ×ðÆì îź ìÅê éÅ ÚÅÔ°§ç¶ ԯ¶ òÆ
ÁÅêäÆ ñóÕÆ çÅ ÇðôåÅ Õ°µÞ Õ° éÅ îÅåð êËö ñË Õ¶ Õð Çç§çÅ ÔË åź À°Ã鱧 ÃÅⶠÃîÅÜ
ÇòµÚ ìÔ°å îÅóÅ Ç×ÇäÁÅ ÜźçÅ ÔË Áå¶ ÕÂÆ êÆÔóÆÁź À°é·Åº 鱧 Õ°óÆÁź ç¶ êËö ñËä
ç¶ î¶Ôä¶ çÅ ÃÅÔîäÅ ÕðéÅ ê˺çÅ ÔË, êð ⶠòÅñ¶ ÁîÆð Ô°§ç¶ ԯ¶ òÆ ì×Ëð ñ¯ó 寺
èÆÁź òÅÇñÁź 寺 ôð¶ÁÅî ñµÖź ð°ê¶ ñË Õ¶ òÆ ÇµÜåçÅð ÕÔÅÀ°ºç¶ Ôé ¢ ç¶Ö¯ îðç
êzèÅé ÃîÅÜ çÆ ç¯×ñÆ éÆåÆ, èÆÁź ç¶ êËö ñËä òÅñ¶ ì¶ÇµÜå¶ Áå¶ ê°µåź ç¶ êËö ñËä
òÅñ¶ ǵÜåçÅð ¢ îðç êzèÅé ÃîÅÜ ÇòµÚ Á½ðå 鱧 ÇîñÆ ìðÅìðåÅ ÇÂµæ¶ Ãêµôà Ô°§çÆ ÔË
ÇÜµæ¶ Ú§×ÆÁź èÆÁź ç¶ îÅê¶ ÇµÜåçÅð éÔƺ Ô¯ ÃÕç¶ Áå¶ îÅó¶ ê°µåðź ç¶ îÅê¶ ì¶ÇµÜå¶
éÔƺ Ô¯ ÃÕç¶ ¢ Çëð Õ½ä èÆÁź 鱧 êËçÅ ÕðÕ¶ ì¶ÇµÜåÆ ÕðòÅÀ°äÆ ÚÅÔ¶×Å ? ÁµÜ ñóÕÆÁź
ÇÕå¶ òÆ Ã°ðµÇÖÁå éÔƺ Ôé ¢ ÇÂµÕ ÃµÚÆ ØàéÅ î¶ð¶ ÃÅÔîä¶ ìÅð ìÅð Ø°§îçÆ ðÇÔ§çÆ ÔË,
ÇÂµæ¶ ñóÕÆ ç¶ Çê§â çÅ éź ÇñÖäÅ åź áÆÕ éÔƺ ÔË ¢ ÇÂµÕ Çê§â ÇòµÚ ÇÕÃÅé çÆ ÜòÅé
èÆ Ü¯ ð§× ð±ê çÆ òÆ ÕÅëÆ Ã¯ÔäÆ ÃÆ, Çê§â ç¶ ÔÆ ç¯ Çå§é ⶠÀ°ÃçÅ ÇêµÛÅ Õðé ñµ×
ê¶, êÇðòÅð 鱧 òÆ ÇÂà ØàéÅ çÅ êåÅ ñµ× Ç×ÁÅ, êð ×°§âÅ ÁéÃðź ç¶ Ô½ºÃñ¶ ÇÂà Եç
åµÕ òè¶ Ô¯Â¶ Ãé ÇÕ À°Ô ÕÇÔä ñµ×¶ ÇÕ Õ§è àµê Õ¶ Õ°óÆ é±§ Ú°µÕ ÇñÁÅòź׶ ¢ ÁÖÆð
×°§ÇâÁź çÆÁź ÔðÕåź 鱧 ò¶ÖÇçÁź ñóÕÆ ç¶ ÇêåŠ鱧 ïàÆ Ú°µÕ Õ¶ ÁÅêä¶ Øð ç¶ ìÅð
Áµ×¶ ìËáäÅ ÇêÁÅ, ÇÂà åð·Åº ÇÂµÕ ìÅê é¶ ÁÅêäÆ ñóÕÆ é±§ ×°§ÇâÁź 寺 ìÚÅÇÂÁÅ, ÇÂÃ
Ã ñóÕÆ ç¶ ìÅê ç¶ îé å¶ ÕÆ ìÆåçÆ Ô¯ò¶×Æ ¢ ܶ ÁÇÜÔÆ ØàéÅ çÆ ÇôÕÅÇÂå æÅä¶ ÚñÆ
ÜÅò¶ åź òÆ ñóÕÆ çÆ ÔÆ ÇîµàÆ êñÆå Ô°§çÆ ÔË ¢ ×°§â¶ ÁéÃð åź ÇÂà ÇòµÚ òÆ ëÖð îÇÔñÃ
Õðç¶ Ôé ¢ ÇÕðé ì¶çÆ òð×ÆÁź ìÔÅçð Á½ðåź 鱧 òÆ ÁÅêä¶ ÁÔ°ç¶ å¯º ÁÃåÆë¶ ç¶ä¶ ê˺ç¶
Ôé, ÃÅⶠÕÅ鱧é ç¶ ðÅÖ¶ ÃÅìÕÅ ê°Çñà î°ÖÆ Õ¶.êÆ.ÁËÃ. Ç×µñ òð׶ òÆ Á½ðåź éÅñ Û¶ó
ÛÅó ç¶ îÅîÇñÁź ÇòµÚ é§×¶ Ô¯ Ú°µÕ¶ Ôé ¢ Øðź 寺 ñË Õ¶ ÃÕ±ñź, ÕÅñÜź, ìµÃź,
ðÃÇåÁź, æÅÇäÁź, ܶñ·Åº, ×°ðç°ÁÅÇðÁź, î§çðź, â¶ÇðÁź ÁÅÇç ÇòµÚ Á½ðåź ÇÕå¶ òÆ
ððµÇÖÁå éÔƺ Ôé ¢ Ü篺 ÃÅâÆÁź ÃðÕÅðź ê°Çñà êzôÅôé Áå¶ ÃîÅÜ Ãµå ý ñóÕÆ é±§ ððµÇÖÁå
éÔƺ ç¶ ÃÕçÅ Çëð ÇÂé·Åº 鱧 ÕÆ ÔµÕ ÔË ÇÕ ÇÂÔ ÇÂµÕ ÔÜÅð ñóÕÆ êËçÅ Õðé çÆ òÕÅñå
Õðé ? î¶ð¶ ÇÂà ñ¶Ö çÅ îÕÃç ÇÂÔ éÔƺ ÔË ÇÕ îÅçÅ íð±ä ÔµÇåÁÅ Ô¯äÆ ÚÅÔÆçÆ ÔË, îÅçÅ
íð±ä ÔµÇåÁÅ ÇÂµÕ ìÔ°å òµâÅ ×°éÅÔ ÔË ÇÜà çÅ âµà Õ¶ Çòð¯è òÆ Ô¯äÅ ÚÅÔÆçÅ ÔË êð ÃÅ鱧
Áä ܧîÆÁź èÆÁź (îÅçÅ íð±äź) ç¶ Ôîçðçź 鱧 Üéî 寺 ìÅÁç çÆ èÆÁź çÆ çðçź íðÆ
Õ°ðñÅÔà ÇÕÀ°º éÔƺ ðäÅÂÆ Çç§çÆ ¢ îðç Áå¶ Á½ðå ×zÇÔÃæÆ ×µâÆ ç¶ ç¯ êÔƶ Ôé, ç¯Ôź
ÇòµÚ Ôð êÇÔñ± å¶ ìðÅìðåÅ Ô¯äÆ Áµå Üð±ðÆ ÔË ¢ ÇÂÔ ìðÅìðåÅ ÇÃðë Çñ§× Áé°êÅå ñÂÆ ÔÆ
Ô¯äÆ Üð±ðÆ éÔƺ Ãׯº ìðÅìðåÅ ç¶ ÁÇèÕÅðź ñÂÆ òÆ Üð±ðÆ ÔË ¢ ñóÕÆ çÅ ÁÅêäÅ ÇÕå¶ òÆ
Øð éÔƺ Ô°§çÅ, îÅÇêÁź ç¶ Øð ñóÕÆ ì¶×ÅéÅ èé Ô°§çÆ ÔË Áå¶ Ã°ÔÇðÁź ç¶ Øð ì¶×ÅéÆ
èÆ Ô°§çÆ ÔË ¢ ÁµÜ ñ¯ó ÔË ñóÕÆÁź (ÇÂÃåðÆ ÜÅåÆ) 鱧 ÁÃñÆÁå ÇòµÚ ÃîÅÇÜÕ, ÁÅðÇæÕ Áå¶
èÅðÇîÕ ìðÅìðåÅ ç¶ä çÆ Áå¶ ñóÕÆÁź êzåÆ ÁÅêäÆ îÅéÇÃÕåÅ ìçñä çÆ ¢ Ü篺 èÆÁź
îÅÇêÁź ñÂÆ ÇÕö ÇÕÃî çÅ ì¯Þ éÔƺ ðÇÔä×ÆÁź Çëð Õ¯ÂÆ òÆ îź ìÅê îçÅ íð±ä ÔµÇåÁÅ
ÕðòÅÀ°ä ìÅð¶ ïڶ×Å òÆ éÔƺ ¢ ÇܧéÅ ÇÚð ×°§â¶ ÁéÃðź 寺 ÁÅêäÆ èÆ çÆ ÇµÜå ìÚÅÀ°ä
ñÂÆ ìÅê 鱧 ïàÆ Ú°µÕ Õ¶ ìÅð Áµ×¶ êÇÔðÅ ç¶äÅ êò¶×Å Áå¶ ñóÕÆ çÅ çÅé Õðé Ã çÅÜ
(çÔ¶Ü) ð±êÆ ç§â íðéÅ êò¶×Å, À°éÅ ÇÚð îÅçÅ íð±ä ÔµÇåÁÅ ì§ç éÔƺ Ô¯ò¶×Æ ÇÕÀ°ºÇÕ
Õ½ä ÚÅÔ°§çÅ ÔË ÇÕ ×°§â¶ ÁéÃð À°Ã çÆ èÆ é±§ Ú°µÕ Õ¶ ñË ÜÅä Üź ñóÕÆ êËçÅ ÕðÕ¶ êÅñ
êñ¯Ã Õ¶ ÇÕö 鱧 ç¶ä ñÂÆ À°Ã 鱧 ÇÕö çÅ ÔÅó¶ Õµãä¶ êËä Áå¶ èÆ Ü§îä ç¶ ×°éÅÔ
ÇòµÚ À°Ã鱧 ñóÕ¶ òÅÇñÁź 鱧 èÆ ç¶ éÅñ éÅñ ñµÖź ð°ê¶ ç¶ Õ¶ òÆ éÆòź Ô¯äÅ êò¶ ¢
ÇÂà ñÂÆ ÇܧéÅ ÇÚð îÅçÅ íð±ä ÔµÇåÁÅ ç¶ ÕÅðé Á½ðåź çÆ éÅ ìðÅìðÆ é±§ Öåî ÕðÕ¶
ñóÕÆÁź 鱧 ñóÇÕÁź òÅº× Ôð êµÖ 寺 ìðÅìðåÅ éÔƺ ÇçµåÆ ÜźçÆ À°éÅ ÇÚð îÅçÅ íð±ä
ÔµÇåÁÅòź 鱧 ð¯ÕäŠçíò éÔƺ Ô¯ò¶×Å ¢ ÁñàðÅ ÃÅÀ±ºâ îôÆéź ðÅÔƺ ÕÆåÆ ÜźçÆ Çñ§×
ÜÅºÚ å¶ êÅì§çÆ ñÅÀ°ä Üź îÅçÅ íð±ä ÔµÇåÁÅ Õðé Áå¶ ÕðòÅÀ°ä òÅÇñÁź Çòð°µè նà çðÜ
ÕðÕ¶, ÁÇÜÔ¶ ÕÅ鱧éÆ èµÕ¶ éÅñ ñóÕÆÁź 鱧 ÇÕö ç¶ Øð ÜìðçÃåÆ êËçÅ éÔƺ ÕðòÅÇÂÁÅ
ÜÅ ÃÕçÅ ¢ ÁÇÜÔ¶ èµÕ¶ çÅ ÖÇîÁÅÜÅ òÆ ×ðÆì êÇðòÅðź (ñ¯Õź) 鱧 ÔÆ í°×åäÅ ê˺çÅ ÔË
ÇÕÀ°ºÇÕ ÁñàðÅ ÃÅÀ°ºâ îôÆéź òÅñ¶ ÁÅî ÖÅà ×ðÆìź çÆ åź ÁÇÜÔÆ ÜÅºÚ Õðç¶ ÔÆ éÔƺ,
ܶ Õ¯ÂÆ ÚÅÔ°§çÅ òÆ Ô¯ò¶ åź À°Ô Çñ§× ÜÅºÚ å¶ êÅì§çÆ ñµ×ä ÕÅðé ÇÂà çÆ îÇÔ§×Æ Ô¯ÂÆ
ëÆà ç¶ä 寺 ÁÃîµðæ Ô¯ä ÕÅðé îÜì±ðÆ òµÃ Ô¯ä òÅñ¶ ìµÚ¶ 鱧 êËçÅ Õðé ÔÆ áÆÕ ÃîÞçÅ
ÔË ìÅÁç ÇòµÚ íÅò¶º À°Ã鱧 ìµÚÅ ð±óÆÁź Üź ÞÅóÆÁź ÇòµÚ ÔÆ ÇÕÀ°º éŠðµàäÅ êò¶ ¢
ÁîÆð ñ¯Õź å¶ ÁÇÜÔÆÁź ÕÅ鱧éÆ êÅì§çÆÁź çÅ Õ¯ÂÆ ÁÃð éÔƺ Ô°§çÅ ÇÕÀ°ºÇÕ À°Ô êËö
ç¶ Ü¯ð éÅñ Ãí Õµ°Þ ÖðÆçä ç¶ Ãîµðæ Ô°§ç¶ Ôé ¢ Çëð òÆ Ü¶ ÁÃƺ ÁÃñÆÁå 鱧 ÃîÞ¶ ì×Ëð
ÁÇÜÔÆÁź ÕÅ鱧éÆ êÅì§çÆÁź ç¶ ÃÔÅð¶ ñóÕÆÁź çÆ Ç×äåÆ ÇòµÚ òÅèÅ Õð òÆ ñòź׶ åź
òÆ ÇÂÔ Õ¯ÂÆ òµâÆ êzÅêåÆ éÔƺ Ô¯ò¶×Æ, êzÅêåÆ åź ÇÂà ÇòµÚ ÔË ÇÕ ÁÃƺ ÃîÅÜ çÆ
îÅéÇÃÕåÅ ìçñ Õ¶ ÇÂà ÇòµÚ¯º ⶠհóÆ ç¶ Á§åð 鱧 ÔÆ Öåî Õð ç¶Âƶ ¢ èÆÁź ç¶
îÅê¶ ÃîÅÜ ÇòµÚ éÆò¶º éÅ Ô¯ä, êµ°åź ç¶ îÅê¶ ÃîÅÜ ÇòµÚ À°µÚ¶ éÅ Ô¯ä, Õ¯ÂÆ ÇÕö çÅ
×°ñÅî éÅ Ô¯ò¶ Õ¯ÂÆ ÇÕö å¶ Çéðíð éÅ Ô¯ò¶, ÇÂÃåðÆ Áå¶ ê°ðô ÇÂµÕ ç±Ü¶ ç¶ ê±ðÕ
Ô°§ç¶ ԯ¶ Ôð êµÖ 寺 ìðÅìðåÅ çÅ ÁÅé§ç îÅéä Çëð éÅ ÔÆ Õ¯ÂÆ îÅçÅ íð±ä ÔµÇåÁÅ
ÕðòÅÀ°ä òÅð¶ ïڶ×Å Áå¶ éÅ ÔÆ îÅçÅ íð±ä ÔµÇåÁÅ å¶ êÅì§çÆ ñÅÀ°äÆ êò¶×Æ ¢
PYÈn lfK dIaF cUVIaF df‑ikrndIp
kOr
purfxy Ëmfny dI qrHF awj vI lfK dIaF cUVIaF df mhwqv brkrfr hY. awj vI
suhfgxF dI klfeI lfK dIaF cUVIaF qoN ibnF suµnI aqy Audfs smJI jFdI hY. PYÈn dy
ies dOr ivwc roËfnf inwq nvyN afkfr‑pRkfr ivwc Zfl ky hwQF dI ÈoBf bxfAux vfly
lfK dy ieh kVy hux dUr‑dUr qwk ÈihrF aqy ipµzF ivwc afpxI pCfx bxf cuwky hn.
ienHF kiVaF ivwc gujrfq ivwc rqlfmI kVy bhuq cricq hn.
lfK dIaF ienHF cUVIaF df mhwqv Kfs qOr 'qy krvf cOQ, idvflI aqy hor ÈuB
kµmF smyN bhuq vDyry rihµdf hY. iPlhfl PYÈn ivwc mihrUn, kwQfeI, icwty, lfl aqy
hry rµg dIaF cUVIaF dI mµg iËafdf hY aqy lfK bxfAux df kµm kIqf jFdf hY ipwpl,
byr, KfKrf aqy DfvVy dy drwKqF 'qy pfey jfx vfly iewk Kfs iksm dy kIVy nfl. ieh
kIVf drwKqF dIaF pqlIaF tfhxIaF 'qy ryNgdy smyN hgfr dy rUp ivwc iewk pdfrQ
Cwzdf hY, ijs qoN lfK bxdI hY. ienHF ivcoN DfV dy drwKq dI lfK mËbUq mµnI jFdI
hY.
kI kihµdI hY lfK dI khfxI? Bgvfn iÈv dI mYl nfl bixaf lfK dyx vfly kVy ny
afDuink Xuwg ivwc vI afpxI pCfx kfiem rwKI hoeI hY. lfK dy ivÈy ivwc ieh ikhf
jFdf hY ik ivafh dy smyN mfqf pfrvqI ƒ Auphfr dyx leI Bgvfn Boly nfQ ny afpxy
srIr dI mYl Auqfr ky lfK df kVf bxfieaf sI aqy AudoN qoN lfK df inrmfx afrµB
hoieaf sI. lfK dy kVy bxfAux sbµDI lKfrf smfj dI AuqpqI vI Aus smyN hoeI. pUrb
ivwc kiVaF dy inrmfx leI Bµg Gotx dy pwQr df AupXog iËafdf huµdf hY.
kiVaF df inrmfx: kfrKfinaF ivwc lfK dy Dox qoN bfad dukfndfr ies ƒ KrIddy
hn aqy iPr DoqI hoeI ieh lfK sB qoN pihlF pIsI jFdI hY aqy pIsx qoN bfad afpxy
Gr jF dukfn 'qy ies df msflf bxfieaf jFdf hY aqy ies ƒ moty zµzy vrgf akfr idwqf
jFdf hY. cmVI df rµg motI lfTI vrgI lfK 'qy lgfieaf jFdf hY. ieh sB hox qoN bfad
ies ƒ grm kr ky swcy ivwc Zfilaf jFdf hY. kVy dy inrmfx dI ieh ivDI sB qoN pihlF
Qwpy qoN ÈurU hoeI. iPr ies ƒ cokor krn dy leI bnflI df shfrf ilaf jFdf hY. ies
sB qoN bfad syl ivwc golfkfr rUp dy ky kVy 'qy jYpur aqy muµbeI qoN mµgvfey gey
rµgIn ng jVy jFdy hn.
PYÈn dy ies Xug ivwc lfK dy kiVaF dI keI pRkfr dIaF iksmF bËfrF ivwc
AuplbD hn. ijs ivwc pwky ng vflIaF cUVIaF ƒ ÈihrvfsI vDyry psµd krdy hn.
jdoN jfE zyitMg `qy-Em
pRkfÈ vrmf
zyitMg arQfq lVky aqy lVkI dI eykFq `c mulfkfq. ‘zyt’ iPks krky imlxf hI zyitMg
hY. asl `c awj kwl zyitMg `qy jfxf iewk styts isMbl bx igaf hY jo iewk sfDfrn
gwl hY. zyitMg dOrfn iewk pfsy ijQy qusIN afpxy dosq nfl afpxy ivcfr Èyar kr
skdy ho, AuQy hI dUjy pfsy afpxI kYrIar pRfblm sflv vI kr skdy ho. jdoN vI
zyitMg `qy jfE qF ienHF itps df iDafn rwKo qF ik zyitMg ikqy quhfzy jIa df jMjfl
nf bx jfvy.
* jy qusIN
pihlI vfr zyitMg `qy jf rhy ho qF iDafn rwKo iksy axjfxI jgHf `qy nf jfE. zyitMg
leI iksy jnqk jgHf nUM hI cuxo.
* afpxy ilbfs
sfDfrn hI rwKo. BVkIly aqy aMg idKfAU kwpVy nf pihno. aijhy kwpiVaF dI cox kro
ijs `c qusIN afkrÈk aqy swiBak nËr afE.
* dUijaF dI
dyKf-dyKI zyitMg ÈurU nf kro. iksy dy nfl jfx df PYslf AudoN hI kro, jdoN
quhfnUM swcmuwc afpxy sfQI `qy ivÈvfs ho jfvy aqy qusIN Aus nfl KuwlH ky gwl
krnf Auicq smJo.
* hVbVI aqy
Auqfvlypx qoN bco. nf qF iblkul cuwp rho aqy nf hI bVbolfpx pRdriÈq kro.
gYr-ËrUrI idKfvf quhfzI iemyj nUM Krfb kr skdf hY.
* zyitMg `c
KuwlHI ikqfb bxn qoN bco. aijhf nf hovy ik pihlI vfrf `c hI qusIN afpxy pirvfr
vfilaF bfry sB kuJ Augl idE qF ik bfad `c quhfnUM pRyÈfnI df sfhmxf krnf pvy.
* jy quhfzf
buafey PYRNz quhfnUM iksy aijhI jgHf `qy afAux leI swdf dy irhf hY, ijQy jfx `qy
qusIN iJjk mihsUs krdy ho qF AuQy iblkul vI nf jfE.
* afpxy buafey
PYRNz dIaF gwlF `c af ky BfvF dy vihx `c nf vho. afpxIaF BfvnfvF nUM afpxy vs `c
rwKo, ho skdf hY, qusIN dovyN Aus smyN rumFitk mUz `c af ky mirafdf dIaF sImfvF
hI pfr kr jfE, ijs dy kfrn bfad `c quhfnUM pCqfAuxf pvy.
* Gr `c iksy
nf iksy nUM afpxI zyitMg bfry dws ky ËrUr jfE.
* afpxy sfQI
dy nfl Aus dy iksy dUjy dosq dy Gr jfx df swdf Buwl ky vI svIkfr nf kro ikAuNik
ies qrHF dI jgHf aksr asurwiKaq hI rihMdI hY.
* zyitMg `qy
jfx qoN pihlF suMdrqf smwgrI (mykap) df iesqymfl Gwt kro.
* nÈIlIaF cIËF
dy syvn qoN bco. BfvyN quhfzf sfQI ienHF dy syvn leI quhfzy `qy ikMnf hI dbfa
ikAuN nf pfvy.
* sYks df
iKafl mn `c hI nf ilafE. kOPI, afeIskRIm df mËf lE. hwso-Kyzo aqy koeI glq kdm
nf cuwko. ies qrHF dy suJfE nUM apxf ky afpxI zyitMg nUM Xfdgfr bxfE.
quhfzy ivakqIqv dI pCfx hY quhfzf ilbfs-
nIqU gupqf
purfqn kfl qoN hI ilbfs afdmI nfl juVy hn. kwpVy sfzf srIr Zwkx dy
nfl-nfl sfnUM mOsm dy asr qoN vI bcfAuNdy hn. kwpVy AuhI huMdy hn pr AunHF nUM
pfAux aqy sMBflx df qrIkf vwKo-vwK huMdf hY. iesy krky lokF dy suBfa, ivakqIqv
aqy cirwqr nUM pCfnx ivwc sOK huMdI hY. rMgF dI cox, ilbfs aqy kwpiVaF dI siQqI
vI afdmI dy suBfa aqy ivafkqIqv dI jfxkfrI idMdI hY. afE pqf krIey ik kI kwpVy
swcmuc ivakqIqv aqy suBfa dwsx ivwc mdd krdy hn.
bRFzz
kwpVy:-jo lok hmysLf bRFzz kwpVy pfAuNdy hn, Auh agFhvDU ieCfvF vfly huMdy
hn aqy ijMdgI ivwc sdf Aupr AuTx dI koisLsL krdy hn. aijhy lok suBfa qoN mUzI
huMdy hn aqy dUijaF dy kMmF Auwqy njLr rwKdy hn. ienHF dI dosqI afpxy stYNzrz dy
lokF nfl hI huMdI hY, jy Auh pYsy vfly nf hox qF vI dUijaf ‘qy afpxI amIrI df
asr Cwzdy hn.
aijhy lok afpxy srkl ivwc afpxI alwg pCfx bxfAuNdy hn. Auh aksr
svY-aiBmfnI huMdy hn. afpxy svY-mfx dy ivroD sMbMDI kuJ vI sih nhIN skdy. afpxy
svY-mfx nUM bcfAux leI keI vfr kuJ glq vI kr lYNdy hn.
iZwly
kwpVy:-ijhVy lok QoVHy iZwly kwpVy pfAuNdy hn. Auh suBfa qoN sLFq aqy koml
huMdy hn. dUijaF nUM afpxy anuBvF nfl rfh idKfAuxf AunHF nUM cMgf lwgdf hY.
aijhy lok hflfqF muqfbk Kud nUM bVI CyqI Zfl lYNdy hn. Auh dUijaF nUM vI afpxI
qrHF sLFq-suBfa vflf smJdy hn aqy keI vfr DoKf vI Kf lYNdy hn. smyN dI cMgI
vrqoN krnI jfxdy hn.
kfnUMn anusfr kMm krn ivwc XkIn rwKdy hn. suBfa qoN imlxsfr huMdy hn.
aijhy lok klf pRymI aqy kudrq-pRymI huMdy hn. Auh aksr hwsmuK hMuidaF hoieaF vI
gMBIr suBfa dy huMdy hn.
qMg
kwpVy:-qMg kwpVy pfAux vfly lok cusq aqy PurqIly huMdy hn. aijhy lok kuJ
pfAux leI sLfrt kwt apxfAuNdy hn. suBfa qoN inzr aqy ihMmq vfly huMdy hn. ieh
lok idKfvf ijLafdf krdy hn. hfjLr jvfb hox dy nfl-nfl bihs krn ivwc vI ipwCy
nhIN rihMdy.
aijhy lok mnmOjI aqy ijLwdI huMdy hn. ienHF nUM lokF ivckfr rihxf
cMgf lwgdf hY. aijhy lok kfmuk pRivrqI dy huMdy hn aqy aYsLpUrvk ijAuUx ivwc
ivsLvfs rwKdy hn. clfkI nfl pYsy kmfAux dy nvyN-nvyN qrIky lwBdy rihMdy hn.
hYzNlUm
kwpVy:- hYzNlUm kwpVy pfAux vfly afdmI Auwcy ivcfrF dy, Bfvuk aqy iksy
pRiqBf dy mflk huMdy hn. suBfa qoN sLFq, sbr vfly aqy afqm ivsLvfsI huMdy hn.
ijnHF kMmF leI sMGrsL krdy hn AunHF ivwc sPl vI huMdy hn. suBfq qoN hmdrd aqu
dUijaF dI mdd krn vfly huMdy hn. afpxy hwsmuK suBfa krky ieh lokipRX huMdy hn.
smyN dy pfbMd aqy inXm anusfr cwldy hn.
aijhy ilbfs pfAux vfly afpxf pYsf aqy mfx-iewjLq ivwc sMquln bxf ky
rwKdy hn . ijnHF nfl dosqI huMdI hY pUrI qrHF inBfAuNdy hn aqy ijnHF nfl nfrfjL
huMdy hn AunHF nfl nfrfjLgI ienHF dy mMUh qoN hI pqf lwg jFdI hY.
aijhy
lok sPfeI psMd krdy hn aqy vDIaf mfrgdrsLk vI huMdy hn. dUijaF nUM nuksfn nhIN
phuMcfAuNdy aqy iksy ‘qy inrBr nhIN rihMdy. afpxf kMm Kud krn ivwc XkIn rwKdy hn.
aiDafqmk hox dy nfl-nfl iensfP psMd vI huMdy hn.
kwpiVaF nUM pihnx dy ZMg qoN:-sfry lokF df kwpVyy pfAux df ZMg vwKoN vwK
huMdf hY ijvyN keI aOrqF pyt dy kfPI hyTF sfVHI bMnHdIaF hn aqy afdmI pyYNt jF
pjfmf DuMnI qoN hyTF bMnHdy hn. jo aOrqF jF afdmI ies ZMg nfl kwpVy pfAuNdy hn.
aijhy lok bhuq inzr aqy afqmivsLvfsI huMdy hn aqy QoVHf bhuqf irsk lYx ivwc zrdy
nhIN. suBfa qoN sYksI huMdy hn joo afpxI mrjLI dy mflk huMdy hn. KuwlyH ivcfrF
vfly hox krky lokF nMU CyqI hI afpxy vwl afkrisLq kr lYNdy hn, ienHF nUM BIV qoN
alwg idsxf cMgf lwgdf hY.
DuMnI qoN Aupr kwpVy bMnHx vfly aOrqF aqy afdmI suBfa qoN duKI aqy
iPkrmMd rihMdy hn. Auh suBfa qoN vI Boly huMdy hn. ienHF dI psMd sIimq huMdI hY,
afpxy anuBfvF nfl dUijaF nUM rsqf idKfAuNdy hn, dUijaF dI mdd nfl ienHF nUM cMgf
lwgdf hyY. jdoN ienHF nUM afpxI psMd df mfhOl nf imly qF ieh bhuq iekwlfpx
mihsUs krdy hn. vwizaF dI iewjLq krdy hn, dUijaF dy duwK ivwc duwKI huMdy hn aqy
afpxf duwK Buwl jFdy hn.
rMgF
dI cox:-kwpiVaF dy rMgF nfl vI ivakqIqv pCfixaf jFdf hY ikAuNik ijLafdfqr
lok AuhI rMg pfAuNdy hn ijMnHF nUM Auh psMd krdy hn ies nfl AunHF dy ivakqIqv
aqy suBfa nUM pCfxn ivwc afsfnI huMdI hY.
nIlf
rMg:-aijhy lok pwCmI aqy zUMGy ivcfrF vfly huMdy hn. dUijaF
dIaF ijLMmyvfrIaF nUM KusLI nfl inBfAuNdy hn. ijLafdf imhnq krn nfl kdy-kdy ieh
lok inrfsL vI ho jFdy hn. CyqI hI iksy Auqy Brosf nf krky gwl dI qYh qwk phuMcxf
AunHF nUM cMgf lwgdf hY.
gulfbI rMg:-aijhy lok suBfa qoN isafxy aqy ipafr krn vfly huMdy hn.
Aumr muqfbk suBfa ivwc bcpnf huMdf hY. aijhy lokF ivwc iewCf sLkqI dI Gft huMdI
hY.
icwtf
rMg:-icwtf rMg pfAux vfly lok sLFq, sMquilq aqy afsLfvfdI
huMdy hn. spwsLt ivcfrF vfly hox krky ijLMdgI ivwc ijLafdf sPl huMdy hn. ienHF
df jIvn sfDfrn huMdf hY.
pIlf
rMg:-pIlf rMg psMd krn vfly lok pRyrk aqy kiTnfeIaF df
sfhmxf krn vfly huMdy hn. ieh imwTf bolx vfly aqy smrpx dI Bfvnf vfly huMdy hn.
aijhy lok afpxy kMm ivwc msq rihMdy hn aqy sihj suBfa nfl kMm krdy hn.
hrf
rMg:-aijhy lok pRBfvsLflI ZMg nfl bol ky dUijaF ‘qy vDIaf pRBfv pfAuNdy
hn pr dUijaF dIaF gwlF ‘qy jldI Brosf nhIN krdy. ienHF nUM GuMmxf cMgf lwgdf hY,
hflfqF aqy pRysLfnIaF Auqy aijhy lok afsfnI nfl kfbU kr lYNdy hn. ienHF nUM iksy
dy aDIn kMm krnf psMd nhIN huMdf.
kflf
rMg:-kflf rMg psMd krn vfly lok idRV iewCf sLkqI vfly aqy
anusLfisq huMdy hn. ieh lok afpxy idl dI gwl CyqI dUijaF nUM jLfihr nhIN hox
idMdy aqy afpxI ijMLmyvfrI cMgI qrHF inBfAuNdy hn.
lfl rMg:-lfl rMg psMd krn vfly lok suBfa qoN guwsy Kor, ihMmqI
aqy idRV sLkqI vfly huMdy hn. sihx-sLkqI dI Gft hox krky dUijaF dI Gwt suxdy hn
aqy afpxI vwD suxfAuNdy hn. aijhy lok isLMgfr psMd huMdy hn aqy lokF dI iKwc df
kyNdr bxnf cfhuMdy hn.
Puwl vFg iKiVaf ichrf-sumn
suMdr
sLkl sUqr pfAux dy bfvjUd vI keI vfr lVkIaF nUM keI hor smwisafvF JwlxIaF
pYNdIaF hn. jy qusIN cfhuMdy ho ik quhfzI cmVI icknI aqy koml rhy aqy ichrf sdf
gulfb vFg iKiVaf rhy qF quhfnUM ivsLysL iDafn rwKxf pvygf. hyTF idwqIaF geIaF
kuJ sfvDfnIaF vrqx nfl suMdrqf nUM inKfiraf jf skdf hY:
* hmysLf vflF
nUM iZwlf rwK ky jUVf bxfE. rfq nUM jUVf bxf ky kdy nf sOvoN. ies nfl vfl kmjLor
ho jFdy hn.
* isrky dI
vrqoN nfl vfl sohxy aqy ishqmMd rihMdy hn. ieh vflF nUM mulfiem bxfAux dy
nfl-nfl AunHF dy aml df sMquln vI brkrfr rwKdf hY.
* sOx smyN
ichry ’qy mykap nhIN hoxf cfhIdf. ies nfl cmVI ‘qy burf asr pYNdf hY. ies leI
ieh hmysLf Xfd rwKo ik sOx qoN pihlF ichry aqy hwQ pYrF nUM cMgI qrHF Do lE.
* cMgI ishq
aqy cMgI cmVI leI cMgI nINd afAuxf vI jLrUrI hY.
* awKF nUM
suMdr rwKx leI AunHF nUM qyjL rOsLnI, DUV imwtI qoN bcf ky rwKxf cfhIdf hY. ies
leI bfhr jFdy smyN cMgy Duwp vfly csLmy dI vrqoN kro.
* jy quhfzI
cmVI icknfht vflI hY qF idn ivwc do vfr sfbx nfl mUMh Dovo. Aus nfl quhfzy ichry
dI vfDU icknfeI rom kUpF ivwc iekwTI nhIN huMdI aqy muhFsy hox dI sMBfvnf Gwt
jFdI hY.
* ichry ’qy
kfly Dwby hox qF rfq nUM sONdy smyN ichry ’qy srHoN df qyl cMgI qrHF ml ky sON
jfE. svyry AuWT ky vysx nfl mUMh Do lvo. kuJ hI idnF ivwc kfly Dwby gfieb ho
jfxgy.
* inMbU jF
sMqry dy iClky vI cmVI leI lfBdfiek huMdy hn.
* inMbU qy
sMqry dy suwky iClikaF ivwc gilsrIn aqy inMbU df rs pf ky cmVI ’qy lgfAux nfl
inKfr afAuNdf hY aqy ichry dI sMudrqf vI vD jFdI hY.
* pwky hoey
ppIqy df tukVf lY ky mMUh ’qy rgVn nfl ikwl, JurVIaF ichry df kflfpx aqy mYl
afid dUr ho jFdy hn.
* rfq nUM iksy
pfrtI qoN prqx qoN bfad ibnF mykap AuqfiraF nf sOvoN. nhIN qF ichry ’qy dfxy
inkl skdy hn.
suMdrqf df pRmfx hY afkrÈk grdn-pUrixmf
imwqrf
hMsxI
vrgI afkrÈk grdn nfrI suMdrqf `c cfr cMd lgf idMdI hY. AuNJ qF grdn dI bnfvt
kudrq dI dyx huMdI hY, pr surfhIdfr mYl rihq aqy mulfiem grdn nfrI dI suMdrqf
nUM AuBfrdI hY. aksr dyiKaf jFdf hY ik ijMnI dyKBfl aOrqF afpxy ichry dI
KUbsUrqI nUM kfiem rwKx leI krdIaF hn, Aus dy mukfbly Auh grdn vwl iDafn nhIN
idMdIaF ijs kfrn hOlI-hOlI ieh kflI, JurVIaF vflI aqy byzol ho jFdI hY. ies `qy
icknfeI gRMQIaF nf hox kr ky vDdI hoeI Aumr df asr vI sfP Jlkx lwgdf hY, pr
roËfnf QoVHI ijhI dyKBfl aqy gihixaF kwpiVaF dy akfr dI shI cox krn nfl grdn dI
KUbsUrqI inKr jFdI hY. pyÈ hn grdn dI cmVI nUM sfP aqy AujlI bxfAux dy ZMg:
* nhfAux smyN
vflF nUM isr Aupr sYWt kr lE. iPr mulfiem bfzI skrb nfl grdn nUM sfP kro.
* roËfnf ichrf
sfP krn smyN kwcy duwD jF klIiËMg imlk nfl grdn sfP kro.
* hr qIjy idn
iek cmc vysx, QoVHI ijhI hldI, iek cmc kwcf duwD aqy inMbU dy rs dIaF kuJ bUMdF
imlf ky pyst iqafr kro. ies nUM grdn `qy lgfE, iPr grdn nUM Do lE.
* Duwp `c
inklx smyN sn-skrIn loÈn jF krIm nUM vI grdn `qy lgf lE.
* iek cmc
mulqfnI imwtI, iek cmc cMdn pfAUzr aqy cUMzI Br hldI aqy iek cmc duwD imlf ky
pyst bxf ky grdn `qy 15 imMt lgfE, iPr Do lE.
grdn nUM lckIlf bxfAux leI ksrq
* roËfnf do-iqMn
imMt jy grdn dI cmk aqy lckIlfpx vDfAux leI ksrq kIqI jfvy qF kuJ hI mhIinaF
ivwc afs muqfbk pRBfv spÈt idKfeI dyx lwgdf hY.
* grdn nUM
pihlF swjy GumfE iPr Kwby GumfE. roËfnf awT-ds vfr ieMJ kro, ies nfl grdn df
lckIlfpx vDdf hY.
* iswDy KVy ho
ky lMbf sfh iKwco aqy grdn nUM Aupr AuTfE. hOlI-hOlI sfh CwzidaF hoieaF grdn nUM
hyTF lY afE.
* grdn dI
KUbsUrqI vDfAux leI grdn `c pihny jfx vfly gihxy aqy ilbfs dy gly aihm BUimkf
adf krdy hn. ilbfs aqy gihixaF dI shI cox nfl gly dy keI doÈF nUM lukfieaf vI jf
skdf hY.
* jy grdn aqy
ichrf Cotf hovy qF ‘vI’ akfr dy gly dI pOÈfk pihno. ies `qy lMbI, pqlI cyn pihno.
ies nfl grdn lMbI nËr afvygI.
* lMby ichry
aqy pqlI grdn vflIaF aOrqF nUM gol gly, gol kflr vflIaF pOÈfkF dI cox krnI
cfhIdI hY. ies `qy mInfkfrI vfly hfr jF moqIaF dI mflf iËafdf PbdI hY.
* pqly ichry
aqy pqly gly `qy cOrs gly jF muVy hoey kflr dI bnfvt vfly gly iËafdf iPwt bYTdy
hn. ienHF `qy gulUbMd jF gol mxikaF dI mflf iËafdf cMgI lgdI hY.
* aMzfkfr
ichry aqy lMbI grdn `qy aMzfkfr gly dI pOÈfk bhuq cMgI lgdI hY. ienHF `qy hr
qrHF dy gihxy cMgy lgdy hn.
* mwD afkfr dI
grdn `qy ‘XU’ jF gol afkfr df glf cMgf lgdf hY. ienHF `qy rfxI hfr jF moqIaF dI
mflf iËafdf cMgI lgdI hY.
* hMslI dI
hwzI iËafdf AuBrI hovy jF grdn dy ipwCy koeI Dwbf hovy qF vwzy gly dI pOÈfk bxvf
lE. QoVHy vwzy afkfr dI mflf pihno, ies nfl grdn df doÈ lukfAux ivwc afsfnI
hovygI.
dysI ielwj nwl srIrk qMdrusqI Aqy suMdrqw c inKwr
lyKk kMvljIq kor jrmnI
(qIsrw
Bwg)
ijvyN ipCly lyK ivc b``icAW dw dysI ielwj ikvyN Aqy ikhVy-2 PrUtW qy sbjIAW nwl
hMudw hY ies nMU dyKidAW hoieAW ik ikau nw swirAW leI ieko vwrI ielwj ilK idqw
jwvy[ ijvyN ijvyN ielwj disAw jwvygw ausy muqwibk ieh vI ds idqw jwvygw ik ieh
ielwj AorqW leI hY ieh ielwj bMidAW leI hY Aqy ieh ielwj b``icAW leI hY Aqy ies
ielwj dI ivDI ies pRkwr hY dysI ielwj nwl srIrk qMdrusqI Aqy suMdrqw c inKwr lyK
ivc Apxw ielwj kro qy qMdrusq hovo jI ies lyK ivc iek ibmwrI dw ielwj vK vK
ivDIAW nwl ilK rhI hW[
dMdW dw ielwj
keI
vwrI Awp dyiKAw hY kI jdo leI g``l kry qW mUMh ivcoN bdbU AwauNdI hY ijs kwrn
aus dIAW Gr jW bwhr bYiTAW dyosqW ivc g``l huMdI hY ik Aj mYN Plwxy lwgy bYTw qy
aus dy mUh ivco bhuq bdbU Aw rhI sI[ ies CotI ijhI g``l kwrn bMdw byiejqI ijhI
mihsUs krdw hY[ ies leI quhwnUM hux ielwj ds rhI hW krky dyiKau kdI vI bdbU nhI
AwvygI ies leI iek Anwr bjwroN KrId ilAwau Aqy Kwau [
(1)iek Anwr dy iClky nMU grm pwxI ivc aubwl ky rK lau Aqy ies nMU hr roj svyry
svyry krUlI kro[ ies nwl krn nwl mU``h ivcoN AwauNdI bdbU Kqm ho jwvygI[
(2)
jykr dMdW nMU kIVw lgw hovy qy ies kwrn drd huMdI hovy qw QoVw ijhw kpUr qy AOly
dy rs imlwky ies nMU dMdw qy lwau drd QoVI dyr bwd ht jwvygI[
(3)
AMb dI igtk ivclI vwlI nMU brIk krky AMb dw cUrn imlwky ies nMU dMdw ivc sPweI
leI lwau Aqy hr roj kro ies nwl dMdW dy swry rog Kqm ho jwxgy[
(4)
inMbU dy islikAW nMU sukw ky ies dw brIk cUrn bxwky hr roj svyry sWm dMdW nMU
swP kro jykr ies inMbU dy cUrn nMU inMbU dy rs ivc imlwky ies ivc QoVw nmk imlw
ky sWm dMdW nMU swP kro jW cUrn ivc sroN dw qyl imlwky dMdW ivc lgwau dMdW dy
rog Kqm Aqy bdbU vI Kqm ho jwvygI[
(5)
syb bhuq hI rogW nMU dUr Aqy Kqm krdw hY auQy dMdW qy msUiVAW nMU vI TIk krdw hY
jykr msUVy ho jwx qW syb Kwau jW syb dw rs pIau ies nwl ishq vI TIk rhygI Aqy
msUVy nhI hoxgy[
(6)
kpUr iek ieho ijhI dvweI hY ijs nwl dMdW AMdr lgI Kot qy dwVw ivc syk ho jWdy hn
ivc kpUr Br idau swry kIVy mr jwxgy Aqy dMdW dI drd qy Cwly Kqm ho jwxgy[
(7)
Gr ivc in``q lOg dI vrqoN huMdI hY jykr dMd drd hox qW QoVy ijhy lOg pIs ky ies
ivc inMbU dw rs imlw lau drd Kqm[jykr kIVw lgw hovy iPr dMd Qly rK lau lOg ivc
qyl huMdw hY jdoN ies nMU dMdW Qly rKdy hW qW ies ivcoN inkilAw qyl dMd dy AMdr
clw jWdw hY Aqy qyl lgx nwl bhuq lwB phuMcdw hY[ies qoN ielwvw lOg dw qyl vI
imldw hY jykr auh lwieAw jwvy qW vI TIk hY pr jo lOg hY Gr ivcoN Awm iml jWdw hY[
qusI cwho qW qyl ilAwky Gr ivc r``K skdy ho[
(8)
inMbU Aqy inMm dMdW dw dy drd dw Kqrnwk dusmx hY ies leI inMm dy p``qy qy
tihnIAW qy krMUblW ivcoN iksy nMU vI grm pwxI ivc aubwl ky hr roj krUlIAW kro
ies dy krn nwl dMdW dy swry rog Kqm huMdy hn[
(9)
smMudrI lUx vI Gr ivc iml jWdw hY ies nMU vI sroN dy qyl ivc imlwky dMd swP kro
jW grm pwxI nMU kosw krky ies ivc lUx pwau Aqy krUlIAW kro ies nwl dMdW dI
ibmwrI iblkul nyVy nhI lgdI hr roj rwq nMU sOx qoN pihlW Awp Aqy Apxy b``icAW
nMU krvwau bhuq lwhyvMd ielwj hY[
(10) hldI vI rsoeI ivc inq vrqI jWdI hY ieh hldI bhuq ibmwrIAW dw ielwj hY ieQy
isrP dMdW dy ielwj dI g``l huMdI hY bwd ivc swrIAW ibmwrIAW dy ielwj bwry iliKAw
jwvygw[ hldI do pRkwr dI huMdI hY iek jVW vwlI Aqy iek pwaufr vwlI ijs hldI dI
mYN g``l kr rhI hW jVW vwlI hldI dI hY ieh bjwroN cInIAW jW ivqnwmIAW dI dukwnW
qoN iml jWdI hY nMU iek dMdW nwl cbwau Aqy pMdrW imMt qk cbweI rKo swry dMdW nMU
qwkq imlygI Aqy ibmwrIAW dw KwqmW hovygw[
(11) ipAwj ( gMfw) dMdW dy drd qy msUiVAW ivc drd huMdI hovy ipAwj dw rs (pwxI)
nMU iek swP kpVy nwl puxky dMdW ivc lgwau jW ipAwj dy tukVy nMU dMdW Q``ly r``Ko
ijs nwl dMdw qy msUiVAW dI drd Kqm ho jwvygI[
(12) Adrk vI keI ibmwrIAW dw ielwj hY swfy v``fy-v``fyirAW ny Adrk nMU in``q dI
Kurwk ivc swiml kIqw sI Aqy hr roj rotI Kwx vyly Adrk nMU k``tky ies ivc lUx
pwky aupr QoVw inMbU dw rs pw idMdy Aqy iPr KWdy [ Adrk dy ies qrIk nwl Kwx nwl
ijQy hwjmW TIk rihMdw hY auQy dMdW nMU iksy pRkwr dw kIVw nhI lgdw qy dMdW ivc
drd kdI vI nhI hMudI jykr iksy ny Adrk dw ies qrIky nwl iesqymwl krnw hY qW
lgwqwr kry qW hI lwhybMd hY[
(13) AmrUd dy p``qy grm pwxI ivc aubwlky aus pwxI nwl krUlIAW kro ijs nwl dMdW
qy msUVy dw drd Kqm ho jWdw hY jW AmrUd dy p``qy dMdW nwl cbwau ies dy krn nwl
dMdw dI mjbuqI huMdI hY Aqy drd Kqm huMdI hY[
dmW swh qy KWsI dw ielwj
KWsI,dmw,qy swh dI ibmwrI Aksr aus nMU lgdI hY ijhVy ijAwdw krky aus QW kMm krdy
hn ijQy brIk pwaufr vWgUM auf``x vwlI cIj huMdI hY jW ijs QW rihMdy hn aus QW
hvw bhuq G``t AwauNdI hY[ jW iksy nMU vI cIj qoN AYlrjI huMdI hY[ Awau sB qoN
pihlW fwktr dy jwky ies g``l dI jwxkwrI leIey kI quhwnUM iks cIj qoN AYlrjI hY
Aqy Gr ivc ijs nMU AYlrjI hY auh hr roj ijs vI cIj nMU KWdw hY ilK ley jdoN vI
qklIP hovy qW aus cIj nMU nW Kwau ijs qoN AYlrjI hY[ ies nwl KWsI,dmW qy swh ivc
hor qklIP nhI huMdI Aqy bhuq bcwau Apxy h``Q huMdw hY ijs nwl AsIM ApxI ibmwrI
qoN Cutkwrw pw skdy hW[ ieQy iek g``l dw hor ijkr krx jw rhI hW ijhVy lok
kpVy,bykrI Aqy hotlW ivc jW lkV qoN ielwvw Gr bxwaux dw kMm krdy hn auhnW nMU
AYlrjI bhuq jldI huMdI hY pr auhnW nMU aus vkq hI pqw lgdw hY jdoN ibmwrI pRvyS
kr geI huMdI hY ies leI iehnW swry kMmWkwrW vwilAW nMU smyN smyN Fwktr kol cYk
krvwauxw cwhIdw hY[ ijnW nMU Ajy qk iksy pRkwr dI koeI AYlrjI nhI hY auhnW qy
pRmwqmW dI ikRpw hY ikau ik ies ibmwrI nwl hor keI ibmwrI pYdw huMdIAW hn[ Xwd
rhy kI sUgr dI ibmwrI vI ies qoN hI surU huMdI hY[ ies leI Awau iehnW
dmyN,KWsI,qy swh dI ibmwrI qoN KihVw Cfvwaux leI dysI ielwj nwl srIrk qMdrusqI
Aqy suMdrqw c inKwr lyK ivc Apxw ielwj kro rWhI qMdrusq hoeIey[
(1)
dmy nwl srIr nMU shI swh nhI phuMdw ijs nwl KUn dw srkl Apxy-Apxy QW shI nhI
jWdw ijs leI AMgUr bhuq lwBdweIk hY AMgUr hr roj dI Kurwk ivc swiml kro[
(2)
Anwr dw islkw sukw ky ies sw cUrn bxw lau iPr hr roj kosy pwxI ivc pwky pIau ies
nwl b``icAW nMU bhuq lwB huMdw hY[ KWsI hox qy b``icAW nUM pwxI ivc pwky idau
Aqy KWsI,dmW dUr kro [
(3)
kwlI KWsI nwl hr iek ny suixAw hovygw AmrUd nMU BVQy vWgM grm kro iPr ies AmrUd
nMU Gol ky ies ivc QoVw Adrk qy nwl sihd pwau ies dy Kwx nwl kwlI KWsI Kqm ho
jwvygI Aq g``ly ivc AwauNdI blgm vI Kqm ho jwvygI [
(4)
KWsI,kwlI KWsI hovy jW swh dw nuks hovy jW dmW Gr ielwj kro inMbU Aqy QoVw lUx
qy kwlI imrc nMU S``kr jW guV ivc imlwky ies nMU grm kro qy ies dw kVwh bxw
lau–ivDI-iek pIs gu``V dw jW 100 gRm s``kr ivc iek inMbU dw rs kFky pwau Aqy
A``Dw Cotw c``mcw kwlI imrc qy lUx iek``Ty grm krky ies nMU kVwh dy rUp ivc bxw
lau iPr ies dIAW CotIAW-CotIAW 50 golIAW bxw lau Aqy hr roj do golIAW svyry qy
rwq nMU Kwx nwl swh,dmW qy hr qrIky dI KWsI Kqm ho jwvygI[ ies ielwj dOrwn
K``tIAW qy qyl vwlIAW cIjW nhI KwxIAW [
(5)
dmy vwly mrIjW nMU mOsmI dw rs jw syb dw rs grm pwxI ivc brwbr imlwky pIx nMU
idau ivDI-iek stIl dy iglws ivc jIrw qy sMuF Aqy imsrI nMU brIk krky A``Dw grm
pwxI pw idau qy cMgy qrIky nwl imlwky ies ivc A``Dw iglws mOsmI dw qwjw rs kFky
mrIj nMU idau jykr b``cw 10 swl qoN aupr hovy pIx leI dyxw cwhIdw hY ijs nwl
purwxI KWsI Aqy dmW Kqm ho jWdw hY [
(6)
nwrIAl dw su``D qyl ivDI-iek qwjw nwrIAl ilAwky aus ivcoN igrI k``F lau qy grm
pwxI ivc aubwl lau ijvyN ijvyN qyl aupr idKy qkrIbn iek GMty bwd c``uly qoN lwh
ies pwxI nMU TMfw krky jdoN svyry aupr qyl idKweI dyvy aupr lwh ilAw jwvy[ bwd
ivc ies qyl dw A``Dw icmcw pMj idn pIau dmW qy kwlI KWsI Kqm ho jwvygI[ bwkI
Agly hPqy lyK ivc pVo (vwlW dw ielwj,sUgr dw ielwj Aqy KUn dI kmI dw ielwj[
not
: ieh lyK lgwqwr jwrI rhygw jykr koeI vI srIrk ibmwrI bwry dysI ielwj Gr bYTy
krnW cwhuMdy ho qw Apxw ivcwr ies eImyl qy ilKo
kkgermany31@yahoo.de
jW ies AKbwr nMU ilKo jvwb imlygw[
afiÉr
kI
hY
dosqI-pMmI
imaFxI (pYirs)
asIN
sfry
jfxdy
hF
dunIaF
ivwc
bhuq
sfry
irÈqy
huMdy
hn
hr
iensfn
iksy
nf
iksy
irÈqy
ivwc
bwiJaf
ËrUr
huMdf
hY.
cfhy
Auh
afpxI
mrËI
nfl
bwiJaf
huMdf
hY
jF
iksy
mËbUrI
kfrn
jdoN
bwcf
pYdf
huMdf
hY
qF
Aus
dy
pYdf
huMidaF
hI
Aus
nfl
anykF
irÈqy
juV
jFdy
hn
jo
hmyÈF
Aus
dI
iËMdgI
ivwc
inBdy
rihMdy
hn.
kI
qusIN
jfxdy
ho
ik
dunIaF
ivwc
iewk
aijhf
irÈqf
hY
jo
iensfn
Éud
bxfAuNdf
hY
Auh
irÈqf
hY
bhuq
hI
ipafrf
qy
inwGf
irÈqf,
Auh
hY
dosqI
df.
iksy
lyKk
df
kihxf
hY
ik
sfzy
cMgy
krmF
df
Pl
huMdf
hY
jo
sfƒ
iewk
cMgf
dosq
imldf
hY.
kihMdy
hn
ik
awjklH
dy
Ëmfny
ivwc
iewk
swcf
dosq
df
imlxf
rwb
imlx
dy
brfbr
hY.
keI
lokF
df
ivÈvfÈ
hY
ik
dosqI
tfeIm
pfs
krn
df
iewk
bhuq
cMgf
sfDn
hY.
iesy
mksd
krky
keI
lok
dosqI
krdy
hn,
keI
kfrnF
krky
kuwJ
lok
dosqI
krdy
hn
AuhnF
ivwc
kuJ
ku
df
iËkr
ies
qrHF
hY.
A.
Sacrifice
iqafg
dosqI
hmyÈF
iqafg
mMgdI
hY,
dosqI
dy
irÈqy
bxfeI
rwKx
leI
smJdfrI
dI
loV
pYNdI
hY.
svfrQ
dI
Bfvnf
dosqI
ƒ
qoV
idMdI
hY.
hlky
Pulky
irÈqy
qF
asfnI
nfl
bx
jFdy
hn.
lyikn
swcy
dosqI
bxfeI
rwKx
leI
smyN
qy
Xqn
dI
loV
pYNdI
hY.
swcI
dosqI
hmyÈF
iemiqhfn
mMgdI
hY,
swcI
dosqI
df
aihsfs
bhuq
hI
suwKdfiek
huMdf
hY.
kI
qusIN
aYsy
dosq
iksy
vfsqy
sfibq
hoey
jF
nhIN.
iewk
CotI
ijhI
koiÈÈ
qF
ËrUr
kr
skdy
ho.
Pyr
dyKxf
ipafr
dI
dunIaF
ikMnI
hsIn
hY.
quhfƒ
hr
pfsy
ipafr
hI
nËr
afeygf.
2[
Friendship of Pleasure
isrP
suwK
dy
sfQI
awjklH
dy
Ëmfny
ivwc
sfzy
afspfs
ies
qrHF
dy
bhuq
sfry
lok
imlxgy
jo
sfzy
isrP
suwK
vyly
dy
sfQI
huMdy
hn.
jdoN
asIN
suKI
huMdy
hF
qF
AuhnF
df
afAuxf
jfxf
quhfzy
nfl
bhuq
hovygf.
hr
vyly
quhfzy
ierd-igrd
GuMmdy
rihxgy
pr
jdoN
koeI
quhfzy
qy
musIbq
afAuNdI
hY
qF
quhfƒ
pqf
hI
nhIN
lwgdf
ik
Auh
kdoN
quhfzf
sfQ
Cwz
gey.
ies
qrHF
dy
dosqF
qoN
hmyÈF
hI
bcxf
cfhIdf
hY.
3[
Friendship of Purpose
afpxy
AudyÈ
dI
pUrqI
vfsqy
ies
qrHF
dI
dosqI
isrP
mqlb
dI
huMdI
hY.
iee
qrHF
dI
dosqI
ivwc
isrP
afpxf
AudyÈ
hI
Cuipaf
huMdf
hY.
koeI
vwzf
aPsr
ho,
koeI
pYsy
vflf
ho.
iksy
df
vwzy
lokF
nfl
bYTxf
AuWTxf
ho.
ies
qrHF
dI
dosqI
krky
Auh
afpxf
kMm
krn
dI
Éfiqr
dosqI
krdy
hn
qF
ik
Auh
AudyÈ
pUrf
kr
skx.
kI
qusIN
iehnF
ivwcoN
iewk
ho.
4[
True
Friendship
swcI
dosqI
swcI
dosqI
awjklH
dy
Ëmfny
ivwc
bhuq
muÈikl
hY.
ipafr
krn
df
iksy
kol
tfeIm
hI
nhIN.
hr
koeI
afpxy
kMm
ivwc
ieMnf
ibËI
hY
ik
pqf
nhIN
ik
afiÉr
kI
hY
dosqI.
swcI
dosqI
iewk
dUjy
dI
iewËq
qy
KuÈI
`qy
afDfirq
huMdI
hYY
swcI
dosqI
ivwc
hmyÈF
hI
iewk
dUjy
leI
mr
imtx
dI
Bfvnf
huMdI
hY.
agr
swcy
dosq
iewk
dUjy
dI
shfieqf
krdy
hn
qF
pqf
qwk
nhIN
lwgdf,
bhuq
iksmq
vfly
hn
ijnHF
nuM
iewk
swcf
dosq
imilaf
hY.
mYN
Kud
ajy
ies
ieMqËfr
`c
hF
ik
Èfied
iksy
moV
qy
mYƒ
afpxy
psMd
dI
bhuq
swcy
idl
vflI
shylI
iml
jfvy.
5[
Time Pass
tfeIm
pfs
krn
vflI
dosqI
awjklH
bhuq
dunIaF
hY
ijMnf
df
irÈqf
quhfzy
nfl
isrP
tfeIm
pfs
krn
qwk
hI
sIimq
hY.
roË
quhfzy
nfl
gwl
krngy,
quhfzy
nfl
AuWTx
bYTxgy,
Kfx
pIxgy,
afsy
pfsy
dIaF
gwlF
krngy,
keI-keI
GMty
Auh
Ëfihr
hI
nhIN
hox
idMdy
ik
AuhnF
dI
dosqI
isrP
tfeIm
pfs
vfsqy
hY.
iewQy
iewk
myrI
shylI
hY
ijs
ƒ
Èfied
mYN
Out of limit
ipafr
krdI
hF.
iewk
idn
mYN
Aus
ƒ
afpxy
ipafr
bfry
puwiCaf
qF
Ausdf
jvfb
sI,
qyry
nfl
myrf
ipafr
nhIN
sI
isrP
tfeIm
pfs
sI.
ieh
sux
ky
mYƒ
bhuq
hI
duwK
hoieaf
Èfied
iewk
duwK
mYN
kdy
vI
nf
BuwlF.
ieµj kro mykawp-gurpRIq
kOr cµzIgVH
mykawp aOrq dI ÈKsIaq nUµ inKfrdf hY. awj dy PYÈn Xuwg ivwc mykawp hr aOrq
leI iewk ËrUrI aµg bx igaf, ijs qoN ibnF aOrq afpxI suµdrqf nUµ aDUrf smJdI hY,
pr mykap krnf vI iewk klf hY. ieQy asIN quhfnUµ mykap ikvyN krnf cfhIdf hY, ies
bfry kuJ nukqy dwsdy hF-
awKF df mykawp
awKF gol hox qF awKF dy koinaF qoN bfhr vwl nUµ inkldf hoieaf mykap kro.
ies nfl awKF vwzIaF idKfeI dyxgIaF.
awKF nyVy-nyVy hox 'qy kuJ vwKrI idwK dyxI cfhµudy ho qF awKF dy bfhrI
iknfiraF qy QoVHf Aupr vwl nUµ ÈYzo jF afeI klr lfE aqy aµdr dy koinaF 'qy
hfeIlfeIn kro.
ÈYzo jF afeI klr nUµ awKF qoN hlkf ijhf Aupr, bfhr jF awKF dy hyTF lf
ky awKF nUµ vwzI idwK idwqI jf skdI hY. awKF zUµGIaF, DwsIaF hoeIaF hox qF
kµnptI dy kol afeI ilz 'qy hlkf ijhf afeI ÈYzo lfE. bfkI ihwsf ibnF mykap dy Cwz
idE.
jykr awKF dy hyTF kfly Gyry hn qF lfeIt Èyz dI PfAUNzyÈn krIm lfE aqy
Aus nUµ kfly Gyry dy nfl imlfE.
nwk df mykawp
vwzy nwk nUµ CotI idwK dyx leI nwk dy hyTly isry 'qy gihrf rµg blYNz
kro.
nwk ƒ lMbI idwK dyx leI Aupr qoN hyTF qwk itwp dy hyTly ihwsy nUµ
hfeIlfeIt kro.
nwk nUµ cOVI idwK dyx leI cOVI hfeIlfeIt hyTF kyNdr qwk ilafE aqy blYNz
kro. iesy qrHF hI nwk nUµ pqlI idK dyx leI ies qoN Aultf kro.
buwlHF df mykawp
jykr quhfzy buwlH, ieko ijhy nhIN hn, iewk pqlf qy dUjf motf hY qF pqly
buwlH nUµ motI idK idE. ies leI ilplfeIn nfl pqly buwlH nUµ kudrqI ilp lfeIn nfl
QoVHf Aupr vwl afAUtlfeIn kr ky moty buwlH nfl bYlyNs kro. ies mgroN ilpsitk lfE.
ies nfl dovyN buwlH iewko ijhy lwgxgy.
ichry dy ihsfb nfl ilplfeIn jykr vwzI hY qF ilplfeIn dy aµdr qoN bfhr
afAUtlfeIn kro. pihlF buwlHF 'qy hlkf Èyz lf ky brwÈ nfl blYNz kro.
mwQy df mykawp
jykr qufhzI mwQf cOVf hY aqy Aus nUµ CotI idwK dyxI cfhuµdy ho qF ichry
'qy iesqymfl kIqy jfx vfly rµg qoN iqµn Èyz gUVHf rµg cuxo. hyarlfeIn qoN ÈurU
kro, iPr hyTF ilafAuNdy hoey ichry dy rµg nfl blYNz kro.
mwQf Cotf hY qF Aus nUµ cOVI idwK dyx leI mykawp Èyz nfloN iqµn Èyz
hlkf Èyz cuxo. kµnptI qoN hyarlfeIn qwk hfeIlfeIt kro aqy iPr blYNz kro.
dysI ielwj nwl srIrk qMdrusqI Aqy suMdrqw c inKwr
lyKk kMvljIq kor jrmnI ( dUjw Bwg )
ipCly lyK ivc kuJ ieho ijhy qrIky nwl iliKAw sI ijs nwl pwTkW dw pVn vl iDAwn
cilAw jwvy dUsrw ijs vI ienswn ny Apxy srIr dI sMBwl krnI hY aus ny ies lyK nMU
pVn leI Apxy mn nMU nwlo nwl smJwaxw vI hY ik ies dunIAW ivc Awey ienswn nMU
Apxy kMmWkwrW qoN ielwvw aus pRmwqmW dI bMdgI vI krnI cwhIdI hY ijs ny swnMU
curwsI lK jUnW qoN iek mnU``Kw jnm idqw hY [ ies leI gurbwxI ivc vI sMdySw hY
ijhVw swnMU swfy gurU sIR gurU gRMQ swihb jI ny idqw hY[
mwJ mhlw 5
ijQY nwmu jpIAY pRB ipAwry [[ sy AsQl soien caubwry [[
ijQY nwm n jpIAY myry goibMdw syeI ngr aujwVI jIau[[
hir ruKI rotI Kwie smwly [[hir AMqir bwhir ndir inhwly[[
Kwie Kwie kry bdPYlI jwxu ivsU kI vwVI jIau[[2[[
Aj sMswr AMdr ijMny vI lok BlweI dy kMm huMdy hn auhnW ipCy Drm juiVAw hoieAw hY
Aqy ijMny vI lok mdd krdy hn auh DrmI Aqy nyk idl ienswn huMdy hn [ myrw ieh
ilKx dw mqlb ieh hY ik ishq Aqy Drm nMU shI Aqy pRPu``lq krn leI ijQY ishq cMgI
hovygI auQy DrmI vI vDIAw hovygw [ kTor qy byrihm ienswn DrmI nhI ho skdw
ijhVy DrmI lok hn auhnW nwl inqnym Aqy nwm ismrn krn leI sMgq kro ies kIqI sMgq
qoN quhwnUM ieh jwxkwrI iml jwvygI ik ishq Aqy bMdgI krn ivc ikMnW ku Prk hY
iblkul Prk nhI [ swfy gurU sihbwnw ny srIr nMU qMdrusq rKx leI g``qkw Aqy kusqI,
nyjw qy kb``fI qoN ielwvw keI ieho ijhIAW KyfW bxweIAW hn ijs nwl srIr hmysW
cusq qy PurqIlw rihMdw hY [ ismrn iek Xogw hY pyt dIAW ibmwrIAW Kqm kr idMdw hY
[ ieh sB ilKx dw mqlb ik srIrk qMdrusqI ,sUMdrqw qy Drm ieho mMijl hY ijs qo
ibnW ienswn bhuq ADUrw hY ies leI ijQy srIr nMU qMdrusq qy sUMdr bxwauxw hY auQy
DrmI bxky aus Akwl purK dI bMdgI nwl vI juVxw hY[ ibnW nwm ismrn qoN rog hI ply
pYNdw hY [ jdoN vI AsIN Kwxw KWdy hW aus nMU pcwauyx leI ksrq bhuq jrUrI hY
ijhVI swnMU gurU swihbwnw ny KyfW rWhI krn leI ikhw hY [ ies lyK ivc iek ibmwrI
dw ielwj vK vK sbjIAW qy PrUtW nwl iks qrIky nwl huMdw hY Awau ies ielwj nwl
srIr nMU qMdrusq krIey [ sB qoN pihlW srIr nMU qwkqvr bxwaux leI pwcx skqI
vDwauxI pYxI hY ies leI Awau pwcx skqI vDwaux dIAW ivDIAW bwry jwxkwrI hwiSl
krIey
ivtwimn kI hn
ivtwimn srIr ivc jdoN qk shI qrIky nwl kMm nw krn audoN qk srIr AMdr iksy pRkwr
dw Kwdw pIqw nhI pcdw ies leI ivtwimnW dw hoxw bhuq jrUrI hY ies leI sB qoN
pihlW ibtwimnW bwry jwxkwrI leIey ik imtwimnW dw srIr qy kI Asr huMdw hY[
ivtwimn iek Aihm q``q hn ijs nwl srIr bhuq vDIAw Aqy qMdrusq rihMdw hY
ivtwimn nMU Kwd ikhw jWdw hY ijvyN DrqI ivc pYdw hox vwly Anwj kxk, cOl,m``kI,qy
hor PslW nMU Kwd nhI imldI jW idqI nhI jWdI Psl bhuq mwVI pYdw huMdI hY [ ies
qrIky srIr nMU imlx vwlI Kwd nMU ivtwimn kihMdy hn ey ivtwimn qoN lYky ivtwimn
ey,bI ,sI,fI eI qy ivtwimn-bI -1,2,6,12 huMdy hn ijhVy vK vK AMgW nMU ApxIAW
skqIAW idMdIAW hn [ ienswn nMU ieh qW jwxkwrI hY ik ivtwimn srIr leI bhuq jrUrI
hn pr ies g``l dI jwxkwrI nhI rKdy kI iehnW ivtwimnW dw srIr ivc kI
kMm hY isrP ies g``l dI jwxkweI rKdy hn ik iehnW ivtwimnW nwl srIrk skqI vDdI hY[
hux ies g``l vl iDAwn idqw jwvy kI ikhVy ivtwimnW nwl ikhVy rog dUr
huMdy hn Aqy iks ivtwimn dI kmI kwrx ikhVI ibmwrI lgdI hY Aqy aus leI iks PrUt
jW sbjI dI vrqoN kIqI jwvy ikau ik ieh dysI ielwj hY Aqy Gr ivc hI kIqw jw skdw
hY Aqy ienswn dysI ielwj nwl srIrk qMdrusqI qy sUMdrqw ivc inKwr ilAw skdw hY[
ies lyK nMU surU krn leI b``icAW dI ishq qoN surUAwq krnI ies leI jrUrI hY ikau
ik jykr b``cw surUAwq ivc qMdrusq hY qW AKIr qk rhygw [Awau
b``icAW qoN surUAwq krIey kI mw``ipAW nMU b``icAW dI ishq dw iKAwl ikvyN r``Kxw
hY Aqy dysI ielwj ikvyN krnW hY sB qoN pihlW ivtwimn ey dI kmI nwl ikhVIAW
ibmwrIAW pYdw huMdIAW hn bwry jwxkwrI hwisl krIey[
ivtwimn ey
ivtwimn ey nwl KMg qy jukwm bhuq jldI ho jWdw hY Aqy ies nwl nmonIAw dw buKwr
b``icAW qy jldI Asr krdw hY dUsrw sB qoN vDIAw srIr dw AMg dMd hn ijs nwl ienswn
Kwx-pIx dw kMm krdw hY [ dMdw ivc kmjorI qy aus ivc cmk Kqm ho jWdI hY Aqy holI
holI Burny surU ho jWdy hn [ ivtwimn ey dI Gwt dw sB qoN vfw nukswn b``icAW dw
huMdw hY ijMnW ny ApxI ijMdgI dI surUAwq krnI huMdI hY aus vkq mw``ipAW nMU bhuq
duK huMdw hY [jdoN lVkIAW jvwn huMdIAW hn aus vkq lVkIAW nMU bhuq srm mihsUs
huMdI hY[ pMjwbI dw iek lok gIq bhuq mshUr hY ijhVw dMdw dI g``l krdw hY
(
ic``ty dMd h``sxo nhI rihMdy qy lokI BYVy Sk krdy )
dMdw dw swfy jIvn ivc Aihm Xogdwn hY ijs qoN ibnW ienswn ieklw nhI hr jwnvr vI
ADUrw hY [ b``icAW qoN surUAwq krIey kI mw``ipAW ny b``icAW dI ishq dw iKAwl
ikvyN r``Kxw hY Aqy dysI ielwj ikvyN krnW hY [
AOly nwl bnx vwlw cvnpRwS ijs bwry swry jwxdy hn dysI hY ies dy Kws gux ieh hn
Bu``K nMU vDwaux vwlw,pwcn skqI bxwaux vwlw,pyt ivc huMdI gYs nMU Kqm krn vwlw,
cMmVI dy rog Kqm krn Aqy skqISwlI bxwaux vwlw AOly nwl ielwj kr
AOly nwl ielwj
AOly dy mur``by bwry mYN pihlW vI g``l kr cu``kI hW Aqy ies bwr b``icAW dI
qMdrusqI leI ilK rhI hW [ mw``ipAW nMU Apxy b``cy sB qoN ipAwry
lgdy hn [ mYN ishq bwry bhuq ikqwbW pVIAW hn ijs ivc iliKAw huMdw hY ik pVx
vwly b``icAW nUM AOly dw mur``bw Kwx nMU idau XwddwSq vDdI hY [ ieQy mYN ilK rhI
hW ik jykr b``cy dI XwddwSq cMgI hovygI qW cMgI pVweI krygw [ ies AOly dy
mur``by nMU b``icAW dI iek Kurwk bxw lau Aqy rojwnW iek AOly dw mur``bw Kvwau
ies nMU iek swl dy b``cy qoN surU kr dyxw cwhIdw hY [grmI kwrn c``kr AwauNdy hn
idl GbrwauNdw hY A``KW Agy hnyrw Awaudw hY leI AOly dw mur``bw bhuq hI lwBkwrI
hY [ ijs b``cy dy bolx ivc QQlwpx hY aus nMU AOlw Kwx nMU idau kuJ hI idnW bwd
qoqlw qy hklw ky bolx vwlw b``cw shI Aqy swP bolx lg peygw [ ijMnw b``icAW dy
pyt ivc kIVy hn ijs nwl b``cy nMU BuK nhI lgdI aus nMU iek hPqw hr roj qwjy AOly
dw rs iplwau pyt dy kIVy nst ho jwxgy qy b``cw srIrk qor qy qMdrusq qy ishqmMd
ho jwvygw [ iek g``l Xwd r``Kxw ik AOlw Kwx qoN bwd dMdw nMU swP kr lYxw bhuq
jrUrI hY ijs nwl ishq vI TIk qy dMd vI vDIAw rihMdy hn[ ies qoN ielwvw v``ifAW
leI AorqW leI vI keI nu`sKy hn ijs nMU Agy jwky idqw jwvygw ieh lyK isrP b``icAw
dy ielwj leI hY[
AMgUr
nwl ielwj
AMgUr sB PlW qoN auq``m Pl hY mrIj nMU hor leI Pl Kwx nMU fwktr kihx
jw nw kihx pr AMgUr Kwx nMU kihMdy hn [ mW dw du``D qy AMgUr dw pwck iek hY
mMinAw igAw hY[ies leI AMgUr dw rs rog nMU nws krdw hY Aqy idmwgI qwkq vDwauNdw
hY Awau AMgUr nwl b``icAW dy ikhVy rog dUr huMdy hn Aqy ikhVy srIr nMU qwkq
idMdy hn[ b``icAW dw KUn bhuq jldI bxdw hY Aqy KUn pqlw krdw hY [AMgUr dw rs
PyPiVAW dy rog ijvyN srIr ivc bxdy jihrIly pdwrDW nMU bwhr k``Fdw hY qy
dmW,KWsI,jukwm qy swh dIAW ibmwrIAW nMU Kqm krdw hY[keI b``cy rwq nMU vwr vwr
ipSwb krn leI auTdy hn jW bYf qy ipSwb kr idMdy hn nMU AMgUr dw Pl lwhyvMd hY[
keI b``icAW dI nksIr P``t jWdI hY AMgUr dw rs n``k ivc pwaux nwl nksIr bMd ho
jWdI hY[sB qoN vD ieh dyiKAw igAw ik keI b``cy srIrk pKoN sukVy huMdy hn BwvyN
jo mrjI KweI jwx pr ishq nhI bxdI qy srIr sukdw jWdw hY ies leI ieh ijhy
b``icAW nMU AMgUr dw rs lgwqwr idqw jwvy qw iek idn ichrw lwl rMg qy srIr
qMsrusq ho jwvygw[ ies AMgur nwl hor ikhVIAW ibmwrIAW dw ielwj huMdw hY ikvyN
krnw hY swrI jwxkwrI idqI jwvygI pr ijhVIAW ibmwrIAW TIk hMudIAW hn ies pRkwr
hn-jKm,idl dy rog,idl dI DVkx, mhWvwrI, gurdy dy rog, gMTIAw, imrgI,isr drd,
KWsI, dmw, qy hor iesqI ibmwrIAW dw ielwj AMgur rWhI huMdw hY pr ivDI vKrI vKrI
hY [
bwkI Agly hPqy lyK ivc pVo
ਦੇਸੀ ਇਲਾਜ ਨਾਲ ਸਰੀਰਕ ਤੰਦਰੁਸਤੀ
ਅਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਚ ਨਿਖਾਰ
ਲੇਖਕ ਕੰਵਲਜੀਤ ਕੋਰ ਜਰਮਨੀ ( ਪਹਿਲਾ ਭਾਗ )
ਸਿਹਤ ਇਨਸਾਨ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਪੂੰਜੀ ਹੈ ਅਜ ਦੇ ਇਸ ਯੁਗ ਵਿਚ ਇਨਸਾਨ
ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਵਿਚ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਜਕੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਇਸ ਨਾਸ਼ਵਾਨ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਨਿਰੋਗ
ਰਹਿਣ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਕੋਈ ਸੁਖ ਨਹੀ ਹੈ ਜੇਕਰ ਇਨਸਾਨ ਬਿਮਾਰ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਵੀ ਪਦਾਰਥ ਚੰਗਾ
ਨਹੀ ਲਗਦਾ ਅਤੇ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਵਿਚ ਜਕੜਿਆ ਇਨਸਾਨ ਮੋਤ ਨੂੰ ਮੰਗਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਧਾਰਮਿਕ ਲੋਕ ਵੀ
ਤੰਦਰੁਸਤ ਰਹਿਣ ਲਈ ਯੋਗਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਇਸ ਲਈ ਜੋ ਲੋਕ ਧਰਮੀ ਹਨ ਉਹ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਹੀ ਧਰਮ ਦਾ ਮੁਖ ਸਾਧਨ
ਸਮਝਦੇ ਹਨ ਅਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਜਨਮ ਤੋਂ ਲੈਕੇ ਮਰਨ ਤਕ ਰਖਿਆ ਕਰਨੀ ਹਰੇਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਫਰਜ ਹੈ।
ਹਰੇਕ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਫੋਜ,ਪੁਲਿਸ,ਅਤੇ ਸੁਰਖਿਆ ਕਰਮੀ ਹਨ
ਜਿੰਨਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਤੇ ਦੇਸ਼ ਤਾਕਤਵਰ ਬਣਦਾ ਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਭਰਤੀ ਕਰਨ ਲਗਿਆਂ
ਸਰੀਰਕ ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਅਤੇ ਹਰੇਕ ਤਰੀਕੇ ਦਾ ਸਰੀਰਕ ਮੁਆਇਨਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉ ਕਿ ਜਿਸ
ਸਿਪਾਹੀ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਕੌਮ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਨੀ ਹੈ ਉਹ ਤੰਦਰੁਸਤ ਵੀ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀ ਇਸ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ
ਸਰੀਰਕ ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਬਹੁਤ ਜਰੂਰੀ ਹੈ ਨਿਰੋਗ ਹੀ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਜਾਨ ਹੈ ਆਉ ਅਜ ਉਸ ਤਰੀਕੇ ਦੀਆਂ ਗਲਾਂ
ਕਰੀਏ ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਤੰਦਰੁਸਤ ਰਹੇ ਅਜ ਦੇ ਇਸ ਯੁਗ ਵਿਚ ਅੰਗਰੇਜੀ ਦਵਾਈਆਂ ਨਾਲ ਇਕ ਬਿਮਾਰੀ ਖਤਮ
ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪੰਜ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਹੋਰ ਨਵੀਆਂ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਇਸ ਲਈ ਦੇਸੀ ਨੁਸਖੇ ਦੇਸੀ
ਤਰੀਕੇ ਦੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਆਪ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ ਅਪਣਾ ਇਲਾਜ ਕਰੋ ਕਿਉ ਕਿ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਡਾਕਟਰ ਤੋਂ ਇਲਾਜ
ਲਈ ਤਰੀਕ ਲੈਣੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਦੇਰ ਬਾਦ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।ਉਸ ਵਕਤ ਤਕ ਜਾਂ ਤਾ ਮਰੀਜ ਉਪਰ ਜਾਂ ਹੋਰ
ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਵਿਚ ਜਕੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੈ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਇੰਗਲੈਂਡ ਗਈ ਉਥੇ ਮੇਰੀ ਇਕ ਰਿਸਤੇਦਾਰ ਦੇ
ਲੜਕੇ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਕਮਜੋਰੀ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਨਹੀ ਸੀ ਬਣ ਰਹੀ, ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁਛਿਆ ਕਿ ਡਾਕਟਰ
ਨੂੰ ਚੈਕ ਕਰਵਾਉ ਤਾ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਇਕ ਮਹੀਨੇ ਬਾਦ ਦੀ ਤਰੀਕ ਮਿਲੀ ਹੈ।ਇਹ ਸੁਣਕੇ ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ
ਹੈਰਾਨੀ ਹੋਈ ਕਿ ਇਕ ਮਹੀਨਾਂ ਲੜਕਾ ਐਨੀ ਤਕਲੀਫ ਵਿਚ ਰਹੇਗਾ।ਮੈਂ ਉਸ ਰਿਸਤੇਦਾਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਸਾਡੇ
ਕੋਲ ਇਲਾਜ ਲਈ ਬਹੁਤ ਨੁਸਖੇ ਹਨ ਜਿਹੜੇ ਪਿਛਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਸਾਡੇ ਬਜੁਰਗਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੇਸੀ
ਕਾਢਾਂ ਕਢੀਆਂ ਹਨ ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਜਮਾਇਆ ਵੀ ਗਿਆ ਹੈ ਨਾਲ ਇਲਾਜ ਕਰੋ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਸੁਰੂ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਇਕ
ਹਫਤੇ ਬਾਦ ਲੜਕੇ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿਚ ਤੇਜੀ ਸੁਰੂ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਅਗੇ ਨਾਲੋ ਵੀ ਤੰਦਰੁਸਤ ਹੋ
ਗਿਆ।ਮੈਨੂੰ ਜਦੋਂ ਵੀ ਕੋਈ ਤਕਲੀਫ ਹੋਵੇ ਸਿਰਫ ਦੇਸੀ ਇਲਾਜ ਨਾਲ ਅਪਣੇ ਘਰ ਵਿਚ ਹੀ ਇਲਾਜ ਕਰ ਲੈਂਦੀ
ਹਾਂ।ਅਪਣੇ ਪਤੀ ਅਤੇ ਬਚਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਦੇਸੀ ਇਲਾਜ ਨਾਲ ਠੀਕ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹਾਂ।ਮੈਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰੀ ਘਰ ਦਾ
ਡਾਕਟਰ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਮੈਂ ਕਹਿੰਦੀ ਕਿ ਜਿਹੜੀਆਂ ਜੜੀਆਂ ਬੁਟੀਆਂ ਨਾਲ ਅਤੇ ਘਰ ਦੀਆਂ ਵਰਤੋਂ
ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜਾਂ ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਵਡੇ ਵਡੇਰਿਆਂ ਨੇ ਇਲਾਜ ਕੀਤੇ ਹਨ ਜਾਂ ਸਾਨੂੰ ਦਸਿਆਂ ਹੈ ਉਹ ਸਾਰੇ
ਡਾਕਟਰ ਤੇ ਨਹੀ ਸਨ। ਵਡੇ ਬਜੁਰਗਾਂ ਨੇ ਆਪ ਇਲਾਜ ਦਸੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ. ਪੇਟ ਵਿਚ ਦਰਦ ਹੋਵੇ ਤਾਂ
ਅਜਵਾਇਨ ਤੇ ਥੋੜਾ ਕੁ ਨਮਕ ਲੈਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਚੰਗੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮਲਕੇ ਗਰਮ ਕੋਸੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਲਉ ਪੇਟ
ਦੀ ਦਰਦ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ ਇਸ ਇਲਾਜ ਬਾਰੇ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਕਈ ਇਲਾਕ ਹਨ
ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਤੰਦਰੁਸਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਮੈਂ ਇਥੇ ਇਸ ਇਲਾਜ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਕਹਿਣਾ ਜਰੂਰੀ ਸਮਝਦੀ
ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਇਲਾਜ ਇਸ ਲਈ ਸੀ ਕਿਉ ਕਿ ਪੇਟ ਵਿਚ ਬਦਹਜਮੀ ਕਰਕੇ ਗੈਸ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ
(2)
ਨਾਲ ਦਰਦ ਸੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਜਵਾਇਜ ਤੇ ਲੂਣ ਤੇ ਉਪਰੋ ਗਰਮ ਕੋਸਾ ਪਾਣੀ ਪੀਣ ਨਾਲ ਇਸ
ਗੈਸ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਬਹੁਤੇ ਇਲਾਜ ਘਰ ਦੀਆਂ ਵਰਤੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜਾਂ ਨਾਲ
ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮੈਂ ਕਰਦੀ ਹਾਂ ।
ਮੈਨੂੰ ਕਈ ਮੇਰੀਆਂ ਸਹੇਲੀਆਂ ਤੇ ਰਿਸਤੇਦਾਰ
ਪੁਛਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕੰਵਲਜੀਤ ਤੁਸੀ ਕਿਹੋ ਜਿਹੇ ਇਲਾਜ ਘਰ ਵਿਚ ਕਰਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜਦੋਂ ਕੋਈ
ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਬਿਮਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾ ਡਾਕਟਰ ਦਵਾਈ ਦੇਕੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਹਰੀਆਂ ਸਬਜੀਆਂ ਖਾਉ ਅਤੇ ਪਾਣੀ
ਪੀਉ ਦੇ ਸਵੇਰੇ ਸੈਰ ਕਰਨ ਲਈ ਜਰੂਰ ਕਰੋ ਅਤੇ ਸਮਾਂ ਮਿਲੇ ਤਾਂ ਕਸਰਤ ਕਰੋ।
ਦੇਖੋ ਸੋਚਣ ਤੇ ਸਮਝਣ ਵਾਲੀ ਇਹ ਗਲ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਇਨਸਾਨ
ਹਰੀਆਂ ਸਬਜੀਆਂ ਖਾਵੇਗਾ ਹਰ ਰੋਜ ਦੋ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਲੀਟਰ ਪਾਣੀ ਪੀਵੇਗਾ ਕਸਰਤ ਕਰੇਗਾ ਸੈਰ ਕਰੇਗਾ ਦਸੋ
ਫਿਰ ਬੰਦਾ ਬਿਮਾਰ ਹੋਵੇਗਾ ਇਸ ਲਈ ਸਿਰਫ ਮਨ ਦੀ ਸੋਚ ਹੈ ਜੇਕਰ ਮਨ ਨੂੰ ਸਮਝਾ ਲਿਆ ਜਾਵੇ ਕਿ ਮੈ
ਅਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਤੰਦਰੁਸਤ ਰਖਣਾ ਹੈ ਫਿਰ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਕੋਈ ਵੀ ਤਾਕਤ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹਿਲਾ ਨਹੀ ਸਕਦੀ
ਦੂਸਰਾ ਅਪਣਾ ਇਲਾਜ ਦੇਸੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕਰੋ ਜਿਸ ਦੀ ਕੋਈ ਕੀਮਤ ਨਹੀ ਸਿਰਫ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਤਾਕਤਵਰ ਅਤੇ
ਤੰਦਰੁਸਤ ਰਖਣ ਲਈ ਮਨ ਮਾਰਨਾਂ ਬਹੁਤ ਜਰੂਰੀ ਹੈ (ਮਨ ਜੀਤੈ ਜਗ ਜੀਤ )
ਜਿਥੇ ਸਬਜੀਆਂ ਫਰੂਟ ਖਾਣ ਦੇ ਕੰਮ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਉਥੇ ਦੇਸੀ ਇਲਾਜ ਲਈ ਇਹਨਾਂ ਸਬਜੀਆਂ ਫਰੂਟ ਨੂੰ ਦੇਸੀ
ਇਲਾਜ ਲਈ ਸਰੀਰ ਉਪਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਦਾ ਚੰਮੜੀ ਰੋਗ ਜਾਂ ਸਟ ਲਗੀ ਹੋਵੇ ਵਰਤੋ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਦ ਠੀਕ ਹੋ
ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸੁੰਦਰਤਾ ਵਿਚ ਨਿਖਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਵੀ ਕਈ ਤਰੀਕੇ ਦੇ
ਲੇਪ ਲਾਉਣ ਲਈ ਸਬਜੀਆਂ ਫਰੂਟ ਵਰਤੋ ਵਿਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ
ਹੁਣ ਸੋਚਣ ਵਾਲੀ ਗਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਹਰੀਆਂ ਸਬਜੀਆਂ ਤੇ
ਫਰੂਟ ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅਤੇ ਬਾਹਰ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਤੰਦਰੁਸਤ ਅਤੇ ਖੂਬਸੁਰਤ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਇਹਨਾਂ ਸਾਰੇ
ਹਲਾਤਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਦਿਆਂ ਮੈ ਇਹ ਲਿਖਣ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾ ਲਿਆ । ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਲੇਖ ਲਿਖਣ ਲਈ ਇਸ ਲਈ ਕਲਮ
ਚੁਕਣੀ ਪਈ ਕਿਉ ਕਿ ਮੈਂ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਮੇਰੇ ਰਿਸਤੇਦਾਰ ਜਾ ਸ਼ਾਕ ਸਬੰਧੀ ਤੇ ਸਹੇਲੀਆਂ ਨੇ ਟੇਲੀਫੋਨ ਤੇ
ਪੁਛ ਲਿਆ ਤੇ ਮੈਂ ਦਸ ਦਿਤਾ ਪਰ ਸਾਡੇ ਅਪਣੇ ਲੋਕ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਵਿਚਰ ਰਹੇ ਹਨ ਸੋਚਿਆ ਕਿਉ
ਨਾ ਸਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਅਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਸਾਝੇ ਕਰਾਂ ਪਰ ਮੇਰੇ ਲਿਖੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਨੁਸਖੇ ਨੂੰ ਕਰਨ
ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਪਣੇ ਕਿਸੇ ਨਿਜੀ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਮੁਸਵਰਾ ਕਰ ਲਿਉ ਜਾ ਡਾਕਟਰ ਕੋਲੋ ਸਲਾਹ ਲੈ ਲੈਣੀ ਕਿਉ
ਕਿ ਹਰ ਨੁਸਖਾ ਦੇਸੀ ਹੈ ਪਰ ਕਈਆਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਫਰੂਟ,ਸਬਜੀ ਨਾਲ ਐਲਰਜੀ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਧਿਆਨ ਰਖਿਆ ਜਾਵੇ।
ਨੋਟ ਅਗਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪਾਠਕ ਨੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਬਜੀ ਜਾਂ ਫਰੂਟ ਜਾਂ ਰਸੋਈ ਵਿਚ ਵਰਤੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ
ਚੀਜਾਂ ਨਾਲ ਅਪਣੀ ਕਿਸੇ ਬਿਮਾਰੀ ਨਾਲ ਇਲਾਜ ਕਰਨਾਂ ਹੈ ਜਾਂ ਚਹੁੰਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਆਪ ਜੀ ਅਪਣਾ ਖਤ
ਸਾਨੂੰ ਜਾ ਅਖਬਾਰ ਨੂੰ ਲ਼ਿਖੋ ਇਸ ਦਾ ਜਵਾਬ ਅਤੇ ਇਲਾਜ ਦਸ ਦਿਤਾ ਜਾਵੇਗਾ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਅਪਣੀ ਬਿਮਾਰੀ
ਨੂੰ ਗੁਪਤ ਰਖਕੇ ਇਲਾਜ ਬਾਰੇ ਲਿਖਣਾਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਈਮੇਲ ਤੇ ਲਿਖੋ. ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਲਿਖੇ
ਸਵਾਲ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦਿਤਾ ਜਾਵੇਗਾ । ਬੀਬੀਆਂ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਹੈ ਕਿ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਨੁਸਖਿਆਂ ਨੂੰ
ਅਪਣੇ ਸਰੀਰਕ ਤੰਦਰੁਸਤੀ,ਸ਼ੁੰਦਰਤਾ,ਅਤੇ ਹੋਰ ਕੋਈ ਵੀ ਸਰੀਰਕ ਇਲਾਜ ਲਈ ਲਿਖੋ ਅਤੇ ਹਮੇਸਾਂ ਤੰਦਰੁਸਤ
ਤੇ ਖੁਬਸੂਰਤ ਰਹੋ ਤੇ ਘਰ ਬੈਠਿਆਂ ਅਪਣਾਂ ਆਪੇ ਇਲਾਜ ਕਰੋ ਇਕ ਕਹਾਵਤ ਹੈ ਔਲੇ ਦਾ ਖਾਦਾ ਤੇ ਸਿਆਣੇ
ਦਾ ਕਿਹਾ ਬਾਦ ਵਿਚ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਇਸ ਲਈ ਸ਼ਿਆਣਿਆਂ ਦੀਆਂ ਦਿਤੀਆਂ ਦੇਸੀ ਨੁਸਖਿਆਂ ਨਾਲ ਸੁਰੂ ਇਹ ਲੇਖ
ਦੇਸੀ ਇਲਾਜ ਨਾਲ ਸਰੀਰਕ ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਚ ਨਿਖਾਰ ਲਿਖ ਰਹੀ ਹਾਂ ਮੈਨੂੰ ਉਮੀਦ ਹੈ ਕਿ
ਇਹਨਾਂ ਦੇਸੀ
3
ਨੁਸਖਿਆਂ ਨਾਲ ਘਰ ਬੈਠੇ ਅਪਣਾ ਅਤੇ ਅਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕਰੋ ਅਤੇ ਜਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਜੀਉ
ਦੂਸਰਿਆਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰੋ।
ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਔਲੇ ਦੀ ਗਲ ਕੀਤੀ ਹੈ ਤਾ ਔਲੇ ਨਾਲ ਹੋਣ
ਵਾਲੇ ਇਲਾਜ ਬਾਰੇ ਲਿਖ ਰਹੀ ਹਾਂ
ਸਰੀਰਕ ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਲਈ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਵਾਲੀ ਕੋਈ ਵੀ ਚੀਜ ਜੇਕਰ ਪਚੇ ਨਹੀ ਤਾ ਕਈ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਆ
ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਇਸ ਲਈ ਪਾਚਨ ਸਕਤੀ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਕੀ ਕਰੀਏ ।
ਪਾਚਣ ਸਕਤੀ ਵਧਾਊਣ ਲਈ
(1)ਖਾਣਾਂ ਖਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਕ ਚਮਚ ਸੁਕੇ ਔਕੇ ਦੇ ਚੂਰਨ ਦੀ ਫਕੀ ਲੈਣ ਨਾਲ ਪਾਚਣ ਸਕਤੀ ਵਧਦੀ ਹੈ
ਅਤੇ ਸਵੇਰੇ ਮਲ ਠੀਕ ਆਉਂਦਾ ।
ਅਖਾਂ ਦੀ ਨਜਰ ਵਧਾਊਣ ਲਈ
(2) ਇਸ ਔਲੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਨਾਲ ਅਖਾਂ ਦੀ ਨਜਰ ਵਧਦੀ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਛੇ ਗ੍ਰਾਮ ਸੁਕੇ ਔਲੇ ਨੂੰ ਰਾਤ
ਭਿਉ ਦਿਉ ਸਵੇਰੇ ਇਸ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਪੁਣਕੇ ਅਖਾਂ ਨੂੰ ਧੋਵੋ ਇਸ ਨਾਲ ਅਖਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰੋਗ ਦੂਰ ਹੋ
ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਜਰ ਵਧਦੀ ਹੈ।
ਸੁੰਦਰਤਾ ਵਧਾਉਣ ਲਈ
(3) ਬੀਬੀਆਂ ਲਈ ਸੁੰਦਰਤਾ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਪੀਸਿਆ ਹੋਇਆ ਔਲਾ ਪਾਣੀ ਪਾਕੇ ਇਸ ਦਾ ਬਟਨਾ ਬਣਾ ਲਉ 10
ਮਿੰਟ ਬਾਦ ਇਸ ਨੂੰ ਅਪਣੇ ਚਿਹਰੇ ਤੇ ਮਲੋ ਇਸ ਦੇ ਮਲਣ ਨਾਲ ਚੇਹਰੇ ਦੀ ਚਮੜੀ ਸਾਫ,ਚਿਕਣੀ ਤੇ
ਮੁਲਾਇਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਵੀ ਰੋਗ ਚਮੜੀ ਨੂੰ ਨਹੀ ਲਗਦਾ
ਦਿਮਾਗੀ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਵਧਾਊਣ ਲਈ
(4) ਅਪਣੀਆਂ ਏਸੀਅਨ ਦੁਕਾਨਾਂ ਤੇ ਔਲੇ ਦਾ ਮੁਰੱਬਾ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਲਿਆਉ ਅਤੇ ਹਰ ਰੋਜ ਔਲੇ ਦਾ
ਮੁਰਬਾ ਖਾਣ ਨਾਲ ਦਿਮਾਗੀ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਵਧਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬਚਿਆਂ ਤੋਂ ਲੈਕੇ ਬੁਢਾਪੇ ਤਕ ਖਾਣ ਨਾਲ ਸਿਹਤ
ਠੀਕ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਪਿਸ਼ਾਬ ਦੀ ਜਲਣ ਖਤਮ ਕਰਨ ਲਈ
(5) ਔਲੇ ਜਿਹੜਾ ਹਰਾ ਹੋਵੇ ਦਾ ਰਸ ਬਣਾਉ ਇਸ ਵਿਚ ਸਕਰ ਜਾਂ ਸ਼ਹਿਦ ਮਿਲਾਕੇ ਇਕ ਦੋ ਵਾਰੀ ਪੀਣ ਨਾਲ
ਪਿਸ਼ਾਬ ਦੀ ਜਲਣ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਇਕ ਵਾਰੀ ਪੀਣ ਲਈ 50 ਗ੍ਰਮ ਇਸ ਵਿਚ 25 ਗ੍ਰਮ ਸਕਰ ਜਾਂ ਸ਼ਹਿਦ
ਮਿਲਾਕੇ ਪੀਉ ਖੁਲਕੇ ਪਿਸ਼ਾਬ ਆਵੇਗਾ ਅਤੇ ਜਲਣ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ ।
ਨੋਟ : ਇਹ ਲੇਖ ਲਗਾਤਾਰ ਜਾਰੀ ਰਹੇਗਾ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਵੀ ਸਰੀਰਕ ਬਿਮਾਰੀ ਬਾਰੇ ਦੇਸੀ ਇਲਾਜ
ਘਰ ਬੈਠੇ ਕਰਨਾਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ ਤਾ ਅਪਣਾ ਵਿਚਾਰ ਅਖਬਾਰ ਨੂੰ ਲਿਖੋ ਜਵਾਬ ਮਿਲੇਗਾ ।
ਬਾਕੀ ਅਗਲੇ ਹਫਤੇ ਲੇਖ ਵਿਚ ਪੜੋ
aOrqF dI KudmuKiqafrI:-smfijk DfrnfvF ivwc qbdIlI ilafAux dI loV-zf[ kuldIp kOr
svfmI
ivvykfnMd ny iewk vfr ikhf sI, ‘‘jdoN qwk aOrqF dI siQqI ivwc suDfr nhIN huMdf,
AudoN qwk sMsfr df Blf nhIN ho skdf. sRI gurU nfnk dyv jI ny iesy pRsMg ivwc
afpxy anuBv nUM kfivk-aiBivakqI idwqI: ‘‘so ikAu mMdf afKIaY ijqu jMmih rfjfnu.’
‘ aOrqF nUM AunHF df aiDkfr idvfAux leI keI mhfpurÈ vIhvIN sdI ivwc vI awgy afey,
ijnHF ivwc mhfqmf gFDI, eIÈvr cMdr ividaf sfgr, rfjfrfm mohn rfey afid pRmuwK hn.
pr ies mrd pRDfn smfj ivwc aOrqF df drjf hmyÈf hyTF rwiKaf igaf. aOrqF dI
KudmuKiqafrI df arQ ieh hY ik aOrq Kud afpxI ÈkqI nUM pihcfnx aqy awgy cwl ky
afpxy aiDkfrF leI lVn, Auh jIvn dy hr pVfa ivwc AuWicq sQfn aqy snmfn pRfpq krn
leI awgy afAux, qF ik afpxy AuWqy hox vfly aiqafcfrF nUM rok skx. sfl 2001 ivwc
jnsMiKaf muqfbk Bfrq ivwc aOrqF dI kuwl igxqI 498[ 7 imlIan hY, jo ik 1, 027[ 01
imlIan dI kuwl jnsMiKaf df lgBg 48[ 2 pRqIÈq hY.
sRImqI ieMdrf gFDI, sRImqI BMzfrnfieky, cMidRkf kumfrqMugf, golzf mfier,
mfrgryt QYcr, ivjY lkÈmI pMizq afid anykF aijhIaF aOrqF dy nF hn, jo smfj ivwc
iekwilaF sMGrÈ kr ky smfj ivwc iewk Audfhrx bxIaF aqy afpxI vwKrI pCfx bxfeI.
ikrn bydI ny afpxy mrd sihkrmIaF nUM ipwCy Cwz idwqf. pdmfvqI bMDopfiDafey dyÈ
dI pihlI eyar mfrÈl bxI. ikrn mjUmdfr Èfa dyÈ dI sB qoN amIr aOrq bxn ivwc
kfmXfb hoeI. klpnf cfvlf aqy sunIqf ivlIamË ny pulfV ivwc afpxy kdmF dy inÈfn
Cwzy hn.
ienHF sB aOrqF ny iesqrI jgq nUM gOrv pRdfn kIqf hY. pr afËfdI qoN 60
vrHy bfad vI BfrqI aOrq nUM dUjy drjy dy nfgirk vjoN vyiKaf jFdf hY aqy AunHF
nfl pÈUaF vrgf ivhfr kIqf jFdf hY. dyÈ ivwc kfnUMn dy bfvjUd bfl ivafh, grBpfq,
blfqkfr vrgIaF GtnfvF ajy vI keI BfgF ivwc vfpr rhIaF hn. dfj qF hr pirvfr ivwc
plyg vFg PYl cuwkf hY. jIhdI DI ivafhXog ho geI hY, Auhdy ivafh leI dfj iekwTf
krnf eyzË vFg lfielfj rog bx igaf hY. XOn pIVf, CyVCfV aqy mfdf BrUx hwiqafvF
ivwc inrMqr vfDf hoieaf hY. mQurf, ivMRdfvn aqy vfrfnsI vrgIaF Dfrimk QfvF `qy
ivDvfvF dI hflq bVI qrsXog hY. ienHF sB ivDvfvF nUM pwCmI bMgfl aqy dUjy rfjF
qoN AunHF dy sMbMDI ienHF ÈihrF ivwc Cwz ky cly jFdy hn. lgBg sfry KyqrF ivwc
aOrqF dI siQqI aiqaMq duKdfeI hY.
kI aOrqF dI KudmuKiqafrI ienHF dI mOjUdf siQqI ivwc koeI suDfr kr skygI?
ies df AuWqr imilaf-juilaf hY, ikAuNik nkfrfqmk pwK skfrfqmk pwK AuWqy vDyry
BfrU hY. aOrqF pRqI sfry smfijk pwKF dy bfvjUd iewk ÈkqIÈflI aOrq dI siQqI AunHF
aOrqF nfloN ibhqr hY, jo byshfrf, iekwlIaF aqy kmËor hn. aOrqF nUM ies
KudmuKiqafrI nUM rfjnIqk, afriQk, smfijk aqy kfnUMnI idRÈtI qoN ÈkqIÈflI aDfr
pRdfn krnf pvygf.
rfjnIqk KudmuKiqafrI dI idÈf ivwc asIN kfPI lMmf sPr qih kr cuwky hF.
ieMdrf gFDI vrgI ÈkqIÈflI aOrq aqy srojnI nfiezU, ivjY lkÈmI pMzq, rfjkumfrI
aMimRq kOr, sucyqf ikRplfnI afid mhfn aOrqF ny afDuink Bfrq dy inrmfx ivwc
mhwqvpUrn Xogdfn idwqf hY. awj vI bhuq sfrIaF aOrqF sMsd, kyNdr aqy rfj ivwc
mMqrIaF dy ahudy dI Èfn vDf rhIaF hn. mfieafvqI, jYlilqf, Aumf BfrqI, ivjYrfjy
isMDIaf afid ny iewk inpMun rfjnyqf hox df pRmfx idwqf hY. ievyN hI mmqf bYnrjI
afpxI qfkq df lohf mMnvf cuwkI hY.
lok sBf ivwc aOrqF dI igxqI ivwc afËfdI qoN 60 sfl bfad cOdvIN lok sBf
dy gTn ipwCoN vI mfmUlI vfDf hoieaf hY. ijwQy 1952 ivwc lok sBf ivwc aOrqF 4[ 4
pRqIÈq sn, AuWQy 2004 dIaF afm coxF ivwc ienHF dI igxqI vD ky 8 pRqIÈq ho geI,
jo dyÈ ivwc cuxy gey aOsq sMsd mYNbrF dI igxqI qoN kfPI Gwt hY. iPr vI sfzf ieh
aMkVf brfËIl (8[ 6%), ieMzonyÈIaf (8%), rUs (7[ 6%), bMglfdyÈ (7[ 3%), sRIlMkf
(4[ 4%), bMglfdyÈ (2%) dy kfPI nyVy hY aqy svIzn (45[ 3%), ikAUbf (36%), jrmnI
(32[ 2%), cIn (21[ 8%), pfiksqfn (21[ 6%), ibRtyn (17[ 9%) aqy PrFs (12[ 2%) dI
qulnf ivwc kfPI Gwt hY.
sFsd aqy iPlm aiBnyqrI Èbfnf afËmI df kihxf hY ik ivhfrk rUp ivwc aOrqF
dI siQqI ivwc qbdIlI afeI hY. Audfhrx vjoN sQfnk pwDr `qy aOrqF mUl smwisafvF,
ijvyN ik ishq shUlqF, pIx df pfxI, iswiKaf afid nUM srkfr dy sfhmxy rwK skdIaF
hn, jd ik mrd isrP smUihk Bvn, mYirj hfl afid dy inrmfx ivwc idlcspI rwKdy hn.
1996 qoN ipwCoN hI Bfrq dIaF aOrqF sMsd ivwc ‘ivmYn irËrvyÈn ibl’ pfs
hox dI AuzIk kr rhIaF hn, ijs aDIn aOrqF nUM sMsd aqy ivDfn sBfvF ivwc
iewk-iqhfeI rfKvyNkrn dI Xojnf hY. ieh ibl sMsd ivwc keI vfr pyÈ kIqf igaf, pr
rfjnIqk iewCf-ÈkqI dI kmI kr ky ieh ivwcy hI ltikaf hoieaf hY. kI asIN AumId kr
skdy hF ik ijs sMsd aqy ivDfn sBfvF ivwc mrd nyqfvF dI bhu-igxqI hY (lgBg 90%),
AuWQy Auh afpxI suqMqrqf aqy ahudy dy lflc ivwc afqm-smrpx kr dyxgy? iehdy Ault
vfr-vfr ieh ibl pyÈ kIqf jFdf hY.
aOrqF nUM rfjnIqk rUp ivwc sPlqf pRdfn krnI, AunHF nUM ÈkqIÈflI bxfAux
jF KudmuKiqafrI pRdfn krn dI idÈf ivwc iewk koiÈÈ mfqr hY. rfjnIqk pwDr `qy
aOrqF dI CotI ijhI ihwsydfrI vI ienHF dy jIvn nUM bdl skdI hY. pr sB qoN vwD
ËrUrI hY aOrqF nUM smfijk aqy afriQk KudmuKiqafrI df igafn hoxf, ijvyN ik mrhUm
sfihqkfr sMq isMG syKoN dy iewk nftk ‘klfkfr’ df iewk pfqr kihMdf hY, ‘afriQk,
KudmuKiqafrI qoN ibnF aOrq dI suqMqrqf df koeI arQ nhIN hY’ , jo ik iswiKaf qoN
hI pRfpq ho skdf hY. aOrqF dI iswiKaf df Bfv hY-smfj ivwc AunHF dI BUimkf bfry
jfgrUkqf pYdf krnI, GrylU kMmF ivwc inpMunqf aqy iewk pqnI qy mF dy rUp ivwc
afpxI BUimkf nUM cMgI qrHF inBfAuxf. ies qoN pihlF kdy vI aOrqF ieMnI vwzI igxqI
ivwc asMgiTq KyqrF, ijvyN zfktrI, bYNk, puls, isvl srivs ivwc nhIN sn.
iesqrI aqy bfl ivkfs ivBfg aOrqF dI KudmuKiqafrI aqy aOrqF dI smfijk,
afriQk siQqI nUM iDafn ivwc rwKidaF keI ivÈyÈ pRogrfmF nUM lfgU kr irhf hY.
smyN-smyN `qy mMg anusfr nIqIaF ivwc qbdIlI vI kIqI jFdI hY. pihlF dIaF nIqIaF
dy aMqrgq aOrqF dy ivkfs aqy kilafx leI kfrj kIqy jFdy hn, pr hux aOrqF dI
KudmuKiqafrI nUM iDafn ivwc rwK ky kMm kIqf jf irhf hY. iewQoN qwk ik sfl 2001
nUM iesqrIaF dy KudmuKiqafrI dy vrHy vjoN mnfieaf igaf sI aqy ies nfl sMbMDq
bhuq sfry pRogrfm kIqy gey sn.
1987 ivwc aOrqF dy sihXog leI ‘sport tU tryinMg-km-aYNplfiemYNt Pfr
ivmYn’ nF hyT iewk isKlfeI pRogrfm ÈurU kIqf igaf sI, ijs df AudyÈ grIbI ryKf
qoN hyTF rihx vflIaF aOrqF nUM ruËgfr dy mOky pRdfn krnf sI. ies pRogrfm ivwc
prMprfgq kMmF ijvyN mwCI pflxf, murgI pflx, hYNzlUm dy kMm, hwQ inrmfx cIËF, lGU
AudXog afid Èfml hn. ies isKlfeI ipwCoN kfPI aOrqF afqm-inrBr ho geIaF aqy AunHF
dI afriQk siQqI mËbUq ho geI. ieh skIm isrP grIb aOrqF dy ihwq nUM iDafn ivwc
rwK ky iqafr kIqI geI. akqUbr 1998 ivwc aOrqF dI BlfeI leI svY-ÈkqI aqy mfrc
2001 ivwc ‘svXMiswD’ Xojnf ÈurU kIqI geI.
KudmuKiqafrI aOrqF nUM mrdF dy brfbr KVf hox df mOkf dyvy-ieh ËrUrI
nhIN hY. smyN muqfbk sB qoN ËrUrI gwl hY-smfijk DfrnfvF ivwc qbdIlI ilafAuxI.
aOrqF dI KudmuKiqafrI df arQ bhuq kuJ hY, pr aMqm inÈfnf smfj ivwc aOrqF nUM
mrdF dy brfbr aiDkfr idvfAuxf hY aqy ieh qF hI ho skdf hY jdoN aOrqF dIaF
iewCfvF aqy loVF nUM smfj shI arQF ivwc pihcfxygf aqy AunHF nUM mfnqf pRdfn
krygf. kuJ lok ieh kihMdy vI suxy jFdy hn ik aijhf hoxf bhuq muÈkl hY, pr bkOl
duiÈaMq kumfr-
kOn khqf hY afkfÈ myN
sUrfÉ nhIN ho skqf,
eyk pwQr qo qbIaq sy
AuCflo Xfro.
zolI cVHn qoN pihlF DI df pyky Gr ivwc jIxf QIxf
-ipRM sulwKx isMG mIq
iewk smF sI pMjfb ivcoN pwCm vwloN afAux vfly hmlfvr CFtvIaF muitafrF
nUM vfpsI `qy afpxy nfl cuwk ky lY jFdy sn. DI vwloN iesLk krnf mfipaF leI
sLrimMdgI vflI gwl smJI jFdI sI, jd ik muhwbq gunfh nhIN, pr ies dy iswty vjoN
vI mfipaF vwloN DI nUM Bfr smiJaf jfx lwg ipaf sI. dohF qrHF dI bdnfmI qoN
zridaF ipE afpxI DI nUM nf cfhuMidaF vI, dfeI dy hwQoN Aus df glf Gutvf ky mrvf
idMdf sI jF Aus nUM mfrn leI awk dI guVHqI dy idwqI jFdI sI. mrI hoeI DI nUM
toaf puwt ky dbfAuNidaF, Aus dy nfl guV aqy pUxI rwK ky Aus nUM qfVnf vrgf
afdysL idwqf jFdf sI-
guV KfeIN, pUxI kwqIN,
afp
nf afeIN,
vIr nUM GwqIN (GwlIN)
jdoN gurU nfnk dyv jI ny pMjfbIaF vwloN DI dI mfrn dI rsm nUM vMgfiraf
aqy Aucfiraf-
BMiz jMmIaY BMiz inMmIaY BMiz mMgx vIafhu.
BMzhu hovY dosqI BMzhu clY rfhu.
BMzu muaf BMzu BflIaY BMiz hovy bMDfnu.
so ikAuN mMdf afKIaY ijqu jMmih rfjfn][[
qdy kuJ gurU ipafiraF nUM hosL afeI. AunHF ny gurU dy bolF AuWqy aml
kridaF jMmdI DI nUM mfrnf bMd kr idwqf. iswty vjoN, DI pYdf ho jfx `qy BfvyN Gr
ivwc sog qF pY jFdf, DI nUM Kfxf, vsqr, mfx, siqkfr afid puwqr nfloN Gwt idwqf
jFdf, pr Aus df bwD nf kIqf jFdf. hF, Aus nUM GroN kwZx dI kfhl (bfl ivafh)
jLrUr bxI rihMdI.
hOlI-hOlI
bdldy smyN nfl mF ipE vI bdldy gey. Bfrq ivwc aMgryjLI sfmrfj dI sQfpnf nfl bfl
ivafh AuWqy rok lfAux dI gwl cwlI. iPr BfrqIaF nUM afjLfdI imlx nfl dysI srkfrF
ny vI bfl ivafh dI rsm nUM bMd krn `qy jLor idwqf. iswty vjoN bdldy smyN nfl
DIaF nUM bfbul dy ivhVy ivwc vwD smF rihxf nsIb hox lwigaf. iesy leI bfbul df
ivhVf vI Aus nUM vwD qoN vwD iKwc pfAux lwigaf. dfdf-dfdI, mF-ipE, BYx-Brf,
BfbIaF, BqIjy, BqIjIaF hI Aus leI sB kuJ sn. dUjy pfsy, DI jMmx `qy mfipaF nUM
idlfsf idwqf jFdf.
aKY: EhI rMn sulwKxI
ijhVI jMmy pihlI lwCmI
iswty vjoN mF
ipE vwloN DI nUM ipafiraf qy dulfiraf jfx lwgf.
jykr Gr ivwc
Brf huMdf qF kuVIaF afpxy Brf dy mrny mrdIaF. Auh afpxy Brf nUM mF dy rfhIN duwD,
iGE, awDirVkf, iqAuV afid idMdIaF.
kmfl dI gwl
hY ik sfihbF imrjLy nfl GroN qF cwl peI, pr pMjfbx hox dy nfqy jdoN Aus nUM vIrF
df ipafr Xfd afieaf, Aus ny afpxy BrfvF dy bcfE leI imrjLy df qrksL jMz AuWqy
tMigaf hI nhIN blik Aus ivcly qIr vI qoV idwqy. imrjLf mr igaf. Auh afp mr geI,
pr Aus ny afpxy vIrF nUM aFc nhIN afAux idwqI.
iesy qrHF hr
pMjfbx BYx afpxy vIr df suwK mnfAuNdI hY. vIr dy ivafh vyly Auh dorf CoNhdI:-
joVI ikMnI suhxI rwb ny bxfeI kuVIE
vIrf mwKxI qy BfbI aY mlfeI kuVIE.
jdoN bfbl dy
ivhVy KyzdI DI df Bfbo bnx nUM jIa krn lwg pYNdf qdoN Aus df pyky Gr ivwc ivcrn
df qOr qrIkf hI bdl jFdf hY. Aus dy mF ipE, Brf BrjfeI Aus dy bdly hoey vrqfE
nUM vyK ky kihMdy ny kuVI hux Xogvr ho geI hY qdoN Aus AuOWpr iewk suhfg rfhIN
bMdsL lfeI jFdI hY-
bIbI dUr Kyzx mq jfieE,
swjx Gr afvxgy
mYN qF luk luk jfAUN mfqf jI dI god,
swjx kYsy afvxgy
ienHF swjxF dy hwQ ivwc hfr,
qyry glL pfvxgy
mYN qF luk jfAUN vIrny dI god,
swjx lMG jfvxgy
swjx GoiVaf dy asvfr,
qYnUM zoly pfvxgy
mYN qF luk jfAUN bfbl jI dI god
swjx lMG jfvxgy.
jdoN DI
muitafr huMdI hY AudoN Aus dy bfbul nUM bytI vfsqy vr lwBx df iPkr pY jFdf hY,
ijs nUM iewk suhfg rfhIN ieAuN ibafn kIqf jFdf hY:
Aucy cVH suwqf bIbI df bfbul,
kfhy qYnUM nINd peI?
nf mYnUM nINd sunINdy,
ikhI mYnUM icMqf peI.
myry Gr bytI kuafrI,
slonI bytI vr mMgdI.
puwqr dy
ivhVy ivwc muitafr ho rhI DI df iPkr bfp dy mfipaF nUM (dfdy-dfdI nUM) vI huMdf
hY. iewk suhfg ivwc dfdI aqy poqI dy sMvfd nUM ieAuN ibafn kIqf jFdf hY:
lfzo lfzlIey,
plMG rMgIly `qy ikAuN KVI aF?
dfdI myrVIey,
dfdy sDrmI nUM ‘zIkdI aF.
bfbf myriVaf
poqI dy kfj qoN ikAuN ziraf?
poqI myrVIey ‘dfjF’
dy vyly mYN hfjLr aF.
bfbul bytI
nUM puwCdf hY, Auh vI qF lwBygf, pr vr ikho ijhf hovy? qd bytI iewk suhfg rfhIN
kihMdI hY:
bytI cMnx dy Ehly Ehly ikAuN KVI?
mYN qF KVI sF bfbul jI dy bfr,
bfbl vr loVIey.
bytI ikho ijhf vr loVIey?
nI jfeIey, ikho ijhf vr loVIey?
bfbul ijAuN qfiraF ivcoN cMn
cMnf ivcoN kfhn GneIaf vr loVIey.
jdoN DI df
ivafh rwiKaf jFdf hY qF DI bfbul nUM afAux vflI bfrfq dy Kfx-pIx dI smwgrI bfry
puwCdI hY. bytI df bfbul iewk suhfg rfhIN Aus nUM dwsdf hY:
pMj mx cOl, pMjfh mx aftf,
qIh mwt dhIN jmfieaf.
qUM kYNdV kfj rcfieaf?
pMj mx cOl, pMjfh mx aftf
mYN qIh mwt dhIN nIN jmfieaf
sux myrIey BolIey bytVIey
mYN qyrVf kfj rcfieaf[[
DI ny hux mF qoN ivwCV jfxf huMdf hY. ies leI ivafh qoN pihlF DI mF, BYx, mfmI,
BfxjI afid nfl suhfg dy rUp ivwc kuJ gwlF krdI hY:
af nIN mfey rl gwlF krIey,
afeI ivCoVy vflI rfq[[
ikkx nIN jfeIey rl gwlF krIey,
sfjn Kloqy bUhy bfr[[
af nHIN BYxF rl gwlF krIey,
afeI ivCoVy vflI rfq
ikkx nIN BYxF rl gwlF krIey,
sfjn Kloqy bUhy bfr[[
jdoN bytI
zolI cVHdI hY qF Auh bhuq Audfs ho jFdI hY. Auh afpxy duwK nUM ies suhfg rfhIN
pysL krdI hY:
kxk qy CoilaF df JfV hOlI hOlI inwsrygf
ipAu qy mfeI jI df dysL hOlI hOlI ivsrygf
cfhy sfzy bfbul jI nUM Byj, kdIE nf afmFgy
jdoN idl hoeygf Audfs, aMdr vV romFgy[[
ivaFhdV DI
zolf qurn qoN pihlF afpxIaF KyzF nUM Xfd krdI hY. Aus dIaF KyzF df ipafr ies
suhfg rfhIN ibafn kIqf jFdf hY:
guwzIaF lbfrI (almfrI) ivwc rih geIaF,
ho myrf gyNd irhf ivwc qfkVy (qfkI)
rwK lAu bfbul jI Gr afpxy
ho mYN qF cwlI aF dysL ibgfnVy[[
ies qrHF afpxIaF KyzF aqy afpxy pyky Gr nUM, pykf prvfr nUM Xfd krdI DI afpxy
shury Gr jf vVdI hY. ieh sfry gIq smfj `c DI dy sQfn dI, AuhdI hoxI dI bfq
pfAuNdy hn.