iewk lwp ikrnF dI[[[!

ivaMg- mfrqy Eey ieMglYNz vfly PuwPV jI dI "E ky" ny.

                

sfzy sfiraF dy pYr DrqI qy nhIN sI lwg rhy ikAuNik sfzI BUaf aqy PuwPV jI ieMglYNz qoN jo af rhy sn. myrI surq sMBlx qoN qkrIbn 12-13 sflF mgroN af rhy sn BUaf-PuwPV. keI vfr AuhnF ny afpxIaF PotoaF jrUr ByjIaF sn. gory inCoh BUaf PuwPV dIaF iKV iKV hwsidaF dIaF PotoaF dyKky ieMJ lgdf ijvyN mYnUM iehI kih rhy hox, "puwq dIp, qUM vI KusL irhf kr, aYqkIN dI vfrI qYnUM vI ieMglYNz vfly jhfj cVHf ky lY eI jfxY." ieh gwl myry idmfg 'c qF afAuNdI hI, myry cfcy qy qfey nUM vI sLfied iehI afs bwJI rihMdI ik AuhnF dy sfihbjfidaF 'coN vI BUaf iksy nf iksy nUM lY hI jfvy.

       cwlo Cwzo ieh gwlF! afpF gwl kr rhy sI ik BUaf- PuwPV jI af rhy hn. ijs qrFH iewko pfrtI dy aqy mUMh-boly BYx Brf bxky vI kYptn qy BwTl dI nhIN bxI EvyN ikvyN hI myry cfcy qy qfey dI vI sfzy nfl nhIN bxI. pr ijs idn BUaf jI afey Aus idn BUaf nUM 'ieMpYRs" krn leI sB sfzy Gr igrJF vFg iekwTy ho gey, ikAuNik BUaf PuwPV df Auqfrf sfzy Gr sI. Auh ies krky ik BUaf jI dI mfqf Bfv sfzI dfdI dI syvf sMBfl asIN jo kr rhy sF. ies qoN awgy jo kuJ hoieaf, jy nf puwCoN qF hI ibhqr hY. kdy kdy hfsf vI afAuNdY afpxI byvkUPI qy, kdy kdy afpxy vwloN kIqI lohiVaF dI KfiqrdfrI qy guwsf vI afAuNdY.

             jdoN BUaf jI afey qF AuhnF dwisaf ik, "quhfzy PuwPV jI GuMmx iPrn aqy 'ickn' dy byhwd sLOkIn hn. dyiKE ikqy myrI hwqk nf ho jfey?" Pyr kI sI PuwPV jI awgy BUaf dy 'nMbr' bxfAux leI cuwlHy Auwpr murgy irwJx lwgy. sLfm nUM mihPl juVdI qF cfcy qfey jyb 'coN duwkI kwZx dI bjfey murgy Auwpr hwlf bol ky afpo afpxy GrIN jf sONdy. pYwg-pRyz qoN bfd KflI hoeIaF boqlF qy zm-zm KflI vjdy pqIly sfzy pwly pY jFdy. Kfx pIx df dOr hr roj cldf. qIjy ku idn BUaf jI ny ikhf, "bytf dIp, qyry PuwPV jI 'Pyms plysj' (pRiswD QfvF) qy GuMmxf 'mMgdy' ny. ies krky iksy gwzI df bMdobsq kr lY." myry idmfg ivwc ieh gwl af rhI sI ik BUaf ijhVf KuwlHf Krcf krvf rhI hY, jFdI hoeI jrUr mfVI motI mdd kr ky jfAU. mYN afp hI buxqIaF buxI jf irhf sI ik jdoN BUaf pONz PVfAux lwgI qF iewk vfr jrUr 'nFh' khUM pr dUjI vfr cuwp-cfp PVHlFgy. ies gwl dI mYnUM afs vI sI qy XkIn vI sI ikAuNik ipqf jI ikhf krdy sn ik BUaf AuhnF df bhuq 'iqEh' krdI huMdI sI.

              mYN idhfVI dy ihsfb nfl gwzI ikrfey qy lY leI. gwzI df Krcf vI myrI jyboN hox lwgf. iewQoN hI sLurU hoeI hfdisaF BrI drdnfk khfxI. PuwPV jI nUM GmfAux leI asIN gwzI ivwc svfr ho gey. BUaf-PuwPV, cfcf-cfcI, qfieaf-qfeI smyq asIN ds ku jxy msF Ps ky gwzI 'c bYTy. jdoN koeI Krcf krnf huMdf qF cfcf-qfieaf jfx ky PuwPV nfl gwlIN ruwJ jFdy. asIN Xfqrf df pihlf pVfa gurduafrf mihdyafxf sfihb rwiKaf. rsqy ivwc jUs dI dukfn dyK ky PuwPV jI ny gwzI rok leI qF sB dy kMn ijhy KVHy ho gey. jUs pIx AuprMq ibl dyx leI BUaf jI ny Purmfn jfrI kridaF ikhf, "bytf dIp, ibl dy ky jldI af jfvIN, asIN gwzI kol cldy aF." mYN Jfk irhf sI ik sLfied BUaf 'tuwty' pYsy dy rhI hY pr aYsf kuJ vI nf vfpiraf. mYN bVy duKI ihrdy nfl gFDI jI dI Poto vfly do not 'puMn' kr afieaf. sPr bysuafd ijhf lwg irhf sI. sfry hws hws gwlF kr rhy sn pr myrf idl AuwcI AuwcI cMiGafVF mfr ky rox nUM kr irhf sI.

              Aus qoN bfd PuwPV jI ny pYNdI swty hI cMzIgVH jfx dI iewCf jfihr kIqI. 'PsI kI qF Ptkx kI' qy aml kridaF afpF 'swq bcn' ikhf qy gwzI cMzIgVH vwl nUM iswDI krvf idwqI. pYtrol pMp qoN qyl pvfAux leI ijAuN hI zrfeIvr ny bRykF mfrIaF qF myrf idl ivcfrf cMzIgVHoN ho ho muVn lwgf. qyl df ibwl dyx leI jd zrfeIvr ny myrf moZf hlUixaf qF gwzI ivwc iksy KMzr mkfn vFg cuwp psr geI. BUaf dy prs dI ijwp iPr nf KuwlHI qF sLrmo-sLrmI mYnUM iPr blI df bwkrf bnxf ipaf. vfr vfr BUaf dI hwqk df iKafl sqfAuNdf. ibl dy ky mYN gwzI 'c bYTy PuwPV jI nUM suxfAuNidaF ikhf, "PuwPV jI mYN qyl df ibwl dy idwqY." PuwPV jI ny kuJ hor nf bolidaF isrP 'E ky' ikhf qy iPr cuwp. cMzIgVH phuMcy qF mihMgy sLihr 'c Kfx pIx dy KricaF ny myrI jIB kZf idwqI. ijwQy vI ibl dyxf huMdf qF mYN idMdf qy PuwPV dI 'E ky' suxky TMZf sIlf ho jFdf. dsF ku idnF 'c myry kol ijhVy cfr Dyly sn Eh PuwPV jI dI 'E ky' dI ByNt cVH gey.

              mYN BUaf nUM hwqk qoN bcfAux leI iksy qoN 30 ku hjfr rupey ivafjU PVH ley. Pyr cl so cl. inwq GuMmxf GumfAuxf sfiraF df pr ibl dyx dI izAUtI myrI kwly dI. ies sB kuJ dy bfvjUd vI myrf idl BUaf dIaF bMd atYcIaF shfry KVHf rihMdf. pqf nhIN kI kI hovygf AuhnF ivwc? ieMJ lgdf ik ijhVf BUaf ny afAuNidaF sfnUM kuJ nhIN idwqf sLfied jFdI hoeI jrUr 'srpRfeIj' dy ky jfAU. boqy dy buwlH dy izwgx dI AuzIk vFg mYN BUaf dIaF bMd atYcIaF dy KuwlHx dI AuzIk 'c hI PuwPV dI 'E ky' suxdf irhf qy mjLbUr ijhf hoieaf Krcf krdf irhf.

              hux BUaf PuwPV dy vfps jfx 'c iqMn idn bfkI rih gey sn. BUaf mYnUM AupdysL dyx lwgI, "bytf dIp, ijLMdgI qF eyDr eI af, EDr qF afdmI msLIn bx jFdY. dyK afpF ikMnf 'iejuafey' kIqf, ikMny 'hYpI' rhy. EDr qF pUrI 'vIk' kMm qoN eI ivhl nhIN imldI." BUaf dI ieh gwl suxky myrf ieh Brm qF tuwt igaf ik BUaf mYnMU ieMglYNz iljfx leI koeI cfrfjoeI krygI, ikAuNik Eh qF mYnUM ieDr hI 'rfjf' bxky rihx dIaF slfhF dy rhI sI.

               BUaf dy idwlI eyarport vfsqy jfx leI do GMty bfkI sn. gwzI vfly nfl 4 hjfr rupey 'c gwl hoeI. qurn qoN pihlF BUaf ny cfcy qfey smyq sfnUM sfiraF nUM iekwTy ibTf ky ikhf, "quhfnUM sfiraF nUM iml jul ky rihMidaF dyKky bhuq KusL hoeI hF. ies qrHF hI ipafr muhwbq nfl hI rihE." AusqoN bfd roNdy juafk nUM iKzOxf dy ky ivrfAux vFg sfnUM sB nUM Qok dy Bfa ilaFdIaF 'nMbrF' vflIaF GVIaF vMz idwqIaF. myrI syvf qoN 'KusL' ho ky BUaf ny 'EDroN' ilaFdI  iewk pYNt vI myrI JolI pf idwqI.

           asIN idwlI nUM cfly pf idwqy. eyarport phuMcy. BUaf dy aMdr jfx qoN pihlF ajy vI bVI afs sI ik BUaf hux qF jfx lwgI hI kuJ nf kuJ dy ky jfvygI. boqy df buwlH qF nf izwigaf pr PuwPV dy muwl dy dMdF vfly mUMh 'coN afKrI vfr 'E ky' jrUr inwklI. dubfrf imlx df vfadf krky ieMglYNz vfly BUaf-PuwPV jI aOh gey- aOh gey. gwzI vfly df ikrfieaf vI mYnUM hI dyxf ipaf. AuwproN ivafjU PVHy pYsy ajy vI bkfieaf KVyH hn. jy kuJ pwly hY qF Auh hY iewk pYNt, iewk nMbrF vflI GVI qy PuwPV jI dI 'E ky' .

 

not:- ipafry pfTko, jy qusIN vI iksy 'BqIjy' dy BUaf-PuwPV ho qF aijhI

       nObq nf afvy ik ivcfrf 'BqIjf' kihMdf iPry ik "mfrqy Eey ieMglYNz 

        vfly PuwPV jI dI 'E ky' ny."    

        

iewk rupeIaf dyvo, cOdF pYsy lvo-jgjIq isMG koml

         mYN kfPI smyN qoN soc irhf sF ik awjkwlH iksy mMgqy nUM iewk ruipaf idE qF Auh aksr socdf mihsUs krdf hY, “ieh hfqmqfeI dI kbr `qy lwq mfrn vflf kOx pYdf ho igaf hY.”

bwicaF nUM lohVI Byt iewk ruipaf idE qF Auh ieh kih ky Gr ikAuN Cwz jFdy hn, “kho muMizE huwkf ieh Gr BuwKf.” ruipaf qF afKr ruipaf hY. cfhy Auh iswkf hY jF not. kfrn kI hY, jo rupey dy iswky df iswkf ikAuN nhIN mMinaf jf irhf. not ivcfry dI kVkVfht qy afkV nUM koeI not ikAuN nhIN krdf. AuWqr iml igaf ik ruipaf hux ruipaf nhIN, blik isrPL cOdF pYsy hY. arQfq sI aYm hux aYWm[ sI[ bx igaf hY jF iPr pI[ aYWm[ bx igaf hY jF iPr gMgU qylI rfjf Boj nhIN bx sikaf.

suixaf hY ik igwdV jd boldf hY qF Aus df arQ huMdf hY, “ipdrm sulqfn bUd-ipdrm sulqfn bUd” arQfq sfzy ipwqr bfdsLfh huMdy sI, pr AuWqr ivwc bfkI dy jfnvr ieMJ qfhnymeI ZMg nfl puwCdy hn, “qurf cy qurf cy” arQfq qUM kI hYN qUM kI hYN. ruipaf vI afpxy sunihrI idnF nUM Xfd kridaF kihMdf hY, “qUM kI hYN? qUM kI hYN”? kdy rupey cFdI dy huMdy sn. jdoN iksy nUM irsLvq (lwsI, pfxI, cfh) dy rUp `c bKsLIsL dy nF `qy cFdI df iswkf tn krdf PVfieaf jFdf sI qF Auh tn tnf tn ho jFdf sI qy irsLvq dyx vflf akVPUM ho ky smJdf sI ik Aus ny cFdI dI juwqI mfr ky rohb nfl kMm ilaf hY.

pr awj df ruipaf cFdI dI Cwzo gwqy dI juwqI vI nhIN. aYny df tuwtf qy bykfr iCwqr vI nhIN afAuNdf. dPLqr df cpVfsI rupey dy iswky vwl QU qwk nhIN krdf, QU-QU dI Cwzo. ruipaf sO pYsy df imwiQaf hY, jdoN ieh cONht pYsy df huMdf sI, AudoN ies df rohb sI. aiTafnIaF-cuafnIaF, duafnIaF, afny, tky qy zbl pYsy ies df iswkf mMndy sn. rupeIey sdkf rupeIey df ieh bfg prvfr vI. bfjLfr `c mfx-iewjLq pfAuNdf sI. zbl pYsy df vI prvfr huMdf sI. Dyly-pfeIaF vI bfjLfr `c ruldy nhIN sn. aksr gfhk nUM luwtx leI hokf idwqf jFdf sI:

pYsy vfilaf mOj bhfr.

Dyly vflf Dwky cfr.

dmVI vflf sLihroN bfhr.

pihlF dmVI df vI dm qy dfm sI. srmfeydfr ny kMm QwilEN sLurU kIqf. pihlF dmVI df dm Guwitaf iPr Dyly dy cfr Dwky mfry qy iPr pYsy dI mOj bhfr Kqm kIqI. kdy muhfvrf sI Xfro Auh qF Dyly df vI nhIN jF iPr Auh qF tky-tky dIaF gwlF mfrdf hY. ieh sB muhfvry iswikaF vFg dilq ho gey. mfieafvqI dI mfieaf `c ienHF df nfm-insLfn hI nhIN hY. rupey qoN Qwly dy kuwl iswky nf jnrl kYtfgrI dy rhy nf dilqF dy qy nf pwCiVaF dy. nf mMzl dy nf kmMzl rul gey vFg tMzl dy.

ruipaf AudoN bVf hwubdf sI, jdoN srmfeydfrF ny Aus nUM cONhT zbl pYsy qoN dmkiVaF ijhy sO pYisaF df kr idwqf. rupey QwilE aiTafnIaF, cuafnIaF, duafnIaF, afny aiDafnI (tkf) pYsy-Dyly qy pfeIaF qy dmVIaF iKskf ky ink cU qy kmjLor sO iswikaF dy Aupr ibTf idwqf qy iPr hfl hoieaf drjLI qy lflcI gfhk vflf. gfhk drjLI qoN pjfmf isvfAux igaf. mfp idwqf qy puwiCaf, “kI do pjfmy nhIN bx skdy.” drjLI boilaf, “hjLUr do kI, hukm idE, cfr vI bx skdy hn.” gfhk ny ikhf, “bxf dy iPr cfr.” drjLI ny cfr inwky-inwky pjfmy bxf idwqy. kwpVf qF AuhI sI. rbV vFg iKwicaF vwzf QoVHf ho jfxf sI. cONhT pYisaF dy sO toty kmjLor iswky sn. rupey df Bfr ikMJ sMBfldy. iKsdky-iKskdy cOdF rih gey. jy rupey dI kImq AunI sO sMqflI nfl imlfeIey qF iPr cOdF vI hY nhIN. XfnI ik rupey dI lfsL hI imlygI. lfsL ijMnf mrjLI qlfsL kry, ijhbF nhIN imlxgIaF. Xfd kro gurU rvIdfs jI dI dmVI. ikMnf dm sI Aus dsF nhuMaF dI ikrq df. gMgf nUM prgt hoxf ipaf. mfx nfl dmVI kbUlxI peI qy kImqI kMgx Aus dmVI df dy ky vI ieAuN mihsUs krdI sI gMgf ijvyN Aus ny gurU rvIdfs jI lwut ley hox. sLfied qF hI shI muwl qfrn leI iewk imhnqI dI pwQrI hyT kMgxF dy hVH bx ky vgI.

awj nf qy gurU rvIdfs jI dI ikrq kmfeI hY, nf BfeI lflo jI dI koDry dI rotI, jo mlk BfgoaF nfl lVI. gMgf qF hux vI vgdI hY, pr dmdfr dmVIaF hI nhIN rhIaF. jd dmVIaF df dm nhIN sI qF iPr EhI hoieaf, jo awj rupey nfl ho irhf hY. awj rupey dI hflq Aus aOlfd vrgI hY, ijs nUM bfpU dy mrn qoN bfad pqf lwgy ik bfpU qF dIvflIaf sI. rupey ny hosL nhIN sMBflI, suwqf irhf. pYsy BfvyN sO sn, pr sfzy KLjLfnf mMqrI iKskfAuNdy gey, iKskfAuNdy gey qy aKIr aYlfn kr idwqf, “BfeI ruipaf jI hux quhfzI jyb ivwc isrPL cOdF pYsy hn, jy nf sMBfly qF iPr qyrI hflq drjLI dy Aus gfhk vrgI hI hoxI hY, ijs ny kMm dy iewk pjfmy dI QF inkMmIaF cfr pjfmIaF islf leIaF. ijs gfhk df ijLkr mYN kr irhf hF, Auh sLfied icdMbrm drjLI dI kYNcI df muwdq qoN isLkfr ho irhf hY.

mYN jdoN afjLfd Bfrq dI rfjDfnI `c vysvf bfjLfr qwkdf hF, muMbeI dIaF bfr bflfvF dI bfl lIlf dy ikwsy pVHdf hF qF mwilkf sLyrfvq dy Bys `c mwilkf sLyrfvq dI hrfrq mihsUs krdf hF qF socdf hF ik kI ieh sB cOdF pYsy leI ho irhf hY? qn idKfAuxf, qn vycxf qy qn df qMdUr `c PUikaf jfxf, kI sfnUM nihrU bxf irhf hY jF gFDI? sfnUM socxf pvygf ik kwl jd ieh cOdF pYsy vI nf rhy qF kI asIN nMgm-nMgy GuMm ky vI iehI khFgy:

isroN-pYroN nMgy hF. jhfn nfloN cMgy hF.

BuwKy pey mrdy hF. mOjF pey krdy hF.

ruipaf cOdF pYsy df rih igaf qy sfzy `coN 99[99 pRqIsLq Dyly dy vI nhIN rhy, ikAuN? isrPL ies leI ik asIN vot `c Kot rlfieaf jF iPr not rlfieaf. vot vwty pMj sO jF gFDI jI dI mUrq df not pMj sfl KFdy hF. iPr qF ruipaf cOdF pYsy df vI rih nhIN skdf. iewk ielYksLn hor afAux idE, ieh vI gey. asIN nYsLnl pfrtIaF Buwl gey, nYsLnl nIqIaF Bul gey, pfrtIaF dy prvfr vDy, sfzI jnsMiKaf vDI. vot ivkx lwgI qy ruipaf kMbx lwgf. mUMgI swTF dI, aftf pMdrF df qy sn sYks lIzr sn vI sYks nfl juV igaf. votr Buwl igaf ik Auh rfjf hY. rwjy-puwjy rfijaF df isLkfr ho igaf. votr qy ruipaf donoN cOdF pYsy dy rih gey.

 

nfsIN DUMaF ilafAuxf-rfijMdr pfl sLrmf

         nfsIN DUMaF bMdy nUM aOKy sfhIN kr Cwzdf hY. dUjy sLbdF ivwc sfh Guwt hox lwg pYNdf qy hr koeI aijhI durdsLf qoN Cutkfrf locdf hY. ijhVf bMdf iksy dy nfsIN DUMaF ilafAux df kfrn bxdf hY Aus nUM cfhy koeI Klnfiek khI jfvy, pr afpxy afp ivwc Auh qIs mfr KF bixaf huMdf hY. ieh hflq keI vfr qF pRqIkrm vjoN huMdI hY blik krnI pYNdI hY. koeI KlIPf jy sfnUM qMg jF pRysLfn krn df sLOk PrmfeI jfvy qF asIN awk ky qkVf pRqIkrm idMdy hF. hwd koeI insLicq nf hox kfrn keI vfr aijhy BVBUuMjy df kcUMBr vI kwZ Cwzdy hF qy Aus dIaF nfsF DUMaFDfr ho jFdIaF hn qy hPilaf hoieaf, “awlf myrI qObf, awlf myrI qObf” kihx lwgdf hY. ieh asl ivwc iensfP dI gwl huMdI hY qy dyKx vfly aijhy BVBMUjy dI durdsLf dyKdy sMqusLt bx ky KusL huMdy hn. keIaF dy mUMhoN qF ‘sohxI hoeI’ vI inkldf hY.

AuNJ nfsIN DUMaF ilafAux dI ikiraf iensfn `qy Gwt hI aDfrq huMdI hY. ieh cmlyvyN `qy mCryvyN `qy aDfrq huMdI hY. qfkq pRfpqI kfrn keIaF nUM cmlyvF qy mCryvF POrn icMbV jFdy hn. ivsLysL krky PuKrI nsl dy KlIiPaF df qF idmfg hI asmfn `qy cVH jFdf hY. ienHF ivwc KlnfiekI rucI pihlF hI BfrU huMdI hY. qfkq jF asr rsUK ho jfx nfl ‘iek krylf dUjf nIm cVHf’ jF iewk kmlI qy dUjy isivaF df rfh’ vflI hflq ho jFdI hY. ieh anfrrk hI BlyafvfsF dy nfsIN DUMaF ilafAux lwg pYNdy hn. dUijaF nUM pRysLfn qy byiewjLq krky ienHF nUM afnMd afAuNdf hY. suwGV qy sUJvfn bMdy qfkq af jfx `qy ieMJ nhIN krdy blik byiensfPI qy Dwky ivruwD keI qF ztdy hn. ieh smfj ivwc iksy iksm df KVduMb jF BVQol nhIN pfAuNdy. tfvyN-tfvyN nfsIN DUMaF ilafAux vfly qF hr smfj ivwc hI hfjLr nfjLr rihMdy hn, pRMqU ijQy iBRsLt buwDI dI cVHq hovy AuQy ieh pYr-pYr `qy iml jFdy hn. sfzI hflq BYVI hY ikAuNik iBRsLtfcfr kfrn qfkq dI kuvrqoN jF durvrqoN afm hY. lokrfjI pRxflI hox kfrn sB qoN vwD qfkq swqfDfrI isafsqdfnF kol af jFdI hY. nYiqk soc dI Gft kfrn anykF swqfDfrI isafsqdfn keIaF dy nfsIN DUMaF ilaf Cwzdy hn. gLlq TIk dy mItr nUM Gwt hI vriqaf jFdf hY. kyvl hAumY dI sMqusLtI df sLOk hI BfrU huMdf hY. ienHF dy muMzy AurP ‘vwzy GrF dy kfky’ Gwt jOhr idKfAuNdy hn. cmcy qy jmUry afpxy ivwq muqfbk nfsIN DUMaF ilafAux df kMm krdy hn. ies ivwc ksUr sfzI smuwcI soc qy vfqfvrn df hY. clo afs krdy hF ik sucwjI soc dI cVHq hovy qy qfkq dy nsLy ivwc BlymfxsF dIaF nfsF DUMeyN qoN bcIaF rihx.

spwsLt hY ik nfsIN DUMaF ilafAuxf koeI cMgf kMm nhIN. ieh byloVy isMg qy PVHF mfrdy dUijaF dy pfsy BMnx dy smfn hY. ijhVf asIN iksy PuKry nUM sUq krn leI qkVf pRqIkrm idMdy hF Auh koeI nfsIN DUMaF ilafAuxf nhIN huMdf. ieh qF kyvl Aus nUM ‘bMdy df puwq’ bxfAuxf jF suDfrnf huMdf hY. keI vfr aOlfd inkMmI inkl jFdI hY. jfxI kuilhxI qy kulwCxI. lVfeI JgVy qy BYVy lwCxF kfrn mfipaF dy nfsIN DUMaF ilaf CwzdI hY. mfpy keI vfr qMg af ky kihMdy hn, “ies nfloN qF ieh pYdf hI nf huMdI.” so ijs dy nfsIN DUMaF afAuNdf hY Auh pUrI qrHF siqaf qy aOKf huMdf hY.

sfzy jy iBRsLtfcfr Kqm ho jfvy jF kfPI Gwt jfey qF nfsIN DUMaF ilafAux vfly kfPI Gwt jfxgy. hF, ijnHF dI rucI qy mfniskqf dI aVI huMdI hY Auh afpxf qFzv nfc idKfAuNdy rihxgy. smfj nUM aijhy KlnfiekF nUM iPwt krnf cfhIdf hY qy hwlfsLyrI AudoN hI nhIN dyxI cfhIdI hY qF jo ieh nPrq dI QF ipafr dy pfqr bxn. afpxI hAumY dI sMqusLtI Kfqr iksy dy nfsIN DUMaF ilafAuxf pfp dy smfn huMdf hY. ijhVy ieMJ krdy hn Auh kudrq dI kropI df isLkfr jLrUr huMdy hn qy aglI ipClI ksr inkl jFdI hY.

 

iB®Ètfcfr dI vizafeI-nUr sµqoKpurI

         Auh koeI mfmUlI afdmI nhIN. iksy Kyq dI gfjr jF mUlI nhIN. Auh bhuq vwzf afdmI ey, bhuq vwzf nyqf vI. mUuµhoN kuJ vI kih dyvy, kih ky mukr jfvy, Kbr bx jFdI ey. cfry pfsy crcf ho jFdI ey. Aus dy hwQ dy ieÈfry nfl drwKqF dy pwqy kI, bµdy dy puwqr kµbx, ihwlx-juwlx lwg pYNdy hn. Aus dI imµnI-imµnI muskurfht ivwc keI guwJy Byq luky hoey huµdy hn. Auh vwzf lIzr iewk idn mOjUdf i˵dgI jIx dy Zµg bfry ibafn dy irhf sI ik awj‑kwlH iB®Ètfcfr ‘vya afP lfeIP' bx cuwkf hY. ies qoN bcxf muÈkl hI nhIN, nfmumikn vI ey. nyqf, mµqrI, aPsr, krmcfrI, ivafhy bRhmcfrI, nOkrÈfh koeI vI bc nhIN skdf. jy koeI iB®Ètfcfr krdf PiVaf nhIN jFdf, qF vI Aus ƒ byeImfnI 'qy awvl drjy df clfk, cqur, huiÈafr smJ ilaf jFdf ey. Auh hµiZaf, qjrbykfr, huiÈafr isafsqdfn BfÈx df dfn idµdf hoieaf dws irhf sI ik iB®Ètfcfr cfry pfsy hwdF srhwdF twp ky aflmI pwDr qwk PYl cuwikaf hY. ies qoN koeI bc ky ikwQy jf skdf hY? ijAUNdy iensfn qF kI murdy vI iB®Ètfcfr qoN bc nhIN skdy muridaF dy kPn, kOiPn (qfbUq) qwk iB®Ètfcfr dy iÈkfr ho jFdy hn.

         hy sfzy vwzy lIzr mhfrfj jIE. afp jI ny ‘vya afP lfeIP' bfry jo ivcfr pyÈ kIqy hn, AunHF nfl sihmq nhIN hoieaf jf skdf. quhfzy bolF 'qy Puwl nhIN cVHfey jf skdy. kI sfnUµ afm lokF nUµ iB®Ètfcfr df iÈkfr ho ky ijAUNdy rihxf peygf? jF ijAUNdy rihx dy BulyKy ivwc rihxf peygf? iB®ÈtfcfrIaF dy ‘vya afP lfeIP' ny sfzI sfiraF dI lfeIP (i˵dgI) bhuq duÈvfr bxf idwqI hY. bhuq sfry kuafiraF dI lfeIP qF ieµnI Krfb kr idwqI hY ik AunHF nUµ ‘vfeIP' nhIN imldI. ibnF nOkrI qoN CokrI ikvyN iml skdI hY? hwkdfr keI kuafiraF dIaF nOkrIaF iB®Ètfcfr dI tokrI ivwc jf izwgdIaF hn. Auh hwQ mldy qy buwlHF 'qy jIB Pyrdy rih jFdy hn.

         aY aµqrXfmI jIAu! ieh dwsx dI imhrbfnI kro ik ijhVy lok hfly vI eImfndfr hn, sfAU qy swiBak hn, kI AunHF nUµ vI ieh ‘vya afP lfeIP' mqlb i˵dgI jIx df Zµg apxf lYxf cfhIdf hY? kI AunHF nUµ vI mOkf imlx 'qy lwKF, kroVF, arbF rupey irÈvq, dlflI, syvf, nËrfinaF, qohiPaF dy rUp ivwc iekwTy kr lYxy cfhIdy hn? vwzIaF-vwzIaF jfiedfdF, PYktrIaF, imwlF, ËmInF afid bxf lYxIaF cfhIdIaF hn? dyÈ aqy ivdyÈF dIaF bYNkF ivwc byÈumfr Dn jmHF kr lYxf cfhIdf hY? lfkrF ivwc keI iklo gihxy lukf lYxY cfhIdy hn? jnfb, iDafn idE. ieh ‘vya afP lfeIP' sfzy mulk dI hr qrHF dI qrwkI ivwc vwzI rukfvt iswD ho irhf hY. iB®Ètfcfr ny sfzy dyÈ dIaF jVHF polIaF kr idwqIaF hn qy qusIN poly (poply) ijhy mUµh nfl ies ƒ ‘vya afP lfeIP' kih rhy ho? ijAuNdI ËmIr qy soc dy mflk ies Zµg, rsqy nUµ nhIN apnf skdy. byÈwk AunHF dI i˵dgI ivwc KuÈIaF dy rµg gUVHy nhIN huµdy. suwK dyx vfly Zµg mOjUd nhIN huµdy. Auh nINd ilafAux vflIaF golIaF nhIN KFdy. tIky nhIN luafAuNdy. AunHF nUµ alfxIaF mµjIaF 'qy vI nINd af jFdI hY.

         ijAUx dy keI Zµg-qrIky, rsqy huµdy hn. ijnHF nUµ ijAUxf nhIN afAuNdf, AunHF nUµ iPkr krn dI loV nhIN. hy vwzy lIzr mhfrfjf jI, pRym nfl ijAUx dI jfc isKfAux vfly vwzy vwzy lvgurU, pRoPYsr, lfeIP gfeIz vI hn. AunHF koloN afpxI pqnI qoN corI iksy kuafrI-kµinaf ƒ ipafr krn dy gurmµqr iswKy jf skdy hn. ZIT, byÈrm bx ky iCwqr Kfx dy, gl 'c iCwqrF dy hfr puafAux dy, mUµh kflf krfAux dy Zµg iswKy jf skdy hn. nrk-kuµz ivwc pYx qoN bcx dy qrIky dwsx vfly qy surg df rfh ivKfAux vfly vI bhuq hn. pYsf Krc kr ky Bfv gurU-dkÈxf dy ky ienHF koloN surg df gfrµtI kfrz ilaf jf skdf hY.

         keI kYrIar-gfeIz vI huµdy hn. ijnHF df Dµdf kdy mµdf nhIN huµdf. AunHF koloN gfeIzYNs (agvfeI) lYx vfly BfvyN awD-ivckfr zuwb jfx, aYpr AunHF dI byVI pfr lMG jFdI hY. ijhVy lok AuDfr lY ky, krËf lY ky moVn ivwc XkIn nhIN rwKdy, Auh vI rfh-dsyry ho skdy hn. BfvyN AuDfr dyx vflf mddgfr dIvflIaf ho jfvy. krËf dyx vflIaF bYNkF bµd hox jfx. AunHF Aupr koeI asr nhIN huµdf.

         aY vwzy mfieafDfrI jIAu, awKF KolH ky vyKo. kµnF nfl suxo. ijnHF nUµ ieh BfrqI i˵dgI jIx dy rsqy psµd nhIN huµdy jF rfs nhIN afAuNdy, Auh lok afpxf mulk Cwz ky bfhrly mulkF ivwc cly jfxf cfhuµdy hn. jykr Auh Twg, DoKybfË, trYvl eyjµtF qoN bc jfx qF ivdyÈF ivwc jf ky AunHF nUµ nslvfd, BydBfv df iÈkfr hoxf pYNdf hY. Auh luwty jfx aqy kuwtmfr qoN bc skdy hn, jykr sfry iB®ÈtfcfrI suDr jfx qy afp jI vrgy vwzy lIzrF df ajoky ‘vya afP lfeIP' bfry nËrIaf bdl jfvy. isafsq ny iB®Ètfcfr nUµ hr Gr dI srdl qwk phuµcf idwqf hY.

         hy mhFivigafnI! iB®Ètfcfr dy ivdvfn. iB®Ètfcfr dy pRsµsk qy pRcfr jIE! smfj syvf df nvF rUp aYn jI E vI iB®Ètfcfr nUµ KUb pRPuwlq kr irhf hY. hF, hr vI keI qrHF dy ‘vya afP lfeIP' ieQy pRcwilq hn. ijvyN jmHFKorI, munfPfKorI, kflfbfËfrI ‘vya afP lfeIP' ielfkfpRsqI, iPrkfpRsqI, pirvfrpRsqI, nklI dvfeIaF, nklI miTafeIaF imlfvt, nÈy vycx df kfrobfr afid hn.

         aY mhfn nyqf jIE! sfƒ ieh sfry ‘vya afP lfeIP' psµd nhIN hn. ieh sfzI qy sfzy mulk dI qrwkI ivwc vwzI rukfvt hn. ieµnI imhrbfnI kirE ik iB®Ètfcfr pVHfAux, isKfAux, PYlfAux aqy ies ivwc kYrIar bxfAux dI gfeIzYNs dyx vflI, izgrI dyx vflI koeI XUnIvristI jF koicµg-ieµstIicAUt hI nf KolH dyeIE.

      vwzy lIzr mhfrfj jI, iB®Ètfcfr dI vizafeI bµd kr idE[[[E[[E[[[E!!

asIN kI nhIN kIqf qyry leI[[[-mf[ pRdIp isµG jwsI

         myrf ieh ivaµg AunHF afigafkfrI aqy ivcfry pqIaF nUµ smripq hY ijnHF ny afpxIaF pqnIaF nUµ KuÈ krn leI hr hIlf vrq ilaf, pr Auh pqnI dI KuÈI hfsl krn ivwc kfmXfb nhIN hoey. ijvyN kudrqI jIv-jµqU mOsm aqy vfqfvrx dy ihsfb nfl afpxy afp nUµ bdl lYNdy hn, TIk ies qrHF sfAU purÈ ivafh qoN bfad pqnI dI iewCf aqy mnmrËI anusfr afpxI jIvn Zµg bdl lYNdf hY. jy koeI mfVf-motf ihµmqI bµdf afkVn dI koiÈÈ kry qF pqnI rUpI qUPfn dy aijhy QpyVy vwjdy hn ik bµdf rUµz-murµzy ruwK vFg ho jFdf hY aqy iPr muV puµgrn dI ihµmq vI nhIN rihµdI. koeI bµdf afpxy Gr ivwc klyÈ nhIN cfhuµdf. ivcfrf afpxI sihxÈIlqf, diraf-idlI df sbUq idµdf hoieaf hr Ëulm sihµdf hY. Auh pqnI dI KuÈI leI sB kuJ krn leI iqafr rihµdf hY jo Aus dy hwQ-vws huµdf hY.

         kihx nUµ qF asIN afm kih idµdy hF ik sfzf smfj purÈ pRDfn smfj hY, pr aµdr Kfqy siQqI kuJ hor hI hY. hF kuJ mfmilaF ivwc smfj dy purÈ afpxI mnmrËI krdy vI hoxgy, pr jdoN svfl pqnI df huµdf hY qF mfmlf gVbV pRqIq huµdf hY. ieQy mYN zrpok pqnIaF dI gwl nhIN krn lwgf, mYN qF AunHF mhfn, sUrbI, ihµmqI, dlyr aqy inzr pqnIaF dI gwl krn lwgf hF jo pqIaF nUµ nkyl pf ky rwKdIaF hn. kI mjfl aY Aus dI ik Auh hF ivwc hF nf imlfvy, ivcfry hmyÈf awgy-ipwCy mrËI Auwc-aiDkfrI hox, bfhr BfvyN ijµny mrËI dlyr hox ZONg rcx, pr Gr ivwc ivcfry mfsUm pqI hI huµdy hn.

         bhuq sfry aYsy kµm hn ijhVy pqI sRI ivafh qoN qurµq bfad afpxI pqnI dI KuÈI hfsl krn leI krnf ÈurU kr idµdy hn. sB qoN pihlf kµm pqI afpxI ‘luwk' Bfv hulIaf pqnI dI iewCf anusfr bdl lYNdf hY. ijhVf pihrfvf pqnI jI ƒ cµgf lwgdf hY AuhI pqI dI psµd bx jFdf hY. Kfx-pIx vflIaF cIËF vI pqnI dI psµd dIaF hI pqI nUµ cµgIaF lwgx lwg pYNdIaF hn. ivcfrf pqI pqnI dI KuÈI leI afpxIaF rucIaF, iewCfvF nUµ KUµjy lf idµdf hY.

         iPr ÈurU huµdf hY pqI nUµ pirvfr nfloN ivCoVn dI muihµm df afgfË. pqnI vloN keI pfpV vyly jFdy hn, nftk rcy jFdy hn qF ik pqI nUµ XkIn ho jfvy ik hux vwK hox qoN ibnF koeI hor cfrf hI nhIN. kdy sws nfl qUµ-qUµ, mYN-mYN, kdy nnfx nfl qfhny-imhxy kdy shury 'qy ielËfm, kdy ruws ky pyikaF nUµ jfx dI DmkI. hr inwkI gwl 'qy bvfl KVf kr dyxf aqy bfq df bqµgV bxf ky Gr ivwc hmyÈf kfvF rOlI pfeI rwKxI pqI ivcfrf afpxI pqnI dI KuÈI leI afpxy BYx-Brf, mfqf-ipqf qoN afpxI vwKrI dunIaf vsfAux dI koiÈÈ krdf hY. afpxy plF-iCxF ivwc prfey bxf idwqy jFdy hn. jy ikDry pqI mfVI-motI qVI-PVI kry qF awgoN pqnI jI PrmfAuNdy hn ik qusIN koeI nvyN nhIN Cwzy, mYN vI qF sB kuJ iqafg ky afeI hF.

         ivcfry pqI rUpI gwzI df styairµg afpxy hwQ ivwc lY ky pqnI mnmrËI nfl rys idµdI hY ijDr nUµ cfhvy moV idµdI hY aqy jdoN cfhvy bryk mfr lvy. swjx-imwqr, irÈqf-nfqf sB kuJ bdl jFdf hY. isrP Auh irÈqydfr hI afpxy mµny jFdy hn ijnHF 'qy pqnI ny afpxy hox dI mohr lgfeI hovy. pqnI dy irÈqydfrF dI KfiqrdfrI vI ivÈyÈ rUp ivwc huµdI aqy pqI dy irÈqydfr pqnI ƒ boJ pRqIq huµdy hn.

         jdoN Gr ivwc bwcy ho jfx qF pqI dI hflq hor vI qrsXog ho jFdI hY. TIk hY pqnI ny bwicaF ƒ jnm dyx df mhfn kfrj kIqf huµdf hY, pr ieh vI jfieË nhIN ik ies gwl ipwCy pqI df ÈoÈx krI jfE. vYsy jy kudrq ny ies qrHF df isstm bxfieaf huµdf ik dovF ivwcoN ijhVf mrËI sµqfn pYdf kry qF pqnI ny ieh kµm vI pqI koloN hI krvf lYxf sI. awj bwicaF dy pflx-poÈx dI i˵myvfrI afrfm nfl hI pqI dy isr mVH idwqI jFdI hY. rfq nUµ vI bwicaF dI mfqf jI afrfm nfl GurfVy mfrdy hn aqy ipqf sRI kdy sU-sU kdy potI krvf rhy huµdy hn. bfhr-aµdr ijwQy vI jfxf hovy smfn aqy bwicaF dI i˵myvfrI ipqf jI dy moiZaF 'qy hI huµdI hY. bwicaF dI mfqf mtk-mtk nfl qur pvy aYnf hI kfPI huµdf hY. ivafh pfrtIaf dy mOikaF 'qy vI pqI ivcfrf iksy KµUjy juafk sFBI bYTf huµdf hY qy pqnI jI gwp-Èwp ivwc mÈrUP huµdy hn. nfl dI nfl ieh vI kih idwqf jFdf hY ik bwcy qF afpxy pfpf qoN ibnF iewk imµt vI nhIN rihµdy, mYN qF bwicaF vloN iblkul ‘PRI' hF.

         pqnI dI KuÈI hfsl krn leI pqI kI dy kI bx jFdy hn, pr pqnI awgoN ieh hI jvfb idµdI hY ik ies bµdy ny myry leI kuJ nhIN kIqf, pr clo rwb dyKdf hY, rwb suxdf hY myry vrgy byvws, mjbUr, lfcfr pqIaF dI. sfzy mUµh ivwcoN qF ieh hI inklygf hy Bgvfn, hux qF KuÈ ho jf, dws asIN kI nhIN kIqf qyry leI[[[.

 

 gwTVI ivwc kI aY Auey-suKdyv isµG mlk

         [[[qy nfl hI cor ny gwTVI ivwc iewk zFg vI jV idwqI aY. Brfvf, jy qUµ iewk zFg hor mfr dyvy qF gwTVI ivwc kuJ vI nhIN. nfl hI Aus ny cor mUhry gwTVI vI Zyr kr idwqI aY. ieko zFg nfl awDIaF vµgF qF tuwt geIaF hn qy bfkI dIaF iqVk geIaF hn.

         ipafirE, mYnUµ qF afpxI srkfr dy kµm vI kuJ iesy qrHF dy hI jfpdy hn. pihlF Koaf aqy hor miTafeIaF Ëbq kr leIaF qy hux hlvfeIaF nUµ moVn vI lwg peI hY. ieh qF hlvfeIaF nfl eId qoN mgroN qµbf PUkx vflI gwl hI ho geI hY. ieh qF gwTVI ivwc zFg mfrn dy nfl gwTVI ivwc swp hox df Èwk vI lokF dy idlF ivwc Br idwqf hY. lE jI, eysy iksm dI bIqI hoeI iewk swcI Gtnf vI sux lE. iksy ny gwl Auzf idwqI sI ik swpF dy joVy ƒ koeI trwk vflf imwD ky mfr igaf hY. hux Auh swp rfmf qorIaF dIaF vylF 'qy prgt ho gey hn. lokF ny qF jI Ausy vyly qorIaF KfxIaF bµd kr idwqIaF sn. iesy qrHF hux miTafeIaF ivwc Ëihr dy pRcfr ny dUhrI swt mfr ky hlvfeIaF df Juwgf cOV kr ky rwK idwqf hY. lok qF hux miTafeI vwl mUµh vI nhIN krdy.

         ieh imlfvtI pdfrQ pihlF vI qF pµjfb ivwc afm hI afAuNdy huµdy sn. iPr isrP dIvflI 'qy hI aYnI dibÈ aqy dihÈq ikAuN? ies df pRqwK pRmfx sfzy ies guaFZI CwjU rfm qoN hI lY lvo. ieh ibnF jfx-pCfx qoN hI iksy ivafh ÈfdI vfly Gr jf phuµcdY. iPr Gr vfly nfl hwQ imlfAuNidaF hI Aus ƒ qpfk kr ky jwPI ivwc Guwt lYNdy. aglf ies ƒ dUroN-nyiVAuN koeI vfikPkfr smJ lYNdy qy iPr ieh CwjU qoN JwjU bx jFdY. BfeI sfihb muafP krnf afp vwl 50 rupey rihµdy hn. awgoN isafxf bµdf qF ies Pukry dI PokI Prlo nUµ smJidaF hoieaF vI ies nUµ 50 rupey dy ky gloN glfvF lfh idµdY. jy koeI aVIal awgoN aV jFdY qF ieh CwjU pf idµdY JwjU. iPr ivwcoN koeI hor isafxf bµdf ies PlFzrU nUµ 50 rupey PVf idµdY qy ieh cuwp kr ky qurdf bxdY. gurmuKo, Ps geI qF Prkx kI qy inkl geI qF atkx kI vFg mYnUµ qF hlvfeIaF df vI ieho hfl hoieaf lwgdY.

         lE jI, Bry gey ienHF sYNplF 'qy vI iewk pµCI Jfq pf lvo. Bry gey kul 503 sYNplF ivwcoN 360 sYNpl pfs ho gey hn qy bfkI dy sfry PylH ho gey hn. ieh gwl icwty idn vrgI swc hY ik ieh bfhrly pRFqF qoN afieaf sfrf mfl iewko iksm aqy iewko kuafiltI df hI hY. hux kVfhI cfVH ky Koaf koeI nhIN kwZdf. 25-30 rupey iklo duwD KrId ky 150 rupey iklo Koaf qF hlvfeI nUµ Kud hI pYNdf hY. ieh mukfbly df Xuwg hY jI, ies vyly awDy muwl 'qy miTafeI qF bfËfr ivwc afm hI ivk rhI hY. afh sfzy awzy vfly hlvfeI qF zwibaF vflf suwkf duwD hI kVfhI ivwc pf ky AuqoN cfVH idµdy hn Gotf. imµtF ivwc hI vrkF vflI brPI-pyVy iqafr kr ky Èoa kys ivwc sjf idµdy hn. sfzI sUJvfn srkfr ny qkrIbn 1200 kuieµtl Koey dy ieh KfD pdfrQ Ëbq kIqy sn. ieµny idnF mgroN ies mfl df kI hoieaf hovygf.

         lE jI ies 'qy vI Ërf gOr Prmf idE. hoxf kI aY jI, ijvyN koeI bµdf isrP awDf idn srkfrI dibÈ ivwc kwt ky AuwlU bftf ijhf bx jFdY iesy qrHF srkfrI dihÈq ivwc dwby hoey ies Koey 'qy KrINz af gey hoxgy. hux ieh Koaf Kfx dy kµm df rih hI ikwQy igaf hY. sVHFd mfrdy aYzy vwzy Bµzfr nUµ hux qF kF-kwuqy vI ikAuNt nhIN skxgy. ies ieko Jtky nfl kroVF dy krËfeI ho gey hn ieh hlvfeI. hux nfl hI ies muÈk mfrdI miTafeI nUµ nÈt krn vfsqy sfzf muÈk mfr mihkmf vI alI-alI krdf qur peygf.

         ipafry pfTko, afp nUµ GbrfAux dI koeI loV nhIN hY. bfhroN jo kuJ vI af jFdY Auh sfzy pµjfbIaF ivwc hI smF jFdY. bfhroN afeI hr iewk vsqU aYQy ho jFdI aY qQf asqU. lE jI iewk hor gwl vI cyqy af geI hY. sfzy afh lMbVdfr lwKf isµG kol ËmIn Gwt hox kr ky koeI sfk isry hI nhIN cVHdf qy ieh iewk muwl dI qIvIN lY afieaf. Auh qF jI dUjy idn hI mfl-mqwhIaf lY ky Bwj geI. iPr ieh klkwqy zrfeIvrI krn jf lwigaf. muVdf hoieaf ieh lMbVdfr klkwqy qoN kFqf muKrjI nF dI iewk bµgflx nUµ tfh ky ipµz lY afieaf. aYQy af ky Auh qF bx geI srdfrnI surjIq kOr iZwloN. pµjfbI bolx aqy ilKx-pVHn vI lwg peI hY. ies vyly sfzy mlk ipµz dI Auh cuxI hoeI srpµc vI hY. so Brfvo, zrn dI loV nhIN. KfE rsguwly qy luwto buwly, pµjfbIaF nUµ sB kuJ hËm qy KfDf-pIqf Bsm.

 

bfqF pµjfbIaF dI bypRvfhI dIaF qy Dµn jyrf goiraF df-bI aYs iZwlooN, aYzvokyt

         Bfrq qy pfikqsfn dI dosqI pRikiraf ÈurU hox nfl dovF dyÈF dy lokF df afAux-jfx vI vD igaf sI. mohflI ivwc Bfrq qy pfiksqfn df ikRkt mYc sI. ies mYc nUµ vyKx leI sYNkVy pfiksqfnI vIËf lY ky afey. iqµn idn pwCmI pµjfb qoN afey lok cµzIgVH ivwc myly vFg Guµm ky KuÈ huµdy rhy. pfiksqfn ivwc Èrfb 'qy pfbµdI lwgI hox kr ky pfiksqfnIaF ny dfrU pIx dI DuwkI kwZ idwqI. Auh slvfrF dy zwbF ivwc boqlF tµgI cµzIgVH nUµ lfhOr df anfrklI bfËfr bxfeI iPrdy sn. iewk Èfm ƒ muwK mµqrI vloN pfiksqfnoN afey mihmfnF leI cµzIgVH klwb ivwc smfgm rwiKaf igaf. hµs rfj hµs gfxf gf irhf sI, ‘‘ies kµizaflI qfr ny iewk idn Puwl bxnf[[[.'' gfxy Auprµq muwK mµqrI amirµdr isµG BfÈx dyx lwgy. Guwt-Guwt lwgI hox kfrn mihmfn bx ky afey vfhgf pfr dy pµjfbI Ëor-Èor nfl ‘muwK mµqrI-i˵dfbfd' dy nfhry lfAux lwg pey. amirµdr isµG kih rhy sn, ‘‘Brfvo, mYnUµ awgy vI bolx idAu. ijµnf ipafr qusIN awj idKf rhy ho, mYƒ lwgdf hY, mYƒ aglI ielYkÈn lfhOr qoN lVnI peygI.''

         mYN afpxy kol kursIaF 'qy bYTy do-iqµnF jixaF nfl gwlF krn lwg ipaf. Auh bhuq KuÈ sn. Auh hµs rfj hµs dy gfxy qoN eyny joÈ ivwc af gey sn, ik jy Aus idn koeI hwlfÈyrI dy ky AunHF nUµ vfhgy bfrzr 'qy Cwz idµdf qF Auh briln dIvfr dI qrHF rfqo-rfq srhwd Zfhux leI iqafr sn. Auh joÈ ivwc afey mYnUµ kihx lwgy, ‘‘Bfa jI, jy DfzIaF qy sfzIaF POjF rl jfx qF afpF sfrI dunIaf kuwt suwtIey.'' mYN AunHF ikhf, ‘‘pqµdro, hOlI bolo. jy afpxy ies ‘gupq eyjµzy' df aµgryËF nUµ pqf lwg igaf, Auh iPr lVf dyxgy. nfly imwqro, ieh qusIN nhIN boldy, quhfzy ivwc iskµdr qy cµgyË Kfn horIN bol rhy hn. ieh sfzf ieiqhfsk duKFq hY.'' Auh Ausy vyly kihx lwgy, ‘‘Bfa jI, asIN Dfzy vFg bhuqf pVHy qF nhIN hF, pr qusIN mµno jF nf mµnoN, hY ieh gwl swc.''

         sfzy pVdfdy, lwkVdfdy vI gorIaF cuwkx bfry afpxf ‘gupq eyjµzf' rwKdy sn. sBrfvF dI lVfeI vyly iswK POjF vloN jfn-hulvIN lVI geI lVfeI 'qy awÈ-awÈ krdf Èfh muhµmd ilKdf hY, ‘‘Èfh muhµmdf isµGF ny goiraF dy, vFg inSbUaF lhU ncoV suwty.'' pr nfl hI iswK POjF dy mymF bfry ‘gupq eyjµzy' df iËkr krdf ilKdf hY ik lVfeI leI qurn qoN pihlF isµG kihµdy sn, ‘‘[[[Pyr vVFgy AunHF dy sqr-Kfny, bµnH ilafvFgy sfrIaF gorIaF nI.'' ieh qF kudrqI pfsf puwTf pY igaf, ijvyN nYpolIan df vftrlU aqy ihtlr df nOrmµzI ivwc ipaf sI. vrnf pµjfb dy hr ipµz ivwc guwq vflIaF jYnIPr kOrF jfgo kwZdIaF nËrIaF pYxIaF sn.

         ieµglYNz ivwc ÈhId AUDm isµG df ÈhIdI idn mnfieaf jf irhf sI. pµjfb qoN igaf iek kvIÈrI jQf ÈhId dI vfr gf irhf sI-‘‘AUDm isµG gory hfkm nUµ mfr ky grijaf, mYN krFgf mymF rµzIaF qy PUk suwtFgf lMdn nUµ[[[.'' jlMDr qoN Aus smfgm dy ivÈyÈ mihmfn bx ky gey myry imwqr kOmFqrI pwDr dy nfmI pwqrkfr ny pRbµDkF nUµ smJfieaf, ‘‘jy goiraF nUµ ies kvIÈrI df qrjmf kr ky suxfieaf jfvy qF Auh ies 'qy pfbµdI qF lfAuxgy hI, nfl hI ies sµG pfV-pfV ky gfAux vfly JuwzU nfQ nUµ vI jhfËy cVHf dyxgy. ieh jFdf-jFdf iewk do pRbµDkF nUµ vI nfl lY zuwbygf.''

         ieho ijhy lokF nUµ pqf hI nhIN ik ÈhId AUDm isµG aµgryËF df kI lwgdf sI? AUDm isµG sfzf kOmI ÈhId hY, goiraF df nhIN. goiraF df ÈhId sr mfeIkl Auzvfier hY, ijs nUµ AUDm isµG ny mfiraf sI. kdy aµgryËf ny iekwTy ho ky pµjfb ivwc jnrl zfier df jnm idn nhIN mnfieaf. asIN kdI aPgfinsqfn ivwc jf ky hrI isµG nlUey dI brsI nhIN mnfeI, ikAuNik Auh gory nhIN hn, pr Dµn jyrf goiraF df[[[.

         mYN inAU Xfrk ivwc afpxy dosqF kol Tihiraf hoieaf sI. Èfm nUµ AunHF dy Gr ikwtI pfrtI sI. CotI ijhI ies pfrtI ivwc iekwlf mYN hI pwg vflf sI, bfkI sfry ‘amrIkx' bx cuwky sn. keI pµjfb af ky pwgF bµnH lYNdy hn. mYN Aus mihPl ivwc afpxy nfl myrI ipClI amrIkf PyrI vyly lfs eyNjls dy eyarport 'qy vfprI Gtnf df iËkr kIqf ik ikvyN mYnUµ bfkI svfrIaF nfloN inKyV ky AunHF ivÈyÈ kYmry rfhIN myrI pwg dI jFc kIqI sI. bUt, bYlt, btUaf, kot, pYwn, iswky, bYg smyq sfrf smfn aYksry mÈIn ivwcoN lMG igaf. mYN vI dUjy pfsy lwgy mYtl iztYktr ivwcoN lMG ky bfkI musfPrF nfl agFh jfx lwgf qF sikAuirtI vfly ny mYnUµ awgy ho ky rok ilaf. myry rukidaF hI Auhny mYnUµ kµD Auwqy lwgy kYmry hyT Klox leI ikhf. mYN sUlI cVHy eIsf vFg bfhF PYlfa ky kµD nfl Zoa lf ky KVo igaf. bVf ajIb lwg irhf sI, pr zyZ sO musfPrF dI jfn df svfl sI. mYnUµ ipwCoN dwisaf igaf ik pwg ivwc Cupy ivÈyÈ DmfkfKyË qrl pdfrQ dI shI skrIinSg krn leI ivÈyÈ kYmry dI loV hY. AuNj sfzf afpxf vI ksUr hY. sfzy ivwc kuJ aijhy lok hn, jo sfrI kOm nUµ ÈwkI bxfAuNdy hn.

         ipCly sflIN hI iewk ÈRomxI kmytI mYNbr dI pwg 'cooN puls ny aPIm brfmd kIqI sI. aPIm iljfx vflf grnyz vI iljf skdf hY. amrIkn aiDkfrI pwg nUµ ivÈyÈ kYmry nfl vyKdy sn. mYnUµ AunHF pwg lfhux leI nhIN sI ikhf. ies df iËkr mYN tI vI 'qy afpxy tfk Èoa ivwc vI kIqf sI. amrIkf dOiraF 'qy jfx vfly iswK mµqrIaF aqy aPsrF 'coN iksy ny vI pwg lfhux dI iÈkfieq nhIN kIqI. myrI gwl sux ky Aus mihPl ivwc hfËr imwqr kihx lwgy ik mYN hI ies qrHF dI skrIinSg df burf nhIN mnfieaf. jdoN mihPl QoVHI grm hoeI qF cutkly suxfAuxy ÈurU ho gey. gwl pµjfb dI cwl peI. myrI pwg vflI Gtnf 'qy iewk dosq ny cutklf suxfieaf, ‘‘iewk vfr pµjfbI iewkTy ho ky pµjfb dIaF sVkF, skUlF, hspqflF dI mfVI hflq dI crcf kr rhy sn. aKIr amrIkf 'qy hmlf krn bfry soicaf igaf, ikAuNik amrIkf ijs mulk nfl vI lVdf hY, Aus nUµ qbfh krn ipwCoN XU aYn E, ivÈv bYNk aqy amrIkn kµpnIaF rfhIN shfieqf kr ky sfrIaF sVkF, skUlF, hspqflF, pulF afid dI muV-AusfrI kr idµdf hY. amrIkf nfl pµgf lY ky iewk vfrI qF qbfhI hovygI, pr ipwCoN Auh sB kuJ bxf dyxgy. ajy amrIkf 'qy hmlf krn bfry jYkfrf Cwizaf hI sI ik iekwT ivwcoN iewk bfbf boilaf, ‘‘muµizAu, kfhlI nf kro, ajy hor soc lvo. jy afpF 'mrIkf nUµ hrf idwqf, iPr sVkF kOx bxfeygf'?''

         ipwCoN jdoN pµjfbI mIzIey ivwc amrIkf ivwc ‘pwgF luhf ky huµdI qlfÈI' dIaF KbrF Cpx lwgIaF qF ieh cutklf swcf sfbq ho igaf. iewk lIzr, ijs df afpxI kursI ijµnf mfnisk ivkfs nhIN sI hoieaf, ny aKbfrF ivwc ibafn dfg idwqf ik ‘‘amrIkf iswKF nfl pµgy lYx qooN bfj afvy.'' mYN aKbfr pVH ky duaf kIqI ik ‘dyKIN Brfvf, ikqy aglf pRogrfm bol dyvy'. ijhVy lwKF pµjfbI amrIkf ivwc sOKI rotI KFdy hn, Kf lYx idAu. Dµn jyrf goiraF df[[[.

         qIh sfl amrIkf ivwc rhy aqy gorI nUµ ivafhy myry imwqr srdfr pRqfp isµG ny XogI hrBjn isµG nfl cfr sfl amrIknF nUµ iswK bxfAux df pRcfr kIqf hY. Auh dwsdy hn, ‘‘gory pdfrQvfd dy sqfey rUhfnIaq dI qlfÈ ivwc hI pUrb vwl vyKdy hn. XogI hrBjn isµG goiraF nUµ gurU nfnk dI iPlfsPI Å aqy Xogf aiBafs nfl hI iswKI smJfAuNdy sI. sfzy vfihgurU nUµ AunHF dy gfz vrgf bxf idµdy sn. jy ikqy ‘ZfzI vfrF' suxf bihµdy, Pyr AunHF dOV jfxf sI. asIN afpxy ‘gupq eyjµzy' bfry nhIN sF dwsdy.'' Auh idwlI ivwc dwKxI amrIkf dIaF solF aµbYsIaF leI spYinÈ BfÈf dy do-BfÈIey vjoN kµm krdy hn. pµj-Cy rfjdUqF nfl Auh bqOr lyKk myrI gwl krvf cuwky hn. arjntfeInf dy pRvfs ivBfg leI vI kµm krdy hn. AuhnF df inwjI qjrbf hY ik jdoN iswK ivdyÈF ivwc sVkF 'qy briCaF-qlvfrF nfl jlUs kwZx smyN gqkf Kyzdy hn qF goiraF dy mUµh vyKx vfly huµdy hn. ieh gwl mYN vI amrIkf aqy kYnyzf ivwc mihsUs kIqI hY. gory mn ivwc ËrUr socdy hn ik ieh sVkF Auwqy nSgy hiQafr ikAuN lihrfAuNdy hn? gory sfnUµ mIzIey ivwc ikrpfnoN ikrpfnIN huµidaF nUµ vyKdy hn. pwCm ivwc jnqk QF 'qy nSgf hiQafr suriKaf nUµ Kqrf smiJaf jFdf hY. pµjfb ivwc qF TIk hY, pr ivdyÈI sVkF 'qy ies dI koeI quk nhIN bxdI. pr Dµn jyrf goiraf df[[[.

         hor kOmF vI afpxy idn-idhfVy qy iqwQ-iqAuhfr mnfAuNdIaF hn. sVkF 'qy jfm lfAux df irvfj Bfrq ivwc hI hY, ivksq dyÈF ivwc nhIN. gory ÈorbfË nhIN hn, kfgËI kfrvfeI krdy hn. afstrylIaf rihµdy myry iewk lyKk imwqr ny dwisaf hY ik ‘nslI hmilaF' (jo vfprIaF sfrIaF luwt-Koh dIaF ihµsk GtnfvF df mihË pµj PIsdI hI sn) df Bfrq srkfr sKq noits lY rhI sI. sfzf ivdyÈ mihkmf qy pRDfn mµqrI df dPqr afstrylIaf srkfr kol afpxI nfrfËgI Ëfhr kr rhy sn. afstrylIaf dy pRDfn mµqrI aPsos pRgt kr rhy sI, pr kuJ pµjfbIaF ny muËfhry dOrfn iewk srkfrI iemfrq qy afstrylIaf df Jµzf lfh ky Aus dI QF Bfrq df Jµzf lihrf idwqf qy nfl hI bwkry bulfey. afstrylIaf dy pRDfn mµqrI dy puqly jlfey. jy iksy gory ny Bfrq ivwc ieµj kIqf huµdf qF Aus dy hÈr df aµdfËf qusIN Kud lgf lAu. pr Dµn jyrf goiraF df[[[.

         PUk CkfAux vfly qy awg lf ky kµD 'qy cVHn vfly zwbU hr QF hI huµdy hn. igxqI dy lokF dI glqI kr ky mOjF krdy lwKF pRvfsI pµjfbIaF df nuksfn hovygf. myry afpxy prvfrk mYNbr vI prvfsI hn. gwl do sfl purfxI hY. amrIkf dI tYksfs styt ivwc iewk vfr aYqvfr dy idn jdoN ardfs kr ky Bog Auprµq sµgq lMgr Ck ky GrF nUµ clI geI qF ds ku muµzy gurduafry dy ipCvfVy lwgy nYwt 'qy vflIbfl Kyzx lwg gey. Aus idn AuQy myry dosq mYnUµ dwsx lwgy ik ieh rfÈtrpqI buÈ dI hom styt hY, qy Auh aksr ieQy afAuNdy rihµdy hn. mYN ikhf ik Xfr, jy buÈ nUµ awj dI kIqI ardfs ivcly sfzy ‘rfj krygf Kflsf[[[ bcy Èrx jo hoey' vfly pRogrfm df pqf cwl jfey qF prI khfxIaF dI rfjkumfrI vFg pihlF qF Auh hwsygf, iPr roeygf. hwsygf ies leI ik mYnUµ hor jotIdfr iml gey hn. roeygf ies leI ik mYN sfrI dunIaf 'qy rfj kr irhF. ieh Blymfxs myry Gr dy ipCvfVy bYTy sfnUµ hI mFjx df pRogrfm AulIkI bYTy hn.

         ipCly hPqy izskvrI cYnl 'qy mnIlf dy jµglF ivwc ÈyrF vloN mnwuKF dy mfry jfx 'qy zfkUmYNtrI iPlm idKfeI jf rhI sI. iewk iksfn Kyq ivwc pwTy vwZ irhf sI qy kol hI Aus df kuwqf bYTf sI. sfhmxy Gfq lfeI bYTy Èyr dI ryNj ivwc jdoN bfrF bor dI ryNj ivwc iqwqr dy af jfx vFg iksfn af igaf qF Èyr ny hmlf kr idwqf. Èyr df hmlf asmfnI ibjlI dI clkor vFg huµdf hY qy Aus dy iÈkfr nUµ pqf hI nhIN cwldf ik kI Bfxf vrq igaf, pr Èyr df inÈfnf cuwk igaf. iksfn df moZf qoVdf Èyr afpxy Bfr agFh jF izwgf. EdoN hI kuwqf Ëor dI BONikaf. Èyr hurIN ies acfnk hoeI avfË qoN Gbrf ky cwizaF ivwc pUC dyeI vfho-dfhI dOV pey. Èyr awgy-awgy qy kuwqf ipwCy-ipwCy. kuwqf Ëor-Ëor nfl BOONkdf Èyr nfl iewk PrlFg qwk jµgl ivwc dOVf ky muV afieaf. myry nfl bYTI myrI bytI mInUµ ny ikhf, ‘‘pfpf, jy kuwqy nUµ pqf cwl jFdf ik jo cfr pYrF vflf jfnvr Aus dy BONkx qoN zr ky awgy-awgy dOV irhf hY, Auh kOx hY qF kuwqy df hfrt PylH ho jfxf sI. jy Èyr ipCFh mUµh Guµmf ky vyK lYNdf ik Aus ƒ zrfAux vflf kOx hY qF Auhny Èrm nfl mr jfxf sI.''

         gory sfzy vFg rOlf nhIN pfAuNdy, klm clfAuNdy hn. mYnUµ pVHy-ilKy qy afpo afpxy KyqrF ivwc kfmXfb pRvfsIaF ny dwisaf ik afstrIaf, afstrylIaf smyq do ku hor XUrpIan dyÈF ny pµjfbIaF jF BfrqIaF, jo pwky hoxf cfhuµdy hn, dI ivÈyÈ jFc dy KuPIaf hukm jfrI kr idwqy hn. idwlI siQq kYnyzf df rfjdUq qF mIzIey ivwc kih cuwkf hY ik pµjfbIaF dI QF dwKxI BfrqIaF nUµ pRvfs leI pihl idwqI jfvygI. ies ‘nslvfd' nUµ swdf asIN Kud dy rhy hF. swc ieh vI hY ik Bfrq vrgf ivqkrf (CUaf-Cfq) hor ikDry vI nhIN hY. ivdyÈF ivwc AunHF dyÈF dy kfiedy-kfƒnF anusfr hI cwlxf cfhIdf hY. ipµzF qoN iswDf ivdyÈIN phuµcy (rsqy ivwc jlMDr, cµzIgVH rihx dy qjrby vgYrf) sfzy keI anpVH pyNzU lok qF ivdyÈF nUµ vI pµjfb srkfr dy aDIn hI smJdy hn. mYN Xorp, amrIkf, kYnyzf Guµm ky vyiKaf hY ik bhu-kOmI, bhu-DrmI, bhu-BfÈfeI aqy anykF siBafcfrF vfly mfhOl ivwc ‘kwtVqf' muwK Dfrf qoN inKyV idµdI hY, ivqkiraF ƒ swdf idµdI hY. ‘jyhf dyÈ iqhf Bys' vrgy muhfvry aYvyN nhIN bxy. ‘pµjfbIaF' nUµ iewkIvIN sdI aqy aTfrHvIN sdI ivwc Prk smJx dI loV hY.

 

 hws ky jI, qYƒ iksy nfl kI?-jgjIq isµG koml

         bilhfry jFdf hF mYN Es aËIË qoN, ijs dy skUtr dy ipwCy iliKaf hoieaf sI, ‘‘hws ky jI, qYnUµ iksy nfl kI?'' aYsf ilKx df kI Bfv hY Aus nOjvfn qoN hI jfxnf cfhuµdf sF, pr mYN jfx nhIN sikaf. iksy dy mn ivwc Putdy lwzUaF dI imTfs qF hI mfxI jf skdI hY jy qusIN i˵dgI dy cµd imwTy-slUxy, kuqkuqfrIaF BrpUr pl mfxy hox. ijs dy nfl bYT ky qusIN kdy hwly hI nhIN, Aus qoN qusIN ieh aiqaµq rfË dI gwl puwCx 'qy Èfied ieh sux lvo-

quJ ko prfeI ikaf pVI

apnI nbyV qU.

         aYsIaF socF ivwc ieh isrlyK myry aµdr Gol-mcolf kr irhf hY-lukx mItI Kyl irhf hY. ieh isrlyK myry nfl mmqf dIdI dI buwkl ivwc KyzdI ryl ivBfg dI kursI vFg mYnUµ lflU pRsfd smJ ky itwcrF kr irhf hY. ijvyN ijµn-BUq kwZx vfly icmty mfr-mfr ky, imrcF suµGf-suµGf ky qy vfl iKwc-iKwc ky kihµdy hn, ‘‘bfhr inkl, nhIN qF iPr jF qUµ hY nhIN jF ieh hY nhIN jF mYN hY nhIN.''

         mYN awj ivaµg dI klm nUµ KoB-KoB ky Buwl-Buwl ky vI Xfd afAuNdy aqy ibwlI bx ky bfr rsqf kwtdy ies BUq nfl nijwTx df PYslf kr hI ilaf hY. BUq, jo vrqmfn qy BivwK dy ivckfr ZIT bx ky ltk irhf hY, Auh hY ‘hwsxf'. awj dy Xuwg ivwc ‘hwsxf' qF asµBv hY hI, iksy nUµ afKxf ‘hws ky jI' hor vI muÈkl hY. quhfzy ‘hws ky jIx' jF ‘byprvfh ho ky jIx bfry socxf muÈikl hI nhIN, asµBv hY. ies sµBv-asµBv dI iCµÖ dy Zol-Zmky ivwc rUeyN-mUeyN hoey mYnUµ iewk kµjUs kfr mflk syT dI gwl Xfd afAuNdI hY. syT ny spIz ivwc dOVdy zrfeIvr nUµ ikhf, ‘‘rok Eey kfr.'' cIN[[[krdI kfr rukI. syT ny zrfeIvr nUµ ikhf, ‘‘Auh PuwtpfQ 'qy mUµgPlI df dfxf ipaf hY, cuwk ky ilaf.'' zrfeIvr ny hukm dI pflxf kIqI. syT ny mUµgPlI dy BrpUr zozy 'coN do dfxy kwZy qy iewk dfxf zrfeIvr ƒ idwqf qy iewk afp mUµh 'c pfAuNidaF Purmfieaf, ‘‘sfzy nfl rhyNgf qF iesy qrHF hI aYÈ kryNgf.''

         lwgdy hwQ iewk hor lqIPf arË hY hËUr. iewk kµjUs mYlf qy gµdf kwCf pfeI byrI 'qy cVH ky byr Kf irhf sI. iksy imwqr ny ikhf, ‘‘rlf rfmf kI kr irhf hYN qy kI Kf irhf hYN?'' kµjUs boilaf, ‘‘sfdf pihxnf qy sfdI Kurfk hI sfzI cµgI ishq df rfË hY.''

         lqIPy hwsx hsfAux leI huµdy hn, bÈrqy ik ieh Jtpt smJ af jfx. iewk ivakqI ÈmÈfnGft ivwc sskfr vyly iKViKVf ky hws ipaf. jdoN aYsy duKdfeI smyN Aus dy hwsx df kfrn jfxnf cfihaf qF Auh kihx lwgf, ‘‘aYh jo jl irhf hY, Cy mhIny pihlF ies df suxfieaf lqIPf mYnUµ huxy hI smJ afieaf hY.'' Èfied hfsf vI huxy afieaf hY.

         jdoN gwl hws-hsfAux dI cwly qF lqIPy ibn-bulfey mihmfnF vFg brsfqI KuµBF vFg Kud-b-Kud pRgt ho jFdy hn. ijnHF kol lqIiPaF nUµ smJx df hunr huµdf hY, Auh hwsdy hn. hwsdy Gr hI vsdy huµdy hn, pr hwsdy Gr vI AunHF dy hI huµdy hn ijnHF dI koTI dfxy huµdy hn. vrnf roNdf ikAuN hY qF Auwqr imldf hY, ‘‘jnfb Èkl hI aYsI hY jF iPr JolI hI KflI hY.'' aYsy Kflm-KflI ikvyN hws ky jIxgy?

         Gor mµdI dI dVrn ivwc, byroËgfrI dy pµijaF ivwc GridaF qy dosq-imwqrF dy qfhinaF dy pRdUÈx 'c iGiraf mnuwK jy hm-AumrF nUµ inEqf dyvy hwsx df qF ËrUr Auh kmlf hovygf. bfËfr ivwc jf ky jdoN lUx qy afty dfl df Bfa cpyVF mfrdf hY, AudoN koeI hsx hsfAux leI hulfrf dyxf CoilaF nUµ bdfm mµn ky Kfx dy brfbr hY. kwlH hwsx dI QF jy koeI imwqr nUµ vI CoilaF rUpI bdfm vµzdf iPrdy qF iPr hor vI hwsx vflI gwl hY.

         ijQoN qwk gwl hws ky jIx vflI hY TIk qF jfpdI hY, pr qYnUµ iksy nfl kI? jdoN nfl joV idwqf jfey qF mksd kwlm 'kwlf jF iPr CVf CVFg rih jFdf hY. afiKr qF koeI hsfAux vflf cfhIdf hY. koeI quhfnUµ hwsidaF dyKx vflf, quhfzy hfsy df pfrtnr jF dfd dyx vflf qF hoxf cfhIdf hY. vrnf ‘jµgl myN mor nfcf iks ny dyKf' vflI gwl hI hY. kwlm klf hwsx vflf dIvfnf mµinaf jFdf hY, pr dIvfnf vI sfƒ idsdf kwlf hY. Aus dI iKaflI dunIaf ivwc Aus nUµ jo mylf mylIaF df idKfeI dy irhf hY, Auh Aus nUµ iekwlf nhIN drsfAuNdy.

         pr cµgI gwl leI jy dunIaf kYdoN df rol adf krdI hY, kwcy GVy DrdI hY qF iPr ‘‘sfnUµ iksy nfl kI?'' vflI gwl krnI pY jfvy, qF prvfh nf kro, tUµzy lft dI. hwsxf sfzy mn dI Kurfk hY, ieh Kurfk vµz ky CkI jfey qF hI sPl hY. sFJf hfsf gurU ky lMgr vFg hI pivwqr hY. hfsy dy lMgr luafAuxy bhuq cµgy hn. ienHF lMgrF dy ivroDIaF dI prvfh nhIN krnI cfhIdI.

         ieh ivcfr ‘hws ky jIa, qYnUµ iksy nfl kI' jdoN skUtr 'qy cVHI jvfnI nfl juVdf hY, AudoN ieh sfnUµ vDIaf rPqfrI bxfAuNdf hY. jdoN asIN rPqfr nUµ guPqfr qy dsqfr nfl KVf kr ky spIz ivwc hfsf ilafAuNdy hF qF AudoN asIN inÈicqqf nfl juVdy hF. hfsf jy rPqfr nfl nf dOVy qF spIz kµtrol qoN bfhr hovygI. hfsf sfzy mn dI KuÈI df icµnH hY. spIz vflf hfsf jy bryk qoN bfgI ho jfey, aYksIlytr nfl TwTy krn lwg jfvy, hwQ Cwz ky qfVIaF mfrn lwg jfey qF iPr aYksIzYNt, pr ieh hfsf mµzIaF dy BfvF nUµ Bul ky sfnUµ muÈklF nfl jUJx vwl pryry qF iPr ieh sfzy leI i˵dgI hY i˵dgI. agFh vDx leI ieh aduwqI hfsf hwsx qy anoKI qy iekwlI dunIaf ivwc vsx leI ËrUrI hY. qusIN KuÈiksmq ho jo aOKy GuwtF ƒ prHF Dkyl ky vI hwsdy ho-hsfAuNdy ho qy jIvn nUµ kuqkuqfrIaF nfl iksy nf iksy bhfny joV ky rwKidaF hoieaF jUJdy vI ho qy juJfrUaF nfl juVdy vI ho.

ivaMg bfxI/do qyrIaF do myrIaF


mfby df pRbMd hI kr ilaOxf sI-zf amrjIq tFzf (isznI)

     
-zfkt sfb jI qusI kYNdy ho ik eyNzIaf gyVf mfr ky afey ho-koeI ipMz dI hI bfq gwl suxfE-kYNdy ny EQy qrykI eynI vd geI hY ik EQy jI bMdy leI kMm kfj krOx clfAux leI bfkPIq bOq cfeIdf af-[[?

-hF BfeI amlIaf eyNzIaf gyVf mfr ky afey hF-bfq gwl ieh af ik hr koeI afpxf Xwkf dOVfeI iPrdf af “lok keI qF qyry argy kMm qoN ibnFh hI eyny ibjI ny ik pOuwC hI nf- nfly qMU kyVf pihlF amrIkf rYNdf sI-EQy hI jnm Dfiraf sI qU vI-nfly qyry kyVy kMm kfj cldy ruk gey ny EQy -kI Eey qMU mhwl Cwqx lwgf sI qF Cq izg peI af jF hor mihl qfjL bnOx lwgfsI qF gOrmMt ny rok lf qI af-gwl qF kr-
 
-jI iPr bI keI bfr pwqf nsLf nf imly jF iPr Dyly pYsy byly bMdf hI kMm aONdf af quhfzy argf  -
kI gwl bVf btr copVI jfnF koeI hor neI lwgf mwQy qyry awj-
-qYnMU bQyry jfxdy ny qyrf kMm ikvyN ruk skdf hY-bfkPIq EdF qyrI bQyrI af srkfry drbfry-kMjrf PlOr qwk qYnMU koeI pCfxdf neI-gwlF qMU mx 2 dIaF krn lwg ipaF vlYq df jUs pI ky-
-hF jI ieh qF hY-pr kdy koeI kMm hoieaf qF dwisE-
 
-amlIaf, Xfr hor kMm Pyr seI pihlF afh nfrvy vflI BUaf nMU Pyr qor ilaf qy gryjI iswK eyqoN

-ipMz df gyt iPr seI-
-dwso jI ikwdx?  
-jdoN vI ivhl hovy qyrf-
-pihlF jI jrf-ipMz df
hfl cfl suxfE-mfby df pRbMd hI kr ilaOxf sI-jy Borf peI af qf CkfE iPr-rMgF c qF KyzIey pihlF-
mYN kIqI sI rfjy dI BUaf nfl QoVI jyeI gwl beI Auh qF hux gwl hI gryjI c krdI af
kI kYNdI jI-
gwl kr kyVI neI gwl
dsdI-
pihlF kYNdI amrjIq eyQy boa bOq aONdI af-nflIaF c gMdgI bOq af-
mYN ikaf beI qMU kwl jfxI pihlF BUaf amrIkf rYNdI sI

-neI kYNdI “
iPr mY ikaf 2 sfl bfd eyMzIaf
bdl qF neI igaf eynf ik BUaf ijMnf gFa ho jFdf-
gwlF krdI 2 mYnMU kYx lgI-lY
lok EQy bolI bI vdIaf boldy ny- sfiraF ny cIjF dy nF hI hor rwKy hoey
–jdoN mY
kuJ nF puwCy qF ho geI surU-
kYNdI amrjIq EQy snoa bOq pYNdI af-mYN
ikaf Auh kI blf af- kYNdI afhI brP nMU kYNdy ny-gobI df nF kOlI, tmftrF nUM BFmy gly hox mYto- eydF hI aflUaF nMU pYto-gl kI hryk cIj df nF hI bdl idqf af EhnF lokF ny-
mY ikaf BUaf qMU EQy krdI kI sI-eynf pVH ilK ky-
- kYNdI afhI glOslI vflI dukfn sI qyry PuwPV dI“ qy iPr mY puiCaf beI-afpxy pwly qF AUVf bI neI sI qy kMm ikwdF cwldf hY-
-kYx lgI lY msLIn hI boldI af jy zwbf mUrdI lMgfE qF
–bfd c iek btn dwbo, agly nMU ids pYNdf sI ik sfry pYsy eyny-
aglf pUry kI bfdU dy ky qurdf bxdf af-nf mYnMU pqf huMdf sI ik bfkI kI bcy
–iPr asI Auh bI msIn lf leI jyVI sfb bI afp hI krdI af-qy mYN notF dI pCfx krky bkfieaf dyxf surU krqf- QYkU jF sfrI
keI jfE kMm ruVIH jFdf af-
iPr qF jI BUaf gryjx bxgI smjo-
neI puwq EQy dI bolI hI eydF dI af
awg lgxI-pqf hI neI lgdf-nfvIjn kYNdy ny-keI qF Jwt iswK jFdy ny qy myry argy
AuNglIaF nfl hI tU qRI kr 2 ky zMg sfrI jFdy ny-


hfs-ivaMg ivaMgbfxI/do qyrIaF do myrIaF

  qMdUrI rotI qVkI dfl + aMb df acfr= pMjfbI Kfxf-zf amrjIq tFzf (isznI)  


Bojn koeI vI hovy pr hovy svfdI qy iPr ikhVI jIB hY ijs c pfxI dIaF bUMdF nhIN jnmdIaF -jrf soco. rotI jy BuwK lwgI hovy qF BFvy acfr ipafj jF guV nfl hI atyr idE-surg df njLfrf af jFNdf hY-pkOiVaF nfl rotI jF prOTy, acfr nfl prOTy-dfl ipafj nfl rotI-keI myl hn -ijvyN sfg qy mwkI df tuwk. hF jy ikqy ipafr siqkfr nfl rotI bxy qy Pyr KfDI jfvy qF arsL qy AuzfrI vrgf luqPL af jFdf hY-ijafdf pkvfn vI cMgy nhIN huMdy- qVkI dfl nfl rotI +acfr vI surg dy duafr qy lY jFdf hY.  


mYnMU vI sR KusLvMq isMG vFg afdq hY ik mYN vI svfdI Bojn bixaf hovy shI keI vfr jLrUrq qoN hI ijLafdf Kf lYNdf hF aqy iPr pyt Krfb hox aqy nINd cMgI qrHF afAux dI sjLf BugqxI pYNdI hY. mYnUM vI sdf svfdI Bojn nfl moh irhf hY aqy aksr mYN ijLafdf Kf lYNdf hF aqy iPr ies dy Ault  nqIjy Bugqxy pYNdy hn. 50 df dhfkf lgBg awDf pfr krn AuWqy mYnUM myry zfktr ny afpxI Kurfk `qy kfbU rwKx dI icqfvnI vI idwqI. AunHF ny mYnUM ikhf ik myrf Bojn lUx, KMz, msfilaF aqy AunHF cIjLF qoN bgYr hoxf cfhIdf hY,ijnHF nfl svfd vDdf hY. kOx ies Bojn nUM dunIaf ivc svfdI kih skdf hY?


 jo vI hovy, mYnUM brykPfst ivc brfAUn tost nfl smJOqf krnf ipaf, lMc ivc dhIN dy nfl dfl jF iKcVI aqy rfq nUM iznr ivc iek pkvfn. ieh bhuq hI musLikl sI ikAuNik svfdI Bojn dI Xfd sqfAuNdI rihMdI sI. mYN bhuqI vfr tI[ vI[ AuWqy vDIaf pkvfnF dI iqafrI sMbMDI pRogrfm dyKdf rihMdf hF. Aus nUM dyK ky myry mUMh ivc pfxI Br afAuNdf hY. mYN pkvfnF nfl sMbMiDq ikqfbF dy pMny pltdf hF aqy vwK-vwK pkvfnF dy svfd dI klpnf krdf rihMdf hF. myrI vI ieMtrnYt jF iPr ikqfbF dyK ky  vwK-vwK dysLF dy pkvfnF bfry bhuq rucI vD jFdI hY. ies qrHF myry kol vI  sB qoN vDIaf cInI, lYbnI, bMgflI, dwKxI BfrqI,aqy pMjfb dy keI pkvfnF dI sUcI iqafr hY. afKr iPr mYN BfrqI pMjfbI hI Kfxf Kf ky sMqusLt huMdf hF. mIt, aMzy, duwD aqy sbjLIaF qoN keI pRkfr dy Bojn bxfey jf skdy hn. mYN afp vI keI Bojn bxf lYNdf hF. bhuqI vfr mYnMU iksy df Bojn svfd hI nhI lgdf pr mYN keI vfr idwl rwKx leI JUTI qfrIP vI jrUr kr idMdf hF. ieh ies leI ikAuNik bhuqy lok vizafeI dy kx pI ky CyqI ipafs imtf lYNdy hn. pr jy ikqy Kfxf vDIaf bixaf hovy qF rsoeI hI Gr vVidaF hI dws idMdI hY. aksr mYnUM myry dosq afpxy Gr ivc bixaf Bojn Kvf ky anMd vI lYNMdy hn.mYnMU afp vI Kfxf bnOx qy KvfAux df sOk hY. dfrU dy nfl 2 ieh qjrby afm vIk ieMz qy cwldy hI rihMdy hn.


ieh hfl hux Gr 2 ho igaf  hY amlIaf -bfpU dy goizaF nMU ajy sfh neI jy afieaf huMdf pihlIaF iksqF smytx qoN jd nMU aglf koeI nf koeI tFtf iCiVaf huMdf hY-sfry eysy hI afryH bcfry lwgy hoey ny-pihlF GrvflI dIaF loVF pUrIaF krdy rhy qy hux bwicaF dIaF loVF pUrIaF krn df Tykf ilaf hY lokF ny-pr Gr c jy iksy nMU kho ik pfxI df glfs deIN qF kYxgy “kI gwl gozy kMm neI krdy jF lwqF tuwtIaF hoeIaF ny-jF hukm bOqf clOxf aONdf af-lY kr lE pIpy nMU buwk-


-iewk gwl pUrI hovy qF sfry 1 hPqf KusL rYxgy “iPr hor arjI dYr kr idMdy ny ik PlfxI 2 cIj Gr c hY neI jldI pRbMd kro neI qF Gr vVn dI loV neI-lY kr lE gwl-jfxI jy roj mMg pUrI hoAU qF rotI tuk imlU neI qF gurdbfry -Xfr bMdf eys kMm leI hI jIa irhf hY-ik GroN tMby KfE qy afKy lgx nMU koeI vI neI-
-dyK leIN gFa 2 amlIaf - sfry KusL EdoN hoieaf krngy jdoN buVf KIsf KflI krky bfhr ikqy imkzonlz qy Kf pI ky EQy hI rfq kwitaf krU-pr iPr dyKIN kI hoxf-


-sfry twbrF ny EQoN imkzonlz Kf pI ky ibwl quhfzy mwQy mVH afieaf krnf-bVy XugqI ny awj kl dy
nafxy-iPr vI aOrqF,bwcy bfpU qoN inwq KusL kdy neI jy hoxy Bfmy lwK kosLtF kr leIE-


pkOiVaF nfl rotI jF prOTy, acfr nfl prOTy-dfl ipafj nfl rotI qF kI imlxI hY-tYm hI neI hY iksy kol. acfr ipafj jF guV nfl vI tuwk Kfx nfl surg df njLfrf ids pYNNdf hY

 

jy BuwK lwgI hovy qF-pr eyQy ieh vI Kfxy nhI lwbdy- ivhl mr igaf hY rsoeIaF coN-Gr aflIaF kMm krn ik sfg qy mwkI df tuwk Qwpx-jd qwk aglI sUa jF aYn sO zflr df not Cfp idMdI hY. huux qF vlYq c birwz jF sIrIal jfxI pMCIaF df cogf hI KfxI pAU.


vlYq c svfdI Bojn bixaf ikwQy lwbdf hY! jo jLrUrq qoN hI ijLafdf Kf lvy-kMmF ny mfr ilaf hY lokF nMU-BuwKy pyt ny  Krfb svfa hoxf hY, cMgI qrHF nINd vI nhI afAudI BuwKy pyt . dosqo! Zfby vrgI qVkI dfl nfl qMdUrI rotI + aMb df acfr vrgf surg df duafr qF kdy 2 hI idisaf krU.    

   

 
ivaMgbfxI/do qyrIaF do myrIaF


jdoN EhI mihbUb Auh nhI rihMdf-zf amrjIq tFzf (isznI)

 

ieh dunIaf pRym dIaF adBuwq AudfhrxF nfl BrI hoeI hY pr awj iËafdfqr mfmilaF ivc asIN pfAuNdy hF ik kuJ lYx df mfiDam hI rih igaf hY. pRym iek lkˆ bx igaf hY. jdik pRym qF iek lgfqfr cwlxvflI pRikiraf hY jo hmyÈf cwldI hI rihxI cfhIdI hY. Aus df koeI pVfa jF inˆicq mMil nhIN hY. Hoxf ieh cfhIdf hY ik ivafh dy bfad pihlF bx cuwky ieh pRyimkf aqy pRymI afpxy afp hux vI pqI-pqnI nhIN sgoN pRymI-pRyimkf vI mMnx. iek dUjy qy Brosf, iek dUjy dIaF glqIaF  nr aMdf krnf, hr kMm qy slfh-mˆvrf aqy sihmqI hovy.


Buwl pqnI koloN vI huMdI hY aqy pqI koloN vI. Buwl krnf qF sDfrn mnuwKI suBfa hY. aijhf koeI nhI ijs koloN glqI nf huMdI hovy. aijhy smyN iek-dUjy do Tihrf ky qnfE pYdf krnf mUrKqf hY. smJdfr lok smwisafvF df hwl smJdfrI nfl krdy hn, JgVy nfl nhIN qF kI qusI cMgy pRymI jF pRyimkf bxy rihx leI Kud iqafr krogy.


AuNJ qF ivafh dy bfad pirsiQqIaF kuJ ieMJ bdldIaF hn ik bhuq kuJ gVbVf jFdf hY, sB Ault pult,pihlF vyKy supny hvf ho jFdy hn. Auh cfnxI nhI idsdI. Ivafh qoN pihlF kuafry pRyimkf-pRymI’ ivafh dy bfad Gr gRihsQI clfAux dy bfry kuJ Kfs pqf nhIN huMdf aqy jdoN ivafh dy bfad sB kuJ afpxy AuWpr af jFdf hY qF asmfn GuMm jFdf hY.


rfh bdl jFdy hn, afriQk smwisafvF afdmI dy aMdr icVicVfpn ilaf idMdIaF hn EhI mihbUb Auh nhI rihMdf. pihlF vfly qoVy sqfry EdF nhI ikqy lwBdy ik ikwQy rwKy gey sn-GraflI bQyrf puCdI hY ik jI-Auh qfry nhI lwbdy jyVy qusIN ikqy qoVky rwKy sn-myry leI.


AudoN jIvn sfQI dI CotI-CotI Buwl vwzI lwgx lwgdI hY jo brdfÈq nhIN huMdI. dohF ny ikAuNik pRym
ivafh kIqf huMdf hY qF koeI vI afpxy afp’dUjy sfhmxy kmor sfbq nhIN krnf cfhuMdf aqy BrpUr mukfblf krdf hY. iek dUjy qy doˆ lgfAux dy ies dOr ivc sdf rihMdf hY- mMn lY amlIaf jy ikqy pRymI-pRyimkf df ivafh dy kuJ idnF bfad hI dohF ivc iGc 2 rU ho jFdI hY.


jo CˆrfrqF,jo glqIaF ivafh qoN pihlF hws ky tfl idwqIaF jFdIaF hn Auh ivafh qoN bfad vwzIaF KfmIaF bx jFdIaF hn. gwl-gwl qy nok-JoNk surU ho jFdI hY. Kfs qOr qy bMdy CotIaF-CotIaF glqIaF qy bolxf ˆurU kr idMdy hn. iPr gwl-gwl˜qy aijhIaF gwlF huMdIaF hn ijvyN qyry nfl ivafh krky mYN bhuq vwzI glqI kIqI hY, nf qY rotI bnOxI aONdI hY nf hI dfl sbjI-pr pihlF eydF lgdf hY ik Gr c jy qMU
hovyN eyhI cfeIdf,rotI bfhroN Kf ilaf krFgy-AdF kylIivwl gurdbfry dy nyVy hI pYNdf hY-


iPkr nfkr bs jldI kr
kft Cpvf qy GridaF nMU mnf lY-hux neI jy irhf jFdf qyry vgYr. iPr bfd c jdoN qfry sfry Buwl jFdy ny kMmF kfrF c qy iksLqF dy Bfr Qwly dwibaf khU-afh koeI sbjI bxfeI af-ieh qF-vI nf Kfx, qy afh rotIaF dyK ikdF lUh ky rwKIaF ny-qyry nfloN qF mY kwlf hI cMgf sI- bs Pyr kI af amlIaf idn iPr eydF lMgdy ny ijvyN rMgf rMg pRogrfm hovy-rfq idn Gr coN sFqI inkilaF vI
neI jy inkldI-AudoN ivafh qoN pihlF afpxy pRym ivc iPr AunHF glqIaF nr afAuNdIaF hn.
aijhf Gwt qoN Gwt 95 PLIsdI pRymI-pRymIkfvF ivc huMdf hY.


aijhf Gwt hI huMdf hY ik iksy joVy df ipafr sfrI Aumr bixaf hI rhy. aijhI hI iek Audfhrx dunIaf bdlx vfly blfdImor ielXIc ElXfnov lYinn dI hY. AunHF df krUpskfXf dy nfl ipafr sfrf jIvn kfiem irhf. sˆfied hI dohF ivc kdI JgVf hoieaf hovy. lYinn 20-20 GMty qwk kMm krdy rhy aqy krUpskfXf AunHF dI mdd aqy dyKBfl krdI rhI. dohF ny kdI ivDI pUrvk ivafh nhIN krvfieaf aqy sfrf jIvn jIvn sfQI vFg rhy.


 
cµzIgVH‑cFdIgVH‑cµzflgVH‑jgjIq isµG koml

         lyK df isrlyK ieµJ jfpdf hY ijvyN aYzvrb dIaF iqµn PrmF hox. PfrmF jo guwz‑bYtr‑bYst jF mwc‑mor‑mosa dI QF guwz‑guwzr‑guwzYst aqy mwc‑mwcr‑mcYst dy rUp ivwc XfdF df BUq bx ky iËhn leI lsUVHy dI igtk bx jfx. Èfied:

ies mfieaf ky qIn nfm

prsU‑prsf‑prs rfm.

         cµzIgVH dI mfieaf dI Cfieaf kdy‑kdy ies ƒ cµzIgVH dI QF cFdIgVH qy cµzflgVH dy rUp ivwc pRgtf idµdI hY. prsf qy prs rfm prsU ƒ Kf gey hn.

         bhuq pihlF‑pµjvyN dhfky qoN vI pihlF‑jdoN cµzIgVH df ajy BrUx hI bixaf sI‑myry kflj dy ipµRsIpl sfihb zf[ aYwl sI Kurfxf sfihb aksr cµzIgVH rUpI aYzvrb dIaF Auprokq PfrmF biqafAuNdy sn, pr jvfnI dy nÈy ivwc sfƒ hr cmkdI cIË sonf nËr afAuNdI sI. asIN hI nhIN AudoN pUry df pUrf akflI dl nfarf lfAuNdf sI:

iKiVaf Pul gulfb df.

cµzIgVH pµjfb df.

         pµjfb dy mukfbly ivwc hirafxf pRFq iks dI ƒh DI nfloN Gwt sI. hirafxf pRFq cIkF mfrdf:

nf rfjy df nf rfxy df

cµzIgVH hirafxy df.

         AuDr cµzIgVH donF ƒ sbËbfg vI idKfAuNdf qy tItxf vI. pµjfb qy hirafxy dy KoiqaF mohry cµzIgVH iek aYsI afkrÈk bnfAutI gfjr vFg ltkf idwqf igaf ijs ƒ donyN Koqy awj qwk nf pf sky qy nf hI Kf sky. cµzIgVH rUpI gfjr donF ƒ ajy qwk mUrK hI nhIN‑mhFmUrK vI bxf rhI hY. donF ƒ dUr dy Zol suhfvxy hI lwg rhy hn. donoN hI gl ipaf cµzIgVH rUpI Zol vjf vI rhy hn qy cfh vI rhy hn ik cµzIgVH isrP AunHF dy gly 'c jYmflf pfvy.

         cµzIgVH ajy qwk qF isrP afpxy afp 'c msq hY iesy leI CVf‑CVFg jF iPr vfjpeI avqfr bxI bYTf hY jF iPr rfhul gFDI rUpI mfzrn CVf. jd:

Gr vflf Gr nhIN

sfƒ iksy df zr nhIN.

         cµzIgVH bykuµzf hfQI jF lMzUrf cUhf bx igaf hY. lwzU pµjfb dy vI luwtI jf irhf hY qy jlybIaF hirafxy qoN vI KfeI jf irhf hY. awK nfl awK mtwkf vI kr irhf hY, pr pwlf mfr ky donF dy dIvy vI buJfeI jf irhf hY.

         pµjfb qy hirafxy nfl lfry‑lwpy qy idwlI vfilaF dy gwzy cµzIgVH ƒ cFdIgVH bxfeI jf rhy hn. jo cµzIgVH qoN cFdI df ihwsf mµgdf hY qy Aus dy pwly cµzIgVH df cµzfl gVHI rUp pYNdf hY. quhfzy kol lutfAux leI pYsf hY qF cµzIgVH ƒ afpxf smJ lvo. jy pYsf nhIN qF iPr‑

pYsf hI rµg rUp hY,

pYsf hI mfl hY,

pYsf nf ho qo cµzIgVHIaf,

crKy kI mfl hY.

         cµzIgVH ivwc pYsy nfl ijµnf mrËI pYsf bxf lE. cFdI vflf ijµnf cfhy cFdI bxf skdf hY. cFdI dIaF juwqIaF mfro qy mOj AuzfE vrnf cFdI dIaF juwqIaF KfE. pRo[ mohn isµG ny ikhf sI:

do toitaF ivwc Boie vµzI

iek lokF df iek jokF df.

         cµzIgVH jF qF cFdIgVHI qoN cFdI dIaF juwqIaF mfrn vfilaF lokF df hY jF iPr cFdI dIaF juwqIaF Ërn vfly lokF df.

         pµjfb dy aµnHy‑boly kfƒn ivruwD lVn lok cµzIgVH afAuNdy hn, pr kuwt cµzIgVHI kfƒn qy jƒn anusfr KFdy hn. iksfn, mËdUr, mulfËm, dilq cfhy hirafxy df hovy jF pµjfb df, Auh cµzIgVH ƒ afpxI rfjDfnI smJ ky nfary lfAuNdf hY‑

jo hm sy tkrfeygf

cUr cUr ho jfeygf.

         nfarf pµjfb jF hirafxf srkfrF ivruwD huµdf hY, pr qiVµg cµzIgVH Kf lYNdf hY. iPr Coty‑Coty bwicaF smyq mfvF BYxF ƒ lfTIaF cµzIgVH dIaF lfsF pfAuNdIaF. aµnHy cfhy pµjfb dy hox jF hirafxy dy aµnHyvfh kuwtx vflf cµzIgVH huµdf hY. lfTIaF, golIaF qy pfxIaF bOCfrF Ërdy sµGrÈÈIl lok cµzflgVH dI JolI 'c ‘Pyr imlFgy' df vfadf kr ky GrIN af jFdy hn.

         cµzIgVH ƒ jdoN bxfAux df supnf ilaf sI qF Èfied ieh kdy vI nhIN soicaf igaf sI ik ieh KUbsUrq Èihr aYnf pQrft ho jfeygf. ieh vI nhIN soicaf igaf hovygf ik ieQy dy DnfZ lUx dI Kfn ivwc inrf lUx hI bx jfxgy qy ieQy dIaF srkfrF qy pRBUaF df mµUh isr koiely dI Kfn dy vfsIaF vFg kflf hI hovygf qy ieQoN lokF ƒ luwtx kuwtx qy jVHoN puwtx dIaF skImF kuJ cFdI pqI qy cµzfl gVHI hoxgIaF.

         kfÈ cµzIgVH hIr slytI vrgf idldfr huµdf‑rFJy vrgf afÈk huµdf‑vfrs vrgf pRym pujfrI huµdf, pr aYsf nhIN hY. hr qrP kYdoN hI kYdoN hY. sohxIaF df suhwpx zuwbdf hY qF zuwb jfey, pr pwky dI QF kwcy GVy Drn vfly nf Aukxgy‑nf cuwkxgy‑nf muwkxgy.

 

puls ivwc suDfr-primµdr Èrmf

         isrlyK pVH ky pfTk socdy hoxgy ik ikµnf isr iPiraf iensfn hY, jo axhoxIaF gwlF krI jFdY. Blf kdI sUrj vI pwCm 'coN cVH skdY, kdy pfxI vI AucfxF vwl vg skdY. jy nhIN qF iPr Blf puls ivwc suDfr ikvyN ho skdY, pr hËUr ieh solF afny swc hY ik sfzI mfxXog puls ivwc bhuq suDfr afieaf hY qy hux vI af irhf hY. pty dy nfl vwizaF-vwizaF nUµ suDfrn vflI puls hux Kud vI suDr rhI hY.

         sB qoN pihlF gwl krdy aF puls dI ishq ivwc suDfr dI. ipCly simaF qoN ivcfry pulsIaF 'qy ielËfm Èryafm lwgdy rhy hn ik ieh cµgf Kfx vfly, mµdf bolx vfly muPq df Kf Kf ky, ivhly rih rih ky pUry iËly dI puls nUµ hukm cfVH'qf ik Xogf afsx kiraf kro, nfly BµgVy pfieaf kro. lE jI sfry KfkI vrdI vfly, kI Coty kI vwzy, mulËmF qy bydoiÈaF nUµ puwiTaf tµg-tµg ky jurm df iekbfl krfAux vfly, Kud puwTy-iswDy hox lwg pey. gAU grIb nUµ vrdI dy roab, kuµZI muwC dy zr aqy zµzy dy Ëor nfl ncfAux vfly afp nwcx lwg pey. QoVHy hI smyN ivwc kuieµtlF nhIN tnF dy ihsfb nfl gogVF Gtf leIaF. keI qF ies qrHF idsx lwg pey ijvyN hvf kwZy jfx mgroN gubfrf idsdf hY. kI ieh suDfr QoVHf hY.

         jy hfly vI qswlI nhIN hoeI hor sux lE. quµmy vrgI kOVI Ëubfn leI pRiswD puls mulfËmF dy mUµhoN Èihd tpkdf awj kwlH afm hI dyiKaf jf skdf hY. hux qF jnqf nUµ ‘sRI mfn jI' ‘bfeI jI' afid kih ky bulfAuNdy hn. QfixaF mUhry vI ‘jI afieaF nUµ' aqy ‘vYlkm' ilKvf rwiKaf hY. ho skdY ik cor Aucwky 'qy Gotf mfrn mOky vI hwQ joV ky kihµdy hox ik ‘sRImfn jI' pY jfE mUDy, krIey QozI syvf.'

         hor qF hor smfj suDfr leI niÈaF iKlfP vI puls ny kmrkwsy hoey hn. aPIm, BuwkI qy rUVI mfrkf dI rokQfm leI QF-QF nfky lf ky cYikµg kIqI jFdI hY. BrI mfqrf ivwc nÈIly pdfrQF PVy jFdy hn. keI pulsIey niÈaF dy Ëihr nUµ DrqI qoN Kqm krn leI aYny kfhly huµdy hn, vwzy sfihb qoN awK ijhI bcf ky mOky 'qy hI sB kuJ Ck jFdy hn. iewk qF pwilEN pIx dy Krcy qoN bc jFdy hn, dUsrf Boly ȵkr vFg Kud nÈy rUpI Ëihr nUµ pI ky smfj df kilafx krdy hn. vYsy keI vfrI twlI ho ky puwwTIaF iswDIaF hrkqF krdy vI PVy gey hn.

         iCwqr nfl dUijaF dI syvf krn vlI puls ivwc hux hwQIN syvf krn df gux vI aµgVfeIaF lYx lwg ipaf hY. ies df sbUq mYnUµ ipCly idnIN bµd rylvy PftkF 'qy dyKx nUµ imilaf. hoieaf ieµj ik mYN afpxy dosq nUµ imlx leI ZuwzIky jf irhf sI. ajIqvfl phuµicaF qF awgoN rylvy Pftk bµd sI. iewk jIn tfp vflI muitafr vI hIro hFzf leI KVI sI. mYN Aus lVkI dy kol jf ky motrsfeIkl rok ilaf. iewk skUtr svfr bËurg vI af igaf. Pftk nIvyN hox kr ky hyTF dI lMGxf muÈkl sI. dUjf trYPk inXmF nUµ qoVnf vI TIk nhIN sI. eyny nUµ do puls mulfËm motrsfeIkl 'qy afey. AunHF vI ZuwzIky hI jfxf sI. iewk mulfËm ny afpxf motrsfeIkl Pftk QwloN kwiZaf qy dUjf Aus jIn vflI df hIro hFZf tyzf kr ky Ptfk QwilEN kwZx dI koiÈÈ krn lwgf. ivcfry dI pwg vI PftkF dy pfeIp ivwc vwj ky tyZI ho geI, pr aYnf isdk df pwkf, koiÈÈ krnoN nIN hitaf. aµq hIro hFzf lMGf ky hI sfh ilaf. iewk vfr qF awKF nUµ XkIn nf afvy ik ieh krmcfrI sfzI puls df hI hY, jo aYnf aOKf ho ky vI dUijaF dI mdd kr irhf hY. myry qy bfby dIaF awKF ivwc vI jldI dUjy pfsy jfx dI afs cmkx lwgI. soicaf muitafr df motrsfeIkl lMGf ky Auh pulsIaf sfzI mdd leI afvygf. syvf dy puµj bxy hoey mulfËm qF kuVI nUµ Gr qwk Cwz ky afAux leI vI iqafr jfpdy sn. kuVI ny hI ikwk mfrI, QYNk XU ikhf qy cldI bxI. mgry KfkI vrdI vfilaF vI ikwk mfrI qy aOh gey, aOh gey. mYN qy bfbf ieµj dyKdy rih gey, ijvyN ipafsf kF pfxI vfly GVy nUµ dyKdf hovy.

 

muµzI‑kuVfsuKdyv isµG mlk

         hux bws vI kr dlIp kury ikAuN ibcfry ƒ rVikaF nfl DYNbVI jfnIN aY. nI ijho ijhI imwtI kuwt leI iqho ijhf CVf kuwt ilaf. snmfn Xog CVy Bgqo hux Qoƒ rVikaF nfl hwz quVvfAux aqy cqur ivcolxF qoN Bwqf BnfAux dI koeI loV nhIN. afh awj df aKbfr dyK lvo ikvyN DUm‑CVwky aqy Jol Zmwky nfl kuVI kuVI nfl aqy muµzf muµzy nfl ivafh krvfeI jf rhy hn. jdoN qfey dI DI cwlI qF mYN ikAuN rhF 'kwlI. qusIN vI iek CVy dy ishry lf ky qy dUjy dy suwQx puaf ky lY lAu lfvF. ies sunihrI kfƒn qoN lfhf lY ky afpxf Gr vsf lAu qy cfr idn mfx lAu mOjF.

         ipafirEN jy iksy muµzy dIaF muwCF muµn ky suwQx puaf dyeIey qF kI Auh kuVI bx jFdY.[[[  qy jy iksy kuVI dy mrdfvyN kwpVy puaf dyeIey qF kI Auh muµzf bx jFdI aY. jy nhIN qF iPr ieh kI bx jFdy hn, qF lAu jI bcpn dI iek swcI Gtnf afp vI sux lvo.

         skUl ivwc pVHidaF mfstr jI bVI qyËI nfl kihµdy hn ik bwicE Byz‑bwkrI aqy muµzy‑kuVI dy ilMg bdlo. ByzU‑bwkrf qy muµzI‑kuVf mfstr jI. so iesy qrHF ieh smilMgI lok muµzy qoN muµzI aqy kuVI qoN kuVf bx jFdy hn.[[[ pr muµzy qoN kuiVaF aqy kuVI qoN muµzf kdy nhIN bx skdy. lwgdy hwQ hux ienHF muµzy‑kuVIaF dI bdlI hoeI bolI vI dyK lvo. mYN nON vjy mogy qoN gwzI cVHI sI qy ds vwjdy ƒ jgrfvIN af Auqiraf hfF.

         lAu jI awj qF sfzy guaFZI df DrqI 'qy pYr hI nhIN lwg irhf. myË‑kursIaF itkfeIaF jf rhIaF hn qy plytF sjfeIaF jf rhIaF hn. awj muµzy vfilaF ny ienHF dy muµzy ƒ dyKx afAuxf hY. Auh qF af vI gey hn qy pihlI nËry muµzf psµd vI af igaf hY. dovyN pirvfr bVy Auwcy afdrÈ ivcfrF dy DnI hn. dyKo jI jIhny pfl‑pos ky puwqr dy idwqY Aus ny hor lko ky rwK hI kI ilaf hY. cfh‑pfxI pINidaF hI ÈurU ho geIaF hn vDfeIaF qy svf vDfeIaF. dyKx afey hI muµzy ƒ cµunI cVHf ky lY gey hn.

         ies nvyN ruJfn nfl ÈurU hox vfly nvyN JgiVaF 'qy vI iek nËr anfieq Prmf idE. sfzy nfbflg muµzy ƒ pRDfn df muµzf ivafh df JFsf dy ky ikDry vrglf ky lY igaf hY. iPr puls muµzy dy cuµgl 'coN Cuzf ky kfky dI zfktrI jFc krvfeI geI qy hor vI bVf kuJ[[[.

         KYr cµgf‑mfVf kuJ vI hY jI, hux jdoN sfƒ afbfdI 'qy kfbU pfAux df ieh bVf suKflf ijhf bdl lwB ipaf hY qF ieh Dfrimk bfby ikvyN qwqy qyl vFg iqlimlf AuwTy hn. hux jdoN ieh muµzI‑kuVy afps ivwc hI afpxf rFJf rfËI krn lwg pey hn qF sfzy bfibaF ƒ rwb dI rËf cyqy af geI hY. bfibE ikafmq vwl ƒ vwD rhI afbfdI ƒ dyK ky vI afp qF kdy boldy hI nhIN. asIN qF kudrq ƒ kql kr ky rwb nfl iswDf hI vYr ivwZI bYTy hF.

         hux ieh smilMgI lok sfzy vFg iek‑iek CprI 'c sqfrF‑sqfrF juafk jµm ky DrqI 'qy Kyh qF nhIN iKlfrngy. dfj dI Kfqr iksy ijAUNdI ijµd 'qy qyl pf ky qF nhIN sfVngy. sfzy vFg BrUx hwiqaf kr ky duwKF ivwc hI kµinaf dIaF kbrF qF nhIN bxfAuxgy. dfj dy duwKoN grIbF dIaF DIaF mfipaF dy dr buwZIaF ho ky qF nhIN mrngIaF.

         afE hux afpF ies gYr‑kudrqI aqy gYr‑ieKlfkI kµm dI pVcol vI kr leIey. hux qwk hoey smilMgI kuVIaF dy ivafhF df bVf drdnfk aµq hoieaf hY.

         pihly ivafh vflI kuVI iek ivafhy‑vry drjI dy sµprk ivwc jf ky grBvqI ho geI qy muµzf bxI kuVI jylH 'c phuµc geI. kuJ idn hoey mohflI qoN iek kuVI ny luiDafxy sVk 'qy jFdI hoeI iek kuVI dI bFh PV leI. afKy mYN ies df pqI hF qy dUjI kuVI kurlfAuNdI hY ik myrf ivafh ho igaf hY hux qUµ dPf ho jf. dosq aqy suhylpuxy pihlF vI hµudy afey hn. Auh qF iek‑dUjy leI ijµd vfr idµdy sn, pr afh iGnfAuxf kµm kdy nhIN sI krdy.

 

 bfkI sB KYrIaq hY ‘pµjfb ky ibwc myN'‑jgjIq isµG koml

ilKqm ivaµgkfr, pVHqm swq smµudroN pfr,

cµdrI Pwqo df cµdrf Xfr, puCdY kI pµjfb myry dI, hfly vI hY jY jY kfr.

         byroËgfrI qoN zrdy mfry, mulk dr mulk nOkrI lwBdy Xfrf qyrf hOslf kmfl hY, jo qUµ pµjfb dI jY jY kfr dy supny dyK irhf hYN. pµjfb ijs dy ZfjeI afb ËrdfrI dI Ër ËmIn ËorU hn qy bfkI bcdf ZfeI afb bfry mYN aYnf hI kih skdf hF:

isroN pYroN nSgy hF, jhfn nfloN cµgy hF.

BuwKy pey mrdy hF, mOjF pey krdy hF.

         awsI qoN iek sO vIh rupey qwk dflF Kf rhy hF qy mOj AuVf rhy hF. ieh sfzf ZIT ijgrf hI hY jo bfËfrF dI KFAU vzUµ Ër rhy hF qy donF bfdlF dI jY jY kfr vI kr rhy hF. jyb sfzI BfvyN CykF nfl BrpUr hY, rupey BfvyN nf hox brfbr hY, qF vI mYN ieh kih skdf hF ik mihµgfeI ƒ Cwz ky bfkI sB KYrIaq hY.

         sfzI mhfn pµjfb srkfr lokF nfl mYnIPYsoteI gfjrF nfl JolI Brn df vfadf kr ky afeI sI. aµny dy irAuVIaF vµzx vFg aqy ies khfvq ‘‘iel byby iel‑afp KFdI gfjrF‑sfƒ idµdI ikwl'' anusfr gfjrF 'qy mukµml kbËf bfdl ÈfhI pirvfr df hY. sfzf hfl Guimafr dy Aus Koqy vrgf hY ijs dy mohry zµzy nfl kfmryzF dI pgVI vrgI lfl gfjr qy Auh vI nklI‑ltkf idwqI hY. asIN Koqy (swc khF qF BFbV mcdf hY) llcfeI qy muiqafeI jIB ltkfeI Guµm rhy hF qy itwkf sfihb ƒ awsI awsI hËfr votF 'qy ijqf rhy hF qy hfkmF dy gux gf rhy hF. gfjr pRfpq kIqy ibnF mwudqF qoN sfzI cuwp qy srkfr dI gfjrolojI hI ies gwl df sbUq hY ik bfkI sB KYrIaq hI KYrIaq hY pµjfb dy ivwc mYN XfnI ik ZfeI afb ky ivwc myN.

         gwl gfjrF dI cwlI hY. Xfr jI gjrylf cfhy mlfeI mihkmf Ck jfey asIN ikwl jF gfjrF dy iCl Kfx leI vI afps 'c lVdy hF. lVfeI kfrn ibwlIaF pwly kI ipaf sI? khfxI pVHidaF sfƒ muwdqF ho geIaF, pr ibwlIaF awj qwk bFdrolojI nhIN smJIaF‑bs iek PUk Èfsqr 'qy KuÈ ho jFdIaF hn ik Auh Èyr dI mfsI hn. ibwlIaF dI bFdrolojI qoN axjfxqf Buwl jfeIey qF asIN bµdy XfnI ik afm votr qF ibwlIaF qoN vI gey gujry hF. nf sfƒ vyK ky hux kbUqr awKF mItdy hn nf hI kdy cUihaF ny sfzy glF 'c GµtI bµnHx bfry soicaf hY. asIN niÈaf 'c niÈaf ky srkfrF bxdIaF dyKdy hF‑sfzI vot kOx pf igaf? sfzI srkfr kOx bxf igaf? sfzIaF awKF qy pµj sflF leI hrIaF aYnkF kOx lf jFdf hY. asIN kdy jfixaF hI nhIN. kOx sfzy mohry ivkfs df siVaf‑suikaf Gfh pf jFdf hY? iks mjbUrI sdkf asIN Aus ƒ hrf cfrf smJ ky Kf rhy hF nf vfihgurU jfxdf hY nf jY sRI rfm qy nf jY ihµd. jd sfzy pRÈnF mohirEN pRÈn icµnH puwTIaF kVCIaF vI lfl PIqf ÈfhI ny guµm kr idwqIaF hn qF iPr bfkI kI lwBxf hY. iÈPr ƒ iÈPr 'c cfhy jmHf kr lvo jF GtfE‑guxf kr lvo jF Bfg Auqr iÈPr hI afAuxf hY qF iPr bfkI sB KYrIaq qoN ielfvf hor kI ho skdf hY?

         ijhlF ivwc rfq dy pihry smyN aksr lMbVdfr hr bYTk dI irport AuwcI bol ky ieµj idµdf hY, ‘‘bYrk nSbr qIn myN do ky AultIaF, qIn ko dsq, pFc ky pyt myN drd, sfq ko buKfr bfkI sB awCf hY.'' asIN vI aYsI hI ‘sB awCf' dy iÈkfr hF. kfgËF dy pul hn. kfgËF dy bµnH hn, kfgËI sVkF hn. hspqflF dI dvfeI bfhr mYzIkl storF qwk puwj jFdI hY. mrIË hspqfl qoN prcI ktfAuNdf hY, pr ielfj iswDy puwTy Zµg nfl zfktrF dy GrF 'c hµudf hY. skUl hn, pr aiDafpk nhIN‑jy aiDafpk hn qF Auh gYr‑iswiKak izAUtIaF 'qy hn‑qnKfhF srkfr dI mrËI hY qF dy dyvy‑tIcr vI ijho ijhf qyrf aµn pfxI Auho ijhf sfzf kµm jfxIN'' anusfr skUl ivwc igrl qy Gr itAUÈnF 'qy grl pVHfAuNdy hn. Xfr myry mq burf mfn XyhI pVHnf aOr pVHfAuxf hY pYsy vfly dI jY jY kfr hY qy byeImfnF tYks corF qy bfhUblIaF kol pYsf hY vrnf KYrIaq hI KYrIaq hY aqy KYrIaq qoN ielfvf kuJ vI nhIN hY pµjfb ky ibwc myN.

         sohxy dyÈF ivwc dyÈ pµjfb dy ivwc sbË bfg qF bhuq hn, pr mYN Auny ku idKf irhf hF ijµny qUµ pcf skyN imwqrf. qUµ ibjlI bfry puwiCaf sI ibjlI pµjfb 'c cOvI Gµty rihµdI hY. ijvyN aµgryËF dy rfj ivwc sUrj nhIN Cupdf sI pµjfb ivwc ibjlI ikqy nf ikqy hmyÈf rihµdI hY. ijQy iksy mµqrI ny jfxf hovy ijµnI dyr Auh AuQy hY ibjlI vI AuQy huµdI hY. mµqrIaF dIaF koTIaF 'c hmyÈf jgmg jgmg hY. sfDU dy kihx vFg ibjlI vI ‘ngrI vsdI BlI ibjlI qy pfxI cwldy Bly'. srkfr dI ibjlI 'qy ieh bfq ZukdI hY:

dOVdI ibjlI dOVdy pYr

cwl myrI ibjlI Èihro Èihr.

         itAUbvYwl cwl skx jF nf‑kfrKfny af jf myrI ibjlIey qyrf ieµqËfr hY ittkdy mr jfx, ibjlI cµcl mihbUbf vFg awK mtkf kIqf qy iPr cl so cl. Dµn hY pµjfb dI ibjlI so cOvI Gµty lukx mItI KyzdI vI hY qy iKzfAuNdI vI qy moty‑moty ibjlI dy ibwlF nfl zrfAuNdI vI qy aihsfs krfAuNdI vI iesy 'c gnImq smJo qy eysy 'c KYrIaq. KYr KYrIaq bs aYny 'c hI hY ik srkfr‑ey‑pµjfb ajy qwk sfh lYx 'qy rok BfvyN nhIN lf skI, pr sfh asIN ijnHF sbiszIaF hyT dwby lY rhy hF Auh ikµny aOKy hn ies bfry pµjfb srkfr qF iblkul nhII jfxdI.

 

 eIgo pRfblm-srbjIq isµG iQµd

         awj kwlH hr ivakqI iksy nf iksy pRfblm df iÈkfr hoieaf ipaf hY. iksy nUµ hfrt pRfblm, iksy nUµ gYs pRfblm, iksy nUµ blwz pRYÈr pRfblm, iksy nUµ cuglI pRfblm. koeI nUµh sws dI pRfblm kr ky duKI hY aqy koeI sws nUµh dI pRfblm kr ky duKI hY. grIb ivakqI nUµ do tfeIm dI rotI dI pRfblm hY. amIr ivakqI ƒ KfDf Kfxf hËm nf hox dI pRfblm hY. gwl kI hryk ivakqI nUµ koeI nf koeI pRfblm hY. ienHF sfrIaF muÈklF df hwl BfvyN ho jfvy, pr iewk aijhI pRfblm hY ijs df koeI hwl nhIN hY. Auh hY eIgo pRfblm.

         kfPI smF pihlF ieh pRfblm ipµzF ivwc nhIN sI huµdI, pr hux ies ny hornF KyqrF dy nfl nfl ipµzF ivwc vI Gr kr ilaf hY. pihlF ipµzF ivwc ÈihrF dy mukfbly bhuq iËafdf BfeIcfrf huµdf sI. koeI vI kfrj glI muhwly aqy afpxy BfeIcfry dI slfh bgYr nhIN sI kIqf jFdf. irÈqy vrgy aihm msilaF ivwc afpxy ÈrIky kbIly dI pUrI slfh leI jFdI sI, pr hux eIgo pRfblm dy kfrn aijhI siQqI nhIN rhI. iksy muµzy kuVI df irÈqf BfvyN cµzIgVH hoieaf hovy, pr lokF ƒ dwsxgy ik pitafly hoieaf hY. gwl isrP ieh hY ik koeI eIgo pRfblm kr ky irÈqy ivwc BfnI nf mfr dyvy. cfcI icµqo nUµ ieh hI icµqf lwgI rihµdI hY ik glI muhwly ivwc iksy lVkI jF lVky df irÈqf Aus nUµ ibnF puwCy ikqy ho nf jfvy Bfv ik sfry glI-muhwly vfly mYnUµ puwC ky irÈqf krn.

         iewk idn cfcI icµqo ny glI ivwc iewk Gr ivwc cihl pihl ijhI vyKI. iPr Aus ny afpxI jfsUsI kfrn pqf lgf hI ilaf ik awj iQµdF dy dIpy nUµ iksy ny Ègn pfAux afAuxf hY. ivcfrf dIpf piVHaf qF suwK nfl skUl dy mgr kwtf lY ky lMGx brfbr sI aqy rµg pwKoN vI kfly Joty nfloN gorf sI. dIpy dy mfmy ny afpxI vfkPI ivwc Bwj dOV kr ky ivcfry df irÈqf iewk drimafny ijhy pirvfr ivwc krvf idwqf sI. cfcI icµqo ƒ jdoN ieh Ègn dI jfxkfrI imlI qF Aus dI vI eIgo pRfblm jfg peI ik myry GIly nfloN pihlF irÈqf ikvyN ho jfvy. iesy pRfblm dI iÈkfr cfcI icµqo jf phuµcI Ègn pYx dy smyN iQµdF dy Gr.

         dIpf vI kursI 'qy pUrI tOar kwZI gl ivwc qOlIaf pfeI bYTf sI. Gr dy mYNbr aqy irÈqf krn afey sµbµDI hyTF PrÈ ivCf ky bYTy sn. cfcI icµqo ny jFdI ny hI dsF df not KIsy ivwcoN kwiZaf aqy Ègn pYx qoN pihlF hI dIpy dy pwly ivwc rwK idwqf qy nfl hI irÈqf krn afey lokF nUµ suxf ky dIpy ƒ sµboDn krdI kihx lwgI ik iPkr nf kr BfeI dIipaf ijvyN qyrf irÈqf ho igaf AuvyN qyrI imrgI vI iewk idn hwt jfxI. jdoN irÈqf krn afey irÈqydfrF ny imrgI bfry suixaf qF AunHF ny vfps jfx leI afpxf smfn sµBflxf ÈurU kr idwqf. dIpy df mfmf aqy hor irÈqydfr bQyrIaF sPfeIaF dyx ik dIpy nUµ koeI imrgI dI ibmfrI nhIN, pr irÈqf krn afey nvyN irÈqydfr ikwQy mµnx. Auh afpxy nfl ilaFdy miTafeI dy zwby aqy PrUtF dI tokrI AuQy hI Cwz ky ibnF dwsy sfk kIiqaF cly gey. cfcI icµqo dI eIgo pRfblm ny ivcfry dIpy df irÈqf huµdf hoieaf rok idwqf. ivcfrf dIpf atl ibhfrI vfjpfeI jI vFg awj qwk CVy df CVf hI hY.

         ieh qF hoeI ipµzF dI eIgo pRfblm dI gwl. srkfrI dPqrF ivwc ijµnI eIgo pRfblm cldI hY EnI Èfied hI ikqy hor hovy. hux qusIN khogy ik srkfrI dPqrF ivwc hryk krmcfrI afpxI afpxI qnKfh lYNdf hY iPr eIgo pRfblm kfhdI. iehI qF mYN dwsxf cfhuµdf hF ik aPsr qF iewk pfsy ijhVf mfVf motf vI krmcfrI sInIar hY Auh jUnIar pRqI eIgo pRfblm df iÈkfr hoieaf rihµdf hY. myrf iewk dosq surjIq sumn bhuq vDIaf mihkmy ivwc srivs krdf hY.

         kuJ idn pihlF Aus dy kµm qoN KuÈ ho ky sB qoN Auprly aPsr ny brFc ieµcfrj nUµ hdfieq kIqI ik ies nUµ myry vloN pRȵsf pwqr jfrI kro. surjIq sumn KuÈI-KuÈI ieh gwl sB nUµ dwsdf iPry, pr brFc ieµcfrj eIgo pRfblm df iÈkfr ho igaf. do iqµn idn qF pRȵsf pwqr leI tfl mtol ijhI krdf irhf. iPr iewk idn CotI ijhI imstyk ipwCy Auprly aPsr dy aijhy kµn Bry ik ijhVf aPsr surjIq nUµ pRȵsf pwqr dyx leI kih irhf sI Aus ny hI Aus dI aYksplynyÈn kfl kr leI. Auh ivcfrf hfry hoey aYm aYl ey dI qrHF iZwlf ijhf ho ky aYksplynyÈn df jvfb ilKfAux leI sInIar krmcfrIaF dy cwkr kwZ irhf hY.

 

 kriPAU ikRktyrIaf-jgjIq isMG koml

         amn cYn nfl guwsy df pRgtfvf aksr kfmryz idn vyly bdlIaF mÈflF nfl hr nyrUgrdI smyN krdy hn. jdoN nfary nf suxy jfx qF mMUh `qy pwtIaF bMnH ky cuwp dI afvfË suxfeI jFdI hY. cuwp dI afvfË aksr ieh Èyar AugldI hY-

hm afh BI Brqy hYN,

qo ho jfqy hYN bdnfm.

voh kql BI krqy hYN,

qo crcf nhIN hoqf.

         pr jdoN kflIaF pwtIaF mMUhF dy mycy nf afAux, idn dIvIN bldIaF mÈflF dI hnyrf kdr nf kry, Duwp qpdIaF nMgIaF sVkF dy Drny srkfrF dy eysI kmiraF dI srdl nf twp skx, bolIaF qy mclIaF srkfrF aijhy nfairaF nUM PËUl smJx lwg jfx-

ijhny sfzy nfl Kihxf.

Auhdf kwK nhIN rihxf.

ijhVf sfzy nfl iKhf.

Auhdf kwK nhIN irhf.

         AudoN lok afeI `qy af jFdy hn. twbr-dr-twbr jMmyN lIzrF nUM nhIN AuzIkdy qy afpxy ivwcoN Bgq isMG jgf ky Jwlf AuTdy hn-

srProÈI kI qmMnf ab hmfry idl myN hY.

dyKnf hY Ëor ikqnf bfËUey kfiql myN hY.

vkq afny dy bqf dyNgy qUJy aY afsmF,

hm aBI sy ikaf bqfeyN ikaf hmfry idl myN hYN.

         aYsy bybws hflqF `coN kriPAU jMmdf hY. qF ik lok bol nf skx. qF ik lokF dI kql hoeI ÈrDf dy KUn dy iCwty iksy ienklfb df bIj nf bIj dyx. srkfrF df mksd BfvyN ivafnf dy Ëflm nfc dI Dmk jlMDr `c phuMcx qoN rokx leI kriPAU hovy, pr pMjfbIaF df kriPAU mfnx df aMdfË afpxf hI hY vwKrf hI hY.

         pMjfb puls nUM mYN inrfly aMdfË `c kriPAU btordy qwikaf. iek BeIey ivcfry dI KrbUijaF dI ryhVI `coN roab nfl muPqo-muPqI KrbUjy btoridaF qwikaf. ‘‘mfly muPq idly byrihm’’ dI mUrq kYsI huMdI hY Auh mYN BeIey dIaF awKF `coN qwkI. kriPAU dy mfhOl `c mYN ieh nqIjf kwiZaf ik jy pMjfb puls KurbUjIafnf nIqF nf rwKdI qF Èfied ryl gwzIaF, bwsF, kfrF, motr sfeIklF qy dukfnF dI Èfmq nf afAuNdI qy Èfied POj[[[. nqIjf nMbr do ieh pqf lwgf ik kuwqy qy cor BfeIvfl hox AudoN srkfrF mOjIaF dy mukfbly ivwc POjIaF nUM qklIP idMdIaF hn.

         kriPAUafnf mfhOl ivwc mYN iek amlI nUM puls nUM vI cfrdf qwikaf. awq grmI ivwc bfhr mMjf zfh ky suwqy iek amlI nUM jdoN iek pulsIey ny zMzf mfr ky jgfAuNidaF ieMJ DmkfAuNidaF qwikaf, ‘‘AuT Auey[[[ cl Tfxy qYnUM nhIN pqf ik kriPAU lwgf hoieaf hY qy qUM bfhr suwqf ipaf hYN.” amlI AuWiTaf, ‘‘Brfvf mMjf aMdr rwK lYx dy. lY jfeIN iPr Tfxy.” amlI ny bUhf KoilHaf. mMjf aMdr kIqf qy Jtpt drvfËf bMd kr ky kuMzI mfr leI. pulsIaf kVikaf, ‘‘bfhr inkl Eey[[[.” amlI boilaf, ‘‘Brfvf, bfhr ikvyN inklF bfhr qF kriPAU lwgf hoieaf hY.”

         kriPAU smyN mYN aYsy dukfndfr vI dyKy ijnHF dIaF dukfnF `qy aksr AuWlU bolx qoN vI ÈrmfAuNdy sn, pr awj Auh cor drvfËy rfhIN afpxy GVy vwitaF qy GrIN bxfey dysI Bbikaf rfhIN mnmrËI dy muwl `qy lokF dI mjbUrI KrId rhy sn.

         kriPAUafnf mfhOl ivwc mYN Auh dukfndfr vI qfÈ qy ÈqrMj Kyzdy dyKy ijhVy aksr ieh afKdy sn ik Xfr ajy qwk qF mrn df ivhl vI nhIN. afeI pI aYl dy mYcF df qF Bog pY igaf, pr kriPAU mhfrfj ny glI-glI ivwc ikRkytrIaF dy jrfsIm jgf idwqy. mYN brPI bxfAux vfly mswdy nUM bYt dy rUp `c vrq huMdy qwikaf. pkOVy kwZx vfly Cfnxy mYN Gr bxfeI icVI nfl bYzimMzn dI Kyz-Kyz huMdI qwkI. idl bihlfAux leI jF ivhlf smF kwZx leI aksr ieh muhfvrf boilaf jFdf hY-

ivhlIey jtIey AuWn vyl.

AuWn nhIN qF Gsun vyl.

         Gr jdoN smF hI GsMun vylx lwg jfey pMjfbI AudoN vI idl nhIN Cwzdy. Auh hwsdy-hwsdy ikRktyrIaf kbUldy hn. mYN iek glI ivwc ivktF dI QF `qy iewtF icxIaF dyKIaF. BfvyN ivktF bYt qy gyNdF aYvyN mucI dIaF sn, pr nOjvfn iKzfrI Aus smyN dukfndfr nhIN, blik DonI, sicn, Xuvrfj qy BwjI ids rhy sn. iek tIm qy iKzfrIaF nUM iewtF nhIN lwBIaF Èfied. AunHF nUM mYN ivktF dI QF kursI mUDI mfr ky idl prcfAuNdy dyiKaf. pqf nhIN lwgdf sI ik ieh ikRktyrIaf hY jF kursyrIaf jF iPr srkfr hI mUDI mfrI hoeI hY.

         ieMj jfpdf sI ik inkMmy, susq qy KrbUjf luwt kuÈfsn pRbMD dI kursI ivktF bx ky lok roh dI gyNd dIaF coxF jrn leI lokF ny mjbUr kr idwqI hovy. ijhVy dukfndfr afpxy hwkF dI rfKI leI vI hVqfl krn qoN GbrfAuNdy hn aqy cfhuMdy hn ik ibnF Xqn kIqy byr iswDf mMUh ivwc izwgy awj bwDy lfhOr dyK rhy sn, ikRktyrIaf nfl lvyrIaf pfl rhy sn aqy muPqo-muPqI hVqflI bxn leI mjbUr sn. dukfnF `qy AunHF nUM KuÈ idsx leI afpxy igxqIaF-imxqIaF BrpUr muKVy `qy hwsdy muKOty lfAuxy pYNdy hn. pfpI pyt leI ieh nf krn qF kI krn. pr[[[

         kriPAUafnf mfhOl `c awj ienHF dy ichiraF `qy jo iklo-iklo KuÈI hY kfÈ Auh hmyÈf rhy. dlflI qy lflI jdoN iekimk ho geIaF AudoN myrf Bfrq mhfn idsygf ÈfeIinMg lwgygf. cMgf hovy jy ikRktyrIaf kriPAU dI buwkl `coN bfhr vI AuCly kuwdy.

 

myrI ipafrI srkfr jI[ [ [

 guridafl dlfl-myrI ipafrI srkfr jI,

         myry buwZy mF-bfp, Gr vflI, skUl pVHdIaF do DIaF, sfzy tfmI aqy myry vloN hwQ joV ky ‘siq sRI akfl’ pRvfn hovy jI. qUM puwCygI, mYN kOx? ipafrI mYN qyry skUlF ivwc pVHfAux vflf ‘tIcr PYlo’ (ijs df pMjfbI anuvfd qyry vloN pMjfbI lfgU hox dy bfvjUd ajy AuplbD nhIN) hF, ijs nUM qUM juafnF nUM pVHfAux df Tykf idwqf hY, smJ lY mYN Tykydfr hF. ieh AupfDI imlx nfl sfzy ipMz do Tykydfr ho gey, iewk Èrfb df qy dUjf bwicaF df. mYN CwqI sfl, swq mhIny, qyrf idn dI Aumr Bog ky ies dIvflI qoN iewk idn pihlF (qUM kuJ hor hI nf smJ lvIN) afpxI TykydfrI ÈurU kr idwqI hY. mYnUM Tykf dyx leI qyry muwK mMqrI qoN lY ky cpVfsIaF qwk sB df koitn-kot DMnvfd. mYnUM qyry cpVfsI nfloN awDI qnKfh imlxI ÈurU ho geI hY. qyrf vPfdfr rihx leI, BuwKy hox dI iÈkfieq nf krn leI kortF kcihrIaF `c nf vVn leI, koeI KrUd nf krn leI mYN iqMn sO rupey dy aÈtfmF AuWqy qYnUM pihlF hI ilK ky dy idwqf hY. qyry nfl mYnUM ipafr hI aYnf hY ik qyrI hr iewCf, hr hukm AuWqy awKF bMd kr ky dsqKq kr idwqy hn.

         ipafrI, mYN bI ey, aYm ey, bI aYWz vgYrf pihly jF dUjy drjy ivwc pfs krn mgroN iewk pRfeIvyt sInIar sYkMzrI skUl ivwc 8500 rupey mhInf dI lYkcrfrI nUM Tuwz mfr ky qyry crnF ivwc hfËr hoieaf hF (hfËr hox vfly bhuqy qyrI kYtfgrI dy hI hn) Aus skUl ivwc mYN awT sfl syvf (muVH-kutfeI) kIqI qd myrI mYirt ivwc swq nMbr vfDU juVy qy qyry crnF df suBfg pRfpq hoieaf, nhIN qF myrI arDFgxI vFg myrI cox vI asMBv bx jfxI sI.

myrI jIvn sfQx vI myry ijMnI pVHI-ilKI hY. nMbr vI mYQoN vwD hI hn, pr ivcfry suxy jfx qooN rih geI. pihlF qF cfr-pMj idn roNdI rhI iPr ieh soc ky mn nUM smJf ilaf ik hor vI qF lwKF rih geIaF. ivcfrI kol pVHfAux df koeI qjrbf hI nhIN sI. iswiKaf borz vloN mfnqf pRfpq iewk skUl dy kriqaF-DriqaF dy imMnq qrly kr ky mYN Aus nUM ‘BYx jI’ qF rKvf idwqf sI, pr awT-ds idnF mgroN hI skUl df anpVH mYnyjr ivgV igaf ik ieh GumMzI mfstrnI Aus nUM ‘ivÈ’ hI nhIN krdI. myrI qIvIN Ërf awKV ey, ies ny Auh nUM TuwT idKf idwqf qy mfstrI nUM Tuwz mfr Gr af bYTI. qUM khyNgI, mYN 8500 rupey dI nOkrI Cwz 4550 dI tIicMg PYlo dI nOkrI (jo mfstr, aiDafpk dI kYtfgrI ivwc iblkul nhIN) ikAuN lY leI? myrI afs cfhy AUT df buwlH izwgx vflI hovy, pr afs dy nfl hI qF jIvn bMinHaf huMdf hY. AuQy qF mYN kohlU df bYl bx igaf sF, ijs df gulfeI `c GuMmx qoN ibnF koeI rsqf nhIN huMdf. qYQoN mYnUM lwK AumIdF hn. kI pqf aglIaF coxF smyN hI qyry mn imhr pY jfvy jF kdI mYnUM kursI Cwz nwsxf pY jfvy qF mYnUM pUrf-sUrf apxf lvyN. afAuNdIaF votF ivwc qyrf krË nf moV ky mYN aikRqGx QoVHI bx jfvFgf?

         hux qUM mYnUM ijhVy skUl df Tykydfr bxfieaf hY Auh myry ipMz qoN vIh iklomItr dUr hY. iËMdgI ivwc mYN bhuqIaF afsF nhIN pflIaF. myrf vwzy qoN vwzf inÈfnf iewk vDIaf motrsfeIkl KrIdx df hY. jy do BYxF dy ivafh nf krny huMdy qF myrf ieh supnf kdoN df pUrf ho igaf huMdf. mYN afpxy sfeIkl nUM Evr-hfilMg krvf leI hY. inwq cflI iklomItr sfeIkl clfAuxf mYnUM koeI sËf nhIN, ieh qF qyrf vrdfn hY. nyVy huMdf qF aYvyN iZwz vD jFdf. ieh ishq df rfË mYN qYQoN ibnF iksy nUM dwsxf vI nhIN cfhuMdf.

         ies ivwc koeI Èwk nhIN ik iËMdgI dI gwzI df trYk bdlx nfl myrI qnKfh iekdm 3950 rupey Gt geI hY, ijs nfl myrf bjt ihwl igaf hY. iPr vI afpxI isafxI ËnfnI `qy mYnUM PKr hY ijs ny afAux vfly mhIny df bjt bxfAux ivwc myrI mdd vI kIqI qy AuqÈfh vI idwqf. myry bjt ivwc bwcq koeI nhIN, pr myrI ipafrI srkfr qUM iPkr nf krIN. bwicaF df BivwK myry hwQF ivwc surwiKaq rhygf. pVH-ilK ky vI myrf BivwK nhIN bixaf, ies ivwc qyrf kI doÈ? myrI iksmq hI aijhI sI. mYnUM pqf hY ik myry vfly srkfrI skUl ivwc ijhVy bwcy pVHdy hn, AunHF nUM pfAux leI cwplF qwk nhIN juVdIaF. mYN pRx krdf hF ik hr mhIny Krc mgroN jo bcygf mYN ienHF bwicaF dI ibhqrI leI KrcFgf. afpxf sfrf smF ienHF bwicaF dy lyKy lfvFgf qy afpxy sUby dy ivkfs ivwc afpxf Xogdfn pfvFgf. myrI ipafrI, hr vyly iksy nUM iZwz nhIN idKfieaf jFdf. myrI ieh icwTI gupq hI rwKIN.

qyrf ihqYÈI vI qy pRÈMsk vI

Tykydfr tIcr PYlo.

bor krnf vI iewk klf hY-inrMjx bohf

dUijaF nUM bykfr qy PflqU gwlF nfl bor kr ky mYdfn ivwcoN BjfAux df gux hryk ivwc nhIN huMdf. iksy nUM bor kr ky mfnisk qOr `qy QkfAuxf vI afpxy afp ivwc klf hY. ies klf ivwc inpuMn ho ky asIN ibn hiQafrF qoN hI ivroDIaF nUM BfjVF pf skdy hF. bor krU ivakqI afpxIaF gwlF qy hrkqF rfhIN dUijaF nUM mfnisk qOr `qy pryÈfn krn dI eynI ÈkqI rwKdy hn ik sfhmxy vflf ivakqI dovyN hwQ joV ky AunHF qoN KihVf CuzfAux ivwc hI afpxf Blf smJdf hY ies qrHF Auh ibn ihMg PtkVI lfey hI mYdfn mfr lYNdy hn. kuJ smyN qoN myrf vfh vI mhF bor dI AupfDI nfl snmfnq aijhy mhFpurÈF nfl pYNdf irhf hY, ijnHF dI afpxy afly duafly ivwc pUrI dihÈq hY. cMgy qoN cMgy ivdvfn vI AunHF dI bor krn dI klf df iswkf mMndy hn qy mYdfn ivwcoN Bwj KloNdy hn.

         kihMdy ny, ijs ivakqI ny jIvn ivwc duwK sihx nhIN kIqy Auh suwK dI kdr vI nhIN kr skdf. iesy qrHF ijhVf ivakqI kdy bor nhIN hoieaf Auh jIvn dy afnMd nUM vI ikvyN jfx skygf, hr ivakqI iËMdgI ivwc keI vfr bor huMdf hY qy dUijaF nUM bor krn ivwc vI afpxf Xogdfn pfAuNdf hY. dUijaF nUM bor krn dy lfB hI lfB hn. qusIN vI bor krn dI klf qoN jfxU ho ky ieh lfB AuTf skdy ho. jy qusIN dUijaF nUM bor krn dy gur iswKxy hn qF quhfzy ivwc mhF bor khfAuNdy lokF nUM lgfqfr brdfÈq krn df mfdf vI hoxf cfhIdf hY. ienHF swjx purÈF nfl kuJ smF guËfr ky quhfzy aMdr dUijaF nUM bor krn dI kfblIaq afpxy afp pYdf ho jfvygI.

         awj mihMgfeI df Xuwg hY. ZIT iksm dy mihmfn aksr ÈrIP myËbfnF nUM pRyÈfn krI rwKdy hn. dUijaF nUM cMgI qrHF bor krn ivwc mfhr ivakqIaF nUM ieh zr nhIN huMdf ik mihmfn AunHF dy Gr vwl mUMh vI krngy. bor krU ivakqI dI pCfx dUr-dUr qIk huMdI hY, ies leI hryk nUM pqf huMdf hY ik AunHF dy Gr dI mihmfn invfËI ikMnI mihMgI hovygI. jy koeI ivcfrf Buwl BulyKy rfq kwtx leI AunHF dy Gr af vI jfvy qF ieh aflOikk purÈ Aus nUM bor kr ky rfq smyN hI borIaf ibsqrf gol krn leI mjbUr kr dyxgy. svyr dI bws dI AuzIk qF ienHF dy Gr Tihiraf koeI mfeI df lfl hI kr skdf hY.

         bIqy idnIN jlMDr qoN vfps afAuNdy nUM mYnUM brnfly rfq pY geI. jfx-pCfx vfly iewk kvI swjx df tYlIPon nMbr myry kol sI. rfq kwtx dI grË nfl mYN Aus nUM Pon imlfieaf qF myrI afvfË sux ky Auh tihk ipaf. ibnF myrI gwl suxy hI Auh bol ipaf, ‘‘Xfr bVy shI mOky `qy afieaf hY qyrf Pon[ [ [ huxy hI iewk nvIN kivqf ilKI hY ‘hvf `c pftI Dwup’ sux Ërf[ [ [.” mYN pMj ku imMt qF Aus dI byisr pYr dI kivqf aOiKaf sOiKaf ho ky suxI qy iPr Pon ivwc ivcfilEN hI kwt ky ikqy hotl jF DrmÈflf ivwc itkfxf krn df ierfdf Dfr ilaf.

         jdoN qusIN dUijaF nUM bor krn ivwc mfihr ho jfvogy qF hr koeI quhfzf kMm pihl dy afDfr `qy krygf. imwTIaF-imwTIaF gwlF krn `qy agly dy mUMh `qy qfrIP krn vfilaF nUM qF hryk koeI afpxy kol ibTf ky KuÈ hY, pr iks dI ihMmq hY ik iksy bor krn vfly isr Kfxy ivakqI nUM afpxy kol bYTx leI khy. ajy prsoN dI gwl hY myry afpxy ipMz df isr KfAU bMdf kImqI lfl iksy kMm leI myry dPqr afieaf. myry nfl bYTy sihXogI klrk pfqÈfh ny Aus nUM dUroN hI vyK ky myry kUhxI mfrI, ‘‘Xfr, Auh afAuNdI aY qyry ipMz dI mnhUs sUrq[ [ [ pihloN ies df kMm kr ky mgroN lfh[ [ [ nhIN aYvyN GMtf mgË KpfeI kr ky bor krU.” lE jnfb! by-qukIaF gwlF krn vflf bor ivakqI ieQy vI lfhf lY igaf. jy qusIN vI kImqI lfl dI pYV ivwc pYV imlf ky clogy qF srkfrI dPqrF ivwc quhfzy kMm vI pihl dy afDfr `qy hox lwg pYxgy. dUijaF nUM bor krn df iewk Pfiedf ieh vI hY ik ies nfl quhfzI brdfÈq krn dI ÈkqI vDdI hY. quhfnUM bor ivakqI dI AupfDI imlx `qy pihloN-pihl quhfnUM bhuq guwsf afvygf iPr lgfqfr aiBafs nfl qusIN guwsf prUP ho jfvogy. lok quhfzIaF byisr pYr dIaF gwlF jF svY-pRÈMsf sux ky ijMny vD bor hoxgy EnI hI quhfnUM vwD mfnisk KuÈI imlygI.

         iksy nUM bor krn df sB qoN sOKf qrIkf ieh hY ik sfrf idn afpxI, afpxy kfrobfr dI qy afpxy Kfndfn dI vizafeI vwD-cVH ky kro. iewk gwl nUM keI-keI vfr duhrfAux nfl vI qusIN dUijaF nUM vwD qoN vwD bor kr skdy ho. Bfv qusIN afpxy ipMz dI jUh qoN bfhr nf gey hovo, pr dUjy nUM bor krn leI ËrUrI hY ik gwlF qusIN amrIkf, cIn jF jfpfn dIaF kro. jdoN do ivakqIaF ivckfr iksy smfjk jF rfjnIqk ivÈy `qy gihrI gMBIr bihs cwl rhI hovy qF ibnF iksy dI jfxkfrI ley qusIN vI DUV ivwc afpxf twtU Bjf idE. koeI quhfzIaF gwlF sux ky ikMnf vI pRyÈfn ho irhf, quhfnUM ies nfl kI? qusIN afpxI vizafeI afp kr ky lgfqfr mfnisk KuÈI hfsl krdy rho.

         bor krU ivakqI dI smfj ivwc iewk invyklI pCfx huMdI hY. ÈrIP Bly mfxs qy cuwpcfp rihx vfly lokF nUM awj dy Xuwg ivwc kOx puwCdf hY? so afE asIN vI dUijaF nUM bor krn dI klf iswK ky smfj ivwc afpxf nF-QF bxfeIey. dUijaF nUM bor krn dy nusiKaF bfry pUrI ikqfb ilKI jf skdI hY, pr qusIN qF myrI ieh sMKyp ijhI ilKq pVH ky hI mhf borIaq dI avsQf ivwc phuMc gey ho. ies qoN pihlf ik quhfzf sbr jvfb dy jfvy qy qusIN myry gl pYx df ierfdf Dfr lvo, mYN afpxI bor krU khfxI nUM ieQy hI ivÈrfm dyNdf hF.

 

 iemyj df Kqrf-ky aYl grg

         lok mihMgI myË tuwtxoN aYnf nhIN zrdy ijMnf iemyj tuwtx qoN[ [ [ iewk KfndfnI kMjUs mwKI cUs nUM XfrF imwqrF afiKaf. vYsy qF kMjUsF dy koeI Xfr imwqr huMdy hI nhIN. pYsf qy kyvl pYsf hI ienHF df sMgI sfQI huMdf hY. imwqrF ny afiKaf, ‘‘Xfr qusIN bQyrI kr leI kMjUsI. pIVHI dr pIVHI, kMjUsI df irkfrz kfiem kr idwqf. cfhuMdy qF Qozy Kfndfn df nF kMjUsI kfrn ‘igMnIË buwk afP irkfrzË’ ivwc Èfml ho jFdf, pr qusIN AuQy vI icwTI ilKx dI kMjUsI kr gey. quhfzIaF dihlIËF qwk Dn afieaf ipaY. Cwzo, hux ieh kMjUsI df kuwqf ikwqf[ [ [.”

         KfndfnI kMjUs suxidaF hI gMBIr ho igaf. ijvyN iksy ny kMjUsI Cwzx dI QF, Aus nUM afpxI ÈwkI qIvIN Cwzx leI kih idwqf hovy. XfrF dosqF vwl tyZI nËr JfkidaF, kihx lwgf, ‘‘ieh qF qusIN BfeI ieAuN kih idwqf ijvyN iksy nUM kih dyeIey ik BfeI qUM afpxf blwz gruwp bdl lY. sfzy bËurgF ny afpxf KUn psInf iewk kr ky, BuwKF qyhF kwt kwt ky, clIisaF dy pfT kr kr ky msF qF sfzy Kfndfn df iewk iemyj bxfieaY. Auh iemyj asIN QoVy ijhy Èohdy slfhkfrF dy mgr lwg ky ‘tuwt’ gI qVwk kr ky’ kr dyeIey. hsrqF dy rIJF nfl pfly afpxy KfndfnI iemyj nUM qoV ky, mYN afpxy puriKaF sfhmxy Èrmsfr nhIN ho skdf, dosqo[[[.” ieh afKidaF, KfndfnI kMjUs ny afpxy KfndfnI iemyj nUM Guwt ky glvwkVI pf leI.

         ivcfry aYktr lok drvys nUM eynf nhIN pUjdy, ijMnf afpxy iemyj nUM. jvfnI df iemyj, aYkitMg df iemyj jF Kfs qor df iemyj.

         iewk aYktr svyry svyry zMz bYTkF mfrdf, Xog krdf qy lMgUr vFg jMipMg krdf idisaf. ieAuN ijvyN awzIaF cuwk cuwk Pfhf lY irhf hovy. iksy PYn ny puwiCaf, ‘‘ipafry aYktr jI, ikAuN jfn lUhx lwgy pey E. sony ijhy srIr nUM qwqy qvy `qy BuMnI jf rhy ho.” sux ky aYktr hurF CflF mfrnIaF bMd nhIN kIqIaF, AuvyN pI tI krdy krdy hI boly, ‘‘srIr kuJ motf ijhf ho irhf sI, PYn jI. iemyj ivgV irhf sI.” zfierYktr dUroN hI suMGx lwg pey sn. hIro dI QF hIro dy ipE df rol dyx dI socx lwgy sn. ivcfrf bixaf bxfieaf, GiVaf GVfieaf iemyj iZwlI mMjI vFg tutUM-ttUM krn lwg ipaf sI. srIr dI CFtI kr irhF, qF ik bixaf iemyj bixaf hI rhy.

          ‘‘pr ies leI eynf jp qp[[[?” ivcfry PYn ny puwiCaf. ‘‘sonf kuTflI ivwc Zl ky eI kuMdn bxdY. iemyj nf irhf qF sonf ipwql ho jfeygf. iemyj nf irhf qF PYnF ivwc kryj ikwQoN rhygf? ipwql hox qoN jwql hoxf iewko cuafnI dy do pfsy ny[[ [.”

         aYktr sfihb CflF mfrdy hI boldy rhy ‘‘iksy ny swc hI qF afiKaf hY ijnHF nf kIqI iemyj dI prvfh, AunHF leI kdI nIN bcdf koeI rfh. nf rihMdI AunHF dI cfh qy nf hI imldI aY Pyr vfh vfh[ [[.” iemyj dI prvfh nf krn vflf aYktr, hIro qoN hIro df ipE bx bx jFdf hY, dysI nI rihMdf zflzf iGE bx jFdf hY.

         aYktrsF nUM qF ies mfmly ivwc vwzy qoN vwzf irsk vI cuwk lYxf cfhIdf hY. AunHF nUM iemyj dI ‘gryv’ bxn qoN pihlF, dupwtf kryv bxy rihxf cfhIdf hY. culbulI hymf hIroien df iemyj tuwtidaF hI DrimMdr dI pqnI qoN ÈfhruK Kfn dI mF bx geI. afpxIaF DIaF leI broty dI CF bx geI.

         bfpU ny, cfcy ny pfrtI nUM iewk Ëbrdsq iemyj idwqf. keI vrHy AuhI iemyj pfrtIaF dIaF lwqF bixaf irhf. pwqrkfr, iksy pyNzU nUM, coxF bfry puwCdy-

          ‘‘bfbf, iks pfrtI nUM vot idEgy?”

         bfbf kmfnI tuwtI vflI aYnk dy Gsy ÈIiÈaF QfeIN suwqy AuWlU vFg awKF JpkidaF afKdf-

          ‘‘bfpU dI pfrtI nUM[ [ [.”

         jvfn votr jvfb idMdf-

         bfpU cfly pf gey. topI jmnf pfr clI geI. topI df iemyj tuwitaf qF pfrtI df iemyj vI srk igaf. Kwdr dI QF kot pYNt af igaf. islk af igaf qy nfl hI iqlk af igaf. iÈÈtfcfr dI QF iBRÈtfcfr af igaf. GMtI dI Gutfly af gey, bfpU dI QF cOtfly af gey.

         iewk ÈrDflU ny nyqf jI nUM ikhf, ‘‘bQyrf luwt ilaf dyÈ nUM. mfieaf dIaF lihrF bihrF ho geIaF ny. swqf vI bFdI bx geI hY. jFdy jFdy kuJ prlok vI suDfr lE.”

         nyqf jI aftf cwkI vFg bgV bgV cwldy mUMh `coN pfn dI pIk QuwkidaF, KfKF Kwdr dy rumfl nfl pUMJidaF, kihx lwgy, ‘‘bMDU, awDI sdI ies dyÈ dI syvf kridaF, msF ieh iemyj bxI hY. pfrtI lfeIn vI ieho hY. muKIaf jI df vI sMdyÈ hY ik pfrtI iemyj hr hIly bixaf rihxf cfhIdf hY. agly pfrtI aiDvyÈn qwk iemyj bxI rhI qF afAuNdIaF coxF ivwc pfrtI dI kfrguËfrI ibhqr ho jfvygI. sfzI ipafrI jnqf hux smJdI hY ik sfzI pfrtI amIrF dI pfrtI hY. ‘dfm bxfey kfm’ vflf muhfvrf AunHF dI skUlI pVHfeI vyly rtfieaf hoieaf hY. asIN iemyj hr hIly bxfeI rwKFgy, bMDU[ [[.”

          ‘‘iBRÈtfcfrIaF ivBcfrIaF vflf iemyj[ [ [?” iksy isafxy pwqrkfr ny puwiCaf.

          ‘‘jnqf AumId `qy KloqI huMdI hY bMDU. Auh soc lYNdI hY ik awj df iBRÈtfcfrI kwlH nUM iÈÈtfcfrI vI bx skdY. zfkU sfDU vI bx skdf hY. sfeIkl jhfË vI bx skdY. iemyj tuwt vI skdY. bws bMDU, asIN iesy leI awj afpxf iemyj nhIN bdldy.”

         pwqrkfr dy jfx qoN bfad, nyqf jI ny ÈIÈf dyiKaf qF AunHF qoN afpxf hI iemyj pCfx nf hoieaf.

         suihrd ivdvfn aflock ny zMky `qy cot mfridaF ikhf, ‘‘Auh lyKk hI mhfn hovygf jo afpxf bxfieaf iemyj Kud hI qoVy. mhfn lyKk bxn leI afpxf bxfieaf iemyj afp hI qoVnf byhwd ËrUrI hY.”

         abdflI ny sfzy iemyj (buwq) qoVy. Auhdf hmlfvr vflf iemyj bx igaf qy Auh ieiqhfs bx igaf. iemyj bx jfey qF vI mhfn qy tuwt jfey qF vI mhfn.

         lyKk ny muV ÈIÈf dyiKaf. Aus df iemyj tuwt irhf sI. Èfied Auh mhfn lyKk bxn dI rfh pY irhf sI. suihrd aflock Aus df cÈmdId gvfh bxn leI iqafr bYTf sI.

 

nyqf jI df PfrmUlf: bdnfm hoNgy qo nfm hogf!

-amrjIq bwbrI

         isafsq df bVf vicwqr sMsfr hY. ies sMsfr ivwc ijs dI iewËq dfgdfr nhIN, Auh nyqf dmdfr nhIN. iesy leI hux iewËqdfr qy iemfndfr lok ies Kyz nUM Kyzxf psMd nhIN krdy. ibn pyNdy dy loty vFg jF KUh dIaF itMzF vFg afpxy svfrQ leI afpxI pfrtI nUM ipwT idKf ky iksy dUjI pfrtI dIaF pflsIaF nUM dyÈ qoN lok ihwqU grdfndy hoey pUrI byÈrmI nfl lokF dIaF awKF ivwc Gwtf pf ky Aus df nyqf bx jfxf rfjnIqIvfnF df cln ho igaf hY.

         isafixaF df kihxf hY ik rfjnIqI ivwc ijQy iewËq hY, AuQy icwkV vI hY. aslI isafsqdfn AuhI hY, jo ienHF dovF (iewËq qy icwkV) dI pRvfh nf krdf hoieaf afpxy inÈfny vwl vDdf rihMdf hY. vYsy jdoN iewËq `qy icwkV AuCldf hY (suwitaf jFdf hY) qF rfjnIqI gqIÈIl ho jFdI hY. icwkV suwtx dIaF KbrF dI crcf aKbfrF qy swQF ivwc KUb huMdI hY, ijs df lokF ivwc asr ËIro dy brfbr huMdf hY, pr Auh nyqf, ijs dI iewËq `qy icwkV suwitaf jFdf hY, hIro hox df Brm pflxf ÈurU kr idMdf hY.

         ajoky nyqfvF df qF bs ieko hI asUl hY mÈhUr hoxf jF hIro hoxf. ieh BfvyN pRsMsf kfrn hovy jF bdnfmI kfrn, Auh qF ieh socdy hn ik ‘bdnfm jo hoNgy qo ikaf nfm nf hogf.’ bs AunHF nUM qF isrP qy isrP nfm hI cfhIdf hY. nyqf socdy hn ik AunHF dI crcf hoxI cfhIdI hY, ieh BfvyN ikvyN vI hovy. crcf BfvyN rwQ Xfqrf nfl hovy, roz Èoa nfl hovy, pMQ Kqry ivwc hox dy nfhry nfl hovy, vwzy pwDr `qy jnm idn mnfAux nfl hovy, iPrkU Ëihr PYlfAux nfl hovy, mF-BUmI nfl hovy, jfqI, Kyqr jF Dfrimk jnUMn PYlf ky hovy, bs crcf hoxI cfhIdI hY.

         rfjnIqI ivwc jy crcf gqIÈIl nhIN huMdI qF AunHF nUM ieh vI icwkV nfl Bry gMdy nfly vFg lwgdI hY. icwkV rfjnIqI df sQfeI gux hY. ijQy rfjnIqI hovygI, AuQy icwkV (gMd) ËrUr hovygf.

         iewËq vI rfjnIqI df ainwKV aMg hY, ikAuNik iewËq jugF-jugFqrF qoN mnuwK nfl icpkI afeI hY. jdoN qwk DrqI `qy mnuwK hY, AudoN qwk Aus `c iewËq dI cfhq brkrfr rhygI. iksy vI pwDr `qy hovy, afKr iewËq qF iewËq hY. iewËq qF koTy vflI dI vI huMdI hY, ikAuNik Auh vI keI vfr afpxy afp nUM byiewËq mihsUs krdI hY. iesy qrHF rfjnIqI qy ies dy muwK qwq nyqf vI iewËqdfr huMdy hn. iek koTy vflI vFg nyqf vI iks vyly iksy hor pfrtI nfl sFJ pf lvy, koeI Brosf nhIN hY. iPr vI dovF dI afpxI-afpxI iewËq huMdI hY. dovF ivckfr isrP ieko hI Prk hY qy Auh ieh ik koTy vflI df afpxf cirwqr huMdf hY, prMqU nyqf ies mfmly ivwc pRgqIÈIl huMdf hY. ies leI Aus dI iewËq bhu-pwKI huMdI hY.

         asIN aksr ieh suxdy qy pVHdy hF ik Plfxy nyqf dI iewËq `qy icwkV suwitaf jf irhf hY. ieh iblkul swc hY qy hryk nyqf dI iewËq `qy icwkV suwitaf hI jfxf cfhIdf hY, ikAuNik iewËq qy icwkV rfjnIqI dy muwK lwCx hn. mYN inwjI qOr `qy ies gwl df smrQn krdf hF ik nyqf dI iewËq `qy icwkV suwitaf jfxf lok-ihwq ivwc hY. kihMdy hn ik iewËq qy icwkV jy dwby rih jfx qF bdbU PYlfAux lwgdy hn, vfXU-mMzl pRdUÈq krdy hn. ies leI iewËq qy icwkV df dwibaf rihxf TIk nhIN hY. dovF df AuCfilaf jfxf smfj leI bVf ËrUrI hY. iewËq ijMnI AuClygI, EnI hI cmkygI nyqfigrI. AuClxf iewËq df suBfvk gux hY.

         ijhVy lok iewËq aqy icwkV nUM dbfa ky rwKx df pRcfr krdy hn, Auh smfj dy duÈmx hn aqy Auh jmHfKorI nUM AuqÈfhq krdy hn aqy jmHFKorI kdy vI smfj dy ihwq ivwc nhIN ho skdI. jdoN qwk icwkV iewËq hyT dwibaf rhygf, AudoN qwk lokF nUM nyqf jI df aslI ichrf nËr nhIN afeygf qy Auh smfjI jIvn ivwc afpxy afp nUM srb AuWc hox df Brm pfldf rhygf. ies leI iewËq dy nfl-nfl icwkV df AuCfilaf jfxf vI bVf ËrUrI hY. iewËq jF aKOqI mfx-mirafdf nfl Zikaf hoieaf iensfn kdy vI qrwkI nhIN kr skdf. ivakqI df ivkfs AudoN hI huMdf hY, jdoN Auh hmfm ivwc nMgf huMdf hY. icwkV AuClx nfl rfjnIqI ivwc ivakqI nMgy nfloN vI do kdm awgy ho jFdf hY. iek bVI mÈhUr khfvq hY ik ‘nMg afdmI sB qoN vwzf bfdÈfh huMdf hY.’ ies khfvq nfl mYN pUrI qrHF sihmq hF. ijs ny ieh khfvq bxfeI hY, Aus nUM Bfrq dy srb AuWc snmfn nfl snmfnq krnf cfhIdf hY. nMgpuxy dy isDFq rfhIN keI mhF-anuBvI bfdÈfhq qwk phuMc cuwky hn.

         nyqf jI kihMdy hn ik icwkV suwtx nfl iewËq `qy keI dfg rih jFdy hn, pr Xfd rwiKE, ieh dfg duÈmxI vfly nhIN, sgoN dosqI vfly huMdy hn. aijhy dfg iewËq `qy ies qrHF cmkdy hn, ijvyN mwisaf dI rfq ivwc qfry jF kflI cuMnI `qy mukYÈ. aijhy dfg Dox dI kdy vI glqI nf krnf.

         hor suxo: jy koeI quhfzy `qy icwkV suwt irhf hY qF suwtx idAu. iewËq dfgdfr ho rhI hY qF hox idAu. aslI ichrf lokF sfhmxy nMgf hox idAu. jy nwk kwtI jf rhI hY qF gm nf kro, ikAuNik ijMnI vfr nwk kwtI jfvygI, hr vfr Aus qoN duwgxI ho ky vDygI. nwk kwt rhI hY, iewËq imwtI `c iml rhI hY, lokqMqr grk irhf hY, grkx idAu, pr iek gwl df nyqf jI iKafl rwiKE ik kursI hwQoN nhIN jfxI cfhIdI. kursI nUM sfrf twbr hwQ Guwt ky pfeI rwiKE! rwb imhr krygf.

 

glF ivwc pYNdy hfr-nUr sMqoKpurI

         hfr keI qrHF dy huMdy hn. aslI PuwlF dy hfr, kfgË dy PuwlF dy nklI hfr, krMsI notF dy hfr, hIiraF dy hfr, jwuqIaF dy hfr. mOikaF muqfbk ienHF hfrF dI vrqoN jF durvrqoN kIqI jFdI hY. jY-jYkfr krn vyly vI, isVHI-isafpf dUr-dUr krn vyly vI qy ivroD krn vyly vI. sËf dyx vyly vI ienHF vwK-vwK iksm dy hfrF df iesqymfl kIqf jFdf hY. ivafh-ÈfdI dy mOky `qy, iksy Dfrimk smfgm dy mOky `qy, mohqbr bMidaF df suafgq krn leI, arQI nUM sjfAux leI, ivCVI afqmf nUM akIdq pyÈ krn smyN rMg-brMgy PuwlF dy hfrF dI vrqoN kIqI jFdI hY. imlxI-mOky kfgËI PuwlF dy hfrF qoN kMm ilaf jFdf hY. lfVy dy gl ivwc notF dy hfr iËafdf huMdy hn qy srbfly dy gl ivwc Gwt. iksy luwcy-lPMgy, cor qy ivgVy hoey bMdy nUM iswDf krn leI, sbk isKfAux lI Auhdy gl ivwc purfxIaF qy tuwtIaF juwqIaF df hfr pf ky ‘hoie-qoie’ kIqI jFdI hY.

         pqf nhIN bIby-rfxy, Blymfxs, iswDy-sfdy, eImfndfr, Boly-Bfly isafsI afgUaF nUM ieh ivgVy hoey, ÈrfrqI lok cMgf ikAuN nhIN smJdy? pqf nhIN ienHF lIzrF nUM ieh lok aYnI nPrq ikAuN krdy hn? ieh lIzrF qF ieMny cMgy hn ik afm lokF dy Bly Kfqr mnsUr vFg pwQrF dI mfr Kfx leI, sUlI `qy cVHn leI vI iqafr ho jfx. Auh ipCly anyk sflF qoN sMG pfV-pfV ky, awzIaF cuwk-cuwk, muwTIaF mIc-mIc nfary qy lfry lfAuNdy af rhy hn ik asIN lokF dy hwk-iensfP Kfqr ‘ieh’ kr idaFgy, ‘Auh’ kr idaFgy, pr lok AunHF `qy hux XkIn hI nhIN krdy. isafsI afgUaF pRqI guwsy qy roh nfl Bry rihMdy hn. AunHF dI hr gwl nUM JUTI smJdy ny. hr vfady nUM lfrf afKx lwg pey ny.

         ieh lIzr DMn hn. ieh Dn ipwCy nhIN, Dn ienHF ipwCy dOVdf hY. ieh mwlomwlI ienHF dy gl `qy gwilaF `c jf pYNdf hY. dysI-ivdyÈI bYNk KfiqaF ivwc jmHF ho jFdf hY. aY ivgVy hoey loko ÈrfrqI ansro! qusIN suDr jfE! afpxy mhfn isafsI afgUaF df vwD-cVH ky mfx-siqkfr kiraf kro! jdoN vI mOkf imly ienHF dy gl ivwc PuwlF dy hfr pf ky suafgq kiraf kro. ienHF nUM notF dy hfrF nfl lwd idaf kro, qF ik ienHF kol notF dI koeI kmI nf rhy. ienHF ienHF nUM ruipaF dIaF guwQlIaF (QYlIaF) Byt kiraf kro. lwzUaF nfl qolx dI kI loV ey? kuieMtlF dy ihsfb nfl iswky iekwTy kr ky qoilaf kro. ikhVI Bfn dI kmI ey? afKr koeI vI cox ibnF Dn-mfl qoN ikvyN ijwqI jf skdI hY? plIË iksy lIzr vwl vgHfqI juwqI suwt ky afpxy guwsy qy roh df ieËhfr nf kiraf kro. ivroD krn df ieh sfAU qy iswDf-sfdf ZMg nhIN. koeI hor asrdfiek, nqIjf dyx vflf, swcIN-muwcIN hwk-iensfP duafAux vflf ZMg vrqoN. siBak nyqf hryk juwqI suwtx (mfrn) vfly nUM muafP kr idMdy hn. qusIN AunHF dy sfhmxy, ÈrfPq df nfjfieË lfB lYNdy hoey pYroN juwqI lfh ky AunHF vwl suwtx qoN hux hwtdy hI nhIN. inÈfnf KuMJ jFdY.

         awj-kwlH jykr smfj, ieKlfk ivroDI kMm krdy iksy ÈrfrqI ansr nUM sbk qy sËf dyx leI juwqIaF dy hfr dI vrqoN krnI hovy qF bVI aOK huMdI hY. nvyN bUt qy iCwqr sOiKaF iml jFdy hn, pr purfxy, tuwty iCwqr iewk hfr bxfAux leI lwBxy qy iewkTy krny aOKy huMdy hn. hux lok purfxy iCwqr vyc ky nvyN BFzy lY lYNdy hn. qF iPr mihMgfeI ivwc mihMgy nvyN bUtF, juwqIaF qoN kOx hfr bxfey qy iksy nUM ikAuN pihnfey? jykr hfr dI QF iewk Puwl jF iewk juwqI nfl kMm cwl skdf hY qF jxf-Kxf ieh kMm krn leI iqafr ho jFdf hY.

         jdoN mnsUr ny swc dy hwk ivwc afvfË bulMd kIqI qF Aus nUM pwQr mfrn df hr iewk nUM hukm dy idwqf igaf. hukm mMnxf ËrUrI sI. Auhdf ijgrI Xfr iÈblI Auhdy pwQr ikvyN mfr skdf sI? Auh hwQ ivwc iewk Puwl lY ky pwQr mfrn vfly lokF dI BIV ivwc Èfml ho igaf. jdoN Auhny mnsUr dy Puwl mfiraf qF mnsUr ro ipaf. iÈblI ny hYrfn ho ky puwiCaf ik lokF dy mfry pwQr Kf ky qUM roieaf nhIN. myry mfry Puwl `qy qUM ikAuN roieaf? awgoN mnsUr ny jvfb idwqf ik ieh lok gYr ny. qUM ijgrI Xfr ho ky vI hkUmq df hukm mMnx qoN nFh nhIN kIqI sËf qoN zr ky mYnUM Puwl hI mfr idwqf. qyry Puwl dI pIV mYnUM hr pwQr qoN phuMcI pIV qoN iËafdf mihsUs hoeI hY.

         aY loko! ieh lIzr vI quhfzy ijgrI Xfr ny. kI qusIN iewk Puwl qy iewk juwqI ivwc koeI Prk nhIN smJdy? ieh qF ies dOr dy Kud rfjy hn. ieh afpxy iKlfP pwQr jF juwqI mfrn df hukm ikvyN dy skdy hn? jykr qusIN ienHF dy glF ivwc PuwlF dy hfr nhIN pf skdy qF quhfnUM ienHF nUM juwqI ‘muafP krnf’ Puwl mfrn df vI koeI hwk nhIN. BfvyN ieh hfly qwk mnsUr nhIN bx sky. qusIN iÈblI qF nf bxo.

         lIzrF nUM glF ivwc PuwlF qy notF dy hfr puafxy cMgy lwgdy hn, pr coxF ivwc hfr psMd nhIN huMdI. koeI vI nyqf cox hfrnI nhIN cfhuMdf. Èfied iesy kfrn hr nyqf nfmËdgI kfgË Brn smyN hI afpxy gl ivwc PwulF jF notF dy hfr puaf lYNdf hY. kI pqf coxF df nqIjf inklx `qy hfr df mUMh vyKxf pey qy gl ivwc hfr puafAux dI rIJ aDUrI hI rih jfvy?

         hux hfr df afkfr ieMnf vwzf ho igaf hY ik ieh gl qoN lY ky pYrF qwk jF pMj-swq lIzrF dy duafly iewko vyly pihnfieaf jf skdf hY. keI nyqf nYiqkqf, swcfeI, inaF, ËmIn dI hfr qF brdfÈq nhIN kr skdy hn, pr coxF `c hfr AuWkf brdfÈq nhIN kr skdy.

         mhfn dyÈBgqF, sUrbIr, XoiDaF dy buwqF dy glF ivwc pihnfey jFdy hfrF df kI lfB? jykr asIN AunHF dy pfey pUrinaF `qy hI nhIN cwlxf. asIN swcy pYrokfr bxIey. jUJx vfly iKzfrI bxIey. hwk, swc Kfqr jUJxf iswKIey. ijwqx qoN pihlF hI ihMmq hfr ky, hfr mMn ky nf bYT jfeIey. lokF dIaF bfhF dy hfr sfzy gilaF dy iÈMgfr bxn, gl qF bxy.

         hF, gl qF bxy, jy sfzf inÈfnf KuMJy nf qy sfzI juwqI sfzy dyÈ dy hr duÈmx dy isr `qy iswDI ‘Tfh’ kr ky vwjy. afE, afpF sfry juwqIaF mfrn qoN pihlF cMgI qrHF pRYkits kr leIey. cMgy bMidaF dy glF ivwc PwulF dy hfr pYNdy hn qy mfVy bMidaF dy glF ivwc lfhnqF, iPtkfrF qy juwqIaF dy hfr pYNdy hn.

 

votF ivwc Gogf icwq-suKdyv isMG mlk

         CurI KrbUËy AuWqy izwg pvy qy BfvyN llkfrf mfr ky KrbUËf CurI AuWqy izwg pvy ipafirE iZwz qF KrbUËy df hI pftdY. iesy qrHF sfeIkl `qy kfr cVH jfey jF iPr CVwpf mfr ky sfeIkl kfr AuWqy cVH jfey kbfVf qF sfeIkl df hI hMudY, pr nhIN jI sfzI awj dI isafsq ny ieh sfrIaF khfvqF Aultf-pultf ky rwK idwqIaF hn. afh dyKo XU pI ivwc ieh sfeIkl mhfn iskMdr vFg ikvyN kfr Auqy isMGfsn `qy afsn jmfeI bYTf hY.

         KYr jI[ [ [ rwb JUT nf bulfvy jlisaF ivwc pqIhVF pfAux aqy BIVF jutfAux df ishrf isrP ienHF cmicaF dy isr bwJdY. ieh cmcy isafsq dy phIey aqy GrylU sMd-sMdeIey vI hn. afpF qwqI-qwqI KIr Kfx lwgy hF, pr AuNglF mwcdIaF hn. ieQy vI ieh cmcy hI sfzy sihXogI bxdy hn. isafsq dy smMudr ivwc izwk-zoly KFdI ienHF isafsI iTwbI mfrF dI byVI nUM ieh cmcy hI cwpU bx ky kMZy `qy lf idMdy hn. hr iksy dI rYlI nUM rYlf aqy QYlI nUM QYlf bxf ky afs dI qMd nUM tuwtx nhIN idMdy. ËmfnqF Ëbq Bfv bftI mUDI vwjx qwk ieh hr iksy nUM ijwq dI juwqI sMuGfeI jFdy aY qy PokI Prlo CkfeI jFdU aY. rYlIaF ivwc golIaF cwldIaF hn lok mrdy hn, pr kI imjfl kdy iksy cmcy dI AuNglI `coN lhU vI inkilaf hovy. qF iPr bUQf BnfAux aqy isr pVvfAux vfly ieh lok kOx hn.

         lE jI ienHF bfry vI ivÈyÈ jfxkfrI lY lvo. mlk dy awzy ivwc Gfh qwpVI ivCfeI bYTy pYNcrF vflf Gogf qy sVk dy dUjy pfsy Pwty `qy kyqlI itkfeI bYTf cfh vflf jogf. dovyN kuwkVF vFg sVk ivcfly hI iBV pey hn. Gogf kihMdY ik Drnf pRÈfd ijwqU qy jogf kihMdY ik pMgf isMG ijwqUgf. pihlF ienHF dy ksUqy kfiraF `qy vI iek pMCI Jfq pf lvo. ienHF df aslI nF qF DMnf pRÈfd hY. Drny mfrny ienHF df ivÈyÈ Drm hY. Drny ivwc hI iksy dy ieklOqy bImfr puwq dI mOq ho geI hY vYn awgy lMGx hI nhIN idwqI. bwsF BMn ky qy cwky jfm kr ky ienHF ny bVf nfmxf Kwitaf hY. lokF ny hux iehnUM DMny qoN Drnf pRsfd hI bxf idwqf hY. iesy qrHF DrmF dI DUxI bflx vfly pMjf isMG nUM vI lokF ny pMgf isMG bxf idwqf hY. dovyN ksky lMgr lMgoty qy PV ky zFgF soty cox mYdfn ivwc kuwd pey hn.

         Gogy aqy jogy dIaF jybF `coN iek duwkI vI nhIN inkldI, aYvyN muV-muV ky jybF `c hwQ pfeI jFdy hn. ienHF dI bihs bfxI ivwc hux KocrI lMbVdfr logVI vI af tpikaf hY. dohF BlvfnF nUM cMgI PUk Ckf ky Èrq lvf idwqI hY ik ijs df bMdf hfr jfey, Auh pfgl bx ky ryl idaF PftkF nUM hwQ lf ky afeygf. lE jI, mMdy BfgIN Gogy dy bMdy df Gogf icwq ho igaf. hux mMuzIhr ny mykawp kr ky Gogy nUM pUrf pfgl bxf idwqY. glfvyN aqy bfhF dy gudfm KuwlHy hn. suwQU dIaF pftIaF hoeIaF muhrIaF lmkdIaF hn. gl `c KflI zwibaF dI mflf cfr cMn lf rhI hY. mUhry Gogf qy ipwCy lokF df ho-hwlf krdf bVf Bfrf jlUs PftkF vwl nUM mfro-mfr krdf hoieaf cwl ipaf hY.

         awgy Èihr vwloN ijwqy hoey nyqf df jlUs vI af irhf hY. sbwb nfl iek aslI pfgl af ky jlUs mUhry tpUsIaF mfrn af lwigaY. iksy ny pfgl dy gl `c iek PuwlF df hfr vI pf idwqY. jlUs qF styÈn vwl nUM muV igaY, pr pfgl iswDf awzy vwl nUM CVwpy mfrdf afAuNdY. lE ipafirE, hux aslI pfgl aqy zuplIkyt pfgl dy ho gey hn tfkry. Eey aYl aYm ey qF mYN bixaYN qy qMU kfhdf jlUs kwZIN iPrdYN. pihlF qF Gogy df cMgf hYlIkfptr bxfieaf qy iPr hyTF suwt ky lwg ipaY kwdUks krn. pfgl ny qF mfr-mfr Goty Gogy df GolUaf hI bxf idwqY.

         KYr jI dfa-pycF nfl hyToN inkl ky Gogf PftkF qwk awpV hI igaf hY. awgoN gwzI vI af geI hY. puls afqm-hwiqafrf smJ ky Gogy nUM jIp `c suwt ky Qfxy lY afeI hY. mYN pfgl nhIN hF[[[ awgoN Qfxydfr ny do-iqMn jV vI idwqIaF hn. Eey sfr pfgl iehI kihMdy aY ik mYN pfgl nhIN hF, hor qUM gwzI dI lIh `qy cFgmfrI krn igaf sI. asIN vI jI Bwj ky Qfxy phuMc gey. asIN sfrI gwl dws idwqI, iPr vI bVI muÈkl nfl logVI lMbVdfr dI ËfmnI `qy Gogy df Cutkfrf hoieaf. svyr vyly ‘qwpVI’ `qy bYTf Gogf igwty-goizaF `qy lwgIaF hoeIaF rgVF qoN mwKIaF AuzfeI jFdY.

         ipafirE! votF dy idn hn, ÈrqF soc-smJ ky lfieE, ikqy hor nf afpxf vI Gogy vFg GolUaf bx jfey.

af igaf coxF df iqAuhfr-arux

         Bfrq iqAuhfrF df dyÈ hY. sfrf sfl lok iksy nf iksy iqAuhfr dI KuÈI ivwc msq rihMdy hn. lIzrF leI qF iqAuhfr hux afieaf hY, ijs nUM coxF df iqAuhfr kihMdy hn. iqAuhfr BfvyN koeI vI hovy, lohVI, dIvflI jF holI, Aus dI afpxI iewk KfsIaq huMdI hY KrcIlf hoxf. vYlyntfeIn zy vrgy pwCmI iqAuhfr df qF sfnUM pqf nhIN ik Auh pwCmI lokF dIaF ikMnIaF ku jybF KflI krvfAuNdf hY, prMqU vYlyntfeIn zy hux sfzy dyÈ dy pRymI joiVaF dIaF jybF `qy vI asr pfAux lwg ipaf hY. krËf lY ky iqAuhfr mnfAux df afnMd hI kuJ hor hY.

         sfnUM ies gwl dI byhwd KuÈI hY ik lok sBf dIaF coxF df iqAuhfr mnfAux dI iqafrI sfzy lIzr Ëor-Èor nfl kr rhy hn. JUTy vfady aqy lokF nUM rMgIn supny idKfAux df iqAuhfr hY coxF. sfzy lIzr hux idhfVI `qy cox pRcfrkF dI BrqI krngy, cox pRcfrkF dI Kurfk akfl pIVqF vrgI huMdI hY. lIzrF nUM AunHF dI syvf leI hlvfeI lf ky lMgr df ieMqËfm krnf pvygf. Èfm nUM cox pRcfrk dfrU-murgy dI Jfk vI rwKdy hn. cox pRcfr leI gwzI qoN bgYr Borf vI pYr nhIN puwtdy, ieMJ lwgdf hY ik ijvyN sfry cox pRcfrkF df jnm cldI kfr ivwc hoieaf hovy.

         sfzy lIzr vI sfzy iqAuhfr dy ÈfhI Krcy vFg coxF dy Krc qoN pryÈfn hn, pRMqU iewk gwl sfzy lIzrF dI sfzy nfloN vwKrI hY ik Auh sfzy vFg krËf lY ky coxF df iqAuhfr nhIN mnfAuNdy. jdoN qwk dUijaF dy dfn-cMdy dI rkm nfl cox pRcfr cwldf hY qF lIzr KuÈ rihMdy hn, prMqU jdoN afpxI do nMbr dI kmfeI ivwcoN Krc krnf pYNdf hY qF lIzr nUM nfnI cyqy af jFdI hY.

         cox pRcfrkF dy Krcy qoN lIzr pRyÈfn hn, pRMqU iPr AunHF dy inwjI slfhkfr AunHF nUM smJfAuNdy hn ik cox pRcfrk vI qF votr hI ny. ienHF ivwcoN qF kuJ quhfzy irÈqydfr hn aqy kuJ quhfzy Kfs cmcy ny. hËfrF votF df svfl hY. sbr df kOVf Guwt Br lE. coxF qoN bfad ienHF vwl vyiKE vI nf.

         cox pRcfrk vI ies gwl qoN BlI-BFq vfkP hn ik ieh mOjF kuJ idn hI imlxgIaF. Pyr ikhVy BVUey ny sfzI sfr lYxI aY. iewk vfr lIzr cox ijwiqaf nhIN qy afpxy hlky ivwcoN ieMJ gfieb ho jFdf hY ijvyN BuwKy dy ichry qoN hfsf.

         lIzr dy inwjI slfhkfrF ny Aus nUM slfh idwqI huMdI hY ik iewk vfr kuJ idnF leI sfry lokF nUM nfl lY ky cwlo? afKr kursI df svfl hY. kursI lIzr leI ies leI mhwqvpUrn hY ikAuNik Auh Aus leI irÈvqKorI aqy Gutfly krn df sfDn hY aqy afm votr Aus leI kursI qwk phuMcx df ËrIaf.

         iesy leI qF sfzy lIzr awj-kwlH AunHF QfvF `qy vI gyVy mfrdy iPrdy hn ijwQy afm afdmI ibmfrI lwgx dy zr qoN nyiVAuN nhIN lMGdf. jn sMprk coxF dI mjbUrI hY. ieho mjbUrI lIzrF nUM aijhIaF QfvF `qy iKwc ky lY jFdI hY.

         drasl coxF dy idnF ivwc hI sfzy lIzrF nUM ieh aihsfs huMdf hY ik sfzy mulk ivwc grIb lok vI vwsdy hn aqy lokF nUM vI cyqy krfAuNdy hn ik quhfzy dyÈ ivwc lokqMqrI srkfr kfiem hY. coxF dOrfn grIb jnqf nUM ssqf rfÈn, sfVHIaF vrgy kImqI qohPy vMzx aqy byruËgfrF nUM ruËgfr dy sunihrI supny ivKfAux df BUq sfzy lIzrF `qy aksr svfr ho jFdf hY.

         hwQ bMnH ky KVy lIzrF dy postr ÈihrF dIaF kMDF `qy ieMj lwgy huMdy hn ik ijvyN lIzr muafPI mMg irhf hovy ik iewk vfr mYnUM vot pf idAu muV ky quhfzy drÈn krn nhIN afvFgf. aslIaq ivwc huMdf vI ieMJ hI hY. awj dyÈ df mflk AunHF sfhmxy hwQ joV ky KVf hY. ieh gwl hor hY ik pMjF sflF ivwc iewk vfr afAuNdf hY. clo afieaf qF hY sfzy Boly Bfly lok Aus dIaF gwlF ivwc af jFdy hn aqy muafP kr idMdy hn.

         lIzr vI kdy-kdy ieh socdy hn ik Aus dy hlky dy lok ikMny aihsfn PrfmoÈ hn. Auh hmyÈf vwzy aqy amIr lokF nfl dyÈ-ivdyÈ dy mihMgy hotlF ivwc vDIaf iksm df Kfxf Kf ky grIbF nUM AuWcf cuwkx bfry skImf bxfAuNdy rihMdy hn aqy lok Aus nUM iPr vI cMgf-mfVf kihMdy rihMdy hn.

         koeI vI ivkfs df kMm ieMnI CyqI isry nhIN cVH skdf. nvyN ivkfs dy kMmF nUM ÈurU hox ivwc 10-20 sfl qF lwgdy hn. ajy qF mYN do vfr hI coxF ivwc ijwiqaf hF, jykr jnqf mYnUM iewk vfr pMj sfl leI Pyr syvf df mOkf dy dyvy qF mYN afpxy ielfky df nkÈf hI bdl dyvFgf. bs, ies vfr jnqf iPr mYnUM vot pf dyvy. iPlhfl sfry lIzrF dI jnqf nUM ieho purËor apIl hY.

         ivcfry lIzr bVI pRyÈfnI dy dOr ivwcoN lMG rhy hn. hryk muwdy `qy sO-sO vfr muafPI mMgx vfly dI hflq vFg jnqf awgy hwQ joV ky KVy hn. sfnUM ies idn df bysbrI nfl ieMqËfr hY ik sfzI jnqf ikhVy lIzr df kI BivwK ilKdI hY. clo, AudoN qwk rl-iml ky votF dy ies pMjF sflF bfad afAux vfly iqAuhfr df afnMd mfxIey.

 

 mihlf mMzl dI rwb jI nfl imlxI

-suirMdr isMG Ebrfey

         koeI ds-bfrF aOrqF ny kursIaF qy bYNcF `qy bYTdy hoey afps `c gwlbfq kridaF ikhf ‘mfieaf dyvI qF idsdI nhIN peI’ aqy iPr iewk kmry vwl mUMh kr ky afvfË dyNidaF ikhf, ‘Auey mfieaf dyvI! hux afpxy Gurny `coN inklygI vI ik nhIN.’ eyny icr `c iewk motIly srIr vflI aOrq afpxy vflF `c hwQ PyrdI hoeI bUhy `coN bfhr afeI hY. Aus nUM bfhr afAuNidaF vyK ky Ausy bËurg mihlf ny ikhf, ‘‘hfly qwk jfg nhIN KwulHI? kI krdI rhI eyN rfqIN, awj rwb jI nfl apfeyNtmYNt ey-Buwl geI eyN-awj ‘mihlf idvs’ ey.”

          ‘mihlf idvs’ mfieaf dyvI ny duhrFidaF ikhf, ‘‘XfnI ik ËnfnIaF df idn-awCf Kfsf mËfk ey-sfry iqMn sON pYNhT idnF ivwc isrP iewko idn? clo-awCf ÈMkuqlf. Blf ieh dws-ies mihlf idvs `c rfq vI Èfml ey ik isrP idn eI idn ey?”

          ‘myry gurU’ Ausy bËurg aOrq ny jvfb `c ikhf, ‘‘ies idn ivwc rfq vI Èfml ey-cvHI GMty vflf idn.” iewk pl ruk ky iPr Aus ny kihxf ÈurU kIqf, ‘‘ijvyN ‘afdmI’ `c ËnfnI vI Èfml ey-ijvyN ‘ikqny afdmI Qy?’ `c jy koeI ËnfnI zfkU vI huMdI qF Auh afdmIaF ivwc hI igxI jFdI?” iPr Auh muskrfeI qy Ërf rohb nfl mfieaf dyvI nUM sMboDn kridaF ikhf, ‘‘bws-qUM hux vkq nf gvf-tur, dyr ho jfvygI-bVI dUr jfxf eyN.”

          ‘‘awCf-awCf-mYN rwb jI vfsqy mYmorMzm iqafr kr ilaf ey’’, iPr kmry ivwc vwl mUMh kr ky afvfË mfridaF ikhf, ‘‘Eey bsMqI ienHF nUM cfh pfxI iplf, mYN ibAUtI pfrlr ho ky afeI.”

          ‘‘ibAUtI pfrlr?-hux dyr nf lfeIN’’ iewk aOrq ny iKJidaF ikhf.

          ‘‘iehI-iewk GMtf zyZ.”

          ‘‘eynI dyr?”

          ‘‘lY?” mfieaf dyvI ny jvfb ivwc ikhf, ‘‘mYN sfhmxy iKVkI `coN roË dyKdI hF, iewk sfDU ijs vyly Èihr dI PyrI-mMgx vfsqy iqafr huMdf hY-Aus nUM eI do ku GMty lwg jFdy ny Bsm mlx, jtfvF nUM sMvfrn qy iqlk ibMdI lfAux `c-asIN ËnfnIaF qF aYvyN bdnfm hF.”

         sfrIaF muskrf peIaF. Aus dy bfhr inklidaF eI, bËurg aOrq ny Èrfrq nfl iewk awK mIt ky Èrfrq Bry lihËy ivwc ikhf, ‘‘pqf nhIN iks vfsqy iqafr huMdI ey, bxdI sMvrdI ey? Ksm nUM moieaf qF vIh sfl ho gey hoxgy.”

          ‘BYxf! ieh gwl nhIN-aOrq df qF Kfsf eI ey ik suhxf idKxf-ijvyN pfxI df gux hY igwlf hoxf[ [ [” “aqy gDy df Kfsf ey Bfr Zoxf.” ivwcoN iksy dUjI ny gwl tuwk ky ikhf.

         “clo-clo-pihly eI dyr ho cuwkI hY, rwb jI vI imhxf nf mfr dyx ik jfx qoN pihlF ËnfnIaF ÈIÈy awgy hI nhIN htdIaF. rwb ny drbfr qoN bfhr iewk drbfr zFg leI Kloqf sI.” bsMqI ny ikhf, ‘‘hfly ieQy AuhI purfxf ZMg cwl irhf ey. ieQy svfgq krn leI irsYpÈinst hoxI cfhIdI sI. ÈMkuqlf kihx lwgI, ‘purfxy ZwTy kr ky eI qF ies df rfj kfj cwl irhf ey.’

         rwb jI iekwly eI ibrfjmfn sn. nf amIr, nf vËIr, nf syvfdfr, nf tihlIey. iewk ny dUjy dy kMn `c PusPusfAuNidaF ikhf, ‘ieh qF iekwlf hI ey.’ ‘rwb qF iewko hI huMdf ey-do huMdy qF dunIaf nf bdl jFdI?’ dUjI ny jvfb `c ikhf.

         rwb jI ny KMGUrf mfr kfrvfeI ÈurU kridaF ikhf, ‘kI iÈkfieq ey quhfzI?’ mfieaf dyvI ny awgy ho ky ikhf, ‘qusIN jfxI jfx ho-vYsy mYmorMzm vI iBjvf idwqf sI. asl ivwc sB qoN vwzI smwisaf ieh hY ik DrqI `qy sfnUM ËnfnIaF nUM koeI afdmI eI nhIN smJdf?

         ieh sfrf kuJ quhfzf afpxf kIqf krfieaf ey. Auh quhfnUM afdmI ikvyN smJx. afp eI qusIN afpxIaF duÈmx E.’

          ‘sfnUM smJ nhIN afeI’ mfieaf dyvI ny ikhf.

          ‘smJ qF quhfnUM af nhIN skdI, akl quhfzy nyVy dI nhIN lMGI, rwb jI hfly kih eI rhy sn ik bsMqI ny gwlH `qy AuNgl rwK ky Jwt ikhf, ‘hfey! ieh rwb jI nUM ikvyN pqY Qwly DrqI `qy sfry mrd vI qF ieho kihMdy ny-ÈMkuqlf ny huwj mfr ky ikhf, `cuwp kr nI-rwb jI sB jfxI jfx ny[ [[.

         rwb jI ny GUrI vwtdy hoey ikhf, ‘‘afps ivwc eI gwlF mfrI jFdIaF EN-gwl nUM smJo-qusIN? afpxI eI nsl nUM afp hI lwB-lwB ky mfr mukfAuxf ÈurU kIqf hoieaf ey-qusIN qF Aus nUM jMmx eI nhIN dyNdIaF, iPr quhmq lFdIaF ny afpxIaF afdmIaF `qy[ [ [.”

          ‘Auh bVy zfZy ny, iksy dI suxdy nhIN.’

          ‘sfzI QF eI dUjI ey-pihly afdm bxfieaf iPr Ausy dI pslI qoN hvf nUM bxfieaf. dUjI ny nfl eI joiVaf. qIjI ny awgy gwl qordy hoey ikhf, ‘afdm Audfs ho igaf qF Aus dy idl prcfvy leI hvf nUM hoNd `c ilaFdf.’

         rwb jI ny bVI gMBIrqf nfl gwl suxdy hoey axsuxI kr ky jvfb dyNidaF ikhf, ‘hr vsqU df, jIv df hmyÈf joVf hI huMdf hY. ies sMsfr ivwc sB joVy hI joVy ny, iekwlf qF iewko iewk hY-rwb.’

         ÈMkuqlf ny mfieaf dyvI dy kMn ivwc ikhf, ies nUM afpxI rotI-roËI dI iPkr sI-afdm jy iekwlf huMdf qF Aus ny rfj pltf dyxf sI-hux Aus nUM afpxy ‘kfm’ kfj qoN Pursq nhIN imldI.’

          ‘awCf bIbIE-Ërf cuwp kro-dUjy muwdy dI gwl kro.’

          ‘pr pihly, pihly msly df hwl qF imilaf nhIN’ mfieaf dyvI ny ikhf.

          ‘KVy KVoqy qF mYN iehI kih skdf hF-ik afpxy afp `qy mfx kro, afpxI vMÈ nUM qF nf Kqm kro-bfkI sB TIk ho jfvygf.’

          ‘rwb jI-kwl iewk hor vI mihlfvF df vPd afieaf sI-AunHF dI kI smwisaf sI?’ mfieaf dyvI ny svfl kIqf.

          ‘hF-AunHF df kihxf sI ik DrqI `qy aOrqF ivwc nMgyË vDdf jf irhf hY-Aus nUM bMnH lfE[ [[.’ rwb jI ny ikhf.

          ‘iPr qusIN kI kIqf?’

          ‘mYN ikhf-ik mYN CfxbIx kr ky PYslf idaFgf-pr hux quhfnUM vyK ky nhIN lwgdf ik nMgyË vwl DrqI dy lok vD rhy hn-qusIN sfiraF ny Pul slIv kmIËF pfeIaF hoeIaF ny[ [ [.’

          ‘AunHF quhfnUM koeI prUP vI idwqy?’ ÈMkuqlf ny puwiCaf.

          ‘hF! mYnUM AunHF ny iewk iPlm idKfeI sI[ [ [.’ rwb jI dI gwl kwt ky mfieaf dyvI ny ikhf, ‘iPlmF `qy nf jfxf-iblkul mfsf vI ieqbfr nf krnf, ijvyN Auh aMgIaF pf ky nfc-nwcdIaF ny-jy asl ivwc ho jfvy qF mrd cUMZ ky nf Kf jfx.’

          ‘pr rwb jI-ieh pFq qF qusIN hI ÈurU kIqI sI. jdoN afdm-hvf ny akl df Pl KfDf qF dovF nUM Èrm af geI qF qusIN isrP iewk aMjIr df pwqf Èrm Zkx vfsqy idwqf. kI Aus nfl Èrm ZkI geI? jy Aus vyly Auh kfPI sI qF hux nf-kfPI ikAuN?’

          ‘qusIN afdm-hvf qwk eI atky rhogy? Aus vyly kwpVf eI nhIN sI, dyxf ikwQoN sI? qusIN ipafr ivwc afE-ikMnf kwpVf mYN dropdI dI pwq Zkx leI dyNdf igaf-hËfrF mItrF `c[ [ [.’ rwb jI ny ikhf.’

          ‘mItrF `c nhIN rwb jI-gËF `c’ mfieaf dyvI ny tok ky ikhf, ‘Aus vyly mItr nhIN sI huMdy.’

         iPr iekdm rwb jI ny isMGfsn qoN AuTdy hoey, muwTI bMd kr ky, iewk cIcI nUM idKfAuNdy hoey ikhf, ‘sfry PYsly mYN af ky krdf hF.’

          ‘lGU ÈMkf?’ mfieaf dyvI ny hYrfn ho ky ÈMkuqlf koloN puwiCaf.

          ‘ies ivwc koeI ÈMkf?’ ÈMkuqlf ny ikhf. Auh ÈOcfly gey ny-soc ky sB inrxy krngy.

         ijvyN isnmf GrF ivwc ieMtrvl vyly bwqIaF jg pYNdIaF hn-aqy rOlf pY jFdY-cfey-kOPI-pfpV[ [ [ iesy qrHF AuQy gihxy, hIry jvfhr, surKI-ibMdI, ilpistk, cUVIaF vycx vfilaF dIaF afvfËF afAuxIaF ÈurU ho geIaF.

         iewk-iewk kr ky sfrIaF eI, nfl eI hfl `c lwgy mInf bfËfr ivwc clIaF geIaF. koeI cUVIaF cVHfAux lwg peIaF, koeI lfkyt qy hfr dI KrIddfrI ivwc ruwJ geIaF.

         QoVHI dyr bfad jdoN rwb jI vfps afey qF drbfr hfl KflI sI. AunHF mwQy `qy hwQ mfrdy hoey ikhf- ‘ienHF df kuJ nhIN ho skdf?’

 

itwzU dI nsl AuWqy Koj leI KuwlHf swdf

-amrjIq bwbrI

         itwzU myrf lMgotIaf Xfr hY. skUl ivwc sB qoN susq qy pVHfeI ivwc kmËor hox kfrn Aus dy ipqf ny Aus nUM nOvIN ivwcoN hI htf ky afpxy nfl lwkV dIaF joVIaF-pwilaF df kMm iswKx leI ipqf purKI kMm `qy lf ilaf sI. iksy afgU dI koTI ivwc joVIaF df aYsf kMm krn igaf, bs Ausy nfl hI lsUVI vFg cMbV igaf. cmcfigrI dy anoKy dfa pyc pqf nhIN ikQoN iswiKaf ik awj kwlH ies kMm ivwc Aus df koeI sfnI nhIN. sfry dy sfry gRih nCwqr Aus AuWqy pUry imhrbfn hn. lMmy smyN qoN Aus dI kuMzlI `qy jMmI DUV hux AuWz geI hY qy Aus dI Èkl qy bfxy ivwc aONq dI imwtI vFg cmk af geI hY.

         awj kwlH Èihr ivwc Aus dy KUb crcy hn. aKbfrF ivwc afgU dy nfl Cpy nfvF ivwc aKIr `qy Aus df nFa vI drj huMdf hY. Èihr ivwc muwK cOkF qoN ielfvf hor jnqk QfvF `qy lwgy nfjfieË horizMgF qy afgU dy hyTly pfsy Aus dI iksy pivwqr idn `qy vDfeI, iksy nUM hor nyqf Èihr ivwc afAux `qy jI afieaF qy rfj dy muwK mMqrI vloN iksy nUM cVHI cyarmYnI dI bKÈIÈ `qy DMnvfd krn dI Poto CpI huMdI hY. quhfnUM pqf hY ik ijs dy crcy hox, Aus dy Krcy vI huMdy hn, pr itwzU qF sfry Krcy lokF dI jyb ivwcoN hI krdf hY. kihMdy hn ik Aus dI jyb ivwc nfg df bwcf bYTf hY, jo jyb ivwc jfieË-nfjfieË ZMg nfl afeI mfieaf nUM bfhr nhIN jfx idMdf. iesy kr ky Auh sfry Krcy dUijaF dIaF jybF ivwcoN hI krdf hY. itwzU dy Krcy qy Krcy vDx nfl Aus dy nKry vI vD gey hn qy nKiraF df mqlb hI iehI huMdI hY, jo dUijaF nUM awKry.

         BfrqI smfj ivwc awKrnf hI iewk pRfpqI hY. ijhVy lok dUsiraF nUM awKrdy hn, AuhI mhfn huMdy hn. afm lokF nfloN jy iksy df koeI Prk nhIN hY qF iPr Aus dy mfx-snmfn df mqlb hI kI hY? afps ivwc aMqr dwsx vflf sUck aMk hI qF awKrnf hY. KYr, jdoN df myrf dosq itwzU swqfDfrI pfrtI dy hfry hoey ivDfiek df pI ey bixaf hY, AudoN qoN hI Auh lokF qy pfrtI vrkrF nUM awKrnf ÈurU ho igaf hY qy Aus dI ieh pRfpqI lfjvfb hY.

         mYN Aus dy bfQrUm aYP aYm ryzIE df bVf purfxf sroqf hF qy Auh kmfl df bfQrUm isMgr hY. ajy kuJ idn pihlF Auh ieÈnfn kr irhf sI qF mYnUM Aus dy gIq dIaF pMkqIaF sux ky bVI hYrfnI hoeI. gfxy dI qrË BfvyN Aus ny aqfAulf Kfn dI corI kIqI sI, pr pMkqIaF pUrI qrHF mOilk sn, jo mYnUM ies qrHF suxfeI dy rhIaF sn, ‘‘afj hI hm ny idKfny hYN nKry, afj hI hm pIey hUey hYN.” ieh pMkqIaF suxidaF sfr hI mYnUM mihsUs hoieaf ik vfikaf hI ahudf iensfn nUM mhfn bxf idMdf hY. hux aksr pfT dy BogF, ivafh-ÈfdIaF, mrny-prny, isVI-isafipaF, jgrfiqaF qy Puwl cugx dIaF rsmF mOky Auh afm hI afpxy afgU dI hfËrI lgfAuNdf nËr afAuNdf hY. pihlF Aus nUM bolxf nhIN sI afAuNdf, pr hux roË-roË dy aiBafs nfl Aus nUM kuJ muhfrq ho geI hY qy jdoN vI mfeIk PVdf hY qF bs ivafh dy ishry vFg bxI bxfeI vfrqf ivwc isrP nFa hI bdldf hY, bfkI sB kuJ AuhI huMdf hY, jo Aus ny pihlF vI anykF QfvF `qy boilaf huMdf hY. srkfr vloN hfry hoey ivDfiekF nUM vI imlIaF pfvrF kfrn itwzU vI awzIaF cuwk-cuwk lokF dy kMm krvfAux leI Auqfvlf rihMdf hY.

         itwzU nUM vyK ky mYnUM keI vfr ieMj mihsUs hMudf hY, ijvyN Auh boD nUM AuplbD ho igaf hovy. awj kwlH aiDafqmk boD bfry socxf byvkUPI hY, ikAuNik aKOqI sfDF-sMqF dy isafsI lokF nfl gTjoV ny rwb nUM vI inwjI muPfdF leI vrqxf ÈurU kr idwqf hY. pr jo boD myry dosq itwzU nUM pRfpq hoieaf hY, Auh aiDafqmk boD nhIN, sgoN sMsfrI qy isafsI boD hY, jo afm lokF nUM luwtx dI soJI idMdf hY qy ieh boD jlybI vrgf iswDf qy imwTf huMdf hY. Bfrq vrgy lokqMqrI dyÈ ivwc qF aijhf boD idn duwgxI qy rfq cOguxI qrwkI kr irhf hY.

         itwzU dy vrq-vrqfry, rohb-Èohb, bolx-kUx, pihnx-pcrn qy qory Pory nUM vyK ky mYN mihsUs kIqf ik dyÈ dy sfry dPqrF, aPsrF, mMqrfilaF aqy ivBfgF ivwc idn-b-idn lwKF dI igxqI ivwc vwD rhy pI ey BrfvF qwk itwzU vrgI jIvn ÈYlI df phuMcxf bhuq ËrUrI hY, ikAuNik itwzU dI ÈKsIaq ivwc mYnUM itwzU ‘pI ey Drm df acfrIaf’ idKfeI idMdf hY. myrIaF nËrF ivwc pI ey sMpRdfie df pYgMbr ‘itwzU acfrIaf’ hr vkq vwisaf rihMdf hY.

         keI vfr mYnUM sfzy buwDIjIvIaF, ivigafnIaF qy mnoivigafnIaF `qy bVI hYrfnI huMdI hY ik Auh drwKqF, pÈUaF-pMCIaF, ndIaF, smuMdrF, qlfbF qy jMglF `qy qF bVI gMBIrqf nfl Koj ky izskvrI qy ijAUgrfPI cYnlF `qy sfnUM idKf rhy hn, pr ajy qwk mnuwK `qy pUrI Koj nhIN hoeI. mnuwK `qy ajy vI kfPI Koj dIaF sMBfvnfvF mOjUd hn. mnuwK dIaF anykF pRjfqIaF ivwcoN awj pI ey pRjfqI `qy Koj bfkI hY. dunIaf Br dy KojIaF leI ieh iewk sunihrI mOkf hY. ijhVf sB qoN pihlF ies pRjfqI `qy Koj krygf, Aus nUM ies Koj leI pihlf qy srb AuWc hox df mfx pRfpq hovygf.

         mnuwK pRjfqI ivwc itwzU pRjfqI bVI rOck pRjfqI hY. rMg bdlx ivwc Auh igrigt nfloN vI iËafdf muhfrq rwKdI hY. keI lokF ny qF ienHF nUM iewk kroV igrigtF dy brfbr mMinaf hY. itwzU mOky anusfr bVI CyqI kFtf bdl lYNdf hY. dPqrF, puls qy mfl mihkmy ivwc Pon `qy hI mfl gol kr jFdf hY. klfbfËIaF ivwc ies df koeI sfnI nhIN. itwzU afpxy isafsI pRBU qy Aus dy imwqrF sfhmxy iewk sukoml aOrq vFg aqy Aus dI gYr-hfËrI ivwc iewk rohbdfr purÈ vFg ivhfr krdf hY. ies qrHF arD-nfrI dI ijAUNdI imsfl hY itwzU dI pI ey pRjfqI. TwgI-iTwbI qy Tokr mfrn ivwc ies df koeI mukfblf nhIN. aijhf sB ieh afpxy pRBU dIaF hdfieqF anusfr hI krdf hY. afm lokF nUM lfrf-lwpf lfAux, JUT bolx, dbfAux qy mnfAux qoN ielfvf aMdrKfqy nyqf leI lYx-dyx df kMm vI myrf imwqr itwzU hI krdf hY. kmËor idl vfly qy Èrm mihsUs krn vfly lok itwzU pRjfqI ivwc Èfml nhIN ho skdy.

         itwzU vFg koeI vI pI ey aijhf nhIN hovygf, jo pINdf nf hovy. sfry pI ey pI-pI ky hI bxdy hn. dyvqy ijs somrs df syvn krdy sn, Aus nUM qF awj kwlH glIaF dy avfrf kuwqy vI nhIN pINdy, pr itwzU dI pI ey pRjfqI awTy pihr hAuN rs dy nfl-nfl lokF df KUn vI pINdI hY.

         aijhIaF anykF ivÈyÈqfeIaF nfl BrpUr ies pI ey pRjfqI dy aiDaYn leI hr vwzy Coty qy nvyN purfxy KojIaF nUM KwulHf swdf hY ik afAu, myry Xfr itwzU pI ey `qy Koj kr ky afpxy afp nUM aËmfAu qy nfm kmfE. itwzU hux isrP itwzU nhIN hY, isafsI afgU dy tuwkVbocF df pYgMbr, afm lokF df mflk, aMndfqf, ivDfqf qy rwiKak vgYrf bx igaf hY. hF, itwzU `qy Koj krnI koeI sOKf kMm nhIN, ikAuNik Aus pfs smF nhIN hY. jy qusIN Koj leI Aus nUM imlxf cfhuMdy ho qF QoVHy idn ieMqËfr kro, ikAuNik Auh afpxy isafsI pRBU nfl QoVHy idnF leI cYWk vMzx qy lokF dI cmVI AuDyVn leI dOry `qy jf irhf hY.

 

lIzrF dI ssqy Bfa dI syl-rijMdr kOr jwsl

         afE jI, mOkf df lfB AuTfE, coxF df ‘iqAuhfr’ isr `qy hY. coxF dy mOky sfzI Kfs pyÈkÈ. asIN lf idwqI jI lIzrF dI syl, Auh vI BfrI izskfAUNt `qy. jldI kro, afE qy KrIdo. pyÈkÈ pihlF afE qy pihlF pfE dy afDfr `qy. sfzy kol hryk vMngI dy lIzr hn. vwK-vwK pfrtIaF nfl sbMDq nvyN purfxy lIzr sfzy kol AuplbD hn. KrIdx vyly iDafn rwKo, iksy lIzr dI koeI gfrMtI nhIN, ivikaf lIzr vfps nhIN hovygf. cMgI qrHF dyK prK ky KrIdo. sfzf hryk lIzr afpxy afp nUM KwbI-Kfn smJdf hY. hr pfrtI qy hr dl df, ipMzF dy pMc qoN lY ky lok sBf dy aYm pI pwDr df afgU sfzy kol ivkx leI rfKvF hY. lMbf, Cotf, pqlf, motf, kflf, gorf, anpVH piVHaf-iliKaf lIzr asIN afpxI syl `qy lf rwiKaf hY.

         afh, ivkfAU lIzr rMg bdlx `c igrgt qoN vI mfhr hY. ajy igrgt qF kuJ smF lf idMdf hY, pr sfzf lIzr Borf smF nhIN lfAuNdf. mfieaf lwgIaF pwgF vwK-vwK rMgF dIaF pihlF hI bMnH ky rwKIaF hoeIaF hn. bws iek lfhI qy dUjI isr `qy DrI. ieh lIzr BfÈxF rfhIN lokF nUM AuWlU bxfAux `c pUrI mfihr hY. iksy myly-musfhby ‘kwTy hoey lokF `qy afpxf jfdU clfAuxf ieh cMgI qrHF jfxdf hY. lokF dIaF Bfvnfvf nfl iKlvfV krnf aqy kIqy vfady kr ky muwkrnf iehdf KfndfnI suBfa hY.

         ahu, pry bYTf lIzr votF KrIdx `c pUrf mfhr hY. votF dy Bfa nUM AuWcf nIvF krnf ies df cutkI df kMm hY. votrF nUM zrf Dmkf ky afpxy vwl df krnf ieh vI Kwby hwQ dI Kyz hY.

         afh lIzr ijhVf KUMjy ivwc sMugiVaf bYTf hY, ieh aijhf cflbfË lIzr hY, ik cflbfËI `c lMUbVI nUM vI hrfAux dI smrwQf iehdy `c hY. votF vyly aYsIaF cflF cwldf hY ik ivroDI pfrtI dI iek nhIN cwldI. afAu qy afpxf mnpsMd nyqf cux ky KrIdo. aYsf nfXfb mOkf iPr quhfzy hwQ nhIN lwgxf. izskfAUNt syl Pyr nhIN lwgxI. votF qoN bfad ienHF dy Bfa asmfnIN cVH jfxgy.

         ahu ijhVf lIzr, rYk `qy bfhr rwiKaf hY, Auh sB qoN purfxf hY. AuhdI vDI hoeI gogV qoN qusIN sihjy hI ieh aMdfËf lf skdy ho ik ieh dyÈ df pYsf hVwpx `c ikMnf mfihr hY. keI vwzy GotfilaF `c iehdf nF afAuNdf hY. sVkF, pulF qy hor AusfrIaF `coN TykydfrF rfhIN KfDf motf kimÈn iehdy iZwz `c ipaY. vDI hoeI gogV vfly lIzr dy Aurly pfsy bYTf lIzr, ijhVf zrfAuxI ijhI Èkl df hY, Auh vI Èfqr idmfg lIzr hY. aMdrKfqy bwsF-trwkF dy primt idvfAuxy qy Auhdy `c eynI sPfeI ik cMgy qoN cMgf jfdUgr vI mMUh `c AuNglF pfAux leI mjbUr ho jFdf hY.

         afh, ijhVf lIzr Kwcrf ijhf hws irhf hY, ieh aMdroN bVf ËihrI hY. ivDfn sBf dI kfrvfeI `c kursIaF clfAux aqy by-vjHf sMG pfV-pfV rOlf pfAux `c pUrf mfihr hY. iehnUM rfjnIqk dfa pyc Kyzxy cMgI qrHf afAuNdy hn. jdoN pfrtI `qy koeI musIbq afAuNdI hY qF ieh bVI sPfeI nfl afpxy afp nUM bcf ky rwKdf hY.

         afh lIzr BfvyN aMgUTf Cfp hY, pr suwK nfl aYm aYl ey dI cox ijwq ky srkfr `c iswiKaf mMqrI rih cuwkf hY. iehny klrkF dIaF bdlIaF qoN lY ky pRmoÈnF dy kys bVI ihMmq nfl isry lf ky lwKF rupey bxfey hn. mMqrI bxn qoN pihlF iehdy cuwlHy-cONky dIaF kMDolIaF vI kwcIaF sn, pr awj-kwlH guslKfny `c mihMgIaF tUtIaF afly Puhfry lwgy vy aY.

         afh myry Kwby pfsy lIzr icwty-kuVqy pjfmy `c AuqoN qF BfvyN sfP-suQrf idsdY, pr idl iehdf kflf Èfh hY. votF vyly pfrtI pRcfr krn vyly ivroDIaF nUM inhwQy kr suwtxf hI iehdI KfsIaq hY. iehdf Bfa iËafdf nhIN, bws qusIN lY jfE.

         sB qoN ipCly pfsy ijhVf lIzr bYTf hY DuaFKy ijhy mMUh vflf, iehdIaF KUbIaF CyqI ikqy ibafn nhIN huMdIaF. ieh votF vyly nÈy vMzx `c bVf mfhr hY. afpxy hlky dy nOjvfn votr qF iehny pqMdr ny pwky nÈeI bxf rwKy hn. ieh votF vyly lfhx qy hor nÈy idl KolH ky vMzdf hY.

         Auh ijhVf Blvfn tfeIp lIzr zrfAuxy ijhy ichry vflf bYTf hY, iehdf kMm vI bVf ‘Tuwk’ aflf hY. afvdy argy Blvfn tfeIp ds-bfrHF muMzy iehdy cyly hn. iksy qoN koeI kbËf vgYrf lYxf hY jF iksy dI jfiedfd `qy njfieË kbËf krnf hY, ieh GuwgI nhIN KMGx idMdf. dUr-dUr qoN iehdy kol sfeIaF buwk huMdIaYN. bs iehdf ryt dUijaF qoN vwD hY ikAuNik qkVy df hI swqIN vINhIN sON huMdY. qusIN KrId ky qF dyKo.

         Auhdy nfl hI igwdV rMgy kwpiVaF `c ijhVf lIzr bYTf hY, iehdI afvdy hlky dy sfDF-sMqF nfl vfhvf sUq hY. Auh vot bYNk qF iehdf pwkf hI hY, bfkI afsy-pfsy hwQ-pwlf mfr ky ivroDIaF nUM qkVI cuxOqI dyx dI smrwQf iehdy `c hY. iehnUM prKx `c koeI hrË nhIN. bs qusIN hux KrId lE, iehdf ryt sUq eI aY, kwt-ktf ky ssqf eI pAUgf.

         KrIdo, ajmfE qy Pyr dyKo sfzy ienHF lIzrF df kmfl. ieh pihlF nfloN vI iËafdf inwKr ky quhfzy sfhmxy afAuxgy.

 

hfey nI, qUM kdoN afeyNgI?-nUr sMqoKpurI

         iek drjI suwqf ipaf buVbuVf irhf sI. AuhdI pqnI AuhdIaF hor afdqF qoN ielfvf AuhdI sOx vflI afdq qoN vI bhuq pRyÈfn rihMdI sI. Auh nINd ivwc kdy kuJ nf kuJ buVbuVfAuNdf rihMdf. kdy Ëor-Ëor nfl GurfVy mfr ky Èor mcfeI rwKdf qy afpxI hmsPr nUM jgfeI rwKdf. awj-kwlH Auh suwqf ipaf aksr buVbuVFdf rihMdf sI, ‘‘hfey nI, qUM kdoN afeyNgI? qUM dws ky vI nHIN jFdI ik muV kdoN afeyNgI? qUM bhuq inrmohI ho geI eyN. qYnUM sfzy `qy Ërf ijMnf qrs nHIN afAuNdf? qYnUM AuzIkidaF idl qrs jFdf ey qy awKF Qwk jFdIaF ny. nI, koeI ieMj vI krdf ey? qyry ibnF sfzf srdf nHIN. qUM kuJ soc!’’

         AuhdI vhutI kuJ idn qF AuhdI ieh buVbuVfht sux nf skI. ikAuNik sfrf idn Gr dy CwqI qrHF dy kMm-DMdy kridaF ieMnI iËafdf Qwk jFdI sI ik mMjI `qy lMmI pYNidaF sfr hI sON jFdI sI. iek idn acfnk AuhdI nINd tuwt geI qy Auhny afpxy pqI nUM buVbuVFidaF sux ilaf. Auh cuwpcfp lMmI peI AuhdI buVbuVfht suxdI rhI ik ijs isrsVI, cuwlHy `c pYxI bfry ieh afp muhfry gwlF krI jFdY, Auhdf nF vI Èfied mMUh `coN boly. jd Grvfly ny nF nhIN boilaf qy lMmy-lMmy hAuky Br ky lMmf ipaf hI lgfqfr buVbuVFdf irhf qF Auh Xkdm ÈyrnI vFg AuWT peI qy Aus nUM Ëor-Ëor nfl hlUx ky, JMjoV ky jgf idwqf qy guwq nfl pr hOlI avfË `c bolI, ‘‘kIhdy sohly gfeI jfny EN? ikhVI quhfzI dukfn `qy nHIN afAuNdI? iks nUM sfrf idn AuzIkdy rihMdy noN? mYnUM vI pqf lwgy. hfey, Eey myry rwbf! mYN luwtI geI! mYN pwtI geI!! mr jfx ivcoly, ijnHF ny ies pfpI nfl myrf irÈqf krfieaf[[[ af[[[ af[[[!’’ Auh guwsy nfl boldI-boldI kIrny ijhy pfAux lwg peI.

         drjI Gbrf igaf. Aus ivcfry nUM kuJ pqf nf lwgy ik awDI rfq nUM iehnUM kI ho igaf? ieh ikAuN aYvyN rOlf pfAux lwg peI ey? nfl vfly kmry `c suwqy pey bwcy hI nf jfg pYx. Aus ny puwiCaf, ‘‘qYnUM awDI rfq nUM swp lV igaY? aYvyN ikAuN rOlf pfieaf hoieaY?”

          ‘‘swp nHIN liVaf. myry nfgxI lVI ey.” pqnI ny ihwk `qy hwQ rwK ky ikhf, ‘‘myrI ihwk `qy Auhny zMg mfiraY. mYN vI ipAu dI DI nHIN jy AuhdI isrI nf Pyh ky rwK idaF. mYnUM Aus nfgxI df nF PtfPt dwso, jIhny myrf Gr pwitaY.”

          ‘‘qUM kIhdI gwl krdI eyN? kuJ dws qF seHI.” drjI boilaf.[[[ qy Auhny AunHF gwlF bfry puwiCaf drjI ny buVbuVf ky Aus rfq vI ijhVIaF khIaF sn. awgoN drjI ny spwÈtIkrn idMidaF afiKaf, ‘‘Èfied mYN ibjlI bfry kihMdf hovFgf ikAuNik awj-kwlH ibjlI afAuNdI hI bhuq Gwt hY qy myrf kfrobfr vI bhuq Gwt cwldf hY. jy ibjlI afAUgI qF hI mYN kwpVy sIvFgf. ieMtrlfk krFgf. cfk krFgf. pRYWs grm kr ky kwpiVaF dy vwt kwZFgf. krIËF iswDIaF krFgf.”

          ‘‘qusIN afpxy sfry kMm hwQIN ikAuN nHIN krdy?”

          ‘‘hwQIN kMm kIiqaF CyqI-CyqI kwpVy nHIN isAUN huMdy. gfhk nfrfË huMdy ny. mÈInF nfl jldI kMm inbV jFdY. awj-kwlH bhuq sfry kMm ibjlI nfl cwlx vflIaF mÈInF nfl hI hox lwg pey ny. cftI `c mDfxI vI ibjlI nfl eI GuMmdI ey. pwTy ibjlI vfly toky nfl kuqry jFdy ny. nlikaF `qy lwgIaF motrF vI ibjlI nfl hI cwldIaF ny. hux qF hwQ nfl nlky gyVn, toky Pyrn df irvfË hI nHIN irhf. hux qF aFizaF `coN cUËy vI mÈInF nfl hI bfhr kwZy jFdy hn.”

          ‘‘bws, bws! rihx idE! bhuqIaF gwlF nf kro!’’[[[ qy Auh afpxy Aupr kMbl lY ky dubfrf lMmI pY geI qy kuJ dyr bfad muV sON geI, pr ivcfrf drjI nf sON sikaf.

         awj-kwlH bhuq sfry kfrobfrI lok ibjlI dI lMmI-lMmI ktOqI qoN bhuq pRyÈfn hn. Auh lMmIaF qfx ky sON nhIN skdy. kwpVy awD-sIqy rih jFdy ny. pwiTaF df gflf pfVÈy `c Pisaf rih jFdY. dhIN `coN mwKx inkldf-inkldf rih jFdY. duwD `coN krIm nhIN kwZ huMdI. Dur ikafiraF qwk afV df pfxI nhIN phuMcdf ik bMbI bMd ho jFdI ey. aftf cwkIaF vfly awz duKI hn. dfxy pIh nhIN huMdy qy iphfAux vfly dMd pIh-pIh ky AunHF nfl lVdy ny. kMipAUtr `qy kMm krn vfly vI duKI hn. hux bhuq sfry kMm kMipAUtr nfl hI huMdy hn. ies kr ky bYNk df ey tI aYm df kMm vI pRBfvq ho irhf hY. Poto styt, lYmInyÈn afid kMm krn vfilaF dy kfrobfr pRBfvq ho rhy hn. ibjlI dI lMbI ktOqI qoN QfixaF dy kMmkfr, suDfr, cwj-afcfr `qy asr pY irhY. hnyry kmiraF, koTIaF `c pulsIey cwj nfl lMmf pf ky cwj nfl kuwt nhIN skdy. iksy nUM ‘suDfr’ vI nhIN skdy. AuNJ vI bdmfÈF, luwicaF, lPMigaF, lutyiraF dy ichry bVy zrfAuxy, Kqrnfk qy iBafnk huMdy hn. ienHF nUM igRPqfr kr ky rOÈnI qoN ibnF hnyry kmiraF, hvflfqF, jylHF `c zwk ky ienHF ivclf vfqfvrx hor iËafdf dihÈq vflf qy zrfAuxf bxfAuNdf hY. ies kr ky puls ienHF nUM igRPqfr nhIN krdI qy jdoN glIaF-muhwilaF, ÈihrF, ksibaF, ipMzF ivwc ibjlI gul huMdI hY qF corF, lutyiraF, bdmfÈF dy ichry gulF (PuwlF) nfl iKV AuTdy hn.

         ibjlI dI ktOqI kfrn AunHF nUM rfqF nUM afpxy kMm-DMdy krn `c sOK rihMdI hY jy ibjlI rfxI nf afvy qF itAUbvYl nhIN cwldy, tuwlU-pMp nhIN cwldy qy tUtIaF `c pfxI rfjf nhIN afAuNdf. tI vI nhIN cwldy. ivhly bMdy qy ËnfnIaF sIrIal, mYc nhIN vyK skdy. JUTIaF swcIaF, afm, Kfs KbrF nhIN sux skdy. iPr AunHF nUM ivhlf vkq lMGfAux leI inMidaf cuglIaF df Et-afsrf lYxf pYNdf hY. jnrytr bxfAux qy irpyar krn vfilaF nUM vI ibjlI-ktOqI df bhuq lfB huMdf hY qy coKI kmfeI kr ky Zoly gfAuNdy iPrdy hn. ibjlI nf afAux `qy jnrytr cwl pYNdy hn. afvfË qy DUMeyN kfrn lokF df nwk `c dm ho jFdf hY. sfh lYxf qy kuJ suxnf aOKf ho jFdf hY. srkfr ies nUM alUdgI PYlfAuxf Èfied nhIN mMndI. Auh ies nUM rOxk-mylf, mnorMjn df sfDn nhIN mMndI. AuNJ vI hux zIËl qyl kuJ ‘ssqf’ ho igaY. pqf nhIN iPr vI kuJ jQybMdIaF ikAuN ‘ryl rok ky’ qy ‘rsqy bMd’ kr ky bYT jFdIaF hn? kI buwZf qy kI juafn? kI vpfrI qy iksfn? hr koeI buVbuVFdf qy gfAuNdf iPrdf ey, ‘‘hfey nI, qUM kdoN afeyNgI ibjlI-ibwlo rfxIeyN? qYnUM ikAuN dUjy sUibaF nUM ByjI (vycI) jFdI ey pMjfb srkfr ibwlo rfxIeyN?” ibjlI dI ktOqI keIaF dy zMg mfrdI ey. keIaF df zMg sfrdI ey.

 

ivaMgbfxI do qyrIaF do myrIaF

ਅਮਲ਼ੀਆ ਕਿਤੇ ਘੋੜੀ ਤੇ ਚੜ੍ਹਨ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਨਾ ਲੈ ਲਈ

zf amrjIq tFzf (isznI)


ਅਮਲੀਆ ਹਾ ਕੀ ਓਏ ਅੱਜ ਵਲੈਤੀ ਝੱਗੇ ਚ ਬਾਗੜੀਆਂ ਪਾਉਂਦਾ ਫਿਰਦਾਂ-ਕਿਧਰੋਂ ਬਾਂਦਰੀ ਪਾਥੀਆਂ ਢਾਉਂਦੀ ਫਿਰਦੀ ਆ, ਊਠ ਵਾਂਗ ਭੂਸਰਿਆ ਫਿਰਦਾਂ ਕਿਤੇ ਪਿੱਲੇ ਟਮਾਟਰਾਂ ਦੀ ਟੋਕਰੀ ਚ ਤਾਂ ਨਈ ਮੂੰਹ ਪਾ ਲਿਆ-ਦੇਖੀਂ ਕਿਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਚ ਜਾਮਣ ਨੂੰ ਪੀਂਘ ਨਾ ਪਾ ਲਈਂ-ਟਾਹਣੀ ਬੌਤ ਪੱਕੀ ਹੁੰਦੀ ਆ--ਜੀ ਕਦੇ ਸਾਨੂੰ ਬੀ ਕਲੋਲਾਂ ਕਰ ਲੈਣ ਦਿਆ ਕਰੋ-ਝੱਟ ਸੀਟੀ ਮਾਰ ਦਿੰਦੇ ਹੋ--ਪਰ ਗੱਲ ਤਾਂ ਦੱਸ ਇਹ ਮੁੱਖੜਾ ਦਪੈਰੇ ਕਿਮੇਂ ਹੌਂਕਦਾ ਫਿਰਦਾ-ਜਰਾ ਹੇਲੀਕਿਪਟਰ ਤਾਂ ਹੇਠਾਂਉਤਾਰ--ਜੀ ਗੱਲ ਏਦਾਂ ਹੋਈ ਆ ਕਿ ਆਪਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਰਿਸ਼ਤਾ ਡਿੱਗਣ ਲੱਗਾ ਸੀ-ਮਸੀਂ ਲੱਤਾਂ ਪੈਰ ਬਚੇ ਨੇ-ਤਾਂਹੀ ਕੱਲ ਦੇ ਖੁੱਲ ਕੇ ਭੰਗੜਾ ਪਾ ਰਹੇ ਆਂ“-ਹੋਰ ਕੌਣ ਆ ਤੇਰੇ ਨਾਲ“-ਓਹੀ ਜਸਵਿੰਦਰ ਕਾ ਬਲਵੀਰ-ਉਹ ਬੀ ਘਰ ਵਾਲੀ ਪੇਕਿਆਂ ਨੂੰ ਤੋਰ ਕੇ ਆਇਆ ਹੋਇਆ ਆ-ਪੂਰਾ ਮੰਗਲ ਚ ਜੰਗਲ ਹੋਇਆ
      ਫਿਰਦਾ ਕੱਲਦਾ -ਕੈਂਦਾ ਕਿ ਚਾਰ ਕਿੱਲੋ ਭਾਰ ਜੁੜ ਗਿਆ ਲੱਤਾਂ ਨਾਲ ਤੇ ਦਿੱਲ ਓਦਾਂ ਢਾਈ ਗੁਣਾਂ ਵਧੀ ਫਿਰਦਾ--ਕਮਾਲ ਆ ਬਈ-ਇਹ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਮਾਰ ਗਏ ਬੋਤੀ-ਪਰ ਇਹ ਕੀਤਾ ਕਿਮੇਂ--ਕਰਨਾਂ ਕੀ ਆ ਜੀ ਮੇਰੇ ਬਾਰੇ ਤਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਓਦਾਂ ਹੀ ਖਬਰ ਸੀ ਕਿ ਤੜਕੇ ੳਠ ਕੇ ਨਾਮ ਧਿਆ ਕੇ ਹੀ ਗੋਲਾ ਸਿੱਟਦਾ ਆ ਗਲੇ ਚ ( ਕਿਤੇ ਕਸਰਤ ਵਾਲਾ ਨਾ ਸਮਜ ਲਈਓ) ਤੇ ਬਲਵੀਰ ਓਦਾਂ ਘਰਵਾਲੀ ਨੂੰ ਕਹਿ ਕੇ ਨਿਕਲ ਆਇਆ ਕਿ ਓਥੇ ਮੈਨੂੰ ਬੌਤ ਹੀ ਜਰੂਰੀ ਕੰਮ ਆ“ਅਗਲੀ ਫਿਲਮ ਚਾੜਨੀ ਆ ਕੈਮਰੇ ਤੇ-ਹੁਣ ਬੱਗੇ ਨਾਲ ਰੋਜ ਬੋਤਾ ਭਜਾਈ ਫਿਰਦਾ ਤੇ ਆਪਾਂ ਬੀ ਕਿਤੇ 2 ਵਿਚ ਝਾਂਜਰ ਛਣਕਾ ਲਈ ਦੀ ਆ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ- -ਬੜੇ ਕਿਸਮਤ ਵਾਲੇ ਹੋ ਯਾਰ ਸਾਰੇ ਤੁਸੀਂ- ਬਲਵੀਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮੈਂ ਕਈ ਬਾਰ ਕਹਿ ਚੁੱਕਾ ਆਂ ਘਰਵਾਲੀ ਨੂੰ ਕਿ ਜਾਹ ਜਾਕੇ ਪੇਕੀਂ ਮਿਲ ਆ“ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਹੋ ਗਏ ਆ ਗਈ ਨੂੰ-ਪਤਾ ਕੀ ਕੈਂਦੀ-ਛੱਡੋ ਜੀ“ਆਪਣਾ ਘਰ ਹੀ ਆਪਣਾ ਹੁੰਦਾ ਆ-ਓਥੇ ਕਿਹੜਾ ਕੋਈ ਹੁਣ ਆਖੇ ਲੱਗਦਾ ਆ ਤੁਹਾਡੇ ਵਾਂਗ-ਦੇਖੋ ਨਾ ਜੋ ਕਹਿ ਕੇ ਜਾਨੀ ਆਂ ਸਾਰੇ ਦਾ ਸਾਰਾ ਕੰਮ ਆਉਂਦੀ ਨੂੰ ਨਬੇੜਿਆ ਹੁੰਦਾ ਆ-ਸਗੋਂ ਹੋਰ ਬੀ ਕਈ ਕੰਮ ਕਰ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੰਦੇ ਹੋ-ਕੱਲ ਮੈਂ ਸਿਰਫ਼ ਭਾਂਡੇ ਮਾਂਜਣ ਨੂੰ ਹੀ ਕਿਹਾ ਸੀ ਤੁਸੀਂ ਪੋਚੇ ਬੀ ਲਾ ਦਿੱਤੇ-ਤੇ ਪਰਸੋਂ ਮੈਂ ਮਟਰ ਕੱਢਣ ਨੂੰ ਕਹਿ ਕੇ ਸਿਰਫ਼ ਗਈ ਸੀ ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਸਬਜ਼ੀ ਬਣਾ ਕੇ ਰੋਟੀਆਂ ਬੀ ਬਣਾਈ ਬੈਠੇ ਸੀਗੇ-ਓਥੇ ਤਾਂ ਹੁਣ ਨਾ ਰਾਣੀ ਸੁਣਦੀ ਆ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕੁੱਕੂ ਦੀ ਪੱਟਰਾਣੀ-ਸਾਰਾ 2 ਦਿਨ ਪਹਿਨ ਪੱਚਰ ਕੇ ਗੇੜੇ ਦਿੰਦੀਆਂ ਰੈਂਦੀਆਂ ਨੇ ਬਜ਼ਾਰ ਦੇ- -ਫੇਰ ਤਾਂ ਜੀ ਤੁਸੀਂ ਹਰ ਵੇਲੇ ਵਾਹਵਾ ਖੱਟੀ ਜਾ ਰਹੇ ਹੋ- -ਆਹੋ ਜੇੜੀ ਵਾਹਵਾ ਮੈਂ ਖੱਟੀ ਜਾ ਰਿਆਂ ਏਨੇ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਕੰਜਰਾ-ਜਰਾ ਤੂੰ ਵੀ ਇਕ ਦਿਨ ਖੱਟ ਲੈ-ਮੈਂ ਜਾਂ ਮੇਰਾ ਗਵਾਂਢੀ ਹੀ ਜਾਣਦਾ ਆ-ਮੈਂ ਤਾਂ ਯਾਰ ਜਤਿੰਦਰ ਤੇ ਸ਼ਵਿੰਦਰ ਵਰਗੀਆਂ ਵਿੱਚੋਲਣਾਂ ਨੂੰ ਲੱਬ ਰਿਆਂ, ਜੇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਏਡੀ ਸੁਚੱਜੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਾਉਣ ਵਾਲੀ ਮੇਰੇ ਮੂਹਰੇ ਲਾਈ ਆ-ਯਾਰ ਕੋਈ ਹੱਦ ਬੰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਆ ਕਿਸੇ ਗੱਲ ਦਾ “ਇਹ ਕੀ ਹੋਇਆ ਜੀ ਕਿ ਘਰ ਵੜਦਿਆਂ ਹੀ ਹੁਕਮ ਕਰ ਦਿਓ-ਕਿ ਰਾਜੇ ਇੱਕ ਕੌਫ਼ੀ ਦਾ ਕੱਪ ਹੋ ਜਾਏ-ਮੈਨੂੰ ਕੌਫ਼ੀ ਤੁਹਾਡੇ ਹੀ ਹੱਥਾਂ ਦੀ ਸਵਾਦ ਲੱਗਦੀ ਆ-ਤੇ ਬਾਕੀ ਤੈਨੂੰ ਪਤਾ ਈ ਆ ਕਿ ਪਿੰਡਾਂ ਚ ਸਾਰਾ ਕੰਮ ਰਾਜੇ ਹੀ ਕਰਦੇ ਨੇ-ਨਾਲੇ ਕਹੂ ਘਰ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਕਾਹਦੀ ਸੰਗ ਸ਼ਰਮ--ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਕਦੇ ਸਰਕਾਰ ਬੀ ਹੱਥ ਲਾ ਲਿਆ ਕਰੇ ਜੇ ਘਰ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਗ ਸ਼ਰਮ ਨਈ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ-ਬੱਸ ਲੱਗੇ ਰਹੀਦਾ ਸਾਰਾ 2 ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ-ਕਦੀ ਕੋਈ ਕੰਮ ਤੇ ਕਦੇ ਕੋਈ- -ਚੰਗੀ ਗੱਲ ਆ ਡਾਕਟਰ ਸਾਬ੍ਹਜੀ“ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਸਦਾ ਬੇਜ਼ੀ ਰੈਣਾਂ ਚਾਈਦਾ-ਵਿਹਲਿਆਂ ਦਾ ਤਾਂ ਟੈਮ ਬੀ ਨਈ ਲੰਗਦਾ-
     -ਆਹੋ ਕਾਹਨੂੰ ਲੰਘਦਾ ਤੇਰੇ ਵਰਗਿਆਂ ਦਾ ਟੈਮ-ਆਗਿਆ ਕੰਜ਼ਰ ਵੱਡਾ ਟੈਮ ਦੀ ਸਈ ਵਰਤੋਂ ਦੱਸਣ ਵਾਲਾ-ਤੂੰ ਹੀ ਦੱਸ ਕਰ ਲਏਂਗਾ ਏਨੇ ਕੰਮ ਲਗਾਤਾਰ-ਅਖੇ ਜੇ ਭੁਰਜੀ ਬਣਾਈ ਸੀ ਤਾਂ ਰੋਟੀਆਂ ਥੱਪਦੇ ਨੂੰ ਟਿੱਟਰਾਂ ਪੈਂਦੀਆਂ ਸੀਗੀਆਂ-ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਈ ਸੀ ਪੱਛੀ ਲੱਗਦੀ।ਜੇ ਝਾੜੂ ਪੋਚੇ ਦਾ ਕੰਮ ਮੁੱਕ ਗਿਆ ਸੀ ਤਾਂ ਕੱਪੜਿਆਂ ਨੂੰ ਨਹੀ ਸੀ ਅੱਗ ਲੱਗਦੀ“ ਜਾਂ ਕਹੂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਤੇਰੇ ਬਾਪੂ ਨੇ ਅੱਗ ਲਾਉਣੀ ਸੀ-ਹੁਣ ਕੱਲ ਨੂੰ ਦੱਸ ਕੇੜ੍ਹਾ ਅੱਗ ਲਾਊ ਤੇ ਸੁਕਾਊ-ਮੈਥੋਂ ਨਈ ਹੁੰਦੇ ਸਾਰੇ ਤੁਹਾਡੇ ਸਿਆਪੇ-ਨਾਲੇ ਬਾਹਰ ਓਵਰ ਟੈਮ ਲਾ ਕੇ ਆਓ ਤੇ ਨਾਲੇ ਘਰ ਆਉਂਦੇ ਏਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਟੱਬਰ ਨੂੰ ਤਾਜ਼ੀਆਂ 2 ਝੁਲਸ ਕੇ ਦਿਓ- ਏਦਾਂ ਦੀ ਹੀ ਐਸ਼ ਓਧਰ ਗੁੱਡੂ ਰਾਜਾ ਕਰੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੱਸਦਾ ਕੋਈ ਨਈ ਪਰ ਐਸ਼ਾਂ ਸਾਰੇ ਹੀ ਘਰੋ ਘਰ ਲੋਹੜੇ ਦੀਆਂ ਕਰੀ ਜਾਂਦੇ ਹਨ-ਕੋਈ ਨਈ ਲੱਗ ਜੂ ਪਤਾ “ਹੌਲੀ 2 ਨੱਚ ਜੰਡਿਆਲਾ ਨੇੜੇ ਹੀ ਆ--ਫਿਰ ਤੁਸੀਂ ਫੇਰ ਕਹਿਣਾਂ ਸੀ ਕਿ ਜਰਾ ਵਾਂਡੇ ਟੀਂਡੇ ਹੀ ਫਿਰ ਤੁਰ ਆਓ-ਜਰਾ ਤਬੀਤ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਊਗੀ।-ਕੰਜਰਾ ਤੇਰਾ ਕੀ ਖਿਆਲ ਆ ਕਿ ਮੈਂ ਕੈਂਦਾ ਨਈ-ਮੈਂ ਤਾਂ ਨਿੱਤ ਬਹੁੜੀਆਂ ਪਾਊਂਦਾ ਆ ਕਿ ਚਾਰ ਦਿਨ ਇਹ ਬਲ੍ਹਾ ਗਲੋਂ ਲੱਥੇ ਤੇ ਆਪਾਂ ਦੋ ਦਿਨ ਭੰਗੜੇ ਪਾਈਏ-ਪਰ ਇਹ ਐਸੀ ਆ ਪਤਾ ਨਈ ਕੇਹੜੇ ਪਿੱਤਲ ਦੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਜਾਣ ਬਾਰੇ ਕਦੇ ਕਹਿੰਦੀ ਹੀ ਨਈ। ਸਗੋਂ ਆਕੇ ਇਹ ਕਹੂ ਕਿ ਰਾਜੇ ਮੇਰਾ ਦਿੱਲ ਤਾਂ ਅੰਬਰਸਰ ਜਾਣ ਨੂੰ
       ਬੌਤ ਕਰਦਾ ਪਰ ਜਦੋਂ ਹੀ ਬਿਆਸ ਟੱਪਦੀ ਆਂ ਤੁਹਾਡਾ ਚੇਤਾ ਆ ਜਾਂਦਾ ਆ ਕਿ ਪਿੱਛੇ ਕਿਮੇਂ ਇਹ
ਸਾਰਾ ਘਰ ਸੰਬਾਲਣਗੇ “ਨਾਲੇ ਕਹੂ ਮੈਂ ਰਾਤੀਂ ਫ਼ੋਨ ਹੀ ਘੰਟਾ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ-ਕਿ ਸ਼ੈਦ ਮੈਥੋਂ ਨਾ ਆਇਆ ਜਾਬੇ ਭੋਲੀ ਦੀ ਕੁੜੀ ਦੇ ਵਿਆਹ“ਨਾਲੇ ਪਿੱਛੇ ਏਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰੋਟੀ ਟੁੱਕ ਕੌਣ ਕਰੂ- -ਲੈ ਕਰ ਲੈ ਗੱਲਾਂ ਜਿਵੇਂ ਅੱਗੇ ਇਹ ਸਾਂਬਦੀ ਆ ਸਾਰਾ ਘਰ“ਏਦੀਆਂ ਹੀ ਲਾਈਆਂ ਥੰਮੀਆਂ ਤੇ ਖੜਾ ਆ ਸਾਰੇ ਦਾ ਸਾਰਾ ਘਰ- ਤੇ ਰੋਟੀ ਟੁੱਕ ਬੀ ਏਹੀ ਰੋਜ਼ ਕਰਦੀ ਆ-ਤੈਨੂੰ ਤਾਂ ਮੇਰੀਆਂ ਦਸ ਸਲਾਹਾਂ ਨੇ ਨੇਕ- ਕਿ ਅਮਲੀਆ ਸਹੁਰੀ ਦਿਆ ਕਿਤੇ ਘੋੜੀ ਤੇ ਚੜਨ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਨਾ ਲੈ ਲਈਂ-ਮੈਂ ਕਹਿਨਾਂ ਕਿ ਕਿਤੇ ਏਦਾਂ ਦੀ ਤੁਰੀ ਜਾਂਦੀ ਘੋੜੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਬੀ ਨਾ ਚਲਾ ਜਾਂਵੀਂ।-ਕਿਉਂ ਜੀ- -ਕੰਜਰਾ ਦੰਦ ਨਈ ਰਹਿਣੇ ਤੇ ਜੇ ਰਹਿ ਗਏ ਤਾਂ ਘਰਵਾਲੀ ਘਸਾ 2 ਕੇ ਕੇਰ ਦਊ-ਬਾਕੀ ਘਰ ਬਾਹਰ ਦੀ ਬੀ ਜੰਮੇਬਾਰੀ ਲੈਣੀ ਪਊ-ਸੋਚ ਨੂੰ ਗੇੜ੍ਹਾ ਦੇ ਲੈ ਪਹਿਲਾਂ- ਨਈ ਤਾਂ ਦੇਖ ਲੈ ਮੋਤੀ ਚੂਰ ਦੇ ਲੱਡੂਆਂ ਦਾ ਸਵਾਦ-ਕਈ ਤਾਂ ਆਪ ਹੀ ਘਰੇਲੂ ਸੁਖਾਂਵੇਂ ਹਲਾਤਾਂ ਬਾਰੇ ਜਿੱਥੇ ਟੱਕਰਦੇ ਹਨ-ਬਿਆਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ-ਪਰ ਚੰਗਾ ਤਾਂ ਕੰਜਰਾ ਫ਼ੇਰ ਆ ਜੇ ਤੈਨੂੰ ਵੀ ਜਰਾ ਸਵਾਦ ਮਿਲੇ ਤੇ ਦਿਨੇ ਤਾਰੇ ਦਿਸਣ ਤਾਂ।
EdF amlIaf njLfrfmoqI cUr dy hI lwzU Kf ky hI aONdf hY.

.
 

ivaMg

not vflf gFDI-jgjIq koml

 

igafnI gurmuK isMG musfPr qoN iksy aMgryË pwqrkfr ny puwiCaf sI ik kot pYNt nYWktfeI vfly nihrU jI DoqI qy lMgotI vfly gFDI jI dy ikvyN jfnÈIn ho skdy hn?

musfPr jI ny Èfierfnf AuWqr idwqf, ‘‘gFDI jI awj dy Bfrq dI qsvIr hn qy nihrU jI afAux vfly Bfrq dI qsvIr hn.”

-Èfied eysy leI smuwcy rfÈtr ny mhfqmf gFDI jI nUM ‘rfÈtripqf’ df siqkfr dy idwqf.

-Èfied eysy leI mhfqmf gFDI jI dI mUrq notF AuWqy Cpvf idwqI geI.

pr awj not vflf gFDI rfÈtripqf vfly gFDI nUM pCfxdf hI nhIN, snmfndf vI nhIN qy kuJ jfxdf vI nhIN. ieMJ jfpdf hY ijvyN notYeI gFDI koeI vwKrI hYsIaq rwKdf hovy.

not vfly gFDI nUM pqf hI nhIN ik lMgotI kI huMdI qy lMgot vfilaF dIaF kI smwisafvF hn.

Auh gFDI jo bwkrI df duwD pI ky qy bok bwkiraF nfl ÈFqmeI XuwD kr ky rfÈtr ipqf bixaf sI, not df iÈMgfr bx ky dyKdf hI nhIN ik ikMnIaF mymxIaF dI BrUx hwiqaf ho rhI hY, ikMnIaF mymxIaF nfl blfqkfr ho irhf hY, ikMnIaF muitafr bwkrIaF dfj dI blI cVH rhIaF hn qy ikMnIaF hukmrfnf bwkrIaF ‘Ëor jbr’ dy dfn nfl afpxf jnm idn mnf rhIaF hn aqy gFDI vfly not kmf rhIaF hn.

rfÈtr ipqf gFDI jI quhfzI qy isrP quhfzI bwkrI dI not vfly gFDI jI dI nËr ivwc koeI hoNd nhIN. bwkrIaF muPq ivwc jfnoN qy jhfnoN jf rhIaF hn, pr Kfx vfilaF nUM suafd vI nhIN af irhf. bfpU jI qusIN jMm-jMm not df iÈMgfr bxo, pr aYnf vI kfgËI nf bx jfE.

ies mUrqo mUrqI dI Kyz ivwc mfieafDfrI awq aMinHaF-boilaF ny quhfzI DoqI, lMgotI, sotI qy bwkrI df nfmoinÈfn qF myitaf hI, quhfzy sIny `qy lwgIaF iqMn golIaF vI luko idwqIaf. pqf hI nhIN lwgdf ik qusIN AuhI gFDI jI ho ijnHF ny iPrkfpRsqI ivruwD lVfeI lVidaF Èhfdq dy ieh iqMn mYzl pRfpq kIqy sn, DoqI, lMgotI qy sotI quhfnUM Bfrq dy grIbF qy grIbI nfl joVdy sn. not GfVUaF ny quhfzf ieh irÈqf vI qoV idwqf qy quhfnUM iswDf amIrF qy iemfrqF nfl joV idwqf. quhfnUM notF nfl PYvIkol nfl juVy qwk ky iksy vI Ëubfn `coN ieh nhIN inkldf-

ly dI hmyN afËfdI

ibnF KVg ibnF Zfl

sfbrmqI ky sMq,

qUny kr dIaf kmfl.

hux votr gFDI vfly not nfl vot pfAux leI rËfmMd huMdf hY-afieaf rfm igaf rfm gFDI mfrkf notF dI qwkVI ivwc quldy hn-mYNbr pfrlImYNt gFDI mfrkf notF dy bMzl lY svfl puwCdy hn, hkUmqF `c ivÈvfs jF aivÈvfs vycdy hn-ÈhIdF dy kPn KrIddy hn-qop dlflI ivwc bdnfm huMdy hn-coxF ivwc pfrtI itkt lYx leI afpxI-afpxI pfrtI dI mMzI ivwc bolI lgfAuNdy hn vËIrIaF pfAuNdy hn, iswDUaF kol ivkdy hn-ikRkt ivwc cOky-Cwky vycdy hn-AudoN jdoN iewk sDfrn ptvfrI, ispfhI, cpVfsI jF klrk afpxI BwuK idKfAuNidaF kihMdf hY-

gfVI clqI phIey py.

PfeIl cly rupeIey py.

AudoN aYWl (lwsI) pI (pfxI) sI (cfh) jF iPr aYWg pYWg leI asIN aYNtI kurwpÈn ivjIlYNs rfhIN koeI murgf Psdf dyKdy hF qF gFDI jI-not vfly-ipafry-ipafry gFDI jI sfzf kihx nUM idl krdf hY-

gFDI not dI jy sI eyh kdr pYxI

notF Aupr ieh gFDI Cpvfieaf sI ikAuN?

dyÈ syvkF vycxf dyÈ sI jy,

bfpU dyÈ afËfd krfieaf sI ikAuN?

sfnUM ieMj jfpxf nhIN cfhIdf, pr keI vfr jfpx lwg pYNdf hY ik dyÈ afËfd krfAux df dyÈ nUM kI lfB hoieaf? gFDI jI dy dyÈ ivwc awqvfdI ijwQy mn afAuNdY ey ky sMqflI clfAuNdy hn, ijwQy jI krdf pwky bMkr bxfAuNdy hn. gFDI jI dI bwkrI JtkfAuNdy hn qy bwkry bulfAuNdy hn. ieh sB kuJ krn leI gFDI jI dI mUrq vfly notF (ikqy aslI qy ikqy nklI) dI vrqoN inDVk krdy hn. kI ieh EhI afËfdI hY ijs leI gFDI jI lVy sn? kI not `qy sqXmyv jYXqy ilKx nfl dyÈ ivwc hmyÈf ‘swc’ hI ijwqdf hY? kI gFDI jI nUM not `qy ibrfjmfn krn nfl ‘gFDIgIrI’ df snmfn viDaf hY?

gFDI jI df isr not `qy Cfpx df arQ jy gFDI jI dI soc nUM rUpmfn krnf hY qF dyKxf hI pvygf ik gFDI jI dI soc vfly gFDI vfdI hux pYdf hoxy bMd ikAuN ho gey hn? ijnHF nUM QwibaF dy Qwby gFDI mfrkf not Krc ky ividaf lYxI pYNdI hY qy iPr nOkrI lYx leI vI gFDI jI dIaF srkfrI mUrqF aly-aYlfn dyxIaF pYNdIaF hn-qrwkI leI qy bdlIaF leI gFDI jI df shfrf lYxf pYNdf hY Eh gFDI not vfdI qF bx skdy ny gFDI vfdI nhIN.

gFDI jI dyÈ iewk gwl nhIN smJ sikaf ik qusIN DoqI qy lMgotI qoN bfad sotI df pRXog isrP qurn-iPrn leI hI ikAuN kIqf? clo jy AudoN nhIN kr sky qF hux kr lvo. sotI nUM bqOr aMiqm hiQafr gFDIgIrI `c Èfml krn `c koeI hrË nhIN.

 

lwzU muwk gey Xrfny tuwt gey-suKdyv isMG mlk

         [ [ [ qy kwcI XfrI lwzUaF dI, votF ivwc iksy dI ho jFdI hY cFdI qy iksy dI ho jFdI hY jfh jFdI. hwQ joV ky dr-dr votF dI alK jgfAuNdy ieh nyqf afm hI ids pYNdy hn. grIbF df msIhf[ [ [ piVHaf iliKaf[ [ [ grIbF df hmdrd[ [ [ eImfndfr srdfr pMgf isMG nUM afpxI kImqI vot pf ky syvf df mOkf bKÈo jI. vIh ku sfl qoN ienHF mhoidaf nUM cFdI dy ruipaF nfl qolx df iewk nvF islislf hI cwl ipaf hY. lE jI afh hn sfzy ielfky dy PwtI poc nyqf kfmryz ksUqf isMG jI. jnqf ny mhUrq vfly idn hI ienHF nUM vwK-vwK ds QfvF `qy qol idwqf hY. swqr iklo ienHF df afpxf Bfr hY qy rupweIey iewkTy ho gey hn swq kuieMtl. votF pYx qwk ieh sfry cfr ku sO nyqf gMiZaF dy mwtU vFg qwkV `c rupeIaF brfbr quldy rhy hn.[ [ [ qy rupeIey ‘kwTy ho gey hn[ [ [ rwb Qozf Blf kry qkrIbn do sO tn. ienHF nUM koeI rupieaF KrcidaF jF vrqidaF nUM vI iksy ny kdy nhIN dyiKaf. iPr aYny rupeIey gey ikwQy aYinaF nfl qF hVH af jfxf sI.

         lE ipafirE hux mYN ienHF QYlIaF df Qwlf lwgYN pfVn. kihMdy hn sO isafixaF iewko mwq. hux afpF sO isafixaF dI mwq `qy vI iewk pMCI Jfq pf leIey. afh hn ÈihnÈfh akbr qy bIrbl sfihb. bIrbl jI afpxy rfj ivwc isafxy ikMny hn qy mUrK ikMny hn. bfdÈfh slfmq afpxy rfj ivwc qF sfry isafxy hn mUrK qF koeI hY hI nhIN. ies df pRmfx afp nUM svyry sfjry hI pyÈ kr idwqf jfeygf. bIrbl ny Ausy vyly cOk ivwc iewk vwzf sfrf kVfhf rwKvf idwqY. nfl hI ngr invfsIaF nUM rfq vyly kVfhy ivwc iewk-iewk duwD dI gVvI pfAux df Prmfn vI jfrI kr idwqf hY. svyry dyiKaf qF kVfhf pfxI nfl Biraf ipaf hY. iehnUM kihMdy hn sO isafixaF iewko mwq. AumId hY ik hux afp QYlIaF df Byd jfx hI gey hovogy. lwzUaF nfl qolx dI buJfrq vI ieho ijhI hI hY. ijvyN kfgËF dI gwTI bxf ky iewk not Qwly aqy iewk not Aupr lfieaf huMdY. iesy qrHF do ku zwibaF ivwc lwzU aqy bfkIaF ivwc lgVU-ibgVU hI Biraf huMdY.

         ipafirEN lwzUaF dI iewk mËfkIaf ijhI Gtnf cyqy af geI. Coty huMidaF mYN bfbf puwTf isMG dy zyry gurmuKI pVHdf huMdf sI. bfbf gux guxF sI Auh rotI nUM rotIN hI kihMdf sI. AuvyN dybU ilK lMzU qy mYN lMzU ilK idwqf. Auey nflfiekf lMzU nhIN lMzU aY lMzU. mYnUM bfby dI ibRj BfÈf smJ nhIN afAuNdI qy Auh myrI KVkYNqI vI krI jFdY. myry cMgy BfgF nUM Ausy vyly iewk mfeI ny af ky bfby mUhry lwzUaF df cVHfvf cVHf idwqY. hux mYN vI bfby dI rfgnI nUM smJ ky lwzU ilK idwqf hY. sUJvfn pfTko Aus vyly qF mYnUM lwzU aqy lMzU ivwc koeI Prk nhIN sI idsdf, pr hux Aumr bIqx nfl mYnUM lMzUaF dy arQ smJ af gey hn.

         lE ipafirE lMzUaF `qy vI iewk nËr anfieq Prmf idE. afh myrf mfmf amrIk isMG jdoN vI amrIkf qoN afAuNdf sI qF myrI iewk nvIN mfmI vI af jFdI sI. pihlF qF mYnUM lwzU Kfx df cfa ijhf cVH jFdf sI. hux bhwqr sfl dy ibrD mfmy nUM jdoN poqIaF dy hfx dI kuVI nfl pMjvF ivafh rcfieaf myry mMUhoN mwlo-mwlI inkl igaf. sflf lMzU nf hovy qF. muafP krnf sflf qF ieh myry ipE df lwgdY, pr pMjfbIaF dy mUMh df ieh bVf suafdlf bol bx cuwikaf hY. igafnI jI ieh ÈuB anMdkfrj ikvyN hoey, mYN gRMQI nUM puwC hI ilaf. Bgqf jdoN DI df ipE hI kuVI nUM kbr ivwc suwtI jFdY qF mYN kI kr skdy hF. beI lfgIaF ny qF lgf lYxf hI hY BfvyN jFdI[ [ [.

         lE jI hux lwgdy hwQ afh bIbI anurfDf aqy mohx cMdr ny cFd muhMmd bx ky jo cMd cfiVHaf hY ies cfxnI nUM vI dyK lvo. ienHF nUM vDfeIaF dyx vfly mwKIaF vFg ienHF duafly ikvyN iBVkdy iPrdy hn. ÈuB icMqk mOjmsqI dIaF gwlF puwCdy hn qy ieh muskrf rhy hn. AunHF bwicaF nUM jf ky puwCo ijnHF dy isr qoN ies bIbI ny bfp df sfieaf Koh ilaf hY. Aus aBfgx nUM pwuCo jf ky ijs dy isr df sfeIN ies bIbI ny Koh ilaf hY. aPsos ienHF aBfigaF bfry qF koeI boldf hI nhIN. ienHF ny qF ieslfm aqy ihMdU Drm dIaF pivwqr kdrF-kImqF imwtI ivwc rol ky rwK idwqIaF hn. vDfeIaF jFc jI hux mwky df hwj kr ky hfjI vI bx jfE.

 

lIzrF dI afqmf dI afvfË! -amrjIq bwbrI

          ‘afqmf amr hY’, aiDafqmvfdI ies nUM sO PIsdI swc mMndy hn aqy iesy leI sdIaF qoN ieh hokf idwqf jf irhf hY ik afqmf dI afvfË suxo. jy qusIN afqmf dI afvfË suxogy qF dunIaf ivwc TIk qrIky nfl ivcrogy. jy afqmf mr geI qF iPr dunIaf df kfr-ivhfr ikvyN cwlygf qy pRgqI ikvyN hovygI? pr awj-kwlH qF bVf vicwqr vfqfvrx bixaf hoieaf hY, ikAuNik afqmf dI afvfË suxn aqy suxfAux dI syl lwgI hoeI hY.

         ijs nUM mrËI vyK lAu, AuhI afqmf dI afvfË suxfAux leI iqafr bYTf hY. sUcnf Xuwg dy dOr ivwc ijvyN irMg ton Brn leI, krYizt kfrz dyx leI, bYNkF dIaF nvIaF-nvIaF ienvYstmYNt skImF dwsx leI, bImf krvfAux leI, ivdyÈ jfx dy ZMg-qrIky dwsx leI qy vwK-vwK kMpnIaF dy ivkryqf afpxI imwTI qy surIlI afvfË quhfnUM suxfAux leI Auqfvly hoey bYTy hn, Ausy qrHF afqmf dI afvfË suxn-suxfAux df DMdf pUry ËorF nfl cwl irhf hY. iksy vI afsQf cYnl nUM KolH lAu, Kud afpxI afqmf nUM sulf cuwky igafnvfn pRcfrk quhfzI afqmf nUM jgfAux leI isr-qoV Xqn krdy idsxgy.

         pdfrQvfdI qy sUcnf dy ies dOr ivwc afqmf dI pirBfÈf hI bdl geI hY. isafsqdfnF qy Dfrimk afgUaF leI afqmf df arQ af+qmf bx igaf hY, XfnI Dn-dOlq qy vsqUaF dI qmf jF hoV vwD qoN vwD sfzy mnF ivwc af jfvy, sfrIaF suwK-shUlqF sfnUM iml jfx qy afm afdmI leI afqmf df arQ mn dI pivwqrqf, dvYK, eIrKf, mkbrI qy duinafvI pdfrQF qoN inrlyp rihxf qy afpxI grIbI, duwKF qy klyÈF df kfrn rwb dI rËf hI smJxf hY.

         ivcfrn vflI gwl ieh hY ik iehnF aKOqI isafsqdfnF qy pRcfrkF nUM quhfzI afqmf jgfAux df lfB kI hY? ieh ikAuN svyr qoN Èfm qwk quhfzI afqmf nUM jgfAux dy cwkr ivwc afpxy sMG pfV rhy hn. BfeI sfihb, ieh vI socx vflI gwl hY ik Blf mrI jF suwqI peI afqmf vfly Drm-krm ikvyN kr skdy hn? Drm-krm huMdf hY qF hI Drm vDdf-Puwldf hY qy jIvMq rihMdf hY, iblkul Ausy qrHF, ijvyN dyÈ dy hr ivBfg ivwc iBRÈtfcfr hox kfrn ivBfgF df vfqfvrx jIvq qy krmÈIl rihMdf hY.

         Dfrimk afgU afpxy ÈrDfvfnF nUM qy isafsI afgU afpxy votrF nUM hmyÈf iehI slfh idMdy hn ik afqmf dI afvfË suxo, pr iehnF vloN afqmf dI afvfË sux ky hI qF srkfrF bxfeIaF qy zygIaF jFdIaF hn qy aijhy zrfmy aksr tI vI dI skrIn `qy vyKy jf skdy hn.

         mhFBfrq dy sMjy vFg mYN vI tI vI skrIn `qy kOrv sBf dy kuJ aijhy ÈKs (nyqf) vyK irhf hF, jo BIK mMgx vfilaF vFg afpxI afqmf dI afvfË anusfr lylHVIaF kwZ ky afvfËF dy rhy hn, ‘‘jyb dy nFa `qy myrI afvfË suxo, myrI mMg qF bhuq CotI hY, bs pMj-ds kroV rupey jF iewk CotI-ijhI minstrI df svfl hY bfbf.”

         mYN Aus dI afqmf nUM afpxI afqmf nfl iewksur krdy hoey puwiCaf, ‘‘BIK mMgU jI, kI quhfnUM myrI XfnI jnqf dI afvfË suxfeI idMdI hY. quhfzI afqmf dI afvfË qF asIN sux rhy hF?” Aus ny myrI afvfË suxidaF hI mYnUM ies qrHF GUiraf, ijvyN amrIkf ny eIrfn nUM GUiraf sI qy ikhf, ‘‘kI qusIN mYnUM bolf smJdy ho? myry nfl mËfk krdy ho? quhfzf idmfg qF TIk hY? krF aYs aYs pI nUM Pon? bxfvy qyry `qy aPIm, smYk, BuwkI jF blfqkfr df kys? jnqf jI, sfzy nfl aijhf koJf mËfk krnf bhuq mihMgf pYNdf hY, smJy. kdy vI Buwl ky sfzy qy puls nfl aijhf mKOl nf krnf. pqY iewk vfr iewk msKry ny sfzy nfl QoVHf ijhf hI mKOl kIqf sI qy Aus nfl kI bIqI?”

         zr dy aflm ivwc zuwby, mihMgfeI dy bfvjUd mihMgy mËfk kridaF mYN iPr puwiCaf, ‘‘nyqf jI, ijhVI afqmf dI afvfË suxn leI qusIN sfnUM votF smyN ikhf krdy sI, kI quhfnUM vI kdy suxfeI idMdI hY?” Auh boly, ‘‘mUrK, mYN koeI afm afdmI nhIN hF, jo ik aflqU-PflqU gwlF df mn `qy boJ rwKF? mYN qF nyqf hF nyqf, sfzI afqmf ny quhfzy vrgy lokF dI afqmf nUM pflqU bxf rwiKaf hY qy quhfzI afqmf qoN asIN jdoN vI qy jo vI cfhuMdy hF, bulvf lYNdy hF. sfzI afqmf bVI byÈrm hY.” Aus ny hws ky ieh vI ikhf, ‘‘bfkI qusIN jfxdy ho, purfxy simaF ivwc BgqF ny mfieaf nUM TwgxI qy mohxI ikhf sI, pr awj kwlH afqmf TwgxI ho geI hY. jnqf jI, afqmf dy afqm-jfl nUM qF dyvqy vI nhIN smJ sky, iPr qusIN iks bfg dI mUlI ho? ieh gwl hux jwg-Ëfhr ho geI hY ik sfzy duafrf pVHI geI afqmf dI Twg ividaf dyK ky qF bnfrs dy TwgF ny vI afpxIaF dukfnF bMd kr idwqIaF hn. kwpVy bdlx vFg asIN vI afey idn afpxIaF vPfdfrIaF bdldy hF. qusIN jfxdy ho ik BfrqI drÈn ivwc drj hY ik afqmf mrdI nhIN, srIr bdldI hY. Ausy pRMprf nUM kfiem rwKdy hoey sfzI afqmf vI kdy Èfsk dl ivwc nyqf huMdI hY, kdy ivroDI dl ivwc, pr awj kwlH sfzI afqmf aksr aprfDI, bfhUblI qy iBRÈt lokF ivwc pRvyÈ kr geI hY.”

         ÈuwB mOkf vyK ky nyqf jI dI afqmf PuMkfry mfrn lwg peI. Aus nUM PuMkfry mfrdI nUM vyK ky mYN puwiCaf, ‘‘jnfb, qusIN ies qrHF PuMkfry ikAuN mfr rhy ho?” nyqf jI boly, ‘‘sfzI afqmf `qy ies gwl df boJ vD igaf hY ik sfzI pfrtI ny aYny aYm pI idwqy, mMqrI-sMqrI bxn dI gwl qF dUr, iksy nUM kmytI dI cyarmYnI jF mYNbrI vI nsIb nhIN hoeI. asIN jyb syvf leI kroVF rupey Krc kIqy. jy hux vI asIN afpxI afqmf dI afvfË suxFgy, jF nf suxfvFgy qF iPr KfvFgy kI? dUjy nyqf coxF qoN qurMq bfad Kfx duwD-mlfeI qy asIN suwkIaF rotIaF, ieh qF srfsr byiensfPI hY. TIk hY, BfvyN asIN gTjoV ivwc Èfml hox df mOkf nhIN sMBfl sky, pr asIN jnqf dy pRqIinD qF hF nf. asIN hux Brosy dy vot mOky afpxI afqmf dI afvfË suxFgy nhIN, sgoN suxf ky rhFgy? mYN puwiCaf, ‘‘iksy ny quhfzI afqmf dI afvfË suxI?” Auh boly, ‘‘pfglf, jy iksy ny suxI huMdI qF mMqrI vflI kursI `qy nf bYTy huMdy, BfvyN rfj mMqrI hI shI? ieQy ies kOrv sBf ivwc aijhy lok vI bYTy hn, ijnHF kol isrP iqMn aYm pI hn qy do-do mMqrfilaF `qy kbËf krI bYTy hn qy asIN qIh aYm pI lY ky vI BIK mMg rhy hF. dyK lE, dUsry qF dyÈ syvf dy nFa `qy duwD-mlfeI Kfx qy asIN bfsIaF rotIaF? ieh nhIN cwlygf.” mYN puwiCaf, ‘‘jy quhfnUM iksy ny BIK nf idwqI qF?” Aus df kihxf sI, ‘‘koeI gwl nhIN, asIN Auicq smyN df ieMqËfr krFgy. afqmf BfvyN mr jfvy, ies dI afvfË kdy nhIN mrdI. pMj sflF ivwc qF kdy nf kdy ËrUr suxI jFdI hY. jy aijhf nf hovy qF prjfqMqr ikvyN cwlygf? srkfr ikvyN cwlygI?”

         myrf aglf svfl jI, ‘‘jy kuJ nf bixaf qF iPr afqmf df kI krogy?”

         awgoN juafb imilaf, ‘‘bs huxy suaf idaFgy. afqmf dI afvfË awj nrm ho geI hY. jdoN cfho, suaf idE, jdoN cfho, jgf idE, iblkul AuvyN, ijvyN Gr dy buwZy mF-bfp nUM syvf df ZONg rcf ky dosqF nUM idKfAux leI zrfieMg rUm ivwc ibTf ilaf jFdf hY qy AuhnF dy jfx `qy jdoN mn kry, Gr dy iksy kony ivwc Byj idwqf jFdf hY. pMj sflF ivwc iewk vfr afqmf dI afvfË sux lYxf hI qF lokqMqr hY. myrI ipafrI jnqf jI.”

 

 itkt dy dfavydfr-mf[ prdIp isMG mOjI

         sfzf dyÈ dunIaf df sB qoN vwzf lokqMqr dyÈ hY. lokqMqr dI mËbUqI leI ieQy mOsmI aqy bymOsmI coxF aksr huMdIaF hI rihMdIaF hn. lokqMqr kfiem rhy ies Auqy kroVF rupey Krc kIqy jFdy hn. hux iPr coxF df ibgul vwijaf qF sfry nyqfvF ny kmr kws leI aqy itkt pRfpqI leI hr hIlf-vsIlf lwBxf ÈurU kr idwqf. coxF lVn leI itkt pRfpqI koeI mfVI motI gwl nhIN huMdI. ieh vI iek iksm dI awDI ijwq huMdI hY. lwzU vMzy jFdy hn aqy smrQk BMgVy pf ky jÈn mnf ky afpxy nyqf dI muwZlI ijwq ivwc ÈrIk huMdy hn.

         dyÈ ivwc AuBr rhI sfzI pRmuwK rfjnIqk pfrtI ‘Gflf mflf rfjnIqk gruwp’ ny vI afpxIaF nIqIaF, isDFqF dy afDfr `qy coxvyN AumIdvfrF nUM itkt dy ky cox dMgl ivwc Auqfrn df PYslf kIqf hY. sfzI pfrtI shI arQF ivwc lokqMqirk pfrtI mMnI jf skdI hY ikAuNik ies ivwc vwK-vwK pfrtIaF vwloN kwZy gey nyqf jF iPr Auh nyqf ijnHF nUM koeI psMdIdf ahudf nhIN imilaf qy Auh pfrtI Cwz ky sfzy dl ivwc Èfml ho gey. sfzI pfrtI eynI mkbUl hY ik bhuq sfry nyqf sfzI pfrtI qoN itkt lY ky hI dyÈ dI syvf krn leI qqpr hoey iPrdy hn. sfzI pfrtI ny kuJ ÈrqF inrDfrq kIqIaF hn, qF ik itktF dI vMz nUM lY ky bhuqI kfvF-rOlI nf pvy. AumIdvfrF leI kuJ XogqfvF inrDfrq kIqIaF hn, jo vI ienHF dI ksOtI `qy pUrf Auqrygf itkt pRfpq kr skdf hY.

         sfzI pfrtI dI sB qoN pihlI Èrq ieh hY ik ijhVf vI AumIdvfr itkt leI sB qoN vwD bolI lgfeygf itkt Aus dI JolI ivwc pf idwqI jfvygI. hux koeI ieh nf smJy ik pfrtI vwloN itkt vycI geI hY. Brfvo asIN vI qF afpxI pfrtI dI afriQkqf nUM mËbUq krnf hY qF hI asIN dyÈ dI afriQkqf nUM lIh `qy ilaf skFgy. ieQy ieh vI spwÈt kIqf jFdf hY ik AumIdvfr dy ivdyÈI bYNkF ivwc Kfqy ËrUr hoxy cfhIdy hn qF ik mMqrI bxn AuprMq ienHF ivwc rfÈI jmHf krvfeI jf sky.

         sfzI pfrtI dI aglI Èrq ieh hY ik itkt hfsl krn vfly AumIdvfr kol koeI Gplf jF Gutflf krn df QoVHf bhuq qjrbf ËrUr hovy qF ik mMqrI bxn AuprMq vwzy-vwzy Gutfly krn ivwc koeI muÈkl pyÈ nf afvy. AumIdvfr Drm inrpwKqf ivwc ivÈvfs rwKdf hovy Bfv dMgy Psfd, iPrkU ihMsf ivwc iksy vI Drm dy lok mfry jfx Aus `qy ies df koeI pRBfv nf pvy.

         AumIdvfr dy ielfky dy ÈrfrqI aqy guMzf ansrF nfl sbMD pwky pIZy hoxy cfhIdy hn aqy loV pYx `qy ienHF dI shfieqf lYx dI Xogqf vI rwKdf hovy. AumIdvfr dy ielfky dy nfmI grfmI pfKMzI bfibaF nfl sbMD hoxy ËrUrI hn qF ik hr qrHF dy vot bYNk nUM pwkf kIqf jf sky.

         AumIdvfr nUM GuMmx iPrn, ivdyÈ Xfqrf krn aqy srkfrI Krc `qy aYÈ pRsqI krn df ÈOk hoxf bhuq ËrUrI hY qF ik mMqrI bxn AuprMq ienHF cIËF df srkfrI qOr `qy luPq AuTf sky. AumIdvfr rOlf-rwpf pfAux aqy Èor-Èrfbf krn dI muhfrq vI rwKdf hovy qF ik sdn dI mirafdf nUM bxfeI rwKx ivwc afpxI BUimkf inBf sky. AumIdvfr nUM bUt sYNzl, myË kursIaF, mfeIk afid nfl lVn df qjrbf hovy qF ik sdn ivwc ivroDI iDr dy hmilaF nUM nfkfm kIqf jf sky. AumIdvfr eynf PurqIlf hovy ik sdn ivwc qyËI nfl Dwkf-muwkI kr skdf hovy aqy ivroDI iDr qoN afpxf bcfa krn dy smrwQ hovy.

         AumIdvfr `qy vwD qoN vwD aprfiDk mukwdmy drj hoxy cfhIdy hn aqy iksy nf iksy kys ivwc jylH Xfqrf vI ËrUr kIqI hovy. jykr AumIdvfr sbUqF dI Gft kfrn, gvfhF dy muwkrn kfrn jF lfpqf hox kfrn bf-iewËq brI hoieaf hovy qF ies nUM AumIdvfr dI vfDU Xogqf mMinaf jfvygf.

         AumIdvfr kol afm lokF nUM BrmfAux, sbËbfg idKfAux dI muhfrq vI hovy. Auh BfÈx dyx dI klf ivwc inpMun hovy aqy afpxy BfÈx ivwc iksfnF, mËdUrF, byroËgfrF dy hwkF dI gwl ËrUr krdf hovy. AumIdvfr dy vwK-vwK dyÈF ivwc irhfieÈ dy pwky itkfxy ËrUr hoxy cfhIdy hn qF ik jdoN dyÈ `qy koeI musIbq bx jfvy qF qurMq ieQoN rvfnf ho ky surwiKaq QF `qy phuMicaf jf sky. bfkI ÈrqF df Kulfsf mOky `qy kIqf jfvygf. ijhVy vI AumIdvfr ieh XogqfvF rwKdy hn Auh sfzI pfrtI qoN itkt hfsl kr ky coxF ijwq skdy hn aqy iPr qndyhI nfl dyÈ syvf kr skdy hn.

 

isMG ieË ikMg iËMdfbfd-suKdyv isMG mlk

         ByzF dy vfVy mUhry iek muMzf bfr ivwc lwq aVfeI bYTf sI. iek Byz CVwpf mfr ky lwq AuproN dI twp geI hY. hux muMzy ny lwq BfvyN htf leI hY, pr kmfl dyKo ik sfrIaF ByzF ibnF iksy aiVwky qoN CVwpy mfr ky bfr ivwcoN dI twp ky hI lMGIaF hn. hux ieh iewjV iek AuWcy phfV `qy crn jf lwigaf hY. acfnk iek Byz pYr iqlkx kr ky AuproN izwg ky mr geI hY. bws iPr kI sI, iek dUjI qoN mUhry ho ky sfrIaF ny hI AuproN CflF mfr idwqIaF qy sfrIaF hI hyTF izwg ky mr geIaF. iehnUM kihMdy hn Byz cfl.[[[ pr sfzf smfj qF Brm-BulyKy aqy anykF hI ByzcflF nfl Biraf ipaf hY.

         lE jI afh bfbf KuÈIaf KwKr KfDI KoqI vflf hY. ies dI KoqI nUM mwQf tyk ky asvfrI krn vfly dIaF sfrIaF mnokfmnfvF pUrIaF ho jFdIaF hn. votF mOky KoqI `qy cVHn vfly isafsI lokF df qF hVH hI af jFdY. ies KoqI dy pRqfp nfl ijwqy hoey iek nyqf ny qF KoqI dy pYrF ivwc cFdI dIaF JFjrF aqy kMnF ivwc Jumky vI pf idwqy hn. ieh bfbf afp bVf pwkf qrkÈIl hY. bVf smJfAuNdY ik myrI KoqI ivwc koeI vI krfmfq nhIN hY. aÈky mlkIey vrgy mUrKF dy sfzf ivÈvfs qF hor vI pwkf hoeI jFdY. dyK lvo ipafirE! ByzF ivwc qF iek gux huMdY, pr sfzy ivwc qF Byzcfl aqy aMD ivÈvfs dy do-do gux hn.

         afAu hux afpF tI vI dy lVIvfrF `qy vI iek pMCI Jfq pf leIey. aYdF lwgdY ijvyN sws-nUMh dI lVfeI qoN ibnF ienHF nUM hor koeI muwdf lwBdf hI nf hovy. afbfdI df dYNq mMUh awzI mhF kfl bixaf sfzIaF brUhF `qy afx phuMicaf hY. cwpy-cwpy `qy cwkf jfm aqy lVkIaF dI GtdI hoeI jnsMiKaf vrgIaF smfijk smwisafvF `qy vI bhuq AusfrU sIrIal bx skdy hn.[[[ pr aPsos, ienHF nUM qF nUMh sws aqy BUq-cuVylF qoN ibnF hor kuJ idsdf hI nhIN.

         ipafirE, Byzcfl vrgI hI iek hor pYV cfl vI huMdI aY. lwzU Kf ky cubfry ivwcoN inklI qy imwqrF ny pYV kwZ leI. ies pYV cfl qoN Pfiedf AuTf ky hI awj dy iPlmsfË iek dUjy dy ivÈy-vsqU corI krI jf rhy hn. ipwCy ijhy ies pYV-cfl `qy cwl ky hI iPlm mykrF ny hIrF df hVH hI ilaf idwqf sI. ÈhId Bgq isMG `qy vI pOxI drjn iPlmF bxf DrIaF sn. ‘puwq jwtF dy’ iek pMjfbI iPlm sPl hox mgroN qF iPlmF ivwc jwtF df hVH hI af igaf sI. jwt ijAUxf, jwt jwgf[[[ awgf GoVI df qy pUC bwkrI dI. lwq iksy dI qy bFh iksy dI. afp qF zuwbI hI sI jjmfn vI zob ky rwK idwqy. muVky jwt ikqy idisaf hI nhIN.

         aÈky pMjfbI spuwqr akÈY kumfr dy ijs ny anykF duÈvfrIaF aqy keI aVIal aVcnF nUM pfr kr ky isMG ieË ikMg dy JMzy Julf idwqy hn. hux qF ieh ikMg isrP iPlmF qwk hI sImq nhIN rhy. dUjf pMjfbI spuwqr Xuvrfj vI isMG ieË ikMg bx ky ikRkt dy mYdfn ivwc morcy mwlI bYTf hY. iPlmI bIbIaF vI ipwCy nhIN rhIaF. hux qF rfxI muKrjI vI isMG ieË ikMg bx ky afp dy rU-b-rU ho rhI hY. hux qF ieh bol mwlo-mwlI mMUhoN inkldy ny-

glI-glI `coN afeI afvfË

isMG ieË ikMg iËMdfbfd.

 

iKzOxy lY lE iKzOxy-nUr sMqoKpurI

         smyN df dOr bdldf rihMdf hY. bdldy dOr nfl bhuq sfry iensfn bdl jFdy hn. AunHF df iswDf-sfdfpn, tyZfpn aVbpuxf Pukrfpn, ikrdfr ivhfr, ivcfr bdl jFdy hn. kfrobfrF dy qOr-qrIky rMg-ZMg sB bdl jFdy hn. byeImfnI, hyrfPyrI, corI-XfrI, TwgI-TorI dy nvyN-nvyN tirwk, qrIky lwB ley jFdy hn. Ëmfnf bdl jFdf hY qy nfl hI iemfndfrI, idafnqdfrI df pYmfnf bdl jFdf hY. ijhVy bMdy nhIN bdldy, AunHF nUM Ëmfnf bdl idMdf hY. jF iPr AunHF nUM bMdy hI nhIN smiJaf jFdf. AunHF nUM Blymfxs, ÈrIP, eImfndfr afdmI qF smJ ilaf jFdf hY, pr bMdy nhIN smiJaf jFdf.

         bhuq smF pihlF iewk afdmI imwtI dy bxy qrHF-qrHF dy iKzOxy iewk tokry ivwc Br ky qy isr `qy cuwk ky glI-glI iPr qur ky vyicaf krdf sI. Aus dy tokry ivwc rMg-ibrMgy keI qrHF dy iKzOxy huMdy sn. ijvyN qoqy, kbUqr, GuwgIaF, mor, icVIaF, bfj, Èyr, kuwqy, ibwly-ibwlIaF, ihrn afid. bwcy ienHF iKzOixaF nUM KUb psMd krdy qy ienHF dI ivkrI vI KUb ho jFdI. Aus afdmI dy twbr df guËfrf ho jFdf. AudoN aYnI iËafdf mihMgfeI nhIN sI huMdI ik guËfrf krnf muÈkl huMdf. lUx, qyl, lwkVIaF, aftf, dfl, kwpVy lIVy ssqy iml jFdy sn.

         Aus dy tokry ivwc kdy-kdy POjIaF, hvfeI jhfËF, bMdUkF, tYNkF, qopF afid iKzOxy vI sjy hoey nËr afAuNdy. lok KuÈI-KuÈI ieh iKzOxy KrId ky afpxy bwicaF nUM idMdy. AudoN keI lok afpxy bwicaF nUM POjI vrdI ivwc sjy vyKxf cfhuMdy sn qy anyk gwBrU KuÈI-KuÈI dyÈ dI syvf vfsqy POj ivwc BrqI ho jFdy sn. iPr smyN df dOr bdilaf. lokF dy mn bdl gey. Aus afdmI dy tokry ivwc sjx vfly iKzOxy vI bdl gey. hux Aus dy tokry ivwcoN pMCIaF qy jfnvrF dy iKzOxy gfieb hox lwgy ikAuNik ruwKF, kMDF, bnyiraF, KyqF, jMglF ivwcoN pMCI qy jnOr gfieb hox lwgy sn. mnuwKF ny afpxy bwicaF nUM ienHF nfl ipafr krnf, ienHF nfl rihxf isKfAuxf jfrI nf rwiKaf. Aus ivcfry afdmI df tokrf ienHF qoN swKxf ho igaf. ruwK qy jMgl hI gfieb hox lwg pey. Auh hAuky Brdf, pr suxdf koeI nhIN.

         bdldy dOr nfl iKzOxy vycx vflf Auh afdmI vI bdl igaf. hr pfsy styngMnF dIaF golIaF dIaF afvfËF suxfeI dyx lwgIaF. bMb Ptx dy Dmfky suxfeI dyx lwgy. vwK-vwK qrHF dIaF DmkIaF suxfeI dyx lwgIaF. Auh afpxf ipMz Cwz ky afpxy twbr smyq Èihr ivwc afx visaf, pr Auhny afpxf jwdI puÈqI DMdf nf Cwizaf. hF, kMm krn df ZMg ËrUr bdl ilaf. hux Auh iewk ryhVI Aupr nvyN dOr dy iKzOxy, ijnHF nUM bwcy bhuq psMd krdy sn, vycx lwg ipaf. nvyN dOr dy bwicaF nUM afpxI ryhVI vwl afkriÈq krn leI Auh Èihr dIaF glIaF ivwc hokf idMdf iPrdf, ‘styngMnF lY lE, bMdUkF lY lE. nklI bMb golIaF lY lE beI[[[.”

         [[[ qy ienHF iKzOixaF dI ivkrI KUb hox lwg peI. Auh dy twbr df guËfrf sOiKaF hox lwg ipaf. qMgI-PMgI Gwt geI.

         koeI Ëmfnf huMdf sI jdoN mMzIaF ivwc gulfm bMdy ivikaf krdy sn. awj-kwlH KudgrËI, lflc byeImfnI dy gulfm bMdy hr QF ivkx leI aksr iqafr ho jFdy hn. AuWcy qy nIvyN ahuidaF `qy bYTy keI aPsr, krmcfrI ivk jFdy hn. keI isafsI nyqf qy mMqrI ivk jFdy hn. hr qrHF df mfl-asbfb ivkdf qF vyiKaf sI, pr irÈvq Kf ky gbn-Gotfly kr ky bMdy ivkdy nhIN sn vyKy. ieAuN lwgdY ijvyN sfzf siBak smfj iewk mfl mMzI ivwc qbdIl ho igaf hovy. iesy kr ky hux Aus afdmI ny cIn qy hor mulkF dy bxy iKzOxy vycxy Cwz ky nvyN rMg, rUp, ÈklF vfly iKzOxy vycxy ÈurU kr idwqy hn. awj-kwlH Auh glI-glI hokf idMdf iPrdf hY, ‘‘aYm pI, aYm aYl ey dIaF ÈklF vfly iKzOxy lY lE. pMcF-srpMcF, KVpMcF dy iKzOxy lY lE[[[ beI sPYdpoÈF, vwZIKorF, byeImfnF, iBRÈtfcfrIaF, guMizaF, bdmfÈF dy iKzOxy KrId lvo jI. pfrÈdF, smfj syvkF dy vDIaf iKzOxy lE. rMg-ibrMgy coly, pwgF, topIaF vfly iKzOxy lY lE beI[ [!!! vfjb muwl `qy lE jI. ryt iPks ny jI.”

 

cMgy idn afAux vfly hn-nUr sMqoKpurI

         lUx, qyl, gYs, KMz, iGE, aftf dflF-sbËIaF afid Kfx-pIx vflIaF cIËF dy Bfa ieMny iËafdf vD gey hn ik afm lokF dI jfn kuiVwkI ivwc Psy cUihaF vFg mihMgfeI dI kuiVwkI ivwc PsI peI hY. Auh cUihaF vFg hI zOr-BOr hoey afsy pfsy Jfkx leI mjbUr hn. hr vyly idl qRih-qRih krdf hY. iksy pfisEN vI rfhq Biraf koeI rsqf afm GrF vwl afAuNdf ivKfeI nhIN idMdf. jykr Gr qwk afAux vfly rsiqaF `qy qur ky kuJ pRfhuxy dihlIË twp afAux qF Auh kwtV, jfnI duÈmxF vrgy lwgdy hn. AuqoN mihMgfeI dI mfr qy afsy-pfsy qoN pRfhuixaF dI DfV kfrn Gr Cwz ky ikqy dUr jMgl ivwc dOV jfx nUM jIa (icwq) krdf hY ikAuNik mihMgfeI dy Blvfn ny hryk mfqHV, mskIn nUM icwq kIqf hoieaf hY. iPr vI GroN dIaF kuiVwkIaF ivwc Psy hoey, vwsdy hoey afm sfDfrn lokF dI qfrIP krnI cfhIdI hY ik Auh Bly idn kdy qF afAuxgy dI AumId kridaF hfly qwk jMglF ivwc nhIN gey. byÈwk cUhy, ibwly-ibwlIaF, kuwqy afid jfnvr AunHF dy Gr-rsoeIaF Cwz-Cwz ky PtfPt jf rhy hn. KflI pIpy, knwsqr, zwby, pqIly, KVkf-KVkf ky vjf-vjf ky, Aultf-pltf ky Auh awk gey hn, Qwk gey hn. jFdy-jFdy ijvyN kih rhy hox, ‘‘BwuKy pyt Bjn nf hoeI gopflf.”

         vDI hoeI mihMgfeI kfrn mYN afpxy nOjvfn byty dy jyb-Krc ivwc ktOqI kr idwqI qF Auh myry nfl nfrfË ho igaf. mYN Aus nUM mnfAuNidaF ikhf, ‘‘bytf jI! ipafry bytf jI, nfrfË nf hovo. jdoN cMgy, Bly, sOKy idn afAuxgy qF pihlF vflf hI kr idaFgf, qusIN iPkr ikAuN krdy EN?”

          ‘‘iPkr ikAuN nf krF? jdoN vI mihMgfeI df grfP Aupr cVHdf hY qF quhfnUM iKJ cVH jFdI hY qy iKJ ky qusIN myrI pfkyt-mnI ivwc ktOqI kr idMdy ho. kI qusIN iewk srkfrI bfp ho?”

          ‘‘hYNa? afh srkfrI qy pRfeIvyt bfp qoN qyrf kI mqlb?” ‘‘myrf mqlb, jdoN srkfr df KËfnf KflI hox lwgdf hY qF Auh afm lokF nUM imldIaF sbiszIË, ivkfs-kfrjF leI jfrI kIqy PMzF, gRFtF ivwc ktOqI krn lwg pYNdI hY. mYnUM quhfzf vqIrf srkfrI lwgdf hY. ies kfrn qusIN srkfrI bfp iËafdf lwgdy ho, pRfeIvyt bfp Gwt.”

          ‘‘bytf jI, iPr pRfeIvyt bfpF dI pirBfÈf vI smJf idE.”

         mYN KuÈk ho ky cuwky buwlHF `qy jIB Pyr ky pwuiCaf.

          ‘‘pRfeIvyt bfp isrP afpxy DIaF-puwqrF dy bfp hI nhIN huMdy. Auh pbilk dy vI bfp huMdy hn. Auh aYny Dnvfn qy KuwlH dyx vfly huMdy hn ik afpxy DIaF-puwqrF nUM Dn Krcx dI pUrI KuwlH idMdy qy zfZy bfp vFg pbilk `qy hr qrHF df dbfa rohb pfAuNdy hn. ienHF zfZy qy qfkqvr bfpF dI hr gwl srkfrF vI iBwjIaF ibwlIaF bx ky mMndIaF hn qy AunHF dI mnmrËI muqfbk nIqIaF, XojnfvF, kfnUMn afid bxfAuNdIaF hn.”

          ‘‘cMgf, cMgf, mYN smJ igaf. hux qusIN iqafr ho jfE qy awj qoN bfeIk dI jgHf bws `qy afpxy kflj jfieaf kro. pYtrol dy pYsy bcxgy. hF, swc, afpxy sYWl Pon df vI Gwt iesqymfl kiraf kro.”

         afpxy byty ny JUT qF nhIN ikhf ik quhfzf vqIrf srkfr dI kfrjÈYlI nfl imldf-juldf hY. pqf hI nhIN lwgf ik sfzy puwqr mF jUn-julfeI dI Duwp vFg kdoN isr `qy afx KloqI? Aus ny awgy ikhf, ‘‘mMqrIaF, skwqrF, nOkrÈfhF vFg qusIN afpxy KricaF ivwc koeI ktOqI nhIN krdy ho. qusIN Kud ajy vI skUtr `qy afpxy dPqr jFdy ho. pRYs kIqy roË bdl-bdl ky kwpVy pihndy ho. idhfVI ivwc cfr-pMj vfr cfh jF kOPI pINdy. kdy-kdy Èrfb df pYWg vI pINdy ho qy murgy dI lYWg vI mroVdy ho.”

         mYN iKwJ ky ikhf, ‘‘kI mYN awXfÈI krdf hF? tYNÈn Kqm krn leI mYN cfh-kOPI pINdf hF. kdy-kdy Èrfb df lMzU pYWg pIx nfl koeI Prk nhIN pYNdf.”

          ‘‘pYNdf hY ipafry zYzI jI. qusIN pihlF Kud bwcq krnI ÈurU kro. asIN afpy hI afpxy Krcy Gtf lvFgy. hF, swc sfzy nfl KfndfnI gwlF nf kiraf kro. sfnUM KfndfnI nsIhqF nf idaf kro.” bytf jI ny afiKaf.

          ‘‘Ërf KolH ky, iztyl nfl smJfE.” mYN guËfirÈ kIqI. puwqr jI ny ikhf, ‘‘cMgy idn afAux vflI gwl qy KricaF ivwc ktOqI krn dI nsIhq avwÈ hI myry dfdf jI quhfnUM kihMdy qy idMdy hoxgy. ieMJ hI quhfzy dfdf jI myry dfdf jI nfl pyÈ afAuNdy hoxgy.”

         mYN juafb idwqf, ‘‘KfndfnI gwlF jF nsIhqF dI gwl nhIN hY. aijhf hI sfzy pRDfn mMqrI sfihb, ivwq mMqrI, hr Xojnf slfhkfr, muwK mMqrI jI sfry hI lokF nUM Brosf idMidaF kihMdy hn, ‘‘iPkr nf kro loko mihMgfeI `qy jldI hI kfbU pf ilaf jfvygf qy cMgy idn afAux hI vfly hn.”

 

hr ÈfK py nyqf bYTf hY-aYc aYs izMpl

         nyqfvF dI sfzy Bfrq ivwc koeI kmI nhIN. kihMdy ny beI nyqf qy ryqf Bfrq ivwc hr QF iml jFdy ny. quhfnUM ieh hr glI muhwly, ipMz, Èihr jF dukfn dy ivwc iml jfxgy. iksy skUl, kfljF jF dPqr dy ivwc jfE, ieh quhfnUM Qok dy Bfa iml jfxgy. ienHF dI pCfx krn ivwc koeI smwisaf nhIN afAuNdI. qusIN koeI gwl kro, Auh quhfzI gwl QoVHy ÈbdF dy hyr-Pyr nfl quhfnUM hI suxf dyxgy. sPl hoxgy ik nhIN ieh bfad dI gwl hY, pr koiÈÈ krnf ienHF dI afdq hY, PrË hY, buinafdI hwk hY jF kih lvo ik izAUtI hY ienHF dI. ienHF dy isrF `qy isMg nhIN lwgy huMdy, nf hI bfhF dy nfl KMB lwgy huMdy ny, pr jubF dy nfl ËrUr kuJ lwgf huMdf hY. kI lwgf huMdf hY, ieh qF Èfied ieh vI nhIN jfxdy. Kud qF Èfied ieh kuJ vI nhIN jfxdy huMdy, pr dfavy ieMj krdy ny ijvyN ienHF qoN ibnF iksy nUM ies dunIaf ivwc kuJ pqf hI nf hovy. pqf BfvyN ienHF nUM afpxy bfp df nfm vI nf hovy, dfdy df qF dUr dI gwl hY, pr gwlF-gwlF ivwc ieh asmfn nUM gMZF bMnHidaF sikMt nhIN lfAuNdy. hor qIjf kMm ienHF nUM nf afAuNdf hY aqy nf hI ienHF nUM iksy kMm dI loV huMdI hY. AuNj gwlF ivwc ijvyN vfikaf ieh asmfn nUM tfkIaF lfAuNdy hn. keI vfr qF tfkIaF ivwc vI glIaF kr idMdy hn.

         iewk smF sI jd sfzy Bfrq ivwc nyqfvF dI Gft pfeI jFdI hY. bs afty `c lUx vflI gwl sI. hux qF hVH hI afieaf hoieaf hY. iewt puwty `qy nyqf inkldf hY. keI-keI QF qF iewk-iewk iewt `qy hI iqMn-iqMn nyqf bYTy iml jfxgy. vDIaf kYrIar hY ieh. lokqMqr ivwc sB nUM srkfr ny votF ivwc KVHn dI afigaf idwqI hoeI hY. jo ijwiqaf sI jF mYNbr qy jo nf ijwqy so nyqf. jo jIqf vo iskMdr, jo hfrf vo bMdr. Auh bMdrF dy vFg dUjy nyqfvF dI nkl krdf hY. KUb bFdr tpUsIaF lfAuNdf hY. rwj ky nyqfigrI krdf hY. ies sfl nhIN qF agly sfl! ieh votF ikhVf kuMB df mylf, awgy qF pMj sfl lwgdy, hux qF srkfr sfl ku bfad KwKVI kryly ho jFdI hY. ieh nyqf vI ajIb ÈYa huMdy ny. bs mOky anusfr Jwt bdlx vfly. kuVIaF dy hyar stfeIlF dy vFg. mihMgfeI dy vFg ienHF dI pRiswDI inwq vDdI hI hY. hF, Èyar mfrkIt dy sUck aMk vFg kdy-kdy AuCfl ky kdy zfAUn, pr zfAUn ho ky ieh ‘bdnfm vI hUey qoN ikaf nfm hogf’ anusfr hor cricq ho jFdy hn.

         ienHF nyqfvF dI dunIaf bVI inafrI hY. ienHF nUM lok nyqf afK ky bulfAuNdy hn aqy ieh afpxy afp nUM ‘lIzr’ vjoN vfkPIaq krvfAuNdy hn. ieh afpxI mfq BfÈf qoN ibnF koeI hor BfÈf cMgI qrHF nhIN bol jF smJ skdy, pr aMgryËI nUM mUMh mfrn dI koiÈÈ bhuq krdy hn. asPl Xqn krdy hn. ieh nyqf afpxf nF cmkfAux leI KUb pfpV vyldy hn. koeI smfgm hovy, iksy df Bog hovy, jnm idn hovy jF ivafh, ieh afm kr ky ibn bulfey mihmfn bx ky pDfrdy hn aqy aksr sB qoN vwD crcf ivwc rihMdy hn. swdI nf bulfeI hox dy bfvjUd ieh lfVy dy qfey bx ky afAuNdy hn qy ‘qfey’ bx ky jFdy hn. ijQy mrËI phuc jfE, bVy ruldy-iPrdy ny nyqf. ieh aijhy zwzU huMdy hn ijnHF leI hr mOsm brsfq df huMdf hY, Kfs kr ky coxF dy idn.

         afm qOr `qy ieh nyqf hr idn iqAuhfr dy mOky hr Aus smfgm ivwc iÈrkq krn dI koiÈÈ krdy hn ijQy ieh phuMc skx. AuQy jf ky sB qoN pihlF ienHF df kMm ieh pqf lgfAuxf huMdf hY ik kI ienHF nUM bolx df mOkf iml skdf hY. ieh afm kr ky BfÈx rwtf lgf ky boldy hn jF iPr aYmrjYNsI hox `qy AuvyN iliKaf ilKfieaf hI pVH lYNdy hn. pr jy ikqy BfÈx ilKfAux df mOkf nf imly qF ieh afpxy ichry `qy pRyÈfnI df icMnH nhIN afAux idMdy. bs do ku sqrF vfr-vfr irpIt krdy rihMdy hn. jd ieh sqrF bol-bol ky Gs jfx qF iPr ieh ivroDI pfrtI `qy qvyN lfAuxy ÈurU kr idMdy hn.

         ieh nyqf bVI ajIb ÈYa huMdy hn. jy ienHF nUM iksy smfgm dI sUh lwg jfvy qF CyqI qoN CyqI phuMcx dI koiÈÈ krdy hn, pr ijQy ienHF ny smF idwqf huMdf jF ilaf huMdf, AuQy ieh lyt qoN lyt phuMc ky hfËrI lvfAuNdy hn. ijs mOky smfgm ho irhf hovy, Aus df iËkr krnf qF BfÈx dyx smyN BfvyN Buwl jfx, pr afpxI pfrtI df nfm lYx qoN nhIN Buwlxgy, nf hI Aus dy muwK nyqf dI pRsMsf krn df koeI mOkf Cwzdy ny. ieh pRYs ivwc afpxf nfm cmkfAux ivwc KUb rucI rwKdy hn. ieh iehI socdy hn ik aKbfr pVHn vfly isrP nyqfvF dy nfm hI pVHdy hn. ies leI ieh pwqrkfrF nUM ibafn dy ky afKdy ny, ‘‘myrf nfm motf ijhf kr ky ilK deIN do-iqMn vfrI. pfrtI df nfm vI pf deIN.” jd pwqrkfr ibafn dy bfry puwCy qF kfr stfrt krdy hoey afKxgy, ‘‘bs afpy bxf lY, pfrtI dI nIqI dy ihsfb jy dy nfl. sfnUM kI pqf ey, asIN qF anpVH bMdy aF. bs nfm qwk mqlb ey afpF nUM!’’ Auh vI afpxy nfm dy nfl, dUjy dy nfm nUM qF itwc nhIN jfxdy.

         vsoN idvs `qy lokF nUM vDdI vsoN pRqI icMqf Ëfhr krdy hoey ieh afKdy hn, ‘‘vsoN ivwqoN bfhr jf rhI hY. kMtrol kro kMtrol.” sfhmxy AunHF dy afpxy ds-ds, drjn-drjn bwcy sroiqaF ivwc bYTy Kwp pfAux ivwc mÈrUP huMdy hn, pr AunHF nUM kMtrol kOx kry, kMtrol krn vflf pfpf qF styj qy bwbr Èyr dy vFg dhfV irhf huMdf hY. ieho ijhy nyqfvF `qy iPlmF vI bxdIaF hn aqy nftk vI, pr ieh iPr vI bfË nhIN afAuNdy.

         ienHF dI pCfx koeI bfhlI aOKI nhIN, iZwz motf aqy srIr kuVqy pËfmy nfl Zikaf. aksr ieh ivhly hI huMdy hn, pr hmyÈf ibËI, Bfv ruwJy hoey ivKfeI idMdy hn. ienHF dy hwQ ivwc mobfeIl aqy dUjf ieÈfry krn leI irËrv huMdf hY. ieh kMm koeI krdy nhIN, pr sB qoN vwD mfl hVwp kr jFdy hn.

hr ÈfK py nyqf bYTf hY,

aMjfmy ihMdusqF ikaf hogf.

          (ieh ivaMg asl nyqfvF `qy nhIN, sgoN afpxy afp nUM ‘lIzr’ khfAux vfly cODr qy dOlq dy BuwKy iensfnF `qy hY.)

 

burI nËr vfly[[[-jgjIq isMG koml

         AuNJ qF trwkF, bwsF, trflIaF, BUMzF, mrUiqaF qy hor vfhnF qy zrfeIvrI ÈfierI dy keI nmUny imldy hn, pr iek gwl ijs df sbMD burI nËr nfl hY Auh qkrIbn-qkrIbn vwK-vwK rUpF `c hr duphIaf, iqphIaf qy cuphIaf vfhnF `qy ilKI idsdI hY Auh hY-

-burI nËr vfly qyrf mMUh kflf

-burI nËr vfly qyry bwcy jIx, vwzy ho ky qyrf lhU pIx.

-burI nËr vfly qyry bwcy jIx, vwzy ho ky zozy pIx

         ijvyN vfhn cflk burI nËr qoN zrdy hn ievyN hI bqOr ivaMg lyKk mYN ies zr BrpUr kivqf rUp ivwc zr aqy vr df aYksIzYNt dyKx df ÈOk pfldf rihMdf hF. ‘burI nËr vfly df mMUh kflf’ awj qwk mYN iksy nUM mMUh kflf kridaF nhIN dyiKaf. aijhI 3200 ky vI volt dI vfrinMg ilKy hox dy bfvjUd vI vfhnF dI twkr XfnI ik KUnI imlxI ijwdx nf dyKIey Aus idn nf qy sVkF dI mfrinMg vfk cMgI lwgdI hY nf hI eIvinMg vfk df mËf afAuNdf hY. aKbfr qF lIzr ibn kursI vFg sMunI-sMunI jfpdI hY.

         ijnHF zrfeIvrF dI qswlI ‘mMUh kflf’ kr ky vI nhIN huMdI Auh hor agFh vDdy hn. Auh grm srd hvfvF iekwTIaF Cwzdy hn. Auh pihlf vr `qyry bwcy jIx’ idMdy hn iPr nfl hI srfp `qyrf lhU pIx’ jF iPr ‘vwzy ho ky zozy pIx’ Tok idMdy hn. Auh mfnisk pwKoN iËafdf sqfey hoey lwgdy hn. ijvyN iek BfrqI nUM iek aMgryË ny skUtr dI twkr qoN bfad ‘sOrI’ kih ky pwlf CuzfAuxf cfihaf. BfrqI jvfb `c boilaf ‘XUar mdr sOrI, XUar Pfdr sOrI, XUar zftr aYNz sn sOrI’ pr AuhdI qswlI nf hoeI qy AuWcI dyxI boilaf ‘mor Evr[[[ (iBafnk pMjfbI gflH).

         ieMJ jfpdf hY ik burI nËr vfly df mMUh kflf dyKx qoN asmrwQ srfp dy ky idl bihlf irhf hY.

idl ky bihlfny ko,

gfilb Xh iKafl awCf hY.

         gfilb ccf anusfr ‘gflIaF Kf’ ky koeI bymËf hovy jF nf hovy zrfeIvrI qskIn qF ËrUr huMdI hovygI. jdoN iksy dy bwcy gwl gwl `qy jMmx vfilaF df lhU pINdy hox AudoN Auh ieh smJdf hY ‘lhU pIxf’ sB qoN vwzI gflI-km-srfp hY. afpxy trwk ipwCy aYnf ilKx nfl hI Auh afpxy trwk nUM burI nËr prUP smJ lYNdf hY.

         aPIm, Èrfb, Ërdf, jF zozy aksr zrfeIvrF dI kmËorI hY. byvkqf sPr, nf nINd df BuwK, AuproN Gr vflI dIaF PrmfieÈF qy bwicaF dIaF icMqfvF, puls vfilaF dI BuwK qy BwK, sVkF dy toey itwby, mflkF dI ÈwkI nËr, kI kuJ nhIN Jwlxf pYNdf zrfeIvrF nUM. sfry rogF df hwl nÈf, nÈf ijhVf vI iml jfey. ‘nÈf nfs krdf hY’ pVH ky vI nfÈ hox leI mjbUr. nÈf nf Cwzx Xog hox `qy vI kuJ ies qrHF dy ho jfxf-

E rwbf aYsI mYa dy dy,

pINdf-pINdf mYN hVH jfvF.

jF boql iZwz ivwc vV jfey,

jF mYN boql ivwc vV jfvF.

         mYN aksr zrfeIvrI kivqfvF dy nmUinaF `coN ieh nÈIlf qy rMgIlf Èyar vI piVHaf hY-

pAUaf pI ky bul-bul bx jf

aDIaf pI ky qoqf.

pOxI pI ky bFdr bx jf,

pUrI pI ky Koqf.

          ‘CutqI nhIN Xyh kfPr mMUh sy lwgI hUeI’ dI bybsqf aqy bul-bul qoN Koqy dI mMiËl pfr kr cuwkf cflk ‘KUn pIx’ dy srfp qoN vI vwzf srfp ‘vwzy ho ky Èrfb pIx’ smJdf hY.

         jy bdiksmqI nfl cflk zozy pIx lwg igaf iPr qF Auh nf Gr df nf Gft df. zozy pI ley qF Èyr qy nÈf lwQ igaf qF Zyr. Èfied aijhy zrfeIvrF df mhf srfp huMdf hY ‘burI nËr vfly qyry bwcy jIx vwzy ho ky zozy pIx.’

         sfzy zrfeIvrF nUM burI nËr qoN ielfvf hor zr koeI nhIN hY. ho skdf hY ik koeI burI nËr vI aYksIzYNtF leI iËMmyvfr hovy, pr ieh vI qF ho skdf hY ik sfzI afpxI nËr hI lwg geI hovy. rfq df AunINdrf arQfq-

iek myrI awK kfÈxI

dUjf rfq dy AunINdry ny mfiraf.

ÈIÈy nUM qryV pY geI,

vfl vfhMudI ny iDafn jdoN mfiraf.

         jy nÈy nfl sfzIaF awKF nfl hox jF iPr jfgo mItI `c hox qF iPr lwK gwzI mohry isMÕF vfly lfl jIB kwZ iBafnk mKOty lf lE jF tuwty iCwqr tMg lvo jF mMqRIaF hoeIaF kflIaF prFdIaF tMg lvo ‘Tfh’ nhIN hovygI qF hor kI hovygf. anykF iËMdgIaF dy ÈIÈy qryVy nhIN jfxgy qF iPr hor ho vI kI skdf hY? burI nËr vfly dy bwcy KUn pIx jF nf quhfzf KUn iksy zUMGI KfeI `c ËrUr iKwliraf hovygf. asIN afp qF aPIm zMgxI Cwzdy nhIN, zoizaF nUM jY ihMd nhIN afKdy nhIN qy doÈ mVH idMdy hF burI nËr vfly `qy. iKaflF hI iKaflF ivwc AunHF dy bwicaF nUM zozy jF KYxI mldy dyKx lwg jFdy hF qy mlIdf bx jFdy hF.

-loV hY afpxI nËr qy nËrIaf bdlx dI.

-loV hY vfhn nUM iek pfk pivwqr mMdr smJx dI.

-loV hY kMm df nÈf pflx dI qy cMm df nÈf Cwzx dI.

 

aY mflk gMdy bMdy hm[[[-mf[ prdIp isMG mOjI

         jdoN asIN Coty sI qF skUl ivwc svyr dI sBf ivwc aksr pRfrQnf boldy sI ik ‘‘aY mflk qyry bMdy hm[[[.” awj jdoN mYN vwzf ho igaf hF qF mYnUM mihsUs huMdf hY ik asIN jo vI boldy sI Aus ivwc Borf vI swcfeI nhIN ikAuNik bMdy qF asIN mflk Bfv rwb dy bxy iPrdy hF, pr sfzy ivwc rwb dy bMidaF vrgI koeI vI gwl nhIN. Èfied awj pRmfqmf nUM vI pCqfvf huMdf hovy ik ieh mYN ikhVI ÈYa dI isrjxf kr bYTf hF. kihx nUM qF asIN afpxy afp nUM dunIaf dy sB qoN ibhqrIn, sUJvfn jIv mMnI bYTy hF, pr jy DrqI dy bfkI jIvF dI rfey leI jfvy aqy bMdy dIaF krqUqF nUM ghu nfl dyKIey qF siQqI iblkul spwÈt ho jfvygI ik DrqI `qy sB qoN BYVf gMdf jIv bMdf hI hY. gwl BfvyN qn dI krIey BfvyN mn dI donoN hI bfkI jIvF nfloN gMdy hn.

         DrqI dy bfkI sfry jIv afpo-afpxI pRikrqI anusfr, kudrqI inXmF ivwc rih ky jIvn bsr krdy hn, pr bMdf bhuqf hI BUqiraf iPrdf hY. bfkI jIvF ny qF ies qoN duKI hoxf hI hY Kud bMdf vI bMdy qoN bhuq duKI hY. hvf, pfxI, imwtI ivwc Ëihr Golx df ishrf bMdy isr hI bwJdf hY. glyÈIar jo idno idn ipGl rhy hn Auh vI bMdy dIaF krqUqF df hI iswtf hY. awj bMdy ny aYny ku vwK-vwK iksmF dy bMb bxf ley hn ik plF-iCxF ivwc DrqI jIv rihq gRih bx skdI hY. AuNj qF asIN mMndy hF ik pRmfqmf iewk hY, pr Drm dy nFa `qy aksr dMgy-Psfd huMdy hn, KUn dIaF ndIaF vgdIaF hn. iewk Drm dUjy Drm nUM dyK ky rfËI nhIN, iewk dyÈ dUjy dyÈ nUM. jfqF-pfqF, rMg-Byd aqy awgy hor pqf nhIN ikMnIaF ku ÈfKfvF ivwc vMzy hoey hF. inwkI ijMnI gwl `qy Drny, ros muËfhry, sfV-PUk, luwtF-KohF ÈurU ho jFdIaF hn.

         DrqI df hor koeI vI jIv afpxIaF hwdF qoN bfhr nhIN jFdf. ijho ijhf kudrq ny Aus nUM bxfieaf hY Aus anusfr hI Auh kudrqI vfqfvrn ivwc ivcrdf hY. bMdf hI aYsf jIv hY ijhVf iksy vI kudrqI inXm jF kudrqI sMquln dI pRvfh nhIN krdf. sfnUM ies gwl df igafn hY ik sfzI srIrk bxqr aqy pfcn pRxflI iewk ÈfkfhfrI jIv vjoN hY, pr bMdf jo lwBy CkI jf irhf hY. jIB dy suafd ipwCy afpxI ishq aqy hor jIvF dI iËMdgI `qy Aus nUM qf vI rihm nhIN afAuNdf. murgf, mwCI, btyr, kbUqr swp, kwCU, cUhf ibwlI afid jIvF dI BfÈf smJ skdy huMdy qF pqf lwgdf ik ieh sB qoN vwD gflHF bMdy nUM hI kwZdy hn. gF, mwJ, Byz, bwkrI, AUT GoVf, hfQI, kuwqf, gDf, bld afid ijs nUM mrËI puwC lE sfry hI bMdy dy Ëulm qoN duKI hn. asIN kdy vI ienHF dy duwK-drd nUM nhIN smiJaf, kyvl afpxf mqlb hwl krn dI socdy hF. DrqI df hor koeI vI jIv afpxI aOlfd ivwc nr jF mfdf dy afDfr `qy ivqkrf nhIN krdf, pr bMdf ies Kyqr ivwc vI pihlI kqfr ivwc hY. axcfhI aOlfd nUM ilMg inrDfrn tYst krvf ky ies ny kuwK ivwc hI kql krvfAux dy puKqf ieMqËfm kIqy hoey hn. BfvyN ik jFc kyNdr dy bfhr motf kr ky iliKaf huMdf hY ik ieQy ilMg inrDfrn tYst nhIN kIqf jFdf, pr corI-corI pYsy nfl sB kuJ ho irhf hY. aijhIaF KbrF aksr pVHn-suxn nUM imldIaF hn.

         hor koeI vI jIv blfqkfr kr ky kql krn vflI iGnfAuxI hrkq nhIN krdf, pr bMdf iewQy vI iensfnIaq dy nFa `qy Dwbf lfAuNdf hY. dirMdy do-ZfeI sfl dI mfsUm bflVI nUM vI nhIN bKÈdy. hor jIvF ivwc nr nr nfl, mfdf mfdf nfl qF lVdy hn, pr nr-mfdf afps ivwc bhuq Gwt lVdy hn. Jotf Joty nfl qF lVdf iBVdf hY, pr mwJ nhIN. icVf, icVy nfl qF ËrUr lVdf vyKdy hF, pr mfdf nfl nhIN, pr mnuwKI jIvn ivwc pqI-pqnI ivwc aksr qUM-qUM, mYN-mYN, GsuMn muwkI qy iPr qlfk dy mfmly aksr vfprdy hn. ikDry pqI pqnI nUM kutfpf cfVH irhf hY qy ikDry pqnI pqI dI Bugq suafr rhI huMdI hY.

         bfkI jIvF dy nf skUl, nf hspqfl, nf adflqF aqy nf hI jylHF hn, pr iPr vI kMm vDIaf cilaf jf irhf nËr afAuNdf hY. mnuwK ny bMdy nUM bMdf bxfAux leI skUl KolHy, pr shI arQF ivwc bMdy nhIN bx sky. ibmfrIaF qoN bcx leI hspqfl KolHy, pr Aultf hor Kbry ikMnIaF ku ibmfrIaF shyV leIaF. ikDry zfktr kimÈn Kf rhy hn, ikDry byloVy tYst aqy afpRyÈn aqy ikDry ikznIaF corI ho rhIaF hn. adflqF df inrmfx kIqf qF ik swcy nUM iensfP imly aqy aprfDI nUM sËf, pr ieQy vI dyr qy hnyr dovyN Cfey hoey hn. swc nUM JUT aqy JUT nUM swc sfbq krn leI vkIl iqafr-br-iqafr rihMdy hn bws not cfhIdy hn. jylHF bxfeIaF qF ik aprfDI sËf kwt ky suDr ky bfhr inklx, pr jylH qoN irhfa ho ky aprfDI hor vI ÈkqIÈflI ho jFdy hn ijvyN aMdroN koeI izplomf jF izgrI lY ky afey hox.

         DrqI dy bfkI jIv iksy nf iksy ZMg nfl kudrq dI syvf kr rhy hn aqy kudrqI sMquln bxfeI rwKx ivwc aihm BUimkf adf kr rhy hn. mnuwK vI ienHF jIvF qoN anykF lfB pRfpq kr irhf hY. mnuwK DrqI `qy nf vI huMdf qF ienHF jIvF `qy koeI pRBfv nhIN sI pYxf sgoN ieh suKI hoxy sn, pr jy ieh jIv nf huMdy qF bMdy `qy ienHF df ËrUr pRBfv pYxf sI. duwD, mfs, aMzy, cmVf, ml-mUqr, hwzIaF, isMg, dMd, vfl Bfv iksy vI jIv kol jo kuJ hY afpxy ZMg nfl vrq irhf hY. Gr dI rfKI leI bMb aqy aprfDIaF dI Koj leI kuwqy, Bfr Zoa aqy hl vfhux leI bld, AUT, Joty afid. gDf, GoVf, hfQI afid sB mnuwK dI syvf ivwc ruwJy hoey hn. keI jIvF nUM mnuwK afpxy ieÈfiraF `qy ncf ky roËI-rotI kmf irhf hY. kyvl bMdf hI hY jo hr iksy vI jIv dy kMm nhIN afAuNdf.

         afE, asIN sfry socIey ik bMdy aYny glq kMm krdf hY, Ëulm krdf hY, DrqI dy ivnfÈ df kfrn bx irhf hY iPr vI sB qoN cMgf, qIKx buwDI vflf, sUJvfn jIv ikvyN ho skdf hY. jy ieh swcmuwc mflk df bMdf bxnf cfhuMdf hY qF ies nUM shI arQF ivwc bMidaF vfly kMm hI krny cfhIdy hn. jykr ieh sMBv nhIN qF aY mflk qyry bMdy hm[[[ dI QF `qy aY mflk gMdy bMdy hm[[[ dI pRfrQnf hI TIk hY.

rYlI bnfm QYlI-nUr sMqoKpurI

         iewk huMdI hY rYlI. dUjI huMdI hY QYlI. keIaF ny vyKI qy suxI hY ik mhf rYlI vI huMdI hY. jykr mhf rYlI huMdI hY qF mhf QYlI vI ËrUr huMdI hoeygI. ievyN hI rYlf vI huMdf qy QYlf (Jolf) vI huMdf hY. KYr rOlf qF hr pfsy hI awj-kwlH huMdf hY. ies rOly ny ÈFqI, amn, cYn nUM rol ky rwK idwqf hY. hux ieMny iksm dIaF rYlIaF, mhf rYlIaF, rYly, mhf rYly, QYlIaF (JolIaF, guQlIaF), mhf QYlIaF, QYly, mhf QYly, rOly afid huMdy hn ik vwzy qoN vwzf ihsfbI bMdf, kMipAUtr Eprytr ihsfb nhIN lf skdf. zYtf nhIN bx skdf.

         ijAuN Ausqfd (gurU) qy cyly-cylIaF df sMbMD huMdf hY, ieAuN hI rYlIaF qy QYlIaF df afps ivwc gUVHf sMbMD huMdf hY. ijvyN JMizaF qy zMizaF df qfaluk huMdf hY TIk ievyN hI lIzrF, afgUaF qy AunHF dy JolIcuwkF, atYcIkys, sUtkyscuwkF, AucwikaF, cmcy, cmcIaF df qfaluk huMdf hY. jykr awj-kwlH vwK-vwK qrHF dy AusqfdF, aKOqI guruUaF dI koeI kmI nhIN hY qF cyly-cylIaF, cmcy-cmcIaF dI vI koeI Gft nhIN hY ijs ny Gft-Gft df pfxI pIqf hovy, EhI AuWc kotI df gurU jF nyqf bx jFdf hY. KYr[ [ [ awj kwl mihMgy qy vwzy-vwzy hotlF ivwc hr mÈhUr Gft, ndI, cÈmy, JIl df pfxI mihMgI kImq qfrn `qy iml jFdf hY aqy lIzr lok, hor amIr lok ies qrHF df pfxI, afby-hXfq pIx leI aksr ieho ijhy hotlF ivwc jFdy hn. keI JIl vrgIaF awKF ivwc qYrn jF zuwbx leI vI jFdy hn. zuwbdy AudoN hI hn jdoN KuPIaf pwqrkfrI (sitMg apryÈn) krn vfly pwqrkfr AunHF dIaF krqUqF dIaF KbrF smyq qsvIrF dy nÈr pRkfÈq kr dyx.

         hux Auh vkq nhIN irhf, jdoN vwzIaF coxF dy idnF dOrfn hI rYlIaF jF mhf rYlIaF hoieaf krdIaF sn. hux qF hr CotI-vwzI cox vyly kÈmIr qoN lY ky kMinafkumfrI qwk rYlIaF df rOlf suixaf -vyiKaf jf skdf hY. jykr CotI iksm dy isafsI afgUaF ny vwzy lIzr bxnf hovy qF Auh hr hIly-vsIly nfl vwzI qoN vwzI rYlI afXojq krn dI koiÈÈ krdy hn qy ies mOky’ qy notF nfl BrI QYlI afpxy afkf jF afkI, kfkI, BYx, BfeI vIr jI, sfihb jF mYzm sfihbf nUM Byt krdy hn. iPr QYlI ivcly not sbMDq pfrtI dy PMz ivwc jmHF huMdy hn jF inwjI KfiqaF ivwc hËm ho jFdy hn. iehdy bfry puwCx-jfxn dI iewCf-ihMmq cyly-cylIaF, cmcy-cmcIaF `c nhIN huMdI jF Auh jfx-buwJ ky aijhf nhIN krdy ikAuNik AunHF ny vI keI kuJ hËm kIqf huMdf hY qy vwzy lIzr bx ky ‘bhuq kuJ’ hËm krnf huMdf hY. iesy leI rYlIaF, Drny, jlsy-jlUsF rfhIN afpxf hfËmf druwsq rwKx dI koiÈÈ kIqI jFdI hY. bVy vDIaf ZMg nfl bVf kuJ pcf ilaf jFdf hY.

         ijhVy bhuq vwzy lIzr huMdy hn, Auh mhf rYlIaF krdy hn qy mhf QYlIaF hI kbUl krdy hn. Auh inwkI rYlI, jlsy-jlUs ivwc Èfml hI nhIN huMdy. rYlI jF mhfrYlI iksy vI isafsI dl dI hovy, Èfmq bwsF, imMnI bwsF, trwkF-tYNpUaF afid vfhnF dy mflkF dI af jFdI hY. AunHF nUM vgfr BugqfAuxI pYNdI hY. Auh lok Zoh-Zoh ky Qwk jFdy hn qy keI vfr AunHF nUM PUky gey qyl dy pYsy, mulfËmF dI idhfVI dy pYsy vI nhIN imldy. BfVf qF iks ny dyxf hY? ivhlVF qy qmfÈbIn lokF dIaF mOjF lwg jFdIaF hn qy Kfx-pIx df smfn imldf hY. jdoN hfkm pfrtI coxF hfr ky ivroDI pfrtI bx jFdI hY qF Auh ivhlI ho jFdI hY qy iPr vkq lMGfAux leI, lokF nUM muV afpxy ipwCy lfAux leI rYlIaF, cwkf jfm, DrinaF afid df shfrf lYNdI hY.

         afpxy jfieË hwk hfsl krn Kfqr shI mMgF mMnvfAux Kfqr keI gYr-rfjnIqk sMgTn rYlIaF, ros muËfhry, jlsy-jlUs afid krdy hn. AunHF dI afvfË nUM rOlf nhIN ikhf jf skdf.

 

KMz ivcfrI kI kry-jgjIq isMG koml

         guV Èwkr qy KMz iqMnF dI mF DrqI hY qy bfpU gMnf hY, pr awj-kwlH ienHF dI iksmq ivwc bhuq kuJ Aultf-pultf nhIN sgoN pultf-Aultf ho irhf hY. awj qwk guV qy Èwkr nUM kwcf imwTf kih ky Cuitafieaf jFdf sI. ienHF dovF dy mukfbly ivwc KMz pwkf imwTf aKvfAuNdI rhI pr[ [ [

jd pYNdI puwTI qkdIr.

rfjy qoN bx jfey vËIr.

krmF dI jd AulJy qfxI.

golI kihlfAuNdI hY rfxI.

         nf jfxy iksmq df Ault gyV cwl igaf jF iksy nËr jlI dI nËr lwg geI. bËfrF ivwc guV qy Èwkr dy Bfa cVH gey asmfnI qy KMz ivcfrI luVk geI jF mMzIaF dI aKbfrI bolI anusfr isr dy Bfr izwgI. arQfq-

guV Èwkr KMz gey bËfr.

KMz izwg peI mMUh dy Bfr.

guV boilaf afieaf svfd.

         KMz ijs nUM mfx sI afpxy gory icwty rMg df, KMz ijs nUM mgrUrI sI afpxI dfxydfr jvfnI dI, KMz ijhnUM srUr sI afpxI alOikk imTfs df, KMz jo guV qy Èwkr nUM afpxI mqryeI BYx vI nhIN smJdI sI, df hfl Aus muwK mMqrI vrgf ho igaf ijs nUM pfrtI ny sI aYm dy asmfn qoN igrf ky aYm sI jogf bxf idwqf.

         KMz jo mulfiem isMG Xfdv vFg smJdI sI ik XU pI dI gwdI qoN Aus nUM koeI nhIN lfh skdf jF iPr guV qy Èwkr nUM bIbI sonIaf gFDI vFg ivdyÈx hI mMndI sI jF iPr Kwby pwKIaF vFg Kud nUM ‘mr jfE icVIEN jF jI pvo icVIEN’ smJdI sI awj jfx hI nhIN skI ik guV ikvyN zf[ mnmohn isMG bx igaf hY qy Èwkr kd bIbI mfieafvqI jI arQfq BYx jI bx geI hY. KMz Kud nUM ‘twpxf gurU’ mMndI sI, pr cyly kdoN qoN ikAuN CVwp ho gey ieh Aus nUM pqf hI nhIN lwgf? KMz rUpI ‘twpxf gurU’ Èfied ieh vI nf jfx sky-

gurU ijnHF dy twpxy, cyly jfx CVp.

pqf nhIN lwgf ikvyN, rwsI bx geI swp.

         jdoN KMz df jnm nhIN hoieaf sI AudoN guV dI qUqI boldI sI. dysI Èrfb guV dI, KIr guV dI KuÈI vyly BfjI vI guV dI. lok guV nUM nËr lwgx qoN bcfAux leI vfirs Èfh dy ÈbdF `c aksr afKdy sn-

vfrs Èfh lukfeIey jwg koloN,

BfvyN afpxf hI guV KfeIey jI.

         kihMdy hn ik iek vfr guV ny rwb pfs iÈkfieq kIqI, ‘‘rwb jI myrf kI ksUr hY jo ijhVf afAuNdf hY mYnUM Kfx nUM pYNdf hY.” rwb jI lfr tpkfAuNidaF boly, ‘‘prHf ho ky gl kr myrI BI jIB[[[.”

         guV dI gV gV `c lok pINdy vI sn qy jINdy vI sn. jd qoN KMz ny afpxf atl rfj kfiem kIqf qd qoN guV qy Èwkr ivcfry ho gey, pr purfxf sO idn qy nvF nON idn. bfrHIN sflIN rUVI dI vI suxI geI qy rUVI mfrkf dI GrylU ieMzstrI dI vI Èfied suxI jfey. KMz nUM Aus amIr vrgf mfx sI jo PYktrI rUpI Kfs hspqfl dy spYÈl ey sI kmry ivwc ‘ivd islvr spUn’ bwcf jMimaf hovy. Auh smJdI rhI ik pMjfb dy dilq BeIaf klcr dI CF hyT sVkI GulfVIaf qy jMmx vflf myry nfl kI mukfblf krygf. KMz ieË KMz, guV ieË pKMz. grUr grUr hI huMdf hY arQfq-

gory rMg kf nf ieqnf grUr kr,

gorf rMg do idn myN Zl jfeygf.

         grUr XfnI prfeIz-hYQ ey Pfl, ishf suwqf rih igaf. kwCU awgy inkl igaf. KMz ny buwlHy vFg ikhf hI nhIN-

AuT builHaf AuT Xfr mnf lY,

nhIN qF bfËI lY gey kuwqy.

         KMz dy gory rMg `qy mrn vfly jfx gey ik KMz imwTI nfloN kOVI iËafdf hY. KMz Kfx vfly jfx gey ik sfzy motfpy df kfrn KMz hY. vwD kolYstRol vfilaF nUM zfktrF sqf mfiraf ik quhfzy sB rogF dI jV ‘miTafeIaF KMz dIaF jfeIaF’ hn. Ërf ku idl DVikaf nhIN ik asIN ksm Kf leI asIN awj qoN KMz CwzI. jdoN ‘ÈUgr hI ÈUgr’ kry qF KMz qoN qObf nhIN hovygI qF kI hovygf. arQfq-

KMz afh BI BrqI hY,

qo ho jfqI hY bdnfm,

guV kql BI krqf hY,

qo crcf nhIN hoqf.

         kihMdy hn ik KMz bdnfm ho geI hY. BfvyN lwK rOlI pfey ivcfrI KMz ‘bdnfm jo hoN gey qo ikaf nfm nf hogf’ pr ajy qF jfnxf muÈkl hY ik KMz iks bfg dI mUlI hY. ÈUgr dI QF jvfnI ivwc brfAUn ÈUgr lY rhI hY. aYsy hflfq ivwc KMz lMmf hOkf Br ky ieh kih skdI hY ik-

hIr dI hr gl kuPr hY kfËIaF dI nËr ivwc,

KyiVaF dI hr adf mnËUr huMdI jf rhI.

 

do lwqF vflf pRfxI-govrDn gwbI

         dosqo, kudrq ny lwKF-kroVF jIv ies DrqI Aupr pYdf kIqy hn. iehnF sfiraF ivwc iewk ajIb iksm df jIv hY ‘mnuwK.’ do lwqF `qy cwlx vflf mnuwK afpxI hI iksm df pRfxI hY. srIrk pwKoN keI sfry jIvF qoN ieh Cotf hY, pr qfkqvr sfiraF qoN vwD. qfkqvr ieh afpxI smJdfrI dy isr `qy hY, ikAuNik akl vloN koeI hor jIv ies nUM mfq nhIN dy skdf. afpxy idmfg df pRXog, AupXog qy durAupXog kr ky dunIaf dy sfry jIvF nUM ies ny afpxy vws `c kIqf hoieaf hY. swp qooN lY ky zfienfsor, cUhy qoN lY ky Èyr qy kIVI qoN lY ky hfQI qwk lgBg dunIaf dy sfry jIv ies qoN zrdy hn. Xy XkIn nhIN afAuNdf qF myry mrhUm qfieaf jI vloN aksr suxfeI jFdI rhI ieh mfVf khfxI pVH lE-

         iewk vfrI iewk ipMz `c iksy dy Gr Èyr af igaf. ijvyN hI Aus ny awKF twz ky Gr dy mflk vwl dyiKaf, Èyr dy mUMh `qy iKwc ky iewk cpyV vwjI! Èyr ny jdoN dyiKaf ik cpyV mfrn vflf iewk bMdf hY qF Auh iekdm bfhr nUM Bwijaf. Auh vfr-vfr ieho khI jf irhf sI, muafP krnf jI! mYQoN glqI ho geI jI!

         qusIN soc rhy hovogy ik ieh ikwdF ho skdf hY ik Èyr nUM dyK ky Auh bMdf ziraf nhIN, sgoN cpyV mfrI qy Èyr muafPI mMgdf hoieaf dOV igaf? Èyr cpyV dI swt nfl nhIN, sgoN Èrm dy mfiraF bfhr nUM Bwijaf sI, ikAuNik Aus nUM afpxy jTyiraF nfl vfprI iewk Gtnf Xfd af geI sI.

         hoieaf ieMj ik purfxy Ëmfny ivwc iewk jMgl dy rfjf (Èyr) nUM ieh GumMz ho igaf ik Auh sB qoN vwD qfkqvr hY. Aus ny ZMzorf iptvfAuxf ÈurU kr idwqf. jdoN ies df pqf iewk bËurg lUMbV nUM lwgf qF Aus ny Èyr nUM smJfieaf, ‘‘aYvyN XBlIaF nf mfr! qYnUM ajy koeI cwj aflf bMdf nhIN twkiraf. nhIN qF qUM kuwqy vFg pUC dbf ky iPiraf krnf sI.” ‘‘myry qoN vwzf hor qfkqvr kOx ho skdf hY?” Èyr ny aOKy ho ky puwiCaf. ‘‘af jf myry nfl, qYnUM dwsF.” lUMbV boilaf. Auh Aus nUM jMgl qoN bfhr iewk ipMz dy nyVy lY igaf, ‘‘aOh dUr, ijhVf bMdf hwl vfh irhf hY, nf Auh sB qoN vwD qfkqvr hY.” ‘‘dwq qyry dI! ieh mfVcU ijhf do lwqF vflf jfnvr (bMdf) sB qoN vwD qfkqvr hY.” Èyr ny mËfkIaf lihjy ivwc ikhf. ‘‘hF Bfa jI, iehI sB qoN vwD qfkqvr hY. sfrI dunIaf ies dI gulfm hY, ikAuNik ies kol idmfg hY, ijs dy sdkf sfry ies qooN zrdy hn.” lUMbV ny Èyr nUM smJfieaf. Èyr ny hYrfn ho ky puwiCaf, ‘‘BeI, ieh idmfg kI blf hY?” ‘‘bs jI, idmfg bfry qF AuhI dws skdf hY, ijs kol idmfg hovy.” lUMbV ny afpxI mjbUrI dwsI.

         Èyr ny soicaf ik Xfr qfkqvr qF mYN hY eI hF, clo kuJ smJdfrI dy gur vI iswK leIey. Aus ny lUMbV nUM ikhf, ‘‘Xfr, myrI ies bMdy nfl mulfkfq krvf dy.” ‘‘ieh kMm kuJ muÈkl hY, ikAuNik Aus ny qYnUM dyKidaF hI ipMz vwl dOV jfxf hY.” ‘‘Auhdy nf Bwjx df pRbMD mYN afpy kr lvFgf, cwl afpF dovyN Aus dy kol cwlIey.” Èyr ny lUMbV nUM sulHf mfrI.

         lUMbV ny ikhf, ‘‘nf BfeI, mYN nhIN jfxf. mYN iehnF bMidaF dI jfq qoN cMgI qrHF vfkP hF. ieh iksy vI jgHf, iksy vI mfhOl ivwc kuJ vI kr skdy hn. iehnF dI iPqrq nUM koeI nhIN jfx sikaf. so mYN ieQy bYT ky quhfzI dovF dI mDur imlxI AuWqy nËr rwKFgy: AuvyN hI, ijvyN jnrl muÈwrP qy zfktr mnmohn isMG dI imlxI `qy mIzIaf vfly awK rwKdy hn. jy koeI muÈkl dI GVI afeI qF mYN af jfvFgf.”

         Èyr nUM lUMbV dI slfh cMgI lwgI Auh corI-Cupy acfnk bMdy dy sfhmxy pyÈ ho igaf. Èyr nUM dyKidaF hI bMdy df ipÈfb inkl igaf. kFbf iCV igaf. psInf prl-prl vgy. Èyr pwbF Bfr bih igaf. dovyN hwQ joV ky bynqI krn lwgf, ‘‘aY bMdf jI, GbrfAu nf, plIË! mYN quhfnUM mfrn nhIN afieaf, sgoN afpxI akl nUM iqwKf krn afieaf hF. mYN suixaf hY ik qusIN mnuwKI jIv sfiraF qoN vwD qfkqvr ho. quhfzy kol koeI idmfg nfmI jVHI-bUtI hY? afpxy bfry kuJ cfnxf pfAu. qusIN sB qoN vwD qfkqvr ikwdF ho? ieh idmfg kI cIË hY?”

         Èyr nUM ieMj illHVIaF kwZdy dyK ky bMdy dI kMbxI ruk geI. joÈ af igaf, idmfg jfg ipaf. ‘‘Èyr jI, ieh hY qF sO PIsdI swc ik mnuwK qoN vwD qfkqvr jIv ies dunIaf ivwc nhIN hY, pr swjxf, qyry crcy ikhVy Gwt hn. qUM vI roË nvF iÈkfr mfr ky KFdf hYN. mYN qYnUM idmfg bfry dws qF idaF, pr qyrf kI Brosf! qYnUM guwsf af jfey qy qUM mYnUM hI afpxf Èfh-vylf bxf leyN.” bMdy ny inmrqf sihq ikhf. ‘‘nhIN vIr jI, mYN quhfnUM koeI nuksfn nhIN phuMcfvFgf.” ‘‘nf BfeI, mYnUM ivÈvfs nhIN hY.” ‘‘clo TIk hY, qusIN ieMj kro, mYnUM iksy drwKq nfl bMnH lAu.” bMdy ny Jwt pMjflI df rwsf KoilHaf. Èyr nUM cMgI qrHF drwKq nfl nrV idwqf qy Gr qoN ilaFdI hoeI zFg nUM rgV-rgV ky cmkfAuxf ÈurU kr idwqf. Èyr ny zFg bfry Auqsuk ho ky puwiCaf, ‘‘hF gurU jI, ieh kI cIË hY?” ‘‘akl-dfqI.” bMdy ny zFg dy gux dwsxy ÈurU kIqy. ‘‘hux afpxI qfkq `qy idmfg bfry vI dwso?”

          ‘‘pihlf sbk ieh ik duÈmx nUM kdy vI kmËor nf smJo. dUsrf ieh ik jldI nfl iksy `qy ivÈvfs nf kro.” ieh kihMdy sfr hI bMdy ny axigxq zFgF Èyr dy isr ivwc jVH idwqIaF. ‘‘qIsrf sbk ieh ik XuwD qy ipafr ivwc sB muafP huMdf hY.” rwsy nfl bMinaf Èyr dhfVy. rwsf quVfvy. qrly pfvy. imMnqF kry, pr Aus dI pyÈ koeI nf jfvy. iPr vfr-vfr khy, ‘‘hux qF dws dy BfeI ik qUM sB qoN vwD qfkqvr ikwdF hYN?” bMdy ny awT-ds zFgF Èyr dy hor mfrIaF qy boilaf, ‘‘sfilaf eynI mfr Kf ky vI qYnUM pqf nhIN lwigaf ik mYN qfkvqr ikvyN hF? idmfg kI cIË hY?”

         Èyr ivcfrf iksy qrHF rwsf quVvf ky jfn bcfAuNdf Bwjdf hoieaf bolI jfey, ‘‘af geI smJ! af geI smJ! qusIN mnuwK ikvyN sB qoN vwD qfkqvr ho.”

 

pRDfngI dI nwk-zf[ ainl kumfr

         pRDfn aKvfAux nUM hr iksy df mn locdf hY. iPr cfhy Auh sfihq sBf, smfj syvI sMsQf, gwlf XUnIan jF nINh pwQr sMBfl kmytI dI pRDfngI hI ikAuN nf hovy. jdoN koeI tuwc ijhf bMdf afpxy inwjI svfrQ leI ‘pRDfn jI’ kih ky sMboDq krdf hY qF pRDfn dI nwk Puwl ky kuwpy vFg ho jFdI hY aqy Krfb skUtr vFgU DUMaF mfrn lwg jFdI hY. jy ies dI srivs nf krfeI jfvy qF ho skdf hY ik srkfrI inXmF anusfr pRdUÈx dy doÈ ivwc clfn Bugqxf pY jfvy.

         pRDfngI dI kursI imlx qoN bfad afkV afAuxI suBfvk hI hY. iewk Xog pRDfn df PrË bxdf hY ik afpxy qoN hyTly bMidaF nUM bulfAux dI bjfey pfsf vwt ky lMG jfvy aqy afpxy qoN vwizaF nfl nyVqf sQfpq krn leI afpxI cmcfiggrI df KUb iesqymfl kro. ho skdf hY ik Auh afpxy ies KfndfnI gux nfl iksy vwzy aKbfr dy sMpfdk nfl gMZ-quwp kr ky aKbfr dI pwqrkfrI vI lY lvy.

         hux pRDfn bxn qoN bfad nwk df stYNzrz hoxf vI bhuq ËrUrI hY nhIN qF nwk rfvx dI BYx srUpnKf vFgU kwtI jfvygI. pRDfngI qoN pihlF ijhVI nwk prnfly vFgU vgdI sI, Aus leI iesqrI kIqf rumfl rwKxf ËrUrI ho jFdf hY nhIN qF lokI quhfnUM nwlI poc pRDfn kihxgy. sB qoN aihm gwl ieh hY ik pRDfn bVy sPfeI psMd huMdy hn, iensfP psMd BfvyN nf hox. Borf ku imwtI Auzx nfl hI ieh aYlrjI qoN pIVq ho jFdy hn. ÈrIP qy sfAU bMidaF nfl ieh KfsI KuMdk rwKdy hn aqy ivAuNq bxfAuNdy rihMdy hn.

         mYN vI bVf ZIT suBfa df ivakqI hF qy eynI lfh pfh hox dy bfvjUd myry aMdr pRDfn bxn df cfa hulfry mfr irhf hY aqy myry kMn ‘pRDfn jI’ suxn leI Auqfvly ho rhy hn ikAuNik pRDfn dI tOhr hI vwKrI huMdI hY. jdoN pRDfn icwtf kuVqf pjfmf pf ky afpxI idhfVI bxfAux Kfqr QfixaF aqy dPqrF dy cwkr lgfAuNdf hY qF Aus df rsUK vyK ky myrf mn kcIcIaF vwtx lwg pYNdf hY aqy mn hI mn ivwc mYN socdf hF ik kfÈ! mYN vI pRDfn huMdf qF lokIN Cotf motf kMm krvfAux leI myry awgy ipwCy-cwkr lgfAuNdy rihMdy, pr mYN ‘ibËI’ hox df bhfnf mfr ky AunHF nUM trkf idMdf.

         jdoN cIk juwqI pf ky pRDfn mMqrI hY qF rsqy ivwc jd koeI Aus nUM siq sRI akfl bulfAuNdf hY qF pRDfn awgy jvfb dyx dI bjfey ‘hUM’ kr ky isr ihlf idMdf hY, ijvyN Aus dy mUMh ivwc Cfly pey hox. hr vyly DOx ivwc iksy akVfeI rwKdY, ijvyN DOx `c iksy ny iklf gwz idwqf hovy.

         hux qusIN khogy ik Gr dI kbIldfrI qF qYQoN sMBflI nhIN jFdI, pRDfngI qUM kI sMBflyNgf? hF, Gr ivwc myrI koeI suxvfeI nhIN huMdI. myrI pqnI gurnfmo inwq myrI kuwqyKfxI krdI hY aqy myry juafk myry kihxy qoN bfhr hn. mYN ieh vI jfxdf hF ik myry Gr BMg BwujdI hY, pr ienHF sfrIaF gwlF nUM pry rwK ky bs iewk vfrI mYnUM pRDfn bxf idAu. mYnUM ies gwl df ikafs hY ik pRDfngI imlx qoN bfad myry mfVy idn suKfly ho jfxgy. iPr mYN Gr dI rsoeI ivwc ivdyÈI Puhfry luaf ky asIN ipAu-puwqr pfxI ivwc Kub KrmsqIaF mfrFgy. bs, pRDfn bxn dI dyr hY.

         hux qusIN khogy, ik ‘pVHfeI-ilKfeI ivwc qUM iblkul korf hYN qF iPr pRDfngI ikvyN clfvyNgf?’ qF ies svfl dy jvfb ivwc mYN iehI khFgf ik pRDfngI nfl pVHfeI df koeI sbMD nhIN. hF, myry bwicaF dI pVHfeI nfl sbMD ËrUr hY. jy cMgI pRDfngI nfl sbMD ËrUr hY. jy cMgI pRDfngI iml geI qF mYN iksy vwzy aPsr dI cmcfigrI kr ky bwicaF nUM cMgy ahudy `qy luaf lvFgf.

         awj qoN do sfl pihlF myrf vfh aVIal ijhy suBfa vfly pRDfn nfl pY igaf, jo afpxy afp nUM KwbI Kfn smJdf sI. mYN Aus nUM ikhf, dosqf. bhuqf mfx nhIN krIdf, vkq qoN zr ky rihxf cfhIdf hY, pr pRDfngI dy nÈy ivwc Aus nUM myrIaF AusfrU gwlF cMgIaF nf lwgIaF aqy afpxf roab ivKfAuNdy hoey mYnUM iPlmI aMdfË ivwc ikhf, ‘‘mYN qF ‘nwk’ `qy mwKI bYTx nhIN idMdf qy qUM mwKI Kfx nUM kihMdf hYN.” so myrf isrVI suBfa hox kr ky mYN Aus qoN iknfrf krnf hI ibhqr smiJaf. so, aijhI pRDfngI iks kMm dI jo sfzy ivwc hAUmY dI Bfvnf pYdf kry.

aYzhfk aiDafpk dI afqm kQf-pRo[ aYc aYs izMpl

         aYzhfk aiDafpk mOjUdf Xug dI Koj hY. pUMjIpqI qfxy-bfxy dI iewk Aupj. afpxf Krcf bcfAux leI skUlF aqy kfljF vloN awj kwlH pwky aiDafpk BrqI krn dI QF pUrI Xogqf vfly aiDafpkF nUM nFmfqr qnKfh `qy rwiKaf jFdf hY. aijhy aiDafpkF ivwc mYN vI Èumfr hF. aYzhfk df Ëmfnf hY, PYÈn hY aqy mYN vI ies PYÈn dI ndI ivwc nhf irhf hF.

         bI aYs sI, bI aYWz, aYm aYs sI aqy aYm aYWz bfad pI aYc zI aqy XU jI sI afid dI pVHfeI mYN ieh soc ky kIqI beI iswiKaf dI pOVI df koeI zMzf rih nf jfvy. mYN ikqfbI kIVf bixaf irhf, ikqfbI jok bixaf irhf, pr jd nOkrI dI vfrI afeI qF pwlf vI jokF nfl hI ipaf, jo aiDafpkF aqy ividafrQIaF df KUn ‘pRoPYÈnl’ jokF vFg incoVdy hn aqy sI vI nhIN krn idMdy. pVHfeI pUrI krn AuprMq srkfrI dPqrF, skUlF, kfljF awgy moty moty ‘no vkYNsI’ dy ltkdy PwitaF nUM dyK ky mYnUM XkIn hox lwgf ik dfl qF ieQy glxI nhIN, buwqf sfrn leI koeI hor ZMg qrIkf lwiBaf jfvy. cfry pfsy ‘srkfrI BrqI bMd hY’ df rOlf-gOlf aqy byruËgfr aiDafpkF dIaF XUnIanF dIaF hVqflF bfry aKbfrF ivwc piVHaf qF mYN vI ijm juafien krn dI QF byruËgfr aiDafpkf XUnIan juafien kr leI.

         iksy ny sUh idwqI beI eyizz skUl ivwc iewk aYzhfk aiDafpk dI asfmI inklI hY. ieh aYzhfk kI blf hY, rwb jfxY? pihlI vfrI ieh Èbd suixaf qF lwgf ik koeI vwzI sfrI post hovygI-aYzhfk aiDafpk. mYN kMipAUtr qy afpxf bfieE zftf kory kfgË `qy rMgdfr awKrF ivwc iÈMgfr-iÈMgfr ky bxvfieaf. afpxIaF pRfpqIaF, qmigaF, ienfmF aqy pRkfÈnfvF dy vyrvy dy ky bfieE zftf bxfieaf, jo ik iewk ikqfbVI dy rUp ivwc jdoN zfk rfhIN skUl dI pRbMDkI kmytI kmytI puwjf qF AunHF dI KfinAuN geI. myrf iKafl sI ik myrIaF pRfpqIaF dI sUcI dyK ky Auh mYnUM ipRMsIpl qoN vI koeI Auqlf ahudf dyxgy, pr iewk mhInf AuzIkx qoN bfad vI jd mYnUM swdf pwqr nf puwjf, qF mYN afpxy ‘sUhIey’ nfl Pon `qy gwl kIqI. Aus df jvfb sux ky myry pYrF hyToN ËmIn iKsk geI.

         Aus df kihxf sI ik ienHF postF leI vI isPfrÈ cldI hY, aqy jdoN koeI iËafdf piVHaf iliKaf AumIdvfr aplfeI kr idMdf hY, qF Aus dy dsqfvyË hI guMm kr idwqy jFdy hn aqy ‘imly nhIN’ kih ky kys rPf dPf kr idwqf jFdf hY. ies df ielfj puwCx `qy Aus ny ikhf, ‘jF qF afpx arËI rijstrI duafrf Byjo, jF afpxI Xogqf kfPI Gwt ky Byjo, aqy jF iPr iksy vwzy bMdy dI isPfrÈ lgvfAu.’ mYnUM pihlf ZMg kfrgr jfipaf aqy mYN dubfrf sB kfgË pwqr rijstrI krvf ky Byj idwqy. qIjy idn mYnUM skUl vloN pwqr imilaf, aqy jd mYN KuÈI KuÈI pwqr KolH ky piVHaf qF iewk vfr muV myry pYrF hyT ijMnI ku ËmIn bcI sI, Auh vI iKsk geI. iliKaf sI, ‘quhfzy kfgË ieMtrivAU hox qoN bfad imly hox kr ky quhfnUM asIN bulf nhIN sky, ijs leI sfnUM Kyd hY.’ iesy dOrfn mYnUM iewk hor skUl ivwc aYzhfk vkYNsI inklx bfry pqf lwgf. hoieaf ieMj ik ies bfry aKbfr ivwc inkilaf sI. kfnUMn muqfbk vkYNsI kwZx smyN iksy ‘pfpUlr’ aKbfr ivwc ies bfry ieÈiqhfr dyxf lfËmI huMdf hY. pr pRbMDk ijs nUM rwKxf huMdf sI, As pihlF hI ies bfry dws idMdy hn ik Aus aKbfr ivwc ieÈiqhfr idwqf hY, aqy Auh Aus idn dy sfry aKbfr Aus Èihr dI muwK eyjMsI qoN svyry sfjry hI KrId ky dUijaF nUM pqf lwgxf df ikwlf hI kwZ idMdf hY. pr ieqPfk vws Aus idn dy Aus pfpUlr aKbfr ivwc myrf lyK Cpx kr ky sMpfdk vloN hI Aus aKbfr dI kfpI imlI qF Aus ivwc myrI nËr acfnk hI Aus ieÈiqhfr `qy pY geI aqy mYN ‘vfk ien ieMtrivAU’ ivwc phuMc igaf, ijQy ik iewko iewk isPfrÈI AumIdvfr dy pYrF hyToN mYnUM dyK ky ËmIn inkl geI sI, ijvyN ik hux qoN pihlF do vfrI myrI inklI sI. myry pYrF hyT qF koeI ËmIn bfkI bcI hI nhIN sI, inkldI-iPsldI ikQoN?

         ieMtrivAU lYx ley Cy jixaF dI tIm sI, ijnHF ivwc cfr qF pRbMDkI kmytI dy moty-zfZy anpVH, pr amIr lfly sn, ijnHF dIaF bodIaF srHoN dy qfËy qyl nfl ilÈkfeIaF hox kr ky cmk rhIaF sn, aqy iewk ivÈf mfhr aiDafpk sI. ivckfr ipRMsIpl mYzm bYTI sI, ijs dI ividak Xogqf ienHF ivwcoN sB qoN vwD sI, pr myrI kuwl aiDafpn Xogqf Aus qoN duwgxI qoN vI vwD sI. Aus dy vfl moiZaF qwk kwty hox kr ky idlkÈ lwg rhy sn aqy husn vI TfTF mfrdf smuMdr hI sI. dohF AumIdvfrF nUM iekwTy bulf ilaf igaf. Èfied Gwt AumIdvfr hox kr ky AunHF iewk-iewk kr ky AumIdvfr bulfAux df inXm AunHF ny CyqI ieMtrivAU mukMml krn leI kIqf hovy, pr bfad ivwc AunHF nUM aihsfs hoieaf ik ies qoN vwzI glqI qF koeI ho hI nhIN sI skdI, ikAuNik AunHF mYnUM aOKy qoN aOKy aqy dUsry AumIdvfr qoN sOKy qoN sOKy pRÈn puwCx dI koiÈÈ kIqI, pr iPr vI Auh keI svflF dy jvfb dyx ivwc asPl sI, aqy mYN iewk vI svfl hyTF nf izwgx idwqf. aOKy, axcfhy aqy Bry mn nfl mYnUM hI ‘inXukqI pwqr’ pwqr dyxf ipaf AunHF nUM.

         iewk awg df diraf pfr krn vrgI ieMtrivAU pfs kr ky myrI iËMdgI dI syj `qy PuwlF dI QF kMzy hI hn. idn ivwc nO ivwcoN ds pIrIaz lgfAuxy pYNdy hn. dsvF pIrIaz CuwtI dy bfad ipRMsIpl mYzm dI boirMg mIitMg huMdI hY. CotI ijhI glqI dI gwl Cwzo, skUl dy pRbMDkF nUM axcfhI lwgx vflI CotI ijhI gwl df muwdf bx jFdf hY aqy ‘nOkrI qoN kwZ’ dyx dy zrfvy nUM ey ky sMqflI vFg vriqaf jFdf hY. CuwtIaF ivwc vI skUlF ivwc af ky pRbMDkI kmytI dI cmcfigrI krnI pYNdI hY. sYÈn Kqm huMdy sfr, irlIv kr ky agly sfl iPr Ausy qnKfh `qy bulf ilaf jFdf hY. ijs idn qoN mYN ieQy ‘aYzhfk’ aiDafpk lwgf hF, qnKfh vDxI qF dUr dI gwl, qnKfh GtI hI hY. aKy hux skUl dy Krcy vD gey hn. puwCx vflf hovy, mihMgfeI vI vDI hY, sfzy Krcy vI vDy ny, ividafrQIaF dIaF PIsF vI qusIN vDfeIaF hn. pr, kOx khy rfxIey, awgf Zwk? AuDr srkfr ny awgf qF kI Zwkxf hY, afpxf iZwz vI nMgf kr ky idKfeI jf rhI hY, hor kflj KolH ky sfzy ÈrIk jMmI jf rhI hY. hor bI aYWz aiDafpk pYdf krI jf rhI hY.

 

tItxy vflf iswkf-jgjIq isMG koml

         Bfrq vrÈ dy iswikaF dy ieiqhfs ivwc iqMn srkfrF dy iswky mÈhUr hoey. muhMmd quglk dy iswky ijnHF df nF mUrKqfeIaF dy ieiqhfs nfl juV igaf. cMm dy iswky jo bwcy swky mfÈkI ny humfXUM nUM qUPfnI diraf pfr krfAux dy Èukrfny vjoN iek idnf rfj pRfpqI smyN afpxI mÈk dy cmVy qoN bxfey qy clfey aqy `cMm dIaF clfAuxf’ dy jgq pRiswD muhfvry ny jnm ilaf. Èyr Èfh sUrI df iswkf jo ik 175 gRyn sony df sI aqy awj dy iswikaF dI bxqr df afDfr hY. aYnI ku hY mÈhUr iswikaF dI dfsqfn.

         iswkf jF not srkfr vwloN iek iekrfrnfmf hY. XfnI ik jF qF asIN iswkf pRvfn krIey nhIN qF Aus dy muwl df sonf srkfr dyvygI. sony cFdI dy iswky ijAuN-ijAuN sonf bdimjfË hoieaf ipwql, qFby, iglt qy kfgËF ivwc bdl gey. ijAuN-ijAuN not kfgËI ho gey iqAuN-iqAuN sfry srkfrI vfady kfgËI ho gey. pqf nhIN lwgf ik kdoN AuV gey, kdoN jl gey qy kdoN gl gey. kdy dukfndfr hokf idMdy sn-

pYsy vfilaF mOj bhfr. Dyly vfilaF Dwky cfr.

pfeI vflf iPry bfËfr. dmVI vflf ÈihroN bfhr.

         kdy Bfrq dIaF kOzF df vI muwl sI. dmVI vI dm rwKdI sI. ijvyN gurU rivdfs jI dI dmVI jg mÈhUr hoeI. pfeI dy vI bËfr ivwc mËbUq pYr sn qy pYsf vI zkfr mfrvIN BuwK imtfAuNdf sI. bhuqf smF nhIN bIiqaf jdoN pYsy dI kdr aksr gfixaF ivwc sI-

grIboN kI suno vo qumhfrI sunygf.

qum eyk pYsf dogy vo ds lfK dygf.

         mMgqy nUM ÈrDf nfl iek pYsf idE qy rwb koloN ds lwK pfE. aYnI vwzI gfrMtI qF hux do kroV dI lftrI 100 rupey zkfr ky vI nhIN idMdI. awj rupey df kwd aYnf Cotf ho igaf hY ik Auh dfrf isMG dy mukfbly ivwc gopfl sihgl vI nhIN lwgdf.

         awj df bwcf qy mMgqf donoN hI rupey dy iswky nUM vgfh ky mfrdy hn. pMjIaF, dsIaF qy pwcI qy pMjfh pYisaF dy iswky jyb ivwc pf ky KVkdy ËrUr hn, pr bËfr ivwc rVkdy nhIN. nfsF ivwc lfAux jogf srHoN df qyl vI ienHF iswikaF df iswkf pRvfn nhIN krdf. jdoN rfjIv gFDI dI srkfr sI qF iek vfr rfjIv gFDI ny Buwly-cuwky swc boilaf sI ik idwlI qoN jo rupeIaf cwldf hY Auh hFzI qwk puwjdf-puwjdf ds pYsy df rih jFdf hY. jy awj dy nvyN iswikaF dI dsI aYnk lf ky vI dyKxf cfhIey qF bVI muÈkl nfl idsdI hY. kmIË df btn aksr Aus qoN vwzf, Bfrf qy mihMgf hY. arQfq-

iswkf dsI df jykr qwkIey qF,

mnmohn isMG mKOl ieh lwgdf hY.

keI iswikaF dy Gr brbfd kr ky,

iek btn kmIË nUM lwgdf hY.

         kdy muhfvrf sI ‘bVy mIaF so bVy mIaF Coty mIaF suBfn awlf’ Gr isMG ieË ikMg df aiVMg biVMg iek rupey df nvF iswkf qy awj dI dsI dyKIey qF gwl Ault-pult muhfvry df rUp Dfrn krdI hY. arQfq-

dsI myN byÈk dm nhIN, rupeIaf BI Aus sy km nhIN

jyb myN ho qo kuC BI nhIN, guMm ho jfey qoN gm nhIN.

         rupey df nvF iswkf sqmfhyN bwcy qoN vI kmËor hY. awj df iswkf purfxy iswikaF dI BrUx hwiqaf vI nhIN lwgdf. jy asIN ieh iswkf kbUlx qoN ienkfrI ho jfeIey qF bdly ivwc srkfr sfnUM jo dy skdI hY Auh hY tItxf jF TYNgf. mnmohn isMG dI srkfr puwj ky iemfndfr hY. Aus df mnmohn isMG dI srkfr puwj ky iemfndfr hY. Aus df iswkf vI iemfndfr qy Èfndfr hY jfndfr byÈwk nhIN.

         srkfr ny rupey `qy tItxf idKf idwqf hY, TYNgf bxf idwqf hY qy smJf idwqf hY ik jy qusIN aklmMd ho qy hOslf nhIN hfrnf cfhuMdy qF iPr ies tItxy nUM QmË awp smJ lvo. dsF tItixaF df iek QmË ap qF af hI jfvygf.

         iek vkIl ny iek kfql nUM ÈudfeI sfbq kr ky kys ivwcoN brI krfAux leI Aus nUM smJfieaf ik adflq ivwc cfhy qYnUM jwj jF mYN jF ivroDI vkIl jo mrËI puwCy qF bs hI hI AU-AU krI jfxf hY qy tItxf idKfeI jfxf hY. vkIl df dfapyc cwl igaf. hf-hf, AU-AU qy tItxf ijwq gey. jdoN vkIl ny afpxI PIs mMgI qF irhfa hoieaf kfql tItxf idKf ky qy ‘hf-hf, AU-AU’ kr ky cwldf bixaf.

         awj-kwlH dIaF srkfrF ‘hf-hf, AU-AU’ kr ky ijwqdIaF hn qy iPr lokF dy pwly pMj sfl tItxf pfAuNdIaF hn, TYNgf idKfAuNdIaF hn aqy puwqF DIaF jvfeIaF leI tItxf Cfp votrF rfhIN ‘Xuvrfj’ dIaF pdvIaF pfAuNdIaF hn. coxF smyN nfary lwgdy hn-

KflI jybF Br dyvFgy.

jIAUx jogy kr dyvFgy.

Kfx leI rotI pfAux leI kwpVf,

rihx vfsqy Gr dyvFgy.

         pr srkfrF bxn qoN bfad lokF nUM pqf lwgdf hY ik-

hwQ pfieaf sI smJ ky cOl imwTy,

aYpr kOlI `coN vysx dI kVHI inklI.

         vysx dI kVHI qy Auh vI buÈI hoeI. jfpdf hY ik gFDIigrI qF alop hoeI hI sI gFDI jI vI Èfied notF qoN alop ho jfvx. irÈvqKor awgy afKdy sn-

pyÈ krogy ijMny gFDI

EnI ho jfeygI cFdI

hux Èfied irÈvqKor afKxgy-

jF qy tItxy lY ky afE.

lMbI lfeIn ivwc jF lwg jfE.

ieh gwl smJo qy smJfE.

TYNgy idE jF TYNgf pfE.

         tItxy vflf iswkf jo sfzI jyb qwk puwjdf-puwjdf Èfied dsI vI nhIN rihMdf Èfied iek srkfrI ivaMg hY jo ‘hYvI’ qy ‘hY vI nhIN’ . iswkf Auh huMdf hY jo aMgryËI df ‘hYvI’ hovy. jy aijhf nhIN qF iPr hYv nft, iËkr nft jF iPkr nft hI hY. ijvyN Gr dy Bfg izAUVI qoN idsdy hn iqvyN ies iswky dy Bfg Aus `qy Aukry inÈfn qoN huMdy hn. iswky `qy BfvyN nihrU jI hox jF ÈfsqrI jI, gFDI jI hox jF ieMdrf gFDI iswkf ieh qF dwsdf hY ik Auh iks rfj nfl juiVaf hoieaf hY? kI pfTk dwsxgy-

-ik iswky `qy mUrq sMsfr pRiswD arQ ÈfsqrI zf[ mnmohn isMG dI ikAuN nhIN?

- jy rfj krn vfly tItixaF ivwc bdl gey hn, qF asIN XQf rfjf qQf prjf, ikAuN bxI bYTy hF?

         mwikEN prHy AujfV-tItxf numf iswikaF qoN bfad kI?

 

mwJF df ibAUtI pfrlr-suKdyv isMG mlk

iksy ivgVy hoey bMdy dI mwJ nfl qulnf kr ky asIN ienHF byËubfnF nfl Gor by-iensfPI krdy hF. jy koeI bMdf cOVf hoieaf rfh `c bYTf hovy qF Jwt asIN kih idMdy hF ik Plfxf ikvyN mwJ vFg cwp mfrI bYTf hY. ipwCy ijhy iek Kbr CpI sI ik iek mwJ nUM zyZ sfl ho igaY kdy bYTI hI nhIN.[ [ [ pr sfzI cuxI hoeI pRym ipafrI pfrlImYNt qF keI vfr zyZ sfl `c do vfr vI bYT jFdI hY. ieh mwJF ikwly puwt ky iksy `qy hmlf nhIN krdIaF, pr sfzy ieh nyqf lok qF mYk puwt ky iek dUjy dy mMUh `qy mfrdy hn. kfvF rOlI pfAuNdy kulwCixaF vfly krdy ieh lok afm hI ids pYNdy hn.

 

iek hor khfvq vI sux lvo ik mwJ nUM bIn qF suxdI hI nhIN, pr sfzf qfieaf qF bIn vjf ky hI mwJ coa lYNdy. lAu jI lwgdy hwQ bIn vflf ieh pUrf ibrqFq hI sux lvo. swjr sUeI mwJ mUhry jdoN qfieaf cft pfAux lwgf qF mwJ ny isMÕF `qy cuwk ky KurlI `c suwt ilaf. mwJ Aus df mlIdf bxfAux hI lwgI sI ik iek rmqf jogI ivhVy ivwc bYT ky bIn vjfAux af lwigaf. lAu jI rwb JUT nf bulfvy, mwJ qF bIn `qy JUmx hI lwg peI. qfey ny idwqI QfpI qy duwD dI bfltI coa leI. afty df Qfl Biraf qy pMj df not AuWqy Dr ky jogI dI JolI ivwc pf idwqf. nfl hI pMjfh rupey dI iek bIn muwl hI lY leI. qfey nUM bIn vjfAuxI qF afAuNdI nhIN. mwJ mUhry pIN iqk-iqk pIN iqk-iqk krI jFdY qy qfeI Dfr vwZ lYNdI hY. nf cfs df cskf qy nf tIikaF df ttvYr.

                                     

hux pI iqwk-iqwk, (qUM cIË bVI hY msq-msq) qfieaf bVIaF iPlmI qrËF kwZdY. KocrI qfey ny hux qF bIn dy lihry typ kr ley hn. typ lf ky hI mwJ coa lYNdy qy hux PUkF mfrdy dIaF puVpuVIaF dIaF pypVIaF nhIN iqVkdIaF. mYN qF pÈU pRymIaF nUM iehI bynqI krdf hF ik jy qfey dI ies mwJ nUM nhIN qF zyZ sfl `c iek vfr nf bYTx vflI mwJ dy gl ivwc koeI Cotf-motf golz mYzl pf ky by-Ëubfn dI hOslf aPËfeI ËrUr kr idE. ies ienfm jyqU mwJ nUM lok sBf dy aMdr nhIN qF gyt mUhry ËrUrI KVI kr dyxf cfhIdY.

                                     

hux cfh pI ky afpF mwJF df ibAUtI pfrlr dyKx cwldy hF. Enf icr myrI iek afp bIqI vI sux lvo. iek vfr mYN mfl mMzI `coN mwJ KrIdx leI cilaf igaf. awgoN mYnUM iek bhuq hI Bly ijhy idsdy bËurg ny gurU Pqih af gjfeI[ [ [ srdfr jI ikhVf ngr hY afpxf. jI mlk hY[ [ [ AuQy qF srpMcF df ikhr isAuN vI hYgf. hF jI, Auh myry cfcf jI hn qy nfl hI Auh qF myrf cfcf bx ky myry iZwz ivwc hI vV igaf. gwlF dy cwkrvfq `c Psf ky mYnUM iek coeI hoeI mwJ kol lY igaf. srdfrf afh bfltf duwD dY qy ieh mwJ pMdrF hËfr `c ivkI sI. gfhk dy qF Bfg hI hfr gey, koeI pihlF hI Aus dI jyb kwt ky lY igaf. hux afpF nUM imly gI vI ssqI qy sUaf coa ky iPr vI aYny ku dI hYgI aY. muwkdI gwl mYN bfrF hËfr `c mwJ qy bfltf duwD df lY ky Gr af igaf. myrI jQydfrnI qF Aus vyly lwg peI lwzU vMzx qy nfl tYlIPol vI KVkf idwqy. awgoN sfnUM qF vDfeIaF dy KuwlHy gwPy hI imlx lwg pey hn. svyry dyiKaf qF mwJ dy kuMzy isMÕ qy dMdF df jbfhVf lih ky KurlI `c izwgy pey hn. bxfAutI pUC vI phuVy `c PsI peI hY. kwlH vflI kol vrgI JotI awj PMzr bxI peI hY. myk-awp df hor kmfl dyKo ik pMj kilafxI kwtI vI kwtf hI inkl afieaY qy kwtf vI iksy hor mwJ df mgr lfieaf hoieaf. ieh zuplIkyt cfcf qF zyarI dy duwD dI bfltI lY ky Qfxydfr df kuMzf jf KVkfieaf. siq sRI akfl bIbI jI, srdfr hurF ny mwJ lY leI hY qF afh PVo duwD dI bfltI. mwJ ikMny dI leI aY jI? jI nhIN, BfeI mYN qF Qozf cfcf lwgdYN qy pMdrF hËfr `c Qfxydfr nUM vI rgVf lf ilaf hY.

                                     

hux ibAUtI pfrlr vI dyK lvo. ieh mlk vflI zryn kol iek vlgx `c siQq hY. hwzf-roVI ivcoN kwTy kIqy hoey kuMZy isMÕF df iek pfsy Zyr lwigaf ipaf hY. do bMdy godryj df msflf ml ky iek bUrI mwJ nUM kflI krI jf rhy hn. Ërf bc ky ikqy afp vI myry vFg JotI dy BulyKy koeI Kwpr hI nf KrId lYxf qy ikqy Qozy nfl Qfxydfr vflI Gtnf hI nf Gt jfey.

 

 BUq gfiekI df-blbIr idldfr

                                     

roË vFg dsvIN `coN do vfr PylH hoey cyq rfm nUM Aus dy cfcy ny skUloN CuwtIaF hox kr ky Kyq jfx leI afvfË mfrI. cyq rfm qIjI vfr pypr dyx dI iqafrI kr irhf sI. cyq rfm ny awj afpxy cfcf nUM kih idwqf ik cfcf mYN nhIN hux Kyq jfxf aqy nf hI mYN pVHnf hY. cfcf hYrfn ijhf ho ky puwCx lwgf ik cyq rfmf kI ho igaY, cMgf Blf qUM pVHdf-pVHdf acfnk awj iks qrHF dIaF gwlF krn lwg ipaf eyN? clo koeI gwl nhIN BqIjy jy qUM do vfr PylH vI ho igaf. hux qIjf cFs vI vyK lY, kI pqf qUM dsvIN pfs hI kr lvyN.

                                     

cfcf nhIN, mYN qF hux isMgr bxnY. kwlH mYnUM pMzqF df nrYx kih irhf sI ik cyqU Xfr qyrI qF afvfË bhuq vDIaf ey qy qUM gfiek ikAuN nhIN bxdf? cfcf mYN Aus nUM afpxI motr `qy iewk gIq suxfieaf sI. cfcf mYN qF hux gIqF dI rIl BrnI af.

                                     

cfcy bMqy nUM bhuq Ëor lfieaf ik cyq rfmf, aYqkIN qUM dsvIN pfs kr lY, qIjI vfr Èfied qUM pfs hI ho jfvyN, qUM iksy nOkrI lwg jfvyNgf. BqIjy, afh kotly vflf Qfxydfr vI mYnUM jfxdy, Aus nUM kih ky mYN qYnUM ispfhI lgvf dUM. Auh swc BqIj, mYN qF qYnUM awj qwk kdy gfAuNdy nUM suixaf eI nhIN. iPr qUM ikDroN gfiek bx’ jyNgf. BqIj qyrf nf koeI gurU nf pIr. nfly BqIj gfiekI qF iewk sfDnf huMdI ey qy gfiek AuhI bx skdY jIhdy KUn ivwc rwb ny gfiekI dy jrm pfey hox. BqIj guwsf nf krIN, qyrI afvfË qF swcmuwc Pty bFs vrgI af, qYnUM kOx psMd krU? cfcy ny iewko sfh afpxy muwuC Puwt BqIjy nUM KrIaF-KrIaF suxf idwqIaF.

                                     

cyq rfm cfcy nUM kihx lwigaf, `cfcf hux Auh Ëmfnf nhIN irhf ik sfrI sfrI rfq hI irafË ivwc lwgy rho aqy sMG pVvfeI jfvo. cfcf mYN aYqvfr dy iewk aKbfr ivwc iewk mÈhUrI pVHI sI. Aus ivwc iliKaf sI ik bws pYsy hoxy cfhIdy ny. gfiek asIN bxfvFgy. cfcf mYN aKbfr ivwc CpI mÈhUrI vflI kMpnI nfl tYlIPon `qy gwlbfq kr leI ey. AunHF ny dwisaf ik irkfrizMg df aqy cYnlF df Krcf AunHF nUM dy idAu, iPr vyiKAu sfzf kMm.

                                     

cfcf bws swq ku lwK df Krcf AunHF ny dwisaf hY aqy mYN AunHF nfl gwlbfq kr leI ey.

                                     

cyq rfm hux bfpU dy KihVy pY igaf ik mYnUM qF swq lwK df pRbMD kr ky idAu, mYN qF kYist krvfAuxI ey. nfl mYnUM Gwt qoN Gwt ds qoly sonf cfhIdy ey. Eey BqIjy, sonf kfady vfsqy? qUM ikqy suinafry dI dukfn qF nhIN KolHxI.

                                     

nhIN cfcf awj kwlH irvfj ey, AuhI isMgr vDIaf mMinaf jFdY, ijs dy sfrIaF AuNglF muMdrIaF, gly ivwc Bfry qoN Bfrf sony df qvIq jF lOkt vflI jMËIr, qy dMdF ivwc sony dIaF myKF lwgIaF hox. cfcf hux gfAux vfly gfAuNdy ikwQy ny, hux qF bs styj qy aYkitMg hI krnI huMdI ey. afvfË afvygI kYsyt dI, bs mYN qF mUMh qy bfhvF hI ihlfAuxIaF ny nfl.

                                     

Eey BqIj ieh vI koeI gfiekI hoeI. iPr ies qrHF qF ijhnUM mrËI gfAux lf lvo, ieh ikwQoN dI klfkfrI hoeI? BqIj mYnUM nIN ieh psMd.

                                     

cfcf psMd hovy jF nf, awj kwlH ieho cl irhf af.

                                     

cfcf nfly styj qy mYN iekwlf QoVHf hoAUN. myry nfl kuVIaF vI hoxgIaF.

                                     

Eey BqIj ikhVI kuVI ipMz dI qyry nfl styj qy nwcygI, mYnUM qF smJ nhIN afAuNdf.

                                     

cfcf bhuq kuVIaF ikrfey `qy iml jFdIaF ny. Auh bhuq Gwt kwpVy pf ky nwcdIaF ny. lok AunHF nUM vyK-vyK pYsy idMdy ny. bfkI qF rOlf rwpf pfAux vflI gwl huMdI hY.

                                     

Eey BqIj kuVIaF awD nMgIaF ho ky nwcxgIaF? Eey ieh ikQoN df siBafcfr hoieaf. BqIj ieh qF inrf kMjrKfnf hoieaf, mYnUM ieh psMd nhIN.

                                     

cfcf qUM qF afpxy vyly dIaF gwlF krdYN.

                                     

dUjy idn jdoN Èfm nUM cfcf Kyq ivwcoN Gr afieaf, muMzf ruisaf ipaf sI. puwCx `qy pqf lwgf ik ieh qF afpxy ipAu qoN swq lwK mMg irhf hY. dyxf pAU ikAuNik kwlf kwlf mMuzf ey, hor nf ikqy kmlf KUh toBf gMdf kr dyvy jF ikqy gwzI Qwly eI[ [[. cfcy ny Gr vfilaF nUM ikhf BfeI vylf sMBflo, pYsy df kI ey. ies qrHF eI hoieaf. ds pMdrF qoly dy gihxy muMzy nUM lY idwqy. ËmIn vyc ky swq lwK df pRbMD kIqf igaf.

                                     

cyq rfm sfrIaF AuNglF ivwc sony dIaF muMdrIaF, gly ivwc lOkt vflI cYnI aqy do kVy sony dy pf ky, Èihr qoN kfr ikrfey `qy kr ky cMzIgVH sMgIqkfr kol irkfrizMg dI zyt lYx leI phuMc igaf. zyt buwk krvf ky rfm Gr af igaf. cyq rfm rfq nUM keI vfrI awDI rfqIN AubVvfhy aijhI hyk lfAuNdf ik sfrf twbr zr nfl AuT KloNdf. bysurIaF hykF keI vfr rfq nUM guaFZIaF nUM vI jgf idMdIaF. keI vfr cyq rfm supny ivwc afpxy afp nUM bhuq vwzf isMgr bixaf vyKdf. kfr, koTI, nOkr cfkr. pYisaF df Zyr. Aus dI buikMg leI lfeIn ivwc lwgy lokF dI BIV vI Auh supny ivwc vyKdf. keI vfr supny ivwc AuWcI-AuWcI hwsdf aqy iPr sfrf twbr zr nfl jfg pYNdf. Gr idaF nUM lwgdf ik ieh qF nIm pfgl ho igaY. cfcy ny Gr vfilaF nUM smJfieaf ik ieh gfiek bxn dI KuÈI Jwl irhf aqy hOlI-hOlI TIk ho jfAU.

                                     

lfgy dy keI ipMzF dy muMzy afpxIaF kfpIaF cuk ky cyq rfm kol gIq dyx leI phuMc gey. irkfrizMg dI zyt af geI. iqMn cfr GMitaF ivwc stUzIE vfilaF ny irkfrizMg kr ky aOh mfrI aqy swq lwK ivwcoN cfr lwK lY ilaf. bfkI df cfr lwK cYnlF aqy mÈhUrIaF `qy lwg igaf. keI idn aKbfrF ivwc mÈhUrI afeI. cyq rfm ny aKbfr dI mÈhUrI kwt ky ÈIÈy ivwc jVvf leI. Èihr jf ky ikrfey dy dPqr ivwc ikÈqF ivwc lY ky PrnIcr rwK ilaf. afpxy nfm nfl ‘axjfx’ Èbd joV ilaf aqy lok gfiek `cyq rfm axjfx’ df borz ltkf idwqf. kuJ idnF bfad kYist vI irlIË ho geI.

                                     

pMdrF ku idnF bfad kYist dI mfrkIitMg sMbMDI kMpnI kol pqf krn igaf qF pqf lwgf ik ies kYist dI iksy hor kMpnI ny zuplIkyt kfpI kr ky mfrkIt ivwc ByjI sI ijhVI asIN bfrF sO irlIj kIqI sI, Auh sfrI dI sfrI vfps af geI qy nfl cfr pMj sO zuplIkyt vI sfzy kol BulyKy nfl vfps af geIaF. pRogrfm sfry zI jy vfly lY gey. kmry df ikrfieaf nf dyx kr ky AunHF ny kmrf KflI krvf ilaf. borz AuDfr ivwc ilKvfieaf sI, Auh vI borz Auqfr ky lY gey. PrnIcr ikÈqF vfly pYsy nf dyx kr ky cuwk ky lY gey. kMpnI, cYnl, stUzIE qy sMgIqkfr afid swq lwK nUM Quwk lf gey.

                                     

cyq rfm nUM keI idn mfnisk siQqI TIk krn leI hspqfl ivwc dfKl rihxf ipaf. cyq rfm nUM sB kuJ lutf ky smJ afeI ik asl ivwc myry ivwc gfiekI df BUq sI, jo inkl igaf.

 

mihMgfeI swc, ssqfeI JUT-jgjIq isMG koml

         gurU nfnk dyv jI ny iek vfr BfeI mrdfny nUM iek pYsy df swc qy iek pYsy df JUT KrIdx leI Byijaf. mrdfnf hwtIEN hwtI GuMimaf. lokF dy mKOl df kyNdr bixaf. swc qy JUT dI sOdfgrI kOx kry? afKr mrdfnf iek bRhm igafnI dI hwtI `qy puwj igaf. sOdy dI mMg kIqI. hwtI vfly ny pihlF qF BfeI mrdfny nUM nmskfiraf. DMnvfd kridaF boilaf, ‘‘BfeI ÈKsf mrnf swc qy jIxf JUT.”

         ieh sfKI asIN ipCly pMj sO sfl qoN sux rhy hF qy suxf rhy hF. mOq brfbr swc qy iËMdgI brfbr JUT df bdl lwB nhIN sky. Èfied iesy qy isrP iesy kfrn nf asIN swcf suwcf jIa sky aqy nf hI JUTI-mUTI mrn leI asIN iqafr ho sky. asIN ieh iÈar:

lfeI ihafq afey, kËf ly clI cly

apnI KuÈI nf afey, nf apnI KuÈI cly.

         pVHdy qF rhy, pr nf qy KuÈ KuÈhfl iËMdgI jIa sky aqy nf hI mrdF vFg mr sky. mrdF dy jnfËy nfl jfx df sfnUM ivhl imilaf hI nhIN qy mUËIaF dI jnyq ivwc muPq dI Èrfb pI ky abduly dIvfny bx ky asIN nwcdy rhy.

         ajy asIN mOq dI prvfnfgIrI qy iËMdgI df dIvfnfpx kI hY, jfnxf hI sI ik swc qy JUT dI iek nvIN asfn, smJx Xog qy ipCly Cy dhfikaF qoN sfzy `qy ivaMg kws rhI iek hor pRIBfÈf bËfrF, mMzIaF qy hwtIaF ivwc muPqo muPqI arQfq:

XUM qo hmfrI koeI kImq nhIN,

cfhny vflf ho qo hm muPq myN ibk jfqy hYN.

         sfzy idmfg ivwc vfV idwqI geI. bRhm igafnI htvfxIey dI swc JUT dI pRIBfÈf idl `coN XfnI ik:

idl sy jo bfq inklqI hY, asr rwKqI hY.

pr nhIN qfkqy prvfË, mgr rKqI hY.

         inklI sI, pr nvIN pRIBfÈf Gwt vwitaF, pfskU vflI zMzI mfr qwkVI qy byeImfn dukfndfr aqy srkfr dIaF bykfr nIqIaF ivwcoN inklI hY.

         pRIBfÈf hY, ‘‘mihMgfeI swc qy ssqfeI JUT.’ ‘ awj lokf nUM ieqbfr hI nhIN afAuNdf ik mihMgfeI ruk skdI hY. srkfr ijMnf rOlf pfAuNdI hY ik mihMgfeI hr hfl Gwt hovygI, mihMgfeI isr hor AuWpr cuwkdI hY. srkfr idwlI ivwc bukdI hY, mihMgfeI bËfrF ivwc bukdI hY qy srkfr dy moiZaF Aupr hI bukdI hY-

nf KMjr clygf nf qlvfr iensy,

Xy bfËU myry afËmfey hUey hYN.

         jd qwk mihMgfeI dy cUhy dI iek zuwz srkfr bMd krdI hY qd qwk Auh ds hor zuwzF kwZ lYNdf hY. srkfr mihMgfeI df iek cUhf jd qwk kuiVwkI ivwc PsfAuNdI hY qd qwk cUhy cUhIaF df sumyl nvyN bwcy dy idMdf hY.

         mihMgfeI df ‘swc’ aYnf blvfn ho igaf hY ik Auh ijhnUM cfhy KrId skdf hY qy Auh vI mMUh mMgI kImq `qy. vot ivk rhy hn aYWm sI qoN sI aYWm qwk qy aYWm pI qoN pI aYWm qwk mMzI df mfl bxI bYTy hn. mhfqmf gFDI dI gFDIgIrI dy rUp ivwc pCfx alop hY jF not dy rUp ivwc hr koeI jfxdf hY. ieh quhfzy `qy inrBr krdf hY ik qusIN ikMny gFDIaF vwty ivkxf hY. kI krIey not vflf gFDI lfTI mfrn jogf vI nhIN hY qy bgfvq krn jogf vI nhIN.

         not `qy ‘siqaf dyv jXqy’ ilK ky ijwq not nUM bKÈ idwqI. ies not df PYlfa (arQfq gFDI dI mUrq df krMsIafnf pRXog) hI mihMgfeI dy swc nUM ijAUNdf hI nhIN blvfn bxf irhf hY.

         gwl ssqypx dI leIey qF hr bIiqaf idn ssqf hY. Auh idhfVy supnf ho gey jdoN sonf 45 rupey qolf sI. Auh smyN ikwDr guMm ho gey jd kxk iek rupey syr, KMz bfrF afny syr qy duwD awT afny syr sI. ‘sony dI icVI’ Bfrq hux KMB KuwsI imwtI dI icVI vI nhIN irhf. duwD, dhIN qy iGE dIaF nihrF hfeI blwz pRYÈr qy ÈUgr ingl gey.

         bËfr ivwc jy koeI ihMmq kr ky puwC hI lvy ‘lflf jI awj kwlH ssqf kI hY?’ AuWqr imlygf ‘bfbU jI rwb df nF’ pr rwb df nF ikhVf ssqf hY. pujfrI pUjf dy pYsy cVHdy snsYks dy ryt anusfr mMgdf hY. mMgy vI ikAuN nf. BuwKy rih ky qF kbIr jI ny BgqI krn qoN isr Pyr idwqf sI.

BUKy Bgiq nf kIjY.

Xyh mflf afpxI lIjY.

         pujfrI cfhy iksy vI Dfrimk asQfn df hovy rotI qF Aus ny KfxI hI hY. jy pujfrI dI ieh hflq hY qF iPr sMsfrI ivcfrf kI kry. TMzf pfxI pI mry. qy mrn leI TMzf pfxI ikhVf muPq imldf hY. Auh vI ssqfeI dy JUT dy pMjy ivwc Ctptf irhf hY. mihMgfeI df swc idn-b-idn llkfr ky kih irhf hY-

mfr dIaf jfey ik CoV dIaf jfey

bol qyry sfQ ikaf slUk kIaf jfey.

         ssqfpx aYsI mfr Cwl ivwc ibwjU bxI KVf hY. kbUqr vFg awKF mIt bYTf. iewl dy pMijaF ivwc Psy cUhy vFg ieh smJ irhf ik mYN asmfnIN AuV irhf hF.

         jyb qy syvf bro brfbr nhIN cwl rhy. bImfrI qy ielfj bfhF tuMgI KVy hn. bËfr srkfr `qy BfrU hY qy qkVy qy qwkVI dI iekjuwtqf hY. kuwqI qy cor iGE iKwcVI hn. drbfn drvfËf Cwz cuwkf hY. vfV Kyq nUM zrf Dmkf rhI hY qy nyqf ÈhIdF dy kPn ivwcoN kimÈn Kf irhf hY.

         ivky hoey votro, ivkxf bMd kro. itkx dI afdq pfE. srkfrF dI nIqI qy nIqIaF df Kot jfxo. vrnf-

mihMgfeI swc rhygI ssqfeI JUT rhygf.

qy qusIN qurdIaF iPrdIaF lfÈF rhogy.

 

 hIrf lfl dI syvf-mukqI-amrjIq bwbrI

         purfxy vyilaF dy bËurg aksr ikhf krdy sn-’ Auqm KyqI, mwDm vpfr, niKwD cfkrI, BIK duafr.’ ies khfvq ivwcoN purfxy simaF dI swcfeI sfP JlkdI hY, pr ajoky smyN ivwc khfvq df rUp rMg aqy arQ bdl ky ‘AuWqm nOkrI, mwDm vpfr, niKwD KyqI, BIK byËfr’ ho gey hn. nOkrI nUM KyqI nfloN AuWqm DMdf smiJaf jfx lwg ipaf hY. kMm ÈYlI df ruJfn Gtx aqy iswiKaf dy pRsfr kfrn sfzy nOjvfn nOkrI dy cfhvfn ho gey hn. iksfn afpxy DMdy qoN mfXUs ho ky KudkuÈIaF dy rfh qur ipaf hY, ikAuNik KyqI koeI lfhyvMdf DMdf nhIN irhf. keI vfr mn bVf ÈÈopMj ivwc pY jFdf hY, jdoN nOkrI pyÈf lok nOkrI AuWqm DMdf hox dy bfvjUd ies nUM gulfmI df dUjf nFa dyx lwg pYNdy hn.

         huxy huxy iewk iËlf pwDr dy pRÈfsink aPsr ny srkfr aqy isafsI lokF `qy ieh ielËfm lfAuNdy hoey svY syvf mukqI df noits srkfr nUM Byijaf hY ik swqfDfrI isafsqdfn Aus nfl gulfmF vflf ivhfr krdy hn aqy Dwky nfl Aus qoN nfjfieË kMm krvfAuxf cfhuMdy hn. ies leI gulfmI dI ies iËMdgI qoN injfq pfAux leI svY-iewCf nfl syvf mukq hox jf irhf hF. Aus df kihxf hY, Auh bqOr ey zI sI kMm krdf sI. kuJ vI hY, nOkrI pyÈf afdmIaF ny isafsqdfnF qoN duKI ho ky ajy afqm-hwiqaf vflf rfh nhIN cuixaf.

         nOkrI BfvyN gulfmI vflf pyÈf hY, iPr vI lok nOkrI krdy hn. vDIaf nOkrI Auh krdy hn, ijnHF nUM nOkrI krn df ZMg af igaf hY, qy Auh ies dy BrpUr mËy vI luwtdy hn. mMdf bolxf, muPq df cMgf Kfxf AunHF dy suBfa df ihwsf bx jFdf hY. Auh afpxy isafsI afkfvF nUM KuÈ krn leI anYiqkqf dIaF hyTlIaF nIvfxF qwk vI cly jFdy hn. Auh afpxI ËmIr qF kI, afpxI pqnI qwk vI igrvI rwKx qwk cly jFdy hn.

         awj isafsI dKl-aMdfËI vI aYnI vwD geI hY ik keI swqfDfrI isafsqdfn aPsrF qy krmcfrIaF nUM afpxy GrylU nOkr smJx lwgy hn. keI jfgdI ËmIr vfly iemfndfr aPsr swqfDfrIaF nUM ieQoN qwk vI kih cuwky hn ik asIN iksy vI iËly dy muKI jF iËlf pwDr dy iksy vI dPqr ivwc lwgx nfloN rfjDfnI ivwc iksy mfmUlI dPqr ivwc bYT ky kMm krn nUM ibhqr smJdy hF. cpVfsI qoN lY ky muwK skwqr qwk sfry aihlkfrF qy krmcfrIaF dI inXukqI, bdlI qy qrwkI AunHF dI sInIafrqf jF Xogqf dy afDfr AuWqy nhIN huMdI, sgoN ielfky dy isafsI afgU qwk phuMc kr ky huMdI hY. Coty qoN Coty mulfËmF dI iËly df hlky ivwc qfienfqI leI isafsI afgU aPsrF `qy dbfa pfAuNdy hn.

         KYr, gwl srkfrI nOkrI dy mËy dI cwl rhI sI. mYnUM imlx vfly vI keI swjx nOkrI-pyÈf hn. ienHF ivwcoN iewk ibjlI borz dy mulfËm hn-hIrf lfl. afpxy nFa vFg Auh mihkmy df hIrf hY aqy ÈrfbI dIaF awKF vFg lfl. Aus nUM nOkrI krn df ZMg afAuNdf hY. Aus ny pUC-ihlfAU afsx dI mdd nfl afpxy nyVy dy keI sMbMDIaF nUM BilaF vyilaF ivwc aPsrF dI cmcfigrI kr ky mihkmy ivwc BrqI krvf ilaf sI. Kud hIrf lfl nUM vI Aus dy iewk dUr irÈqydfr, jo mihkmy ivwc aYs zI aYm, ny mihkmy ivwc kwcf icpkfieaf qy hOlI-hOlI smyN nfl Auh mihkmy nfl pwkI qrHF icpk igaf.

         srkfrI krmcfrI dI ieh iPqrq huMdI hY ik Auh pwkf huMdy sfr hI afpxy afp nUM srkfr df puwqr nhIN, sgoN jvfeI smJx lwg pYNdf hY. hr vkq jI-jI krn vfly hIrf lfl ny vI pwikaF huMidaF sfr afpxf pYNqVf bdilaf qy afpxy aMdfË nfl nOkrI krn lwgf. sB qoN pihlF qF Aus ny iewk Pfrm Biraf qy XUnIan df mYNbr bx igaf. iewk idn dPqr ivwc pIx vfly pfxI dI hflq TIk nf hox kfrn aPsr df iGrfE kr idwqf aqy qyË grmI df hvflf dy ky Aus nUM keI pRkfr dy bolF-kubolF nfl mflf-mfl kr idwqf.

         Ausy idn qoN hIrf lfl df zMkf cwl igaf. hux Auh hr roË 9 vjy dI bjfey igafrF vjy qoN pihlF dPqr ivwc pYr nhIN pfAuNdf. afAuNdy sfr hI hfËrI rijstr ivwc dsqKq kr ky aYlfn kr idMdf hY ik awj dI idhfVI pY geI. iPr cfh pIx leI bfhrlI twkÈfp `qy clf jFdf hY. qroqfËf ho ky jdoN vfps afAuNdf hY qF afpxy sihkrmIaF nfl hfsf-mËfk qy cutklybfËI ÈurU kr idMdf hY. afp qF Aus ny kuJ krnf nhIN huMdf, ijhVf bfkI QoVHf-bhuq kMm krdy hn, AunHF df vI Auh kMm bMd krvf idMdf hY. aYny ivwc dupihr dy Kfxy df smF ho jFdf hY. dupihr dy Kfxy qoN bfad Auh vwzy aPsrF nUM imlx df bhfnf kr ky iKsk jFdf hY aqy iewk bfxIey dI dukfn `qy bYT ky Aus df vhI-Kfqf mukMml krdf hY. Èfm nUM sfZy cfr vjy iPr dPqr af tpkdf hY. afx ky Auh cfh pINdf hY qy Èfm dy 7 vjy qwk qfÈ kuwtdf hY.

         aijhI muÈkl BrI nOkrI krdy-krdy Aus nUM 35 sfl bIq gey aqy afKr Auh idn af igaf, jo hr krmcfrI, cfhy Auh aPsr hY jF mfqihq, `qy afAuNdf hY-XfnI syvf mukq hox df smF. syvf mukq qoN Cy mhIny pihlF hI hIrf lfl dI jIvn qy kfrjÈYlI ivwc iekdm ikRÈmeI bdlfAu af igaf. Auh (hIrf lfl) pUrI idlcspI qy jI jfn nfl pYNqI sflF ivwc nf kIqy kMm vI krn lwgf. aPsr qy sihkrmI hIrf lfl dI kfrjÈYlI ivwc afey bdlfAu kfrn bVy hYrfn huMdy qy afps ivwc Gusr-musr krdy rihMdy. iewk sih-krmI ny qF iewk idn ivaMg kwsidaF hIrf lfl nUM suxfAuNidaF kih vI idwqf, ‘nO sO cUhf Kf ky ibwlI hwj nUM cwlI.’ Aus dy Xfr-dosq vI hYrfn sn. afKr iewk purfxy sfQI ny puwC hI ilaf, ‘‘hIrf lfl, ieh sB kI hY?’ ‘ hIrf lfl bYTvIN afvfË ivwc kihx lwgf, ‘‘imwqrf, ieh soc ky rUh kMbdI aY beI syvf-mukqI qoN bfad vkq ikvyN lMGygf. srkfrI nOkrI vrgf nËfrf nhIN. mYN cfhuMdf hF ik irtfier hox qoN bfad aPsr myrI kfrguËfrI vyKdy hoey Èfied kMtrYkt `qy hI rwK lYx. smJy.”

 

nyqf jI dI CfqI df drd-gurcrn nUrpur

         inwky huMidaF CuwtI lYx leI mfstr kol iZwz pIV df bhfnf jf bxfeIdf sI- ‘‘mfstr jI, jI iZwz ivwc pIV bVI huMdI ey jI. jI CuwtI dy idAu jI.” sfzI ies pIV sfhvyN mfstr jI ny afpxy afp nUM burI qrHF byvws mihsUs krnf. AunHF afpxI byvsI Ëfhr kridaF afKxf, ‘‘Auey sUr idaF kMnF Gry qyry ipE ny vylxf juwqf hoxf ey. jf ky guV KfeyNgf grm-grm. hux jy buKfr hovy qF mYN qyrI bFh PV ky vyK lF. ies pIV df pqf qF zfktrF nUM vI nhIN lwgdf. jfh Bwj jfh Gry qy awj qoN ipwCoN pIV df bhfnf lf ky kdy CuwtI lYx nf afvIN.” asIN iZwz `qy hwQ rwK ky kuwby ijhy ho ky hOlI-hOlI ibmfrF vFg pYr puwtidaF skUloN bfhr ho jfxf. mfstr qoN Auhly huMidaF eI iZwz `qy rwiKaf hwQ kwCy nUM pf lYxf qy Gr nUM CUtF vwt dyxIaF.

         drd bVI burI cIË ey, ieh iksy nUM hoey eI nf. iehdf koeI pqf nhIN ik kdoN ikhnUM ÈurU ho jfxI ey. bfpU jI 47 qoN pihlF dI gwl suxfAuNdy huMdy sI, jd kxk pwkx `qy hoxI qF ipMz dy iek isry dy pwlj bMdy ny kxk pwkx qoN pihlF hI afpxy iek gozy `qy vwzI sfrI pwtI bMnH lYxI qy lMg mfr ky qurn lwg pYxf. Gr vfilaF nUM gozf inkilaf afK ky kxk dI vfZI qoN bc jfxf qy sfrf idn bohV dI CfvyN ivhly ny buwly luwtxy. AuhdI iek idn dupihry suwqy pey dI kuJ ÈrfrqI muMizaF ny pwtI KolH ky dUjy gozy `qy bMnH idwqI qy Auh dUjy pfsy qoN lMgfa ky qurn lwg ipaf. ies qrHF ivcfry dI drd dI corI PVI geI. drd ijhVI pihlF keI sfl Aus leI vrdfn sfbq huMdI sI hux sfrI Aumr df mËfk bx geI.

         ies qrHF kih skdy hF ik kuJ lok ies gwloN KuÈiksmq huMdy ny AunHF nUM kuJ Kfs mOikaF `qy hI drd AuWTdI ey. sfzy Bfrq vrÈ dy mhfn nyqf ny icpk rfm jI, ienHF df kdy vfl vI ivMgf nhIN hoieaf. bVy mhfn swjx purÈ ny. ienHF ny mMqrI huMidaF kroVF dI jfiedfd bxfeI, bfhrly mulkF dy bYNkF dI bws krf idwqI. dyÈ syvf ihwq ieh keI srkfrI iblizMgF, iemfrqF, pulF df sImYNt, srIaF aOKy ho ky vI KFdy rhy. srkfrI ËmInF, ibjlI dy KMBy, trFsPfrmr, srkfrI gwzIaF, qyl pYtrol hor pqf eI nhIN kI kI ienHF dy iZwz ivwc grk ho igaf, pr ienHF mF dy jfieaF ny kdy AuP qwk nhIN kIqI. ienHF df keI vwzy-vwzy GotfilaF ivwc nF boldf irhf, pr ieh afpxI msq cfl cldy rhy ienHF dI ies msq-msq cfl nfl ivroDI pfrtI nUM iZwz pIV ËrUr huMdI rhI.

         iPr iek idn nyqf jI dy isqfry kuJ gridÈ `c cly gey. AunHF dI pfrtI burI qrHF hfr geI sI. nyqf jI vI mfmUlI Prk nfl cox hfr gey. Kfx-pIx dI vfrI hux ivroDIaF dI af geI. ies dy nfl hI nyqf jI dy GotfilaF dIaF PfeIlF vI nvyN isirEN isr cuwk KloqIaF, pr ies aOKI GVI ivwc vI nyqf jI nUM srIr dy iksy ihwsy koeI drd kdy nf AuWiTaf. Auh ieho eI kihMdy rhy hm gMgf kI qrHF pivwqr hYN. cFd pr QUkny vfloN ko afpny aMdr dyKnf cfhIey. pr aPsos iek idn aijhf vI af igaf jdoN AunHF dy igRPqfrI vfrMt jfrI ho gey. PVn afeI puls ny AunHF nUM hwQ joV ky bynqI kIqI ik mhfrfj sfzy nfl clo quhfzI ËrUrq pY geI ey. ies smyN dOrfn vI AunHF ny pRYs nUM ibafn idwqf ik apny logoN kI Kfqr hmfrI jfn BI clI jfey qo hm pICy nhIN htyNgy. jyloN myN afnf jfnf qo hmfrf Kyl hY, pr ies dy bfvjUd Auh jyl nhIN gey. puls ihrfsq dOrfn AunHF nUM CfqI dy Kwby pfsy drd AuWiTaf qy Auh puls ihrfsq `coN ies qrHF bfhr af gey ijvyN mwKx `coN vfl. puls AunHF nUM bVy adb siqkfr sihq jyl dI QF hspqfl lY geI.

         AunHF dI igRPqfrI dI Kbr suxidaF eI AunHF dy pfrtI vrkrf ny keI QfeIN BMn qoV ÈurU kr idwqI. puls nUM iPr hwQF pYrF dI pY geI. Ausy Èfm nUM hspqfl dy sfP suQry gdyly `qy plsyty mfridaF nyqf jI vwK-vwK cYnlF qoN ZIT ijhI smfeIl nfl lokF nUM sMjm qoN kMm lYx leI kihMdy rhy. hspqfl ivwc AunHF dI pIV df pqf lfAux leI qF ajy lMbI pRikiraf cwlxI sI, pr AunHF dy ies kfry nfl AunHF dy ivroDIaF nUM iek vfrI iPr sUl ËrUr hox lwg ipaf hovygf.

         pMjfbI dy pRiswD Èfier iÈv kumfr btflvI ny iliKaf hY-

iÈv nUM qUM pIV dI sOgfq sYN jo dy geIEN.

aMq AuhI pIV iÈv nUM KFdI-KFdI Kf geI.

         ËrUrI nhIN ik pIV hr smyN bMdy leI mfVI hI hovy. keI vfr qF ieh bMdy nUM bcfAux dI qy ivroDIaF nUM guwTy lfAux dI smrwQf vI rwKdI hY. sfzy Bfrq vrÈ dy nyqfvF leI qF ieh byhwd vrdfn sfbq huMdI hY. ieQy mYnUM Xfd af irhf hY myry ipMz df grIb mËdUr ruldU jo iksy dy idhfVI lf ky Gusmusy Gr af irhf sI qy puls ny PV ilaf aKy qUM posq vycdf eyN qy agly idn ivcfry nUM do iklo BuwkI pf ky jyl Byj idwqf. jd ipMzoN kuJ lok Qfxy pqf krn gey qF Qfxydfr boilaf, ‘‘asIN kys pUry kr ky dyxy aF asIN kI krIey dwso? dwso asIN kIhdI mF nUM mfsI afKIey?” qy ipMz vfly BYVf ijhf mMUh bxf ky ies Gtnf nUM mukwdrF dI Kyz smJ ky vfps af gey.

         ieh CfqI dy Kwby pfsy AuWTx vfly drd qoN kMm lYxf vI hfrI srI dy vws df rog nhIN. sfzy Bfrq vfsIaF dI ieh KuÈiksmqI hY ik sfzy nyqfvF nUM votF lYx vyly kdy CfqI dy Kwby pfsy drd nhIN AuWTdI. jdoN ieh swqf ivwc hMudy ny AudoN vI ienHF nUM drd df afrfm rihMdf ey. ieh drd qF isrP AudoN eI AuWTdI hY jdoN ikqy ienHF df jyl vwl mMUh ho jFdf ey. ies smyN ienHF leI ieh drd bVI kfrgr dvf df kMm krdI hY.

 

asIN afËfd hF, pr sfry nhIN-nUr sMqoKpurI

         kOx kihMdf ey ik asIN afËfd nhIN hF. awDI sdI qoN vwD smF ho igaf ey sfnUM afËfdI imlI nUM. ieMnf lMmf arsf suqMqrqf df afnMd mfxidaF, mËf lutidaF ho jfvy qy anyk lokF nUM ieh pqf hI nf lwgy ik Auh suqMqr hn, qF ies qoN iËafdf hYrfnI vflI hor ikhVI gwl ho skdI hY? pqf nhIN, ikAuN anyk lokF nUM ieh aihsfs lgfqfr sqfAuNdf rihMdf ey, ijvyN Auh hfly vI gulfm hn? Auh afËfd nhIN hoey. pihlF AunHF dI purfxI pIVHI dy lok aMgryËF dy gulfm sn. hux mOjUdf pIVHI dy lok afpxy hI isafsI nyqfvF, pulsIaF, aPsrF, pUMjIpqIaF, XojnfkfrF, nIqI GfiVaF dy gulfm hn. pqf nhIN ikAuN AunHF nUM afpxf ieh surfj, suÈfsn iksy aDInqf qoN Gwt nhIN lwgdf? AunHF nUM sQfnk pRÈfsn qoN lY ky pRFqk qy kyNdrI pRÈfsn qwk igly-iÈkvy, iÈkfieqF hI rihMdIaF ny ik AunHF dI ikqy suxvfeI nhIN huMdI. AunHF df mfx-snmfn nhIN huMdf. AunHF nUM koeI puwCdf nhIN. gwl-gwl `qy AunHF nUM dbkfieaf, Dmkfieaf, dbfieaf, Bjfieaf jFdf ey. pulsIaF koloN dwb ky kutvfieaf jFdf ey. guMizaF, bdmfÈF, DwkyÈfhF koloN byiewËq krvfieaf jFdf hY. afpxy jfieË hwk mMgx leI, jfieË mMgF mMnvfAux leI jykr asIN ros-muËfhry, rYlIaF, Drny, hVqflF ÈFqmeI ZMg nfl vI krIey qF vI sfnUM lfTIaF-zMizaF nfl mfiraf-kuwitaf jFdf ey. sfzy qMbU puwt idwqy jFdy ny qy keI dPf sfzy Aupr golIaF df mINh vI vrHf idwqf jFdf ey. byÈumfr byksUr, inhwQy, mfsUm lok sKq ËKmI, sfrI Aumr leI apfhj ho jFdy ny jF mfry jFdy ny. keIaF nUM jylH `c vI zwk idwqf jFdf ey. iehI sB kuJ qF suqMqrqf pRfpqI qoN pihlF brqfnvI srkfr kiraf krdI sI. iPr asIN hux ikvyN krIey jF mMnIey ik sfry BfrqvfsI afËfd hF?

         hF, asIN pUrI qrHF afËfd hF-mnmrËIaF, DwkyÈfhIaF krn vfsqy. afpxy gwly, KËfny Brn leI. afpxy KIsy notF nfl Brn leI. afpxf vrqmfn qy afpxy bwicaF df BivwK suafrn-bxfAux leI. isrP afpxI grË pUrI krn qwk socx leI, iehdy vfsqy sfnUM byÈwk dUjy mjbUr qy byvws lokF df vrqmfn, BivwK vI ikAuN nf qbfh krnf pey. brbfd krnf pey? ieh kihxf qy mMnxf hY AunHF BfrqIaF df, ijhVy hkUmq, qfkq, dOlq qy mOikaF df mrËI muqfbk iesqymfl kr rhy ny. Auh imlI afËfdI qoN pUrI KuwlH lY rhy ny qy iehdf BrpUr afnMd mfx rhy ny. KUb mËy luwt rhy ny Auh afËfdI dy. ikAuNik Auh iBRÈtfcfr krn qy PYlfAux leI afËfd hn. vqn nUM luwtx leI qy brbfd krn leI afËfd hn. AunHF nUM koeI rokx-tokx vflf nhIN. afpxI shUlq muqfbk Auh kfnUMn df iesqymfl krn vfsqy suqMqr hn. kfnUMn AunHF dI muwTI ivwc huMdf hY. Auh sMivDfn ivwc mncfihaf bdlfE kr skdy hn, krvf skdy hn. hkUmq aqy isafsq dy dlfl kuJ vI kr skdy hn. Auh hr kMm krn leI afËfd hn ikAuNik AunHF nUM pUrI afËfdI hfsl hY. ieho ijhy lok iksy dI vI iewËq nfl Kyz skdy hn. iksy df vI kql kr skdy hn qy vwzy qoN vwzf gbn kr skdy ny. AunHF nUM kuJ nhIN huMdf. nf kYd, nf jurmfnf qy nf hI PFsI. GoK-pVqfl qy jFc-kimÈn ibTfAux dy nF `qy nftk kIqf jFdf hY qy gxqMqr, lokqMqr df Èryafm, sry-rfh mËfk Auzfieaf jFdf hY.

         jykr afm iksy BfrqI nfgirk `qy koeI ielËfm afm iksm df vI lwgy qF GoK-pVqfl kIqy ibnF hI Aus nUM igRPqfr kr ilaf jFdf hY aqy Aus dI Ëmfnq vI nhIN hox idwqI jFdI. Aus nUM qsIhy sihx leI jylH aMdr zwk idwqf jFdf hY. Auh ivcfrf mjbUr, byvws afËfdI dy mfany puwCdf rihMdf hY. koeI Aus nUM dwsdf nhIN. Auh jylH dIaF kMDF nfl twkrF mfrdf-mfrdf mr jFdf hY. bhuq sfry lokF dI iËMdgI iek jylH vFg hI bxI hoeI hY qy Auh mOq afAux qoN bfad hI afËfd huMdy hn.